P. 1
Ulice i trgovi Sarajeva: topografija, geneza i toponimija [Alija Bejtić, 1973.]

Ulice i trgovi Sarajeva: topografija, geneza i toponimija [Alija Bejtić, 1973.]

5.0

|Views: 1,990|Likes:
Published by Tiskarnica

More info:

Published by: Tiskarnica on Jan 24, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

07/05/2014

pdf

text

original

-----=--

~

-

----

---

--

----

-

-

A. BeJtić ULICE I TRGOVI SARAJEVA

Izdavač

MUZEJ GRADA SARAJEVA Redakcioni odbor DR AWJZ BENAC, RISTO BESAROVIC, AHMET GREBO, LJUBICA MLADENOVIC
Glavni i odgovorni urednik

AHMET GREBO Likovna oprema JURAJ NEIDHARDT
Shika na ovitku

ALIFAKOVAC, ULJE SPIRE BOCARICA, VLASNISTVO HOTELA '" EVROPA .. U SARAJEVU Fotosi ALIJA BEJTIC Prijevod r ezimea BRANKA BOK ONJIC Stampa IKP »SVJETLOST", SARAJEVO, SALOMA ALBAHARIJ A 3 Meter NOVO POLJAKOVIC

Za štampanju SULEJMAN FEJZAGIC, graf. inž.

MUZEJ GRADA S ARA J E V A

ALIJA BEJTIC

ULICE I TRGOVI SARAJEVA
TOPOGRAFIJA, GENEZA ITOPONIMIJA

SARAJEVO 1973

Prcminuloj majki Begiji koja me naputila da zavolim knjigu i II ljudima da gledam ljude

uv o D

1. Okvir rada

Grad Sarajevo, središn je i najveće naseljeno mj esto S ocijalističke Republike Bosne i Hercegovine, u godin ama poslije oslo bođenja, koje su se iznizale II četvrti nu vJjeka, razvijao se i narastao i ekstenzivno li. .intenzivno II mnogostrukom pogledu, pa tako i 'U s amom teritorij alnom, topografskom vidu. Naselje se širUo i još uvijek razvija na obadima starih, zatečenih dijelova g rada, zatim na Grbavici, Ceng:ić Vili, u H rasnu, nekadašnj em Svrakinom Selu i K oševu pa, posebno, na llidm, u Hrasnic'i i u Vogošći. pri čem u su u ta t ri posljedn ja mjesta nikla potpuno nOva, moderna nasel ja. Tako rasprostran jeno Sar3ljevo je ter itonij na kojem postoje četir i dru štveno-političke zajednice opština : Centa r-Saraje'X) Novo Sa raj evo

-

Ilidža
Vogošća.

od onog što bi mogli označavati jzgradenim i urbaniziranim prostorom. Među ti m, ta ista cjelokupna pod ručj a ove četiri op.štiJlle već jedanaest -godina (od 1959) imaju društveno-pravno obil ježje na"selja gradskog karaktera i stat us ;edinstve~ nog područja. grada Sar ajeva. To je o.dređeno r posebnom odlukom Izvršnog vijeća SR BiH i statumma sve četiri navedene opštine. A sve ije t o r ezultat već postignute urbanizacije onoga što se nalazi II središnjtim dijelovdma tih o~tin a, a u isto vrijeme i s'V jes·na težnja da se i 'Ostali, I peri1erni dijel'O w tih istih op.ština, 'k o ji danas imaju ruralni karakter, ,pripreme za izgradn ju, za urbanizaciju i za stvaranje jed.~nstvenog g r.adskog ()nganizma .ši<rih razmjera sa svim pratećim ,površinama i kara k teri sti čnim urbanisti čkim pripadnostima . Na ukupnoj teritorij i navedenih opština, odnosno na j edinstvenom području grada Sarajeva p ostoje li: dnuge, ,uže teritolli.jalne jedinice mjesne zajednice koje, uzevši ih >tl cjelini, u ukupnom broju , pokrivaju :i ur baniZlirane li neurbanizirane terene. Kao i svuda , tako i u gradu Sarajevu mjesne zajednice formirane su od još m anjih tenitorJjalnih jedinica, u kojim građani stanuju i provode život. Postojeće društvene norme, a to su u ovome slučaju statuti če tiri navedene opštine, te ma nje đeddrrice dijele, zanimljivo je, u dvije kateg<lrije ti p:xl dva različita imena: u lice i naseljena
7

Područja

tih opština su li šira, odnosno

veća

mjesta, pli čemu se pod ulicom shvaća naselj ena Hi !izgrađena saobraćaj nica neposredno u sastavu užeg gradskog područja, a naseZjeno mjesto predstavlja odvojeno, u stvari , seosko naselj e na šir em p od ru čju opštil1a, odnosno grada. Na izloženi način, l'egistrirajući ulice i naseljena mjesta kao dijelove telitortij alno - topografske organ<izac:ije grada, došli smo do osnovnih jedinica, koje kao mikro-elementi predstavljaju u gradskom organizmu ono što su u r.ibljem kosturu sićušna rebra oko kičme. To su ćelij e gradskog korpusa, koje imaju i svoj mali svijet, a koje, udružene u cjelinu , dolaze do potvrđivanja samog svoga bitfisanja i daju ono osnovno, po če mu se grad zove gl·adom. Eto, tako se grad Sara;jevo razvija, širi, formira i organizira. U odnosu na predratni opseg li. populacionu veličinu danas, poslije če tvrt vijeka , zadobio je podjednako li u Š1ir.ini podtlučja li u broju stan ovništva četvero­ struku veličinu . A upravo taj broj ni razvoj, koji jednoga dana i ovdje može da dQvede do prave ek5ploz!je stanovništv:a, nosi sa sobom i rađa ni2 ra2liči tih, čestJo i slO'i:enih problema koje va ljoa I'Ij ešarva1li. i r iješi,ti k ao integ.r alni dio mll.'Ogoljudsk'og naselja. Među ta kvim zadacima je i jedan posebne vrste, prisutan sv,ak,ad i na svakom mjestu, a to je pobreba odredivanj.a označavanj a [lIa:zirva upraV() {)nih najma:njih, 'a najbrojnhjih teritorijalnih jedinica, kao d jelatnost lrojoj je prvenstvena swha ,d a omogu ći detaljnije odredište -objekata i prebivalište građana lU skupnom ljudslrom naselj u. Djelabnost >odredivanja nazdva ulica živi u svima civilizovanim gradskim naseljima svijeta i odvija se negdje po nepisanim, a negdje i ;po pisanim zalronim a. U našem, s8ll'ajevskom sl uČ8lju, te lOa čitavu j ugoslavens kom tlu još pvvih godina poslije oslo.bođenja propisana je djelatnost kao o baveza i 'r~isana zasebnim zakonskim aktima, a pri tome ,briga oklo odr eđivanja naziva stavljena u nadležnost i obavezu .opština. Već ta činjenica sama po sebi govori 'Cia se ovdje r adi o važnoj d r uštvenoj službi koja na svoj n ačin omogu ćava n ormalan društveni razvoj ·i život II gradskim naseobinama. U ovome zadatku briga opštlinskih sklUpština sastoji se u tome da gradskim saohraćaj ni c ama odreduje ·imena i da na adekvatan n ačin ulice li objekte u ulicama obilje:l:avaju određenim znakovima . Ovdj e, u Sarajevu, gradske opštine izvršile su dosada velike akcije u tome poslu i donijele na d ese~ine odluka i rj ešenja. Međ u tim, na sadašnjem stepenu razvoj a grada uvid jelo se da je br oj ulka i ajihovih naZiva relativno jako narasta o, da dosadašnji r a d na određivanju ili mijenjaju naziva nije bio sinhroniiiran u smislu gledanja Sarajeva kao jedinstvenog gr adskog organizma, da se mnogim nazivima zaborarvilo zn ačenje i porijeklo t e da se uslijed toga posiže za mijenjanjem upravo i takvih na2Jiva, što može biti pogr ešno i štetno. Osjetila se, ukratko, ootreba za izradom dokumentacije o nazivima ulica ci. trgova, koja će s1uiiu kao osnova za sve daljnje, odnosno buduće akcije u mijenjanj u ili određivanju naziva. 'Du potrebu utvr dilo je prije šest godina Gr adsko vijeće grada Sarajeva ,i poručilo izradu takve dokumentacije prepustivši taj posao meni. Neovisno od te prak tične potrebe postQji, odmah da .na vedem, i jedan drugi razlog za podacima ove vrste: u razgranatom društvenom životu g rada postoji dovoljan, danas, moglo bi se reći, čak i jako razvijen kulturni interes gradana da znaj u porijeklo, odnosno značenje n a~va ulica, u kojim provode život lj koje dh okružuju.

Tu potrebu grada li prazninu u zadovoljenju kulturnih ~n teresa građana pokušavam popuniti, eva, u ovome djelu. Ono je, prema tome, prvenstveno pra k tičn e i upotrebne prirode pa je radi toga :i pisano u kraćem obliku . Ako je obrada današnjih naziva ulica i tJlgava u grad u Sarajevu i bio prioritetan prvob'itni zadatak ovoga r ada, u t oku s tudija materije tematiku sam mor ao znatno proširiti. i pri tome obraditi oi neke druge komponente koje su od bitnog utjecaja za šire li t emeljitije upoznavanje ulica kao malih i :}...i.v·ih socioloških bića, što, u stvari, one i jesu. Naše zanimanje za proučavanije ulica.i trgova grada Sar ajeva pobuđuje, prije svega, interes za saznanjem o samom postanku i daljnjem r a zvoju. Proučavanje te vrste otkniva nam ne samo vrijeme postanka, nego i n ači n form iranja tih najmanjdh građevnih jedin ica u obliku ulica te.i čita­ vih naseobina, sastavljenih od spleta ul!ica i uličica. A baš u tome pogledu ulice grada Sarajeva predstavljaju bogat, odginala n i zanimlljiv maleni.jal. Time tematika, koja je predmet ?l:l.zmatranja, 'predsta vlja :unačajan dio h istorijskog uI1bani·zma i cjelokupne kulturne histor ije ovoga grada. P rouča v a nje geneze, dalj njeg rasta i samih limena ulica podjednako zanima još etnologiju i etnogra.f.iiju kao nau čne discipline. Dobro oko u če­ nj a ka tih struka u gotovo svakoj ulici, kao li u samim podacima o bim ulicama, zapa:ciće elemente koji će biti osnova za zanimljive opservaci je i zaključke o životu st anovt'lJ.štva tih jedinica i čitavog grada. li tome pogledu naročito su zanimljivi kao građa sami nazivi ulica, koji su u ranije doba .imahi i neposrednu uzročnu vezu sa saobraĆ8jnicom na koju se odnose. l za takva proučavanj a ulice- Sarajeva, u hiS'l:oriji svog fo rmiranja i ir'azvoja, po broju različi ti h :i mena daju obil an materijal. Razmatranje samih naziva ulica i trgova posebno je z n ačajno i zaniml jivo sa stanovišta jedne treće na u čne d!i.saipline, a to je toponomastika, nauka koja ispituje porijeklo i značenje mena pdjedinih mjesta i 1 0kaHteta kao di-o onoma.stike koja, kao grana lingvistike 'i kulturn e h istorije, ispituje porijeklo li značenje uopće vlasti bih imena u njihovoj sveukupnosti (lična, porodična, mjesna !itd.). I u tome v'Jđu u lice grada Sar ajeva predstavljaju pravu riznicu i ,po struk turi i po star'o sti svojih naziva blagodar e6i okolnosti što se očuvao velik broj starih, vrlo starih amena, unatoč bl'o.jnim mijenjan jim a. Ulica svakoga grada je donekle živo biće svoje vrste: rađ a se, r a zvija, ali nikad potpuno ne umire, ilri se to dešava u veoma rijetkim i izuzet nim prilikama, nego se neprek idno prilagođava i1livotu vremena, metamorfozir a u ve l ičini i Likovnom !izrazu i, posebno, u sadržaju. I n jezino dme ima isti slijed. Najvažnije je pri tome uočiti da je tu također pr.isutan fenomen metamorfoze, kojii je ovdje uslovljen kar akterdstičnim hodom i smjerom epoha, k ul1lurnih Vidika, društvenrih poredaka, pa i praktičn.i h , životn'ih potreba. I u lice Sarajeva kao ćelije gradskog organ izma i njihova -imena kao njd.hoV.i integralni dijelovi d. atributi imaju II potpunosti identičan razvojni put. A bogatstvo m etamorfoze i oblika i imena ulica ovdje je, u načelu, neobično veliko, što nam kazuju br oj ni pd mjepi, za koje sam se truddo da ih saopćim u što većem broju. Dovoljan doka z u tome pogledu je samo vrijeme od pet stoljeća, vrijeme ono isto, koje sve gradi i razgrađuje, koje je c vdje ipak n aredalo 655 ulica i tr:gova i Jc-oje je, uz to, ostalo okamenjeno u brojnim nazivima. Uza sve to nem inovnost metamorfoze, mijenjanje imena ulica je u biti

,

neprirodno, jer je ulica živo I»će, r ekli smo, slično čovjek u, a nije u običaju da čovjek mijenja svoje li čno ime. Naziv ulice ima u sebi nešto što lično pripada toj uH-ci i što .pr edstavlja u pravom smislu spomeničko značenje. U nazivima ulica minulih epoba ime u lice može da predstavlja spomenik jezične, etnolOŠke ili uopće h istordjske !Prirode, koji već kao takav !iZaziva naše poštovanje i brigu da se taj spomenik očuv a, zadrži. U nazivima pak novijeg vremena, koji su se davali po imenima ličn osti, opet imamo pred sobom spomenik k oji se u ovome slučaju svj esno usposta vlja u čast određene li čn os ti ill skoupme }ričnosti. To je po svrsi potpuno kongr uent na prilika akciji izgradnje spomenika u mramoru, iako češće nismo potpuno toga svjesni. U j.ugoslavenskom i domaćem, bosansko-hercegovačkom zakonodavstvu utvrđen je opći društveni interes čuva ­ nja i zaštite h istorJjskih spomeruika. Medutim, tu Se tako tretiralju samo spomenici i dokumenti materijalnog obilježja. S obzirom na izloženo, bilo b i i opravdano i nužno da se zaštlita društvene zajednice proširi i na spomenike jezič ne prirode, u ovome slučaj u na toponime oi imena k ako ulica i trgova, tako isto i brojnih drugih obj ekata kojJ nose nazive od značaja za kulturu i historij u . Na kr aju. sma't ram potrebnim ohrazloži1ri tni. poja ve k oje se provlače kroz ovo djelo: aglomeracije u statusu naseljenih mjesta nisu ni r azmatrane, ni obrađivane, jer njihova imena, r edovito autohtona, nisu zasada !izložena potrebi mij enj anja lili detaljisanj a, nit i se n a n jih odnosi zakonska obaveza utvrđiva nja naziva jedinica gradskog organizma. 2. Nasuprot tome, ovdje je svjesno uvrštena tematika o parkovima i mostovima kao javnim površinama i ol:ijektirna na urbaniZiranom i dzgrađ enom području . Pos tojeći zakonski pr opiSi o obavezi utvrđiva nj a naziva i vodenja prollisane djela tnosti u tome smislu odnosi se samo na u lice kao gradske jedinice, pri čemu se tu pod ulicama podrazumijevaju i trgovi. Očito je da je zakonodavac imao pni tome na umu samo naseljene gradske jedO.n.ice, za koje je iz v'Jše r azloga potrebno da :imaju imena i numeraciju objekata. Pored svega toga, parkovi i mostovi su u urbanis tičlwm smislru objekti i dentični ulicama i t rgovima ikao izgrađene ili uređene površine i kao javni objekti imaju podjednako llikovno i identif ikaciona d jelovanje. Postoj i za to ti jedan razlog više, a to je činj enica što se i na t akve objekte u davan ju imena proteže pra ksa ~denti čna onoj kod ulica, samo što ta pr aksa u ovome sl uča j u lima karakter nepisanog zakona. 3. Na prv.i pogled bilo bi normalno i svrsishodno da se tekstovne jedinice u1li.ca i t rgova u r eda nju razvrst aj u po opštinama, ali je ovdje prim:ijenjena metoda unifik aci je ci. z p raktičnih razloga, jer će čitaocu bi ti lakše u knjJz:i. n ači od ređenu JUlicu pod njenim slovom u abecednom redu, negoli tražiti (i pri tome utvrđivati) najpnije odjel odnosne opštine, pa tek ond~ natuknicu ulice, odnosno trga 'll toj opšb:ini. U svrhu zadovoljenja potreba komunaln'ih službi današnjih op§t:ina i samog današnjeg stanja, u koj em jc potrebno da se evidencija ulica i trgova jedne opštine n ađe na jednom mjestu, dajem ovdje u zasebnom poglavlju abecedni popis ulica upravo po opštinama. M islim da će takav metod zadovoljiti i jednu i drugu svrhu, a to tim prije, što m'i se či ni l o potr ebnim, čak oi nužnim, da u analizi dan ašnjeg stan ja ulica j trgova u Sar a!jevu posebno
1.
10
Građevn e

i poimen ično navedem ulice baš po opštinama kao samostalnim -teritorn jainim jednicama.

političko­

4. U m eđuvrem enu do iz- ade i predaje rukopisa izdavaču (april r 1970) do ulaska djela u štampu (decembar 1971) Slwpština grada Sarajeva donijela je nove tm odluke o utvrđivanju .jmena ulica u gradu. Tu novu građu donosim na kraj u kn jige, u dodatku, samo kao dok!umentactju radi upotpunjenja tema tike dj ela, jer bi obrada 1!ih novih l edinica zahtijevala j vr.ijeme, kojeg nije bilo, a rl bitno utjecala na s tatističke rezultate analize ukupnosti ulica u gradu u jedno određeno .i karakteris tično vrijeme, a to je 25-godišnjica osl obođenja i soci jalističke izgradnje grada .
2. Izvori i literatura

Tem ati ka cjeline u lica Sarajeva bilo .kojeg perioda nije dosada obrađ i vana II literaturi. I zuzi maj u ći glavni grad J ugoslavli.je, Beograd, či je je u lice koj e nose nazi ve samo po ]i čnostima obradio Danilo Radojević II zasebnom djelu pod nazivom ...Beograd i njegove ulice", što je izašlo u izda nju ..'Durjstičk e št ampe..< u Beogradu nedavno, 1966. godine, nije mi poznato nijedno drugo naseljeno mjesto u Jugoslaviji koje bi ~ malo i dđe­ lomimu monografiju ove vrste. U našoj, jugosla;venskoj stručnoj literaturi, veoma jc simptomatično , niko se nije pozabavio posebno izučava ­ njem ulica bilo sa urbanističkog, historijskog, sociološkog, etnološkog ili kojeg drugog stanovišta, iako bi takva ispitivanj a bila zanimlj1va i kanisna. A kad je u pitanju samo Sarajevo, onda je navesti da o toj tematidi postoji malen broj pojedinačnih radova o nektim ulicama, a i to, što ima, odnosi ~e samo na jedno, mahom historijsko stanovište. U takvim prilikama za ovaj rad valjalo je krčiti puteve ne samo u metodologij i oCibrade, nego i 'll utvrđ ivan j u podat·au, {-esto ti. .sitnih, 'll ši rem opsegu. Zbog toga naučnu osnovu za obradu tematike ove knjige činio je pravi mozaik rpojedinačnih 'Obavještenja, ipri čemu je gotovo svaka .ulica bila zadatak i tema za sebe, za koju su vtiijedili samo posebni izVQri, ili ih nije bilo nikako. Tako se pokazuje da ,su izvori i literatura o ovoj tematici , uzevši ih u mozai čklOm sast-avu, ,obilnii. Oni su i značaj ni ne samo kao na u čna dokumentacija za obradu pojedlinih jedinica, nego i kao svojevrsna grada za cjelokupnu historiju grada Sarajeva, pa je i to bio jedan razlog vJše da VU s tručnu aparaturu ovd(j e izložim. Osnove za ovaj Irad, tako l"ekavši, heterogene -tematike (bar što se tti.če samih n a.nva) jesu dvojake prirode: pisana obavještenja i vlastita istraživanja . Dijeleći (i navodeći) pisane .podatke .na ·obja.vljene i .neobjavljene izvore j na lit eraturu, u ovome poglavlju dajem pregled samo onih iZvor a i one literature (u njihovim potpunijim naslovima i uz potrebna obavještenja) , koj i se odnose na v.iše jedinica i koje bi bilo neracionalno svaki put u cijelosti navoditti.. Neposredno uz pojedine jedinice (član k e o uilicama) pored kratke naznake ovdje !iskazanih izvora i literature navode se još oni .izvori !ili literatura, koji se odnose samo na tu jedinicu ili ne više od tri jedinice u ukupnom djelu. pri tome je naves1li j to da postoji niz izvora ili djela literature, kojti su se kOnistiLi za ovaj rad, a koji se također ne navode bilo u kojem obliku. To su ona obavještenja, čiji se identi11

tet vidi ~z samog teksta (kao što je pozivanj e na ovaj ili onaj popis ulica sl.) i koje bii zbog toga bilo sasvim suvnšno ponovo navoditi. Vlastita istra~vanja kao dl1uga osnova za ovu studiju kretala su se u dva pravca. Prvo lični obilazak doslovno svake ulice i opažanja o granicama protezanja ulice, njenome nagibu, sa.obraćajnom i I amjenn skom (sadržajnom) karakteru te, posebno, kontrola datog teksta natpisa na velikim , uličnim, oi. malim, kućnim tablama. Prijatno je ovdje navesti brojna zapitkivanja omladine pa i starijrl.h II manjim ·ulicama staroga dijela grada o tome, koga ili koji broj traž;im, nudeći mi time dobrovoljne vodičke usluge, koje mi, u st var i, Illisu .trebale. Drugi vid istr:aživanja odnosi se na neke historijske i biografske podMjke o .p ojedinim nosiocima naziva 'Ulica, koje nisam našao nigdje zabilježene i1i barem u dovoljnoj mjeri prezentirane, kao što je bio sl u čaj s !imenima ulica Rimzarina, GaLiba Feste, Derv.iša Numića, Mirka LaZli ća i još cio niz drugih . Takve podatke dobio sam od samih članova ouže iti sire porodice ili pak potomaka ličnosti za koje sam se raspitivao. Na kraju, dužan sam da posebno navedem jedan zaseban rad o jednome broju uloica Sarajeva, koji se ne može svrstati ni u .izvore, ni II literatUI'TU kao objavljene, štampane radove. To je elaborat od oko 400 manj ih stranica olovkom pisanog teksta zapaženog p ublicističkog r adnika K,oste Mandića koji je .on sv;ojedobno, negdje oko 1960, il'.a:dio po .narudžbi kao ,g~ađu za izradu Poogvama genera1nog 'ul1ba-nističk.og p lana Sara jeva. Rukopis se nalazi u Urban ističkom zavodu grada Sarajeva, koji mi ga je najpripravnije ustupio na uvid ·i korištenje. Sadra kraće podatke o samim naZ/ivima u lica. Materijal Se odnosi na veći dio ouJica u opštinama Centar - Sarajevo i N-c)V;o Sarajevo. N~i vi ulica, [ i su odTeđeni po koj' ličnostima NOR-a, nisu obradivanrl. ; na takvim listovima stoji samo napomena: ... Nisam dobio podatke od Udruženja boraca... Podaci, koje sam iz Mandićeva rada korJstio, navedenU su u samom tekstu . To se posebno odnosi na njegova obavješten ja o promjenama na!Ziva nekih wica 1885, 1890. i 1895, k-oja mi se čine dosta pouzdana (mogla su bilti temeljena Illa ,birečkim spiskovima .koje je Mandić vje:rovatno imao pri r uci), jer ja nisam imao u opće 'drugih i2lvora in fo rmacija za period od 1882. do 1897. godine.
,j

la) Ne o bjavljeIlli izrv o .ri (službeni zbornlici dokumenata) Sar ajevsk og šer.ijatskog , uda iz gO'đ ina 1554-1557, 1565. te 1700-1852. Nalaze se u s Gazi Husrev-begovoj (GH) biblioteci u Sarajevu. Sadrže brojne podatke u mozaičnom obliku o vremenu, kad se po prvi put javljaju pojedine mahale 'k ao skup ulica i porodice, za koje .su vezani bl'lojni nosioci naz;iva ulica.
l. Sidiili

2. Turski arhiv u GR biblioteci sa brojnim vakufnamama (zakladnim poveljama) i dl'lugim dokumen bima u kojima se nalaze podaci o vremenu nastanka pojedinih mahala li u lica te ,podaci o !porodicama, bar em onim širim, nosilaca naziva ulica u starom dIiljelu grada .
3. Popis stanovništva Sarajeva 186 7- 68. (Saraj ,kasahasinin defteri nufusi), r ukopis u Muzeju grada Sarajeva. Dio prvog sistematskog popisa
12 •

stanovn.oištva Sarajeva i pn'! I zvor II kojim se sretaj u nazivi ulica l ondašnjih sokaka. Rukopis, kojim sam se koristio, je službeni akt Bosanskog vilajeta, odnosno ondašnje sarajevske Beleđi.je. To je, na žalost, samo jedna, i to treća knjiga od ukupno četiri, koliko ih je sigurno bilo. Osnovne stambene jedinice u tome defteru, po kojjm je vršen popis, jesu mahale, ali su u okviru mnogih mahala mjestimii.čno j neobavezno nazne.čena i ondašnja 'imena sokaka, što predstavlja osnovnu vrijednost za tematiku ove knjige, a što je, inače , bilo samo slučajni, lični manir popisivača. To je popis stanovništva mahala od r ednog broja 58. do 85. Sadrži ukupno 49 značajnih i zanimljivih nazli.va sokaka, od koj'i h se neki nisu mogli iidentrl.ficirati. To su :
58. Ali-pa,šina mahala: Bašča, Hiseta džada, Gornja Cemaluša dža-

da, Dereooj, Namazgah i Hafizov mlin. nO. Sejh MaQribina: Ali-pašina ćuprija džada. 64. Armaga.ndži Sinan ili Armaganuša: Hadži-Omerov sokak. 67. Paćadži Hadži Nesuh ni Bardakčije: Bardak6ije sokak. 70. Mimar Sinanova: Surml1ah-efendijin sokak, Kabadajtin sokak i Zildžin sokak. 71. Davud-če le bi: ZJil.džin sokak, Sunullah-efendijin sokak, Adžemovića (Adžem-zade) sokak. 72. Arebi-džedid: Karpuzov sokak. 73. Buzadži Had ži Hasan Jili Curćić mahala: Potok, Redžajin sokak, Podgorica i Cemerlića sokak. 74. Jahia- pašina: Red.ž.a..jin (Redža:i-efendin) sokak, Kasiea sokalk, Ke čin sokak, Sinan-tekri.ja sok ak (ovo je pogreška) i Hrgića sokak. 75. Kadi Bati-efendi.· Camarin sokak, Budžak. 76. Sagrački HadŽi Mahmud: Budakovići , Cikmaz sokaik i KasiĆ8 sokak . 78. Tabak Hadži Sulejman: Bakal-bašin sokak, Pir-inčli Alijage sokak, Caktan (Očaktan). 79. Topa~ Ejnehan : H a·d ži-Mustafi.n sokak. 80. Sinan lplidžik: K al'a (Grad) đžada (bilo pa prekr.iženo: Sirokac sokak), Mravovac, Ak-česma sokak, Jekovac. 81. Gerdeni Hadži Husejn: Hadži-Mustafin sokak. 82. Sejh MusUhudin: Cebeđžije sokak (!?), Bašića sokak , Sejh Mus1ihudin sokak d Vratnik sokak. 83. Bali-zade Hadži-Mehmedova: Nova džamija, Sumbul, Solbatov, Sejh Muslihuđinov, Milać, Kr ešče (lica) Salih-age, Arapov sokak. 85. Arabi -atik: Zaim-begov, Očaktanov, Arapov, KestendžiĆ3 Hadži-Husejna Ji Sarača Avdije sokak.
4. Katastarski planovi grada, orugi.nali d unikati u katastarskim uredima SO Centar-Sarraj evo i NOVQ Sarajevo. Prikazuju ,katastarske

snimke pojedinih dijelova grada iz različitih godina, od 1882. do 1913. Sadrže brojne upise limena ullica iz doba snimanja .i iz kasnijih godina. Upisi, svakako, izvršeni na osnovu podataka dzravno s terena. Sadrže, međutim , ,j brojne jez ične greške, jer su te planove radili geometri koji nisu bili v\ičn:i srpskohrvatskom jeziku.
13

5. Zapisnici sa zasjedanja Gradskog narodnog odbor a Sarajev o, ori-

ginali i 'l1nilk'a!ti (u 24 s.veske) ,u prav.noj služJ:>i SO Centar - Sarajevo. Sadrže brojne zaključke, odluke ti rješenja o izmj eni starili. Ii. utvrđivanju novdh naziva ulica, i to: - Sjednica 20. avgusta 1945: u ve1li posta vljenih pitanja odbOrnika o imenima ulica donesen zaklijučak ... da za sada ostaju imena uIka po pr edr atnom stanj u«. - Svečana sjednica 6. aprila 1946 : odJiuIka da se ukidaju nazivi ulica, trgova, mostova i ostahlh javnih objekata, aija su imena promijenjena ili označena za vrijeme okupacije, a da ostaju na snazi nazivi uLica, naselja, trgova, mostova i ostalih javmh objekata kojti. su dobilii. imena pr.ije okupacije, u koliko ovom istom odlukom nisu promijenj ena. Ist om odlukom utvrđeno je 16 novih naziva postojećih ulii.ca i trgova: Trg Republike, Slavri.še Vajner a Ciče, Ognjena Price, Pavla Goran5.na, Maršala Tita, Vladimira Perića Valtera, Jug.osl ovenske armi je (tako!), Slobodana Principa, Trg slobode, Nnnije Pozderca, Vlaclirrili.ra Gaćinovića, Trg 6. aprila, Pti.oruirska, Boriše Kovačevli.ća, Đure Đak ovića li Radojke Laki ć. - Svečana sjednica 6. septembra 1947: u povodu 800-godišnjice Moolwe doneseM odluka da se .početna. dio rda'llašnje mice Đure Đakovića prozove limenom Moskovska. - Sjednica 8. juna 1948: odluka o izmjeni pos tOje ćih naziva za 82 ulice te o određivanju nO'V ih nazi'Va devet saobraćajni ca, koje su time dobile status ulica: Frontovska, Mošćanica, Nova cesta, Veljka l.Jukića Kurjaka, Omladinska, Pionirska (ponovo t), Kozja ćuprij a, Danila Đokića i Dol ačka. Pri jedlog odluke ispred p osebne komiSije podnijela i pročitala odborn5.ca Zehra Muidović, a obrazloženje općenite naravi dala Vera Krstić, povjerenik za kulturu. - Sjedl1lica 11. decembra 1948: dotadašnja Stol ačka dobila je novo ime Agana BostandŽlića . - Sjednica 15. februara 1950: dotadašnja ulJica Doklade prozvala se n o~ m i menom Romana Pe trovića. - Sjednica 31. j ula 195 0: četki dotadašnje ulice :dobile nova imena : Alije Hodž,ića, Olge I.vJoović, Saloma Albaharija i Džavida H averića . . - Sjednica 29. maja 1952 : izmjene naziva za tri ullice : Moskovska = Đure Pucara Starog, Bulevar Crvene a rmije = Vojvode Radomira P utnika iStaljingradska = Aleksandra Rankovića. - Sjednica 29. septembra 1952: dotadašnja Cadord2ri.na dobila novo ime Porodice Foht. - Sjednica 20. marta 1954 : azmjene dotadašnj1ih naziva ulica, i to Đur e Pocar a Starog = Đure Đ akoVlića, Đ ure Đakovi ća = Miće SokolovJća i Aleksandra Rankovića = Blagoja Parovića.
6. Zapisn.ici sjednica Narodnog od bora opštine Stari grad

- Sjednica 15. decembra 1959 : Cetrnaest ulica dobile nova, sljede ća imena: Finci Benjamina, Rem:ruje Om anovića, Spire Kneževića, narodnog heroj a Sarac Milana, Galib a Feste, Ragiba l.Jjubunčića, Vehida MuminovJća, Dervliša Numića, Nrusreta Pašića, Leze Perere, Nedjeljka Cabrinovića, MiI1ka L azića, Me.suda Đemidžića, ing. Jaroslava t ernija. - Sjednica 26. decembra 1959: dotadašnja Cučkova dobila novo ime Braće Eskenazi.
14

7. Zapisni k sa sjednice Narodnog odbor a 0pštllne Centar 24. jula 1962 : dotada'šnja ulica Ispod mr tvačnice dobila novo ime Dra Stjepana Tomića , a dvij e nove ulice na Koševskom brdu dobile nazive: Livan jska i Kordunska. 8. Zapisnici sa sjedn!ice Narodnog odbora (od 1963. Skupštine) opštine
ti VogoŠći.

9. BiogTafska

gTađa

o palim bOTcima NOR· a gTada SaTajeva

1941 -1 945, memonijaini materijal Odbora za izgradnju spomen-parka na Vracama, nastao 1966. sistematsklim obilaskom svih stanova na području četir1i opštine i popunjavanjem pripremljenih biografsklih obrazaca o palim borcima Sar ajeva . Podatke davali p o sjećanju II prvome redu r odbina, a potom, u manjem dijelu, suborci i poznanici. Izvor je drugo. razredne vrijednosti, a podaci su se morali provjeravati i, u bit!i, kri tički konistiti s obzirom na faktor sj ećanj e , kojO. nije uvijek pouzdan, pogotovo poslije 26 godina od dana ustanka. Izvadak iz toga matenijala sa podacim a isk ljučivo o prvoborcima grada Sarajeva n apravio je za sVO:je potrebe ·i čuva Gradski zavod za zaštitu .i ruređenje spomenika kulture u Sarajevu, odakle sam neposredno i crpio podatke za ovaj rad. Inače, cio orJ.ginalni materijal danas se nalazi u Save~u udružt;!njl;l. bU1"l;I.ca NOR-a grada Sar ajeva.

b)

Ob ~ av l j eni

izv o r i

L Popis saTajevskih mahala 1874- 75. Rukopis, turslci, u or.iginalnoj bilježn!ici nekog sar a·j evskog mahalbaše (muhtara) ii.z navedenog doba koj i je tu zapisivao uzorke tekstova različitih potvrda, koje su mogld. izdavati mab alski muhtari 'll svojoj nadležnosti, pa ta'lro u t aj, neke vrste .priručnik unio i svoj sastav popisa svlih tadašnjih mahala u gradu i, što je od posebne vriijednosti za naša razmatranj a, pri tome donio uporedne nazive svih mahala na našem jezilw, Izvor dragocjen ne samo po dvojakim jezičnim ;imenima, nego i po tome što predstavlj a au tent!ičan popis stanj a sarajevskih stambenih jedinica .(mahala) pred kl'aj .t urSke vladavine te dragocjen materijal za QlI'ij aAnje .na2live i moogih ulica. R$ opis u ArhiVlU grada Saraljeva. Popis objavljen u sastaViU moga rada ...AlJi-pašina mahala u Saratjevu« _ Prilozi za proučavanje istoTije SaTajeva, 11/1966, str. 19-58, Zbog neposredne veze sa tematli.kom ove knjige prenosim u cije· lostti taj popis pr ema naslovima II orJginaliu .
1. Hunka:r anehallesi,

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. ll .

Mehallei Mik - Careva mahala Gazi. Husrev-beg mehallesi - Begova mahala Ajas-paša mehallesi - Kolukčije Iskender-paša mehnllesi - T enderija sk Gazi Ali-paša mehalleSi - Ali-pašina mahala J ah ja-paša meh allesi - Ourčića mahala Jakub-paša mehalIeSi - Maguda Abdulah-paša meh allesi. - džamija bez mahale (tako piše!) Gai'Ji Mehmedbeg mehallesi. - Bistrik Gati Balibeg mehallesi - Balibegovica GaZi Ferhatbeg mehallesi - Ferhadija
15

drugačije

12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44 . 45. 46, 47. 48. 49. 50. 51.

Kemalbeg mehallesi - K oševo K adi H asan-efendi mehallesi - ,..Na blldu viš' Begluka .. Kadi Ahmed-efendi rnehal1esi - Pod topoVlima KaelJi Bali-efendi mehallesi - K adina mahala Multi Sulej man-efendi mehallesi - A1ifakovac. Pod e&rinom HitrJ Sulej man-efendi mehallesi - Begovac Sejh Bagdadti mehallesi - P astrma Sejh Ferrah mehal1esi - Abdeshana Š€lj h M agnibi mehaIlesi - G ornja hiseta Sejh Mus1ihudin mehallesi - Plo ča C ekrek či Muslihudin rnehallesi - Cek rkčina mahala Peltek HusamU'dd~n lIl1ehallesi - Džionin sokak Havadže Kemaluddin m ehallesi - Cemaluša H avadže-zade el-H adži Ahmed mehallesi - Velikn H arv.atJin Havadže-zade el-HadŽli Mustafa mehallesi - H adži Mustafin džemat ;(doda'ta !b'i lješka : II gradu) H avadže Sinan mehal1esi - Golodenica Ivlakovali el-Hadži Mehmed mehallesi - Vlakovac Kebke'bir el-Hadži Ahmed rmehallesi - M i šči na mahala Nedžar el-Hadži Ibrahim mehallesi - Mjedenica Buzadži H adži Hasan mehallesi - Defterdaruna mahala. Na Lugavinu sokaku J agdži-zade el-Had:l'li Ahmed mehallesi - Dženetića mahala. Niže banje. Begova. Kalin H adŽli Ali mehallesi - Cajirdžlk K asap-zade el-Had7.i Ibrah im mehallesi - Carina (dodata bilješka: II gradu) Nef-zade el-Hadži Husejn (!) meha1lesi - Na DoIl.u Nalčadž.i el-Hadti Osman mehallesi Banjski bri jeg NebI\dilo el-Hadži Ali meha llesi - BjelaNe 'ravne. Hadži-Panjina mahala Pešiman el-Hadži H usejn mehallesi - Fazla~ina mahala Tavi! el-Hadži Mustafa mehallesi - Donja Hiseta Tokmo-zade el-Hadži Ahmed mehallesi - Potok Gerdani el-Ha dži Husejn mehalIesi - Strošić Sagr el-Hadži Ali mehallesi - Hru:d Saga-a'čki el-Hadži Mahmud mehal1esi momjenica El-Hadži J ahlj a mehallesi - Nova mahala Sagr el-H adži Mahmud mehallesi - Hendek (dodata bilješka: 'll gradu) Gazgani el-Hadži Ali mehallesi - S ir ok ača sokak El-Hadži Sejjidin mehallesi - Vlaška mahala El-Hadži Turhan mehallesi - Berkuša Kulin Hadži Bali mchallesi - Cekaluša El-Hadži Džafer mehallesi - Provare SahtJijandži Bali el-Ha dži Mahmud mehalesi ~ Sahtijanuša. Pod musalom

16

El-Hadži Idnis mehallesi - Zabljak Duradž,ik el-Hadži Ahmed mehaUesi - Sagrdžije Komatin Hadži Memi mehallesi - Komatrl.n El-Hadži Isa mehallesi - Dugi sokak Dajanil el-Hadm Ibrahim mehaUesi - Gorica Kartal-zade el-Hadži Mahmud mehallesi - Kartal Kečedži-zade el-Hadži Srinan mehallesi Na Turbetu Kose el-Hadži Sinan mehal1 esi - LučeVlica Debag el-Hadži Sulejman mehalles.i - Gurdina Cok adži el-Hadti Sulejman mehal1esi - Basamoi Peh1ivan el-HadŽi Oruč mehallesi - Kod muteveline kuće Ašik el-Hadži Memi mehal1es.i - Bjelavica Mokro-zade el-Hadži Sinan mehal1esi - Cebedžije (dodata bilješka: u gradu) 65. ArmagandŽli el-Hadži Sinan mehallesi - Armaganuša 66. Demo-zade el-Hadili Sinan mehal1esi - " porušena, sada bašče« 67. Divani katib mehallesi - Bijela džamija 68. Kučuk katib mehalles.i - Nad mlin ima 69. Kasim katrib mehallesi - Vdše Husrev-begove ban je 70. Timurhan mehallesi - CeljugQvica 71. VeiJiki- harač mehallesi - Hadžij ska džamija m ahala 72. Mimar Sinan mehalles.i - »Golobrce« 73. Davud - čeleb i mehal1esi - Nateguša 74. Ba:kr.Jbaha mehallesi - Atmejdan 75. Bal.d-zade mehallesi - Sumbuluša 76. Mula Ar abi atik mehallesi - Mula Arapova mahala 77. Mula Arabi .džedid mehallesi - Karpuzov !Sok-Slk 78 . Halač Davud mehallesi - Murdar,i ja 79. Sarač Ali mehal1es.i - Vrbanjuša 80. Sarač Ismail mehallesi - Kajmak6ina 81. Sarač el-Hadži Hajdar mehallesi - Sara čeva m ahala 82. Iplidžik mehallesi - Na Sirokcu, Sirokac (doda ba bilješka: u gradu) 83. Topal Ejnehan mehal1esi - Lubina mahala 84. Abdul-Halimaga mehallesi - Mutni potok 85. Hubjar-aga mehaUesi - Medrese 86. Pehldvan Hasan mehal1esi - Pod Sinanavom tekijom (krivo!) 87. Ha radži Mustafaga mehallesli - Hadži-Abdina mahala 88. K<8ra Ferhad-zade mehallesi - Nad Beglukom 89. Sinan-vojvoda mehal1esi - Mali džemat (dodata bil ješka: II gradu) 90. Abdul-Halifa mehallesi - Buda-kovići 91. Coban Hasan mehallesi - Cobanija 92 . Ojandži-zade mehaUesi - Terezija 93. Souk-bunar mehaUesi - Sobunar 94. Dudi-bula mehallesi - Mejtaš 95. Hase1ci-hatun mehalIesi - Potoklinica 96. 2ag ri ći mehaUesi - 2agrJći 97. Pačadž.i el-Hadži Nesuh mehallesi _ Bardakčije 98. Uskudari el-Hadži Ahmed- čelebi meha lles:i _ Pasja mahala
52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 64.

2

17

99. 100. 101. 102. 103. 104.

Bastarići mehal1esi - Bastamći Džano-zade mehallesi - Ašikovac Derzi-baŠ"i mehalIesi - Terzibašina mahala Varoši Bala mehallesi - ...VaroŠ gdje je crkva... Ifrankluk mehallesi - Latinluk Sijavuš-paša mehal1esl - Bejtul-Jehud - Cifuthana

2. Plan von Sarajevo. Reduction der CatastJral-Au ~nahme aus dem Jahre ]882. Ausgeftirt unter speoieller Leitung des Vermessungs-Direktors durch eine Arbeitspartie der VL Abteilung. Masstab l : 3125 der N. Photographie und Schulspressendruck des k. k . Milita.r-geographischen Instituts zu Wien. Ve},ičina 100 X 130 cm. V;išebojna štampa. Godina štampanja nepoznata, ali svakako prije 1914. Rlijetki primjerci, od kojih jedan čuva Gradski zavod za zaštitu i uređenje spomenika kulture u Sarajevu. To je uopće prvi geodetski d katastarskJ. i, vjerovatno, prvi štampani plan Sarajeva u ondašnjem opsegu. Za tematiku ovog rada predstavlja važan izvor po tome što sadrži ne samo sliiku stanja mreže i rasprostra njivan ja ulica neposredno iza 1878, nego i brojne naz;ive ulica toga doba, od kojih je većina preuzeta iz .turskog perioda, a manji dio lIlastao u vremenu oo 1878-1882.
3. Alphabetisches Verzeichnis der Gassen, Plii.tze und Briicken Ceste, ulice, trgovi i ćuprije u Sarajevu. - Bosniseher Bote - Bosanski glasnik, opća pr.iručna i adresna knjiga za Bosnu i Hercegovi nu, god. 1/1897 - .xXII/I918, štampana u Beču. Urednik (većine godišta) Adolf Valny. Savremen materijal o stanju ulica i, posebno, njihovih naziva kroz

sva god~šta i relativno dug period 1897-1918. Sadrži ii. podatke od koje do koje se ulice konkretna t itularna ulica r azv:ija. Izvor nije do krajnosti tačan, budući da se knjiga radila unaprijed, jedne kalendarske godine za iduću, u kojem međuvremenu su nastajale i izmjene u naziV'ima ulica, a i po tome, što je u mnogim slučajevima kod izmjene naziva u lica sastavljač zaboravio brisati ulicu pod prijašnjim nazivom. Općenito uzevši, izvor vrijedan. Vidljivi podaoi o većoj i'Zmjeni naziva ulica 1900/1901, 1910/1911. i 1915/16. godine. Mnogi naziVi ulica iskrivljeno pisani, što je i razumljivo s obzirom da se knjiga štampala u Beču.

4. Narodno jedinstvo, sarajevski političko-informativni list, u tri navrata donio popise ulka: _ God. 1919, br. 11 od 12. 1 januar:a: "pl1omjene naziva ulica, utvrđene na sjednici Općinskog odbora od 10. januara 1919. Ukupno 39 ulica s izmijenjenim. novim nazivima i 2 uNce koje su po prvi put dobile imena (D 8Il1iči ćeva i R·aOkog). - God. 1920, br. 247 od 25. novembr a do br. 249 od 27 novembra: popis svjh ulica u gradu po kotarima (ukupno sedam kotara) uoči pop!i.sa stanovništva k oje je obavljeno mjeseca marta iduće, 1921. godine. Prvi kompletan popis ulica u periodu stare Jugoslavije, pri čemu su uzete u obzir izmde.ne od 10. januMa 1919. i nove, nastale nepoznatog datuma nešto kasnije. - God. 1931: popis svih ulJica i trgova 'll gradu uoči popisa stanovništva, koji je obavljen marta te godine. Najpotpuniji i najtačniji popiS ulica i trgova u periodu stare Jugoslavije. Tom prililc.om izvšena je i iz-

,.

mjena naziva za ukupno 64 ulice, a 28 saobraćaj nica dobile su po prvi put imena. Sve je to tu registrirano. Popis u cijelosti štampan dstom prilikom (1931.) d. zasebno pod naslovom Spisak ulica i trgova u gradu Sarajevu s naznakom ,.Preštampano iz N arodnog jedinstva«, ukupno str. 26 osmi ne. 5. Rješenje NO opštine Novo Sarajevo o od1'eđivanju i mijenjanju imena ulica, doneseno na sjedn'ki Opštinskog vijeća 7. oktobra 1960, objavlj eno na oglasnoj tabli i II Službenom glasniku S1'eza Sa1'ajevo, god. ]961, br. 1 od 1. marta: ukupno 64 u lice dobile izmjenu imena, a 19 saobraćajnka dobilo status samostalnih ulica pod sljedećim imen'ima: Dinarska, Zen-ička, Tuzlanska, Ozrenska, Prvomajska, Ma.jdanska, Gatačka, Skada:rska, Ve l ešJ.ći, Lovćenska, 'sibenska. Timočka, J ovana C vij i ća, V1asenička , Smederevska, Zadarska, Đure Salaja, Marijana Baruna i RaVijojle-Rave Janković. 6. Rješenje o od1'eđivanju imena. ulica i trgova tl naseljenim mjestima Ilidža, Hrasnica i Lasica, donio ga NO opštine ilidža na sjedn ici 20. decembra 1960, objavljeno u SttLžbenom glasniku sreza Sarajevo, godine 1961 , br. 1 od 1. marta. Akt kojim su po prvJ. put ~aob nH,;ajnice Ilidže, Hrasnice i Lasice dobile status gradskih ulica. Ukupno novih jmena 21 na Ilidži t e 23 II Hrasnici i Lasici. 7. Statuti opština Centar-Sarajevo, Novo Sarajevo i Ilidža, doneseni i objavl jen"i odvojeno najprije u Službenim novinama grada Sarajeva, a paralelno s tim i li posebnim izdanjima god.. 1964. pod ovim naslovima: Statut opštine Centar-Sarajevo, Statut opštine Novo Sarajevo, Statut opštine Didža, Sarajevo 1964. Tu su po prvi put iza oslobođenja objaVljeni kompletni i službeni popisi ulica i 'llaseljenih mjesta u opštinama, ali ne sa svrhom da se rigistriraju ulice, nego kao sastavni dijelov.i zborova birača, koji se time detaljnije određuju. Upravo radi takve namjene neke ulice ipak nIsu navedene (Bulevar Borisa Kidriča , Culhan i dr.), jer nisu predstavljale stambene jedinice. Ti popisi bili su polazna tačka za ispitivanje ill ovome djelu. U isto vrijeme donesen je i objavljen ti Statut opštine Vogošća, aH 'lllUjemu nema takve naznake ulica u opće, ·pa ga i ne ističem zasebno. 8. Odluka o određivanju imena ulice Palmira Toljatija, donijela je SO Novo Sarajevo na sjednIci ll. novembra 1964. - S lužbene novine grada Sarajeva, god. 1964, br. 9. 9. Odluka SO Centar-Sarajevo o izmjenama imena ulica, donesena na sjedniCi 10. juna 1966. - Službene novine arada Sarajeva, III/1966, hr. 4 od 30. juna 1966 : nova imena: Mahmuta Bušatlije, Ciglane, Jukićeva i Sipska. 10. Odluka o od ređiv anju u lice Hasana Brkića, donijelo je, po pret_ hodnom ovlašćenju Opštine, Gradsko vijeće grada Sarajeva na sjednici 14. juna 1966. - Službene novine gmda Sarajeva, III/1966, br. 4 od 30.
6. 1966.

11. Rješenja o

od1'eđivanju

imena ulica SO Novo Sarajevo, i to:

2'

,.

- Sjednica 28. septembra 1967. - Službene novine grada Sarajeva, IV/ 1967, br. 9 od 19.1 0.1 967 : n ovo izgra đena ulica PodvoŽJ1jak _ Nedžarići d obila je ime Ulica VI proleterske b r.igade. - Sjednica 12. d ecembra 1968. - Službene novine grada Sarajeva V / 1968, br. 12 od 30. 12. 1968: novoformirane ulice dobile su imena Branke Blažek, P eira Mećwv e, Stardne Novaka , Trebinjska, Slobodana Vukov.ića, Partizanske staze, Slobodarska, Bra će Savića, Ranka Sipke, Slavk a Rodića, Skoj evska i Milorada Pejdaha.
- Sjednica 13. februara 1970. - Službene novine grada Sarajeva VII/I970, br. 2 od 16. 3. 1970: novoformirane ulice II naselj u Hrasno d o-

bile su imena : Zivka JošUa (produžet ak stare ulice toga naziva), Obala 27. juli (produžetak), Braće S a vića i Trg P ere Kosor ića .

c) L:iteratl\.lra:
B ašeskija Mula Mustafa Sevki : Ljetopis (1746-1804), preveo s
Mujezinović,

turs kog Mehmed
Bejtić

Sara jevo 196B (citiram: LjetopiS Bašeskije).

Alija : Prilozi prou čavanj u naših nar odnih pj esama , d io I, Bilten Instituta za proučavanje fo lklora - Sarajevo, sv. 2/1953, str. 387-405 ; dio II, Bilt en, sv. 3/ 1955, str. 105- 123.

Istorijski podaCi o sarajevskim porodicam a i vij eka.
Celić D.žema l i Mehmed Mujezinović:

l<ičn ostima

18. i 19.
II

S tari mosto vi

Bosni i

Hercegovini, Sarajevo, 1969. PodaCi o Seher- ćehajinoj ćupriji, Principovu mostu, Cumurjji, Coban iji, Skenderjji i Vrbanji. Saopćavajući to ovdje, d jelo se neće navoditi i posebno, ispod odnosnih aanaka. - Enciklopedija Leksikografskog zavoda, Zagreb 1966- 1969. Djelo iz kojeg su korištene biografije k njiževnika i d rugih javnih radnika kao nosilaca naziva ul,ica. Neće se navoditi i posebno.
Hronologija oslobodilačk e borbe naroda Jugoslavije 1941 - 1945. kutori Mil an Andr i ć, Ivan Antonovski, Lazo Bogeski i dr. Izdanje Vojno-

-istorijsk og instituta, Beograd , 1964.
_ Hronologija radničkog i naro dnooslobodilačkog pokreta u Saraj evu i njegovoj okolini 191 9-1945. Grada za istoriju Sar a jeva I. Obr adili: Tomislav Kraljačić, Božo Madžar i Božo Dragutinovi ć. Izdao Arhiv grada

Sarajeva , Sarauevo 1967 (citiram: Hronologija radničk'og i NO pokreta u Sara jevu) . - J ovanović, Stanoje J. : Vogo šća , Posebno izdanje Geografskog društva BiH, knj. III, Sarajevo, 1967.
_ Kemura Sej h Sejf udin: Sarajevske džamije i druge javne zgrade turskog d oba, Glasnik Zemaljskog muzeja, .xX/1909- XXIII/ 191l, Sa-

rajevo (citiram: Sarajevske džamije). D obar priručnik turskih izvora za nazive i prošlost 54 mahale. Vrijednost čine sami dokumenti, a autor ovi podaci o postanku džamija i
20

mahala, gdje se god ne vežu izravna za dokumenat, nepouzdani su i, u biti, netačni. Djelo se odnosi na veći dio mahala i ulica u starom dijelu grada pa se ne navodi i posebno, u specijalnoj literaturi ispod članaka.
Kreševljaković Ha.md ija: Banje u Bosni i Hercegovini (1462Kre§evljakovfć Hamdija: Esnafi i obrbi u starom Sarajevu, II

- 1916), drugo popravljeno i prošireno .izdanje, Sarajevo, 1952.

izdanje, Sarajevo, 1958. Izvrsno djelo o esnafima d djelatnostima, a prema tome i o osnovama naziva svih ulica (bivših čaršija) na području stare sarajevske čar­ šije, koje su zadržale ol'iginalne nazive. Odnosi se neposredno i posredno na sve takve ulice, pa se ne navodi i posebno, osim kad je ri ječ o ulicama izvan čaršij e.
Kreševljaković Hamdija: Sa r ajevo u doba okupacije Bosne 1878,
Kreševljaković Hamdija: Hanovi izdanje Naučnog društva NR

Sarajevo, 1937. i karavan-saraji u Bosni i Hercegovini , Bosne i Hercegovine (knjiga VIII/7), Sarajevo, 1957 (cibiram: B anovi i karavan-saraj i). - Krdevljaković Hamdija: Sarajevo za vrijeme austl'uug;ar·.:;ke uprave (1878-1918) , Sarajevo, 1969.
Kreševljaković Hamdija:
Mićanović Slavko:

Vodovodi i gradnje na vodi u starom

Sarajevu, Sarajevo, 1939. S Majevice i Semberije. trJ. knjige pod istim naslovom, Sarajevo 1947, 1948. i 1951, i drugo izdanje. u kojem su obuhvaćene tri knjige, Sarajevo, 1961. Memoari preživjelog prvoborca s Majevice i Sembertje. P odaci i o borbama, u kojim su učestvovali i pali nosioci naziva ulica u Sarajevu: Fadil Jahić Spanac, Ivan MarkovJć Irac i Veljko Lukić Kurj ak. Posebno je dt'agocjen materi'j al opisa pogibije Spanca i Irca na istome mjestu i iste noći izmedu 21. i 22. 2. 1942. fl! članku ".Zločin izdajnika .. , st.r. 99-100 i, isto tak o, o herojstvu i umješn osti komandanta Veljka Lukića Kurjaka u članku ..Zemlja je ječala .. , str. 266- 277. partizani, Sarajevo, 1951. Uspomene jednog od sedam predratnih članova partijske ćelije u Loparama (od kojih su ostali svi pali) i prež;ivj elog borca sa Majevice. Podaci o borbama, II kojima učestvuju i nosioci naziva sarajevskih ulica Ivan Marković Irac, Fadil Jahić Spanac ii. Veljko Luk ić Kurj ak.
Popović Stevo: Majevički

Rizo: Na putevima slobode. Eseji i kritike o književnicima borcima i izbor njihovih radova. Sarajevo, 1961. Biografski podaci o Hasanu Kikiću, Iliji Grbiću, Ziji Dizdareviću, Džemi Krvavcu i .Jovanu Popoviću. - Sarajlić Abdulah: Pregled stvaranja bosansko-hercegovačkih jedinica NOV Jugoslavije, Sarajevo, 1958 (citiram: Stvaranje bh. jedinica).
Pavlovića Skarić

Ramić

Vladislav: Iz
Miće

oi pisma

teftera i pisama, I Tefter Nikole Hadžiavakurno vića, trgovca u Sarajevu. Zagreb,

trgovačkih

1914.
2l

- Skarić Vladislav: Postanak Sarajeva i njegov terJtorijalru razvoj u 15. j 16. stoljeću, Glasnik ZemaZjskog muzeja, XLI/1929 sV. II str. 41 - 53. ' ,
Skarić V ladislav: Sarajevo od najstarijih vremena da austro-ugarske okupacije. Sarajevo, 1937.

Vladislav: Srpskti. pravoslavni narod i crkva u 17. <i 18. v.tjeku . Sarajevo, 1928. Spomenica -

Skarić

II

Sarajevu

400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu 1566- 1966. Sarajevo, 1966 (citiram; Spomenica JevJ:eja) .
Spomenica palih pisaca 1941-1945, Sarajevo, 1952.

Uz izvatke iz knj iževnih djela tu su oi. biografski podaci o Ziji Dizdarevi ću , Iliji Grbiću, Hasanu Kikiću, dru Jovanu Kršiću, Veselinu Masleši, Ognjenu Prici i drugim.
- Sabanović Hnzim: Bosansko krajište, Godišnjak I storijskog dru· štva BiH, IX! 1957, str. 177-219.

zbirni katastarski pop.is iz 1455. godine. Izdanje Orij entalnog instituta, Sarajevo, 1964.
- Sabanović Hazim : Postanak ~ razvoj Saraj eva, R adOVi Naučnog društva Bosne i He rcegovine, knj. XIII, Odjeljenje istorijsko-filoloških

Sabanović Hazim: Krajište Isa-hP.ga Ishakovića -

nauka, knjiga 5, Sarajevo, 1960, str. 1-44. Ovaj i slj edeći r ad danas su glavna djela sa konkretnim i zajamče­ nim podacima (iz tursk~h katastarskih deftera) o vremenu nastanka i nazivima pojedin.ih džamija i m ahala (a prema tome posredno i ulica) u star om d ijelu grada. Podaci za 65 mahala, koje su se razvile do kraja 16. vijeka. Prema tome, djelo daje podatke o tačnom Hi približnom vremenu postanka .i. ulica (kao sastavnih dijelova mahala) gotovo II čitavom starom dij elu grada, pa se zbog toga oj ne n avodi ispod konkretnih čla n aka o ulicama . Same opservacije autora o m ahalama, vezane za dokumenta i !izvan njih, u -ovom !djelu nisu uvijek. 'klritički posta'Vljene i ne m-ogu se održati u cijelosti. Teritori jalno širenje i građevni razvoj Sarajeva u XVI vijeku, Radovi Naučnog d ruštva Bosn e Hercegovine, knj . .XXVI/1965, Odjeljenje istorijsko-filoloških nauka, knj. 9, Sar ajevo, 1965, str . 29-52 (citiram: Sarajevo u XVI Vijeku). Vrij edi napomena uoz prethodno djelo.
Sotra M: Naši heroji. Sinovi i kćeri Bosne i H ercegovine Sabanović Hazim:

narodni heroj.i J ugoslavij e. Sarajevo, 1946. Dobri biografski podaCi i za 14 heroj a Sarajevu.

nosilaca naziva ulica u

- Traljić Seid Mustafa: Sarajevski grad Vratnik. Sara jevo, 1937. Separat iz Jugoslavenskog lista, Sarajevo, XXJ1937. Djelo sadrži dobre podatke o sVlim m ahalama a prema tome i većini ulica na Vr atniku. Zbog toga se i ne lJlavodi posebno ispod članaka vratničk.ih ulica.
22

- Trifković Stjepo i Vladimir: Sarajevska okolina, I Saraje'fko polje - Naselja srpskih zemalja, knj. V, Beograd, 1908 (citiram: Sarajevska okolina).
Zbornik narodnih heroj a Jugoslavije. Tekstove pripremili SloPetković,

bodan

Rani.slav-Raša Lazarević, Aleksandar Petković i Dragan Vukobratović. Izdanje .. Omladine .... Beograd, 1957. Dobri biografski podaci li o onim narodnim herojima po čijim imen ima nasi naz..ive velik broj ulica II gradu. _ Znamenja r evolucije. J ubilarna biblioteka II čast 40-godišnjice KPJ. Sarajevo, 1959. Zborn ik čl a naka i eseja više autora sa posebnim temama o Đuri Đakoviću, Mustafi GolubiĆu, AI~j i AUj agiću, Ognjenu Prici, Veselinu Masleši i Vasi Miskinu Crnom.

23

:)PĆ I

DIO

RAZVITAK GRADA, ULICA I ULlCNIH NAZIVA

Stanje izg.radnje ulica ,i njihovih naziva pri završetlcu rukopisa APRIL 1970 - 25-GODISNJICA OSLOBOĐENJA I SOCIJALISTICKOG RA ZVOJA GRADA

I.

IZGRADNJA GRADA I ULIG:A

Procei formiranja grada Sarajeva, a time i ulica i trgova II ovome gradu započeo je prije pet vjekova i odvJljao se, .n ekad jače, a nekad slabije, kroz sve iduće vrijeme, do dana današnjega. Ta izgradnja ,t raje i danas, i to II jednoj dosada neslućenoj dinamici II kojoj se ovaj grad širi i r azvija na posve nov,j m površinama. STARI DIO GRADA, koji još uvijek po broju ulica i trgova i po prostranstvu predstavlja glavninu naselja, JXlČeo se formirati kao sasvim novo naselj e or ijentalnog 'Urbanističkog i sadržajnog t ipa. Bilo je to u
šestom deceniju 15. vijeka,
prilično

pri.je p une pacifikacij e Bosne 1463.

godine. Prva dokumentarno zajamčena gradnja na ovome prostoru bio j e upravni dvor ili saraj kao stalan objekat i osnovni punkt stalnog turskog logora. Kao značajn a gradnja taj saraj bio je i objekat, po k ojem je cio kraj dobio novo ime vilajet Sa1'aj- ovasi, kaje se prvi put javlja 1455. godine i k oje se uskoro .preni~elo i na naselje. Zna se i uža lokadja toga saraja: prostor današnje gla.vne zgrade Kom ande vojne oblasti na TI'gu 6. aprila, na lijevoj obali Miljacke. Na to upućuje i m ateterijal iz ove monogr afije, po kojem se Vidi da se kraj i jedna ulica uz taj dvor, koji se zvao još begluk-saTaj ili, jednostavno, begluk, nazivalo imenom Zabegluk (vidi čla nke o 'Uli~am a : Derviša Numi ća , 6. novembra, J edileri, Trg 6. aprila). Prva akcija urbanizacije doline Miljacke na sistematskoj osnovi završena je 1462, na godinu prije pada bosanske kraljevine, i taj datum s pravom se može uzeti kao godina osnutka Saraj eva. Tu akciju čini izgradnja i puštanje u r ad zadužbina tadašnjeg skopakog krajišnika, a k asnijeg bosansk,og namjesnika Gazi Isa-bega Ishako vića : ika.r.avan~araj a hamama, mosta , gostinjca, niza dućana i prvog gradskog vodovodal). Sve te gradnje locirane su u kutu što ga danas zatvara TI'g 6. aprila - vrh ulice Ba.ščarši1a - Bendbaša - Trg 6. aprila i predstavljaju hlstoI1i.j sko jezgro či ta va ondašnjeg i današnjeg grada. Upravo na tom užem prostoru, na koj em dominira čaršija, nilde su i prve ulice budućeg grada: Bazardžani, Kazazi li Sarač.i, koji se kao bezimene saobra čaj nice (putevi) izričito
l Gazi Isa-begovu zak1adnicu o tim zadužbinama, datiranu februara 1462, objavio i preveo Hazim Sabanović u radu Dvije najstarije vakufname u Bosni, Prilozi Orij entalnog instituta, Il/ 1951, 7- 29.

27

navode u Gazi Isa-begovoj zakladnoj povelji od februara 1462. UZimajući II pomoć podatke iz navedene zakladnice i nekih drugih, kasnijih, s pouzdanošću Se može utvr diti da su prve saobraćajne okosnice u novom naselju bile, pored navedenih u lica, još t r ase današnjih ulica Derviša Numića (put naselja oko Trebevića), Jugoslovenske narod ne armij e, Vase Miskina, Sarači, Mar šala Tita te današnja saobraćaj nica koj a s Baščar šije vodi preko Vratnika izvan gra da, ka kraju Biosko, po čemu se taj put iz ričito i navodi pod imenom Bioski put j oš 1462. godine u spomenutoj zakladnici. Eto, oko tih prvih saobraĆ8jni ca naselje se nastavilo dalje razvijati u dosta jakoj dinamici, koja I kao takva trajala sve do početka sedamje naestog vJjeka. To je i najznačajnij e doba razvoja Sarajeva u čitavom turskom periodu . Već p očetk om 17. vijeka bio je izgrađen, u cjelinl uzevši, cio prostor ikoji je sa či'!1javao gradski teritor-i j do a ustrougarske okupacije, 1878. godine, samo što se u kasnije doba toga perioda taj prostor popunjavao i vrlo malo dograđivao, pr oširivao. Pred k raj t urske dominacije gr ad je imao 328 sokaka, čikmi i mejdana (a to je jedna polovina uk upnog današnjeg broja) . Te gra đev ne jedinice bile su raspoređene i Iter'oltorijalno ol'lganizirane 'll 104 veće građevne 'j edinice, mahale, prototipove današnj ih mjesnih zajednica. Naj istureni je naseobine prema zapadu bile su u Vidu klinova na desnoj obal~i Miljacke u današnjoj Magribiji ulici i Ulici dra Safeta Mujića (obje na Marindvoru), a na lijevoj ill današnjoj Novoj ulici i središnjoj dionici Ulice Soukbunar.2) Ako Sarajevo i jest i po postank u i r azvojnom tipu izrazito orJJentalno gradskQ naselje, bilo bi pogr ešno tvrdi,ti da ~e .počelo gil'aditi u nenaselj enom podr.učju, na ledini. Tako isto ne bi odgovarala či njenicama ni i nače realna postavka da se gradsko naselje širilo ravnomjerno i radijalno oko historijskog jezgra trasiraj ući sebi nove saob raćaj nice. Raspoloživti materijal, u koji spada i sama toponomastička gra đa , govori o dr ugačij i m principima u nastajanju i ra2ivoj u kakQ grada u cjeli!Ili, tako i njegovih saohraćajnica. Kotlina Sarajeva, koja se, pr ema iUan>dnoj tradicij i, u doba bosanske samostalnosti zvala Zlatni do, nije bila nenaselj en kr aj. O st avljaj ući ovdje po strani slučaj srednjovjekovne varoši Vrhbosne, za koju najnovija ispitivanja upućuju da je bila oko današn jeg potoka Koševo na desnoj ili na spram ušća toga potoka, na lijevoj obali Miljacke3) i koja je kasnije 'po1lpuno -nesta1a paljevinom (Vuk Jajča:nin, 1480), ili utapanjem u tkivo novog naselja, može se danas sa siguI'1nošću tvr diti da su II doba bosanske državnosti, pa čak i u prvim decenijama turske vladavine, postoj ale ovdje sljede će naseobine u vidu sela: Brodac, Bud ak ovići, K oševo, Bjelave (Bilave) 'i Radilov i ći na desnoj, te Bistrik, Hrid, zatim Zagrići i Kom atin ,n a liljevoj .strani Miljacke. Bez obzira što se n~ zna ništa o tome jesu li ta .sela bila zbijenog ilJi raštrkanog tipa, već sam nj ihov broj uka.zuje da su u vrijeme O građevnom razvoju Sarajeva pod turskom vladavinom sadrže podatke ovi radovi: V. Skarić, Postanak i teritorijalni razvoj Sarajeva u 15. i 16. vijeku - H. Sabanović, Postanak i razvoj Sarajeva. - Isti , Teritorijalno širenje i građevni razvoj Sarajeva II XVI stoljeću. l Najnoviji radovi u tome pravcu jesu: H. Sabanović, Postanak Sarajevu, i M. Hadži jahić, Vrhbosnu i Sarajevo, Dobr i past i r, IX/1954, 1-23.
2

26

osnivanja Sarajeva padine toga budućeg grada bile prak tično naseljene i i zgrađene. Proces izgradnje grada kao cjeline ovdje nije tekao isključivo od jezgra ka perimetraInim površinama, što bi bilo normalno oček ivati 'll p lanskom sistemu urbanizacije, nego upravo uzajamno, u oba pravca: izgrađiva la su se i proširivala i navedena sela, samo, dakako, u novom građevnom smislu .. U nastojanju i razvoju novoga grada odvJjaju se, po tome, proceSi kako urbanizacije, tako i konrurizaci je, s druge strane. Izgra dnja tih sela p očiv a l a j e na dva jaka interesa : tu de živio dio stanovništva kao dobar izvor radne snage za pr.ivredu i vojevanje, a to se stanovništvo postepeno i is]amiziralo, št.o je za osvajača prestavljalo poseban značaj. I samo stanovništ vo zatečen·ih sela u novim društvenim uslovim a dobivalo je značajne beneficije kako prihvatanjem vjere novoga gospodara, tako i ukljUčivanjem u naselje statusa kasabe ili šehera. Kad te sve činj en ice imamo u vidu, on da ne iznena đ uje pojava jedne od najstarijih mahala u Sarajevu upravo II današnjem Komatinu, visoko gore ispod T rebevića, još II devetom deceniju 15. vjjeka gdje je tada bosanski namjesnik Jahja-paša sagradio džamiju i selo prebvaruo u mahalu 4) . Očito je da sc radi o zatečenoj seoskoj zajednici koja produžava ~vot u novim uslovima, ali na putu konrur.izacije i utapan ja u grad. I današnje Bjelave još 1528. godine javljaju se kao selo pod imenom Bilave, a 1531. to je selo dobilo džamij u i toliko bilo !.izgrađeno na novim principima, da je već tada zaimalo sta tus mahale kao izrazita teritorij a lna jedinica grada. S) Selo Radil avići na području današnjeg Sarajeva, po svoj prilici na području današnjeg gornjeg di-jela Bjelava, javlja se u tome statusu još u i dućem , 16. vijeku, a poslije mu nema spomena, jer se očito utopio u grad. 6 ) Koševo je još 1485. godine selo sa 32 kuće hrišćana i 21 kućom muslimana. 7) O iznesenaj tezi fOrmiranja Sarajeva i proširivan jem zatečen ih sela bosanskog kraljevstva našao sam u posljednji čas i posrednu potvrdu u tradiciji Sa rajeva. Saopćio ju je prije stotinu godina pr vj pr uski konzul u Sar ajevu, dr. Otto Blau u svom poznatom dj elu ...Bosnischturk ische Spr achdenkmaler... , koje je izašlo u Lajpoigu 1868. godine, ovako: u z registraciju domaće riječi bristro II bilješci i spod crte na veo je da se i jedno od tri seja, od kojih j e kasnije nastalo S arajevo, zvalo Bristritz i da se tako i sada .naziva jedna gradsk·a četvrt (to je današn ji B istrik).8) Nije važan br oj sela iz toga izvora toliko, koliko sam a pojava sa općcn ja da je Sarajevo !nastalo od sela. Dr. O. Bla u taj podatak ,nije mogao zabil ježiti po pisanom izvoru, 1er takvi izvorni podaci i ne post-oje. Daka ko, riječ je o tr adicij i, narodnom sjećanju, koje je, eto, bilo svježe još prije sto godina i roje irna, ,kako sam pokazao, stvar-nu podlogu. U procesu t-ormiranja grada bez ikalwe sumnje !koristile su se i zatečcne sQobraćaj n icc sela, koje su u novoj grnđcvnoj for maciji dobile sta~ hIs sokaka kao dijela gradske saobraćaj n e mreže. Među saobraćajnice
e H. Sabanović ,
$

XVI

stol j eću,
6

Postanak i razvoj Sarajeva, 21. Ibidem, 38, 44. Isti, Teritori jalno Širenje i građevni razvoj Sarajeva u
36. H . Sabanović, Postanak i razvoj Sarajeva, 23. Ibidem, 23 .
Pri o pćen o

1


rječnici,

po djelu Alije Nametka, Rukopisni tursko-hrvatskosrpski izdan je JAZU, Zagreb 1968, 374.

29

koje su ovdje postojale još u srednjem vijeku i koje su u novom perJ.odu uzete kao ok osnice l sabirn ice spadaju i .trase navedenih ulica DerviŠa Numića (stara Sirokača), Vratnik mej dan (stani. Sirokac ili Bioski put) zatim JNA, Vase Miskina, Sarači i Maršala Tita ulica. ' Za razmatr a nje sistema razvoja gr ada i njegove uli čne mreže od posebne je 'važnosti upra.v() navedeno srednjovjekovno selo Brodac. To naselje i zričito navodi 1462. Gazi Isa-beg II svojoj zakladnici kao mjesto (selo - karje) gdje je podigao gostinjac, mlinove uz Milj acku, karavan-sar aj i niz dućana te pokupovao i zavještao i niz zemljišnih nekretnina. U tim izvorndm podacima imamo izravan i nepobitan dokaz da se orijentalno Sarajevo sa svojom mrežom ulica počelo razvijati upr avo na području i u srcu samoga sela Bl'Odac. To selo dosada se ubiciralo suhoparnim konstatacijama na potezu od Ben dbaše do karavan-saraja Kolobare. Na osnovu najnovijih ispitivanja o teI1i.tor ijalnom r azvoju stare sarajevske' ča rši1e, či je ću rezultate objavJti na drugom mjestu , uz navedenu konstat aciju o ubikacij i Brodca, ovd je mogu da unesem i nešto više svjetla u područje toga sela: zapadna granri.ca išla je sve do današnjeg kraka Ulice JNA sjever-jug, a u njegov uži atar spadala je ne samo današnja Luledžina ulica, nego i čitava sjeverna padina iznad Ulice Samardžije od Nadmlina sve do K ovača . Među saobraćajnice srednjovjekovnog sela Brodca , koje su preuzete i u novom, gradskom naselju, bez sumnje spada l trasa Ulice Samardžije, na što upućuje njezin "Stani naziv Kračule, k oji je relativno veoma starog, upravo vlaškog porijekla. U povezivanju novoga nase~ja sa selnm Brodac biće zanimljivoO istaći i podatak o topografskoj identifikacij,t etimona sela Brodac sa Gazi Isa-begovim mostom na Miljacki, za koji se sigurno zna da je bio II osi ulice Bazardžani l u laza u Carevu džamiju. Taj saobraćaj ni objekat nastao je na istom mj estu, gdje je u srednjem vijeku bio brodac u zna čenju gaz kao dionica navedene saobraćajn1ce S ir-dkača - Biosk.i put. Time smo došli i do ,razjašen ja samoga imena Brodac, koje, eto, por ijeklo ima b ~š u saob raćajnoj m r eži ovoga
područja.

U austrougarskom periodu (1 878-1918) nastale su bitne izmjene u topogra~ji i likovnoj fizionomiji starog dijela grada u n jegovoj ukupnosti. Nije rij eč o r eizgradnji zatečenih aglomeracija, nego o nastavku izgradnje koja se počela plasirati, uglavnom, na praznim prostorima od čaršije na zapad, r a vnicom , II pravcu Mar-i;ndv.ora . Ta nova \izgr adnja vezala se za samu čaršij u, srce starog Sarajeva. Neposredan povod tome bio je katastrofalni požar 8. avgusta 1879, koji je progutao 304 kute, 434 dućan a i 135 drugih objekata II 36 ulica u prilično velikom radi'llsu oko današnjeg hotela ,..Evropa... i posHje kojeg su se počeJj na tom pt1ostoru gr adrl.ti sasvim novi i d rugačiii obj ekrti.~ Navedeni požar i nova uzgradnja u potpunosti su zatrli staru, vrlo staru četvrt (mahalu) Latinluk (od GaZi Husrev-begova bezistana i Principova mosta na zapad do pred ulice Zrinskog đ. Strosmajeravu), t ako da više ne znamo ni kako je t aj kraj arhitektonski izgledao. S druge strane, t a ista nedaća oi akcija za obnovu i izgradnju doni jeli su prvi regulacioni plan čaršije i, uopće uzevši, Sarajeva. U stvari, to je plan proširenj a zatečenih saobra9

manski

H.

K reševIjaković.

književno- publicistički

Požari u Sarajevu do 1879, I sla.mski svijet, muslikalendar za god. 1352 (1933-34), Sarajevo

1933, 33-34.

30

caJnlca na ov()m dijelu gr.ad.a prema o}rojem bi se ulice po .saobraćaj noj važnosti (a po tome i po širini kolovoza) podijelile u četir;i klase: 11 ,25, 9,00, 7,50 i 6,00 metara. Tako su se, uglavnom, ulice i proširile, pri čemu su iz pojedinih čar§lja nestali čitavi nizovi dućana drvene konstrukcije. P lan je izradilo građeVIinsko odjeljenje Zemaljske vlade, a bio je završen i potpisan već 10. novembra 1879. godine.'O) Opština ga je usvojila 11. marta iduće, 1880 godine.") Nova, austrougarska izgradnja bila je brojna i intenzivna. Formirala ,je ovdj e sasv.i.m nove građevne cjeline i ulice. Uveden je jedan novi građevni stil i u volumenu .i u fizi onomiji u odnosu na zatečenu dzgradnj u. Taj stil ostavio je ovdje brojne objekte, među njima i veoma znača jn e u oblicima eklekticizma d bečke secesije pred prvi svjetski rat. Kreator.i te nove, eVI"'Opske koncepcije u ovome gra<iu bili su ~ao arhitekti i projektanti Jl()si'P Vancaš, Karlo Paržik, Aleksandar Vitek, Batttolomeo Knopfmaher, Ćiril Iveko vić, Hams Nimeček, Karlo Panek, Dioniz Sunko i Josip Pospiši1. Od tih svih prvi i posljedn ji, Vancaš i pospišn su najznačajniji: Vancaš ,(došao o()vdje 1884. i radio sve do 1921) je prvi otpočeo ovdje uvođenje evropskog načina gratinje i dugo vremena gradio u tim stilovima, a tek potkraj svoga rada upoznao je i počeo primjenjivati ljepotu j vrijednost domaće arhitekture kojoj ,j e već bio počeo J podLijegatl1, all suviše kasno.'2) Pospišil, koji u Sarajevu živi i rađi od 1909. do 1918, kao odličan teoretičar na samom početku uvidio je vrijednost domaće arhitekture pa se u mnogim objavljenim radovima zalagao da se nove gra đevine grade na novim prostorima, a da se čaršija i .staro Sarajevo sačuva kao agl-omeracija svojstvene i vrijedne arh':i.tekture.'3) Daleko bi nas odvela i površnija analiza Ukupne izgradNje toga perioda na prostoru starog Saraj eva. Umjesto toga evo nešto posebno, pregled značajnijih javnih objekata visokogradnje i niskogradnje toga period a, k<lji sa m ullv.rdio !prema raznim izvor ima, a koji su bitno ,uticali na formiranj e 'Ile samo ulica, nego i čitavih novih ansam'bla : God. 1879 1880 1881
Jzgrađena

i otvorena prva ciglana Augusta Brauna u

Koševu. 1. m aja udaren kamen temeljac za Ofieirsku kasinu (današnj:i Dom JNA) , na kojoj je 1912. dozidan ka t. 18. avgusta postavljen temeljac Tvornice duhana na Marindvoru, koja se kasnije nekoliko puta dograđival a.

11. oktobra otpočela gradnj a Pivare

II

Konak ulici,

1882 -

vlasnik H. Lev.i.. • 12. decembra otvoren hotel ...Evropa.. , vlasništvo GUše Jeftanovića.

'0 Original danas u spomeničkoj zbirci u Gradskom zavodu za za!titu spomenika kulture u Sarajevu. " T . Kruševac. Sarajevo pod austro-ugarskom upravom, 42. 12 J . Vanea!, Kako sam kao arhitekt došao u Sarajevo, Večernja poha, Sarajevo, god.. 1930. br. 2724. - Isti, Bosansko narodno graditeljStvo, Tehnički li.!t, Zagreb, X j1928, 353--354. " Ivan Bach, Arhitekt Josef Pospišil, HTvat.!ka 1'evlja, Zagreb, XVI j 1943,
i
uređenje

592-603.
31

otvOl'ena Ašenhrenerova pivara na potoku Koševo, kaja je 1911. otkupljena i adaptirana u Radnički dom. dovršena :lupna katolička crkva na mjestu današnje Crkve Sv. Ante Padovanskog u Nurije Pozderca ulici. 1883 dovrše na Skola sestara milosrdnica sa K apelom Sv. Vinka na uglu Ćemaluše 'i Sendine ulice. 24. avgusta započeta gradnja Katedrale. 1884 23. novembra otvoreno Novo groblj e u Koševu , projekat Josipa Vancaša. 1885 - 1. januara pušten u promet tramvaj sa konjskom zapregom. 1886. ~ 1. ok tobra dovršena palata Zemaljske vlade (god. 1911. doz.i.dan treći. -spra t), tpIlojekat j osipa Vancaša. ~ izgra đ eni i u ređeni Veliki i Mali park. ~ 1. oktobra otvorena Trgovačka škola . . 1886 ~ 1897. iz.vI\Šena r egulaaij a Miljacke u obliku, kakav, uglavnom, danas vidimo. ~ dovr šena palata Mardjin- dvor a. dovršena palata Penzionog fonda (današnji građevni 1888 blok sa zapadne strane Ka tedrale) i II njoj 1. febru ara otvoren Zemaljski muzej. dovršena Kiraethana na Bembaši, projekat J osipa Vancaša. 1889 ~ 14. septembra posve&!na i otvorena Katedrala, proj ekat J osipa Vancaša. ~ do\"ršena i otvorena Serij.a.tska sud ačka I kola u pseuš đom aurskom stilu (danas Muzej grada Sara jeva), projekat Karla Parži'ka. 1R89 1890. izgr a đen i pušten II promet prvi moderni vodovod 'Sa vrela MoŠĆ8n i ce. God. 1895 . .kaptirano i vrelo Crnil. 1891 ~ 16. februara otvorena nova Gazi Isa-begova b anja na m jestu stare kao prvo moderno kupatilo u gradu, projekat Josipa Vancaša . dovr šena ,palata VL Ilhov.nog suda (danas Osnovna škClla ...Moris Moco Salom...) u današnj oj Ulici Nur ije Pozderea. ~ dovršena i otvorena P rva g.imna1Jija. dovršena i otvQrena zgrada Učitelj ske škole. 1893 u julu donešen Novi građevni r ed za Sarajevo koji odreduje širinu u1ica, gra đevnu liniju, protupožarni materijal i da'j e opštini pravo eksproprJjacije zemljišta za prClšir enje ulica. dovr šeno Centralno katoličko sjemenište II talijanskoj renesansi. 1894 1. j ula dovršena i otvorena Zemaljska bolnica. dovr šen Franjevačk.j samostan 'll današnjoj ulici Nuri je P ozderca.
32

1895 -

1896

1896 1897 -

1898

1899

1901 1902 -

dovršen Samostan Sv. Augustina u staronj emačkom samostanskom slogu. 3. i 4. aprila prvi put osv~jeUj ene ulice grada električnom rasvjetom. 1. maja pušten II promet prvi električni tramvaj od Tvornice duhana do Latinske ćupr ije. 1. maj a puštena u r ad Električna centrala u današnjoj Gundul1ića ulici. dovršena Nadbiskupska rezidencija i k aptolska zgrada, projekat Josipa VancaŠ8. 2. maja dovršen'l. J otvorena zgrada hotela .. Grand ... , u koj<lj je bila od 1896. Zemaljska banka. 31. oktobra otvorena Gradska tržn.ica, projekat Josipa Vancaša. 20. aprila dovršena i otvorena nova Gradska vijeć­ nica u maurskom slogu, pro.jekat Cirila IvekoVlića. dovr šen a i posvećena ka tolička crkva Sv. Cirila i Metoda sa freskama Ot ona Ivekovića ~ slikarijama po kupoLi Ivane K obilce. dovršena druga vladina pala ta, današnja zgrada 2eljezničkog transportnog preduzeća , projekat Bartolomea Knopfmahera. Godine 1930. dozidan treći kat. od 1896. do 1903. izvedena glavnina mreže moderne gradske k analizacije. 6. maja dovršen i. otvoren Ajas-pašin dvor (današnji hotel ".Centr al..), projekat Josipa Vancaša. 4. oktobra postavljen temelj Srpske škole (kasndja Bogoslovija), proj ekat Karla Paržika. dovršen most na Miljacki raspona 25,36 metara, do tada najveća armiranobctonska građevi n a te vrste na prostoru Monarhije, prOjekat !ing. J . Sustera iz Beča . dovršena južna polovina Đul ag ina dvora (sjeverna polovina dovršena 1930/ 31). 4. januara otpočela gradnja doma ...Betlehem«, projekat Josipa Vancaša. 20. septembra postavljen temelj p alate Mitropolije. 2. decembra otvorena Srpska škola , kasnija Bogoslovija (danas Ekonomski fakultet), projekat Karla P aržika. 2. januara dovršen i otvoren Društveni dom (danas Nar odno pozorište), projekat Karla Paržika. 19. novembra dovršena i posvećena Evangelička crkva. dovršena palata Mitropolije kraj Nove crkve. nOvi vodovod sa vrela Kovačića , proši ren 1910. prvo asfaltiranje ulica u gradu. 2. jula otvorena novosagra đ ena banja na Bembaš.i. dovršen a i otvorena Fdlipov~ća kasarna. dovršena i puštena u rad MeteDro}oška stanica na Bjelava'm a.
33

3

dovršena Tvornica ćiJima. dovršena i otvorena treća vladina palata (>+Bijela vlada ...) - danas zgrada Skupštine grada Sarajeva, poslije oslobođenja adaptirana. 1906 dovršena i o tpočela rad FabrikA čarapa Avr ama LevJ.ja Sadića. 1909 - dovršena Velika r ealka IDa Obali. - dovršena i otvorena Zemaljska štamparija na Obali (današnja zgr ada .. Oslobođenja ...). - sagrađena Hrvatska centralna banka. 1911 - dovršen i otvoren Dom Prosvjete sa <bibliotekom. 16. i 17. decembra otvorenje Radničkog doma na potoku Koševo (otkupljena i adaptirana Ašenbrenerova pivara). 1. oktobra dovršena i otvorena zgrada Trgovačke aka1912 demije. dovršena i otvorena zgrada Apolo-kina - pr va bioskopska dvorana u gradu. - dovršena i otvorena Austrougarska banka (danas Priwedna banka) na Obali. dovršen ansambl novih zgrada Ulema medžlisa li koIonada pred Carevom džamijom, projekat Bartolomeja Knopfmahera. 1913 19. marta dovršena i otvorena zgrada Hrvatske centralne banke. - 11. maja otvoren hotel ...Imperijal.... 18. maja dOW 'šena i -otvQrena pa1ata Direkcije pošta. 27. septembra dovršen i otvoren Napretkov zakladni dom (Napretkova palata), projekat Dioniza Sunka U; Zagreba . 4. oktobra dovršen i otvoren paviljonski Siistem zgrada današnjeg Zemaljskog muzeja, projekat Karla Paržika. 5. oktobra otvoreno Imperijal kino - druga bioskopska dvorana u gradu (Napretkova palata). dovršena Vatrogasna kasarna na Zelenom mejdanu u stilu secesije i po ugledu na Vatrogasnu kasarnu II X bečkom kotaru, projekat J osipa Pospišila. dovršena đ. osvećena Crkva Sv. Marije u baroknom slogu. dovršena J. osvećena Crkva Sv. Ante Padovanskog u gomčkom slogu. 2. aprila 'POJavila se prvi !put .plinska rasvjeta ulica. ] 914 - !dovršena Sudska palata, pr-ojeOOtanti Hans Glazer i Alfred Kraup az Beča. - dovršena i otvorena zgrada La Benevolencije, na uglu Mis Irbine i Augusta Cesarca u1ice. - ugrađena Kasarna princa Eugena, po.mata pod imenom Jajce kasarna (danas Kasarna Gavrila Principa).

1904 1905 -

1915 -

21. juna postavljen kamen temeljac Napretkovu sr ednj eškolskom đačkom internatu, projekat Dioniza Sunka iz Zagreba.

NOVO SARAJEVO k ao urbanis tička agl omeracija je djelo investitora d. ne.im ara u vremenima k oja su se nizala i nižu od 1878. godine. Pri ovome pod Novim Sa r ajevom razumijeva se danas prostor od Marin-dvora n a zapad do Cengić-Vile, koja poči nje od Pod vožnjaka na longitudinaU 'Prema Ilidži. U turskom periodu gradski teren sezao je, kako je navedeno. do Marind.vora. II idućem, austrougarskom periodu granica se pomakla dal je pr ema zapadu 1. dosegla i u izgradnji i II administ rativnoj upra vi do današnje Ulice braće Vu jič ića (u blizini podvožnjaka). Na tu tadašnju g randcu grada podsjeća zgrada pdzcmnica karak te rističnog stila, stara m alta rnica II onome kraju , koja se do danas od ržala. Prve zgrade i uopće prvi gr adevni i poslovn i punktovj u tome dijelu naselja bile su zgrade Zel jezničke stanice sa k ol osječnim platoom, (St anica dovršena i otvorena zaj edno sa prugom Zenica-Sar ajevo 4. ok tobra 1882), zatim velik a Zeljez nička radionica i Ložion1ca, zapadno od Stanice. p.ostrojenja su se u idućim decenijima .i širil a. (')~obito poslije otvaranj a novih pruga Saraj evo-Konj ic, !' avg usta 1891 , te Sarajevo-U vae i Međeđa -D obrun-Vardište. 4. jula 1906. 14) Sve trJ te organizacije angaž,irale su velik broj rad ne snage koja se iz godine u godinu, uporedo sa razvojem saob raćaja , brojča n o i poveća­ vala. Bili su to, usput da navedem, najvećim brojem doseljenici, osobito Cesi, vjčni željezničkom saobraćaj u imašinskom bravar stvu. I upravo ti doseljenici kao željeznički službenici i r a dnici. počeli su graditi u bliZini radnih mjesta i. kuće za stanova nje. Nešto kasnije njima su se u tome pogledu pridružili i drugi doseljenici, oni izvan željeznice. I tako je ovd~e otpočela .izgradnja individualnih stambenih i poslovnih objekata od k oj ih se fonniralo jedno novo naselj e, jezgro današnjeg dijela grada od preko 100.000 stanovnika . Novo n aselje se iz godine u godinu izgrađival o i sve v.i'še poprimalo obilježja produženog gradskog n aselja. To je dovelo dva puta II austro-ugarskom p eriodu do akcije prošir.i.vanja gradskog teritOri ja i na ovo pddručj e : prvi put 1. juna 1891. kad je 9 gruntavnih uložaka iz kart:.as.tarske opštin e Dolac rpnipojeno grads~oj mahali Pofalići, a drugi put 1. 'j anuara 1898, k ad je gradu pripojen novi k'ompleks od 171 katastars kih če­ stica, koH je dotada spadao u seoski sarajevski kotar. IS) Obje površine prošir enja bile su u ataru sela Dolac, a n avedenih datuma pripojene su k atasta r skoj gradskoj mahaLi Pofalići , pa su, upravo PO tome, dob ile prvi službeni naziv Gradski Pofalići, koj.i. se sreta kasnije kroz cio a.ustrougarski peri<Xi u svuna !planovima i 'POpisima. Sam narod rl.<lO jP novom n.<lselju ime Novo Sar ajevo. Ono se prvJ put javlja u tada šnjoj štampi, još prije 1900. godine, a u kasnij im decenijama postalo je toliko popul arno, da je II upotrebi ii danas ·i u građan stvu i k ao službeni naziv či ta ve opštine, koja se u na še vrijeme prost ire i na daleko šira podu A. P.: Pregled
rodno 1edinstvo Zli
lS

željezničkih

pruga u Drinsko j banovini, Almanah Na -

~od.

1932, Sarajevo, 142.

- 192. -

Glasnik zakona I naredaba za Bosnu i Hercegovinu, god. 1879, 191T. Kruševac, Sarajevo pod austro-ugarskom upravom, 13.

3'

35

od njenog historijskog jezgra. Time je u potpunosti potisnut najstarij i naZiivonoga kraja Dolac, kako se zvalo obližnje selo u strani, koje se spominje još 1455. godine i koje, prema tome, vuče porjjeklo iz srednjega vij eka. l0) Prve ulice kao kompaktni građevni nizovi u tome novom nasel ju bile su današnje Josipa Sigmunda (li spred bivše Stanice, po čemu se i zva_ la Stanična privozna), zatim sjeverna polovina Zivka JošUa i istočna dionica Blagoja Parovića, te u cjelini Neretvanska li Đure Jakšića (vJdi tamo detaljnije podatke). Sve te prve ulice bile su već početkom 20. vijeka skoro u potpunosti formirane. U izgradnji tih prvih ulica kao stambenih jedinica ostale su u uspomeni dv:ije ličnosti: J ohan Gota, vrtlar, trgovac i preduzimač te Ka rlo J akš (Jagsch), dugogodišnji bravarsk.i majstor II Željezničkoj ra dionici, koji je ovdje ostavio i potomstvo. Bili su pr vi koji su izgradili obiteljske kuće u današnjim ulicama Ner etvanska i Đure Jakšića, koje su se sve do 1931. i zvale njihovim ;imenima (Gotina iJakŠeva). Počet ak drugog decenija ovoga vijeka znači novu eru u izgradnji Novog Sarajeva. Od tada pa sve do dana današnjega u tome k r aju, tradicionalnom i tipičnom željezničarskom naselju, u izgr adnji ,s tambenih objekata organizirano učestvuje zadvugarstvo željezničara. Prva zadruga sa tom namjenom osnovana je još 28. avgusta 1909. godine pod nazivom »Zadruga službenika BiH državnih željeznica l civilnih državn"ih službenika Za gradnju i priskrbu stanova u Sar ajevu«. Brzo iza osnutka zadruga je otkupila ·koIl1lPleks zemlj:išta u bHzini Sekcije za vuču vozova u površini 2, isparcebisala ga i ustupila svojim članovima . Za nepunih 5 od 21.000 m godina, do 1914, kad _ buknuo rat i zaustavio rad Zadruge , nikle su tu je 43 .s tambene zgrade sa dvorištima i wtovima, 'll ,k'o je se uselilo ~o 80 porodica zad[1ugara. Uporedo s navedenom parcelacijom zemljišta nastao je oko 1910. godine i prvi regulaoioni plan Novog Sarajeva koji je sadržavao i navedeni parcelacioni plan. Taj projekat, k oj i je sigurno dala a.zraditi Zadruga željezničara , zanimljiv je po tome što sadrži ideju geometl1ijske formalis,tičke !kompozicije (uticaj barokne konce.pcije) naselja, u čij (lj uličnoJ mreži dominira šema kvadrata ~ dijagonala oko centralno postavljenog prostora - trga. Taj plan ni- e se II cijelosti realizovao, ali se njegove j kon:ture jasno naziru II kasnii jim planovima ulica pa i danas na terenu, gdje su se očuvale i dV.ije prvobitne dijagonalne trase. Izgradnja Novog Sarajeva u austrougarskom periodu sezala je na zapad do današnje Avcle Karabegovića ulice ob uhvatajući istočn i blok i te uHce. U idućem , starojugoslavenskom periodu otpočela je tu nova, druga vellika etapa u izgradnji ovog dijela grada. I ovoga puta glavni nosioci te izgradnje bili su zadrugaTi že ljezničari poljedinaana i njihova novoformirana Zeljeznička građevna zadruga, utemeljena 10. avgusta 1925. Zadruga je, pn.ikupivši sredstva, 1929. kupila kompleks zemljiišta dalje prema zapadu li površini od 76.000 kvadratnih metara. Dala je 'i zraditi i parcelaciani plan, po kojem su 14.000 kva dratnih metara pokrile nove saobraćaj ­ nice. Dobiveno je novih 119 građevnih parcela, d Zadruga ih je ustupala članovima za gotovo i na otplatu . U sljedećoj, 1930. godini i sama Zadru16

ručja

H.

Sabanović _

Bosansko krajište, 195.

36

ga se javlja kao nosilac gradnje (investitor) u vlastitoj režiji pa je tako za sljedeće 4 godine podigla 51 kuću. I') Tom akciiom , u kojoj su učestvovali li zadrugari željezničari individualno i sama zadruga kao organizaci~a, &ve do izbijanja rata 1941, Novo Sarajevo se znatno prašinilo prema zapadu i sjeveru: produžene su prema zapad u današnje ulice Blagoja Parovića, Marulićeva, bivša Kumanovska (nestala izgradnj om normalne pruge 1947.) te Skopljanska, a formirane su potpuno nove današnje .saobra ćaj nice Branke Blaiek, Butmirska i Birčanska, uklj u čuj ući ovamo d zapadni niz Avde Karabegov.ića ulice, od koje je i otpočela ta druga etapa 1929. godine. Zeljeznička građevn a zadruga l njeni članovi, stanovnici novih, i proširenih d ijelova Novog Sar ajeva između dva r ata uveli su novi naziv čitavog onoga kraja, koji se i danas čuje: D olac ko~onija. Do 1931. godine 'u području današnjega Novog Sara jeva fOI'miralo se novo naselje od oko dvadesetak uLica . V eći dio tih sao braća j nica bio je do tada samo djeldntično izgra đen, ili se još 'liv.ijek nalazio u izgr adnji, pa je to ,bio Ir.a.zlog jednoj zanimlj ivoOj pojaNi: 193 1. godina zatekla je petnaest '01icn II tome kraju koje su nosile privremenu oznaku po n jemačk om alfabetu (Ulica A, B, C, Q .itd.).IS) Izgradnja ovoga di jela grada nastavljena je i poslije os l obođenja, i to u poj ača nom rintenzitetu. I u ovoj etapi Stambena zadruga željezničara ·ima kntpno učešće, koje se ogleda naročito u podizanju dvije stambene Y1i.šekatnice sa oko 80 stanova II Bi rčanskoj ulici (useljene 1964. godime). Na kraju, navodim izgradnju i dva javna objekta u tome kraju koj i su se poj avui kao rezultat stambene izgradn je okoline i, s dntge strane, uticale na {ormiranje fizionomije ulica: - God. 1906 . dovršena je nova Katolička župska cr kva u današnjoj Ulici vojvode Radomir a Putnika. P osveta i otvor enje bilo je 18. novembra. l ,,) - God. 1940. dovršena je .i posvećena Srpskopl-avoslavna crkva. monumentalna arhitektura u neovizantij skom slogu, također II Ulici voj~ vode Radomira PulITika, u blizini bivše Zeljezničke stanice u skog kolosjeka. 20 ) CENGIC-VILA J kraj koji se duž longitu dinale nastavlja na Novo je Sarajevo prema Ilidži. Zauzima prostor s obje strane glavne sao bl'aćajnice od podvožnjaka na pr uzi Sarajevo-Vrišegrad pa , po prilici, do kor.ita potoka Buča iza Tvornice sapuna, kozmetičkih i hemijskih proizvoda .. Astra... Sve do oslobođenja 1945. nije spadala II gradski tedto!".ij. Do to11 Spomenica desetgodišnjeg rada 2eljezni čke i potporne zadruge z.s.o.j. u Sarajevu 1923-1933, Sarajevo 1934, 86. - Kolonija Novo Sarajevo, Zadružni glasnik, VIII/1934, br. l , l. - Podizanje žel jezničke kolonije u Sarajevu, Sarajevski :!eljezničt1.T, 11/ 1930, br 9, 2. - A . Bejtić, Novo Sarajevo, Oslobođenje, XX II/ 1966, br. 6370 ( l. 3), 6. 18 Pregled ulica sa ta kvim, aJfabetskim oznakama sadrži navedeni Spisak ulica i tTgova tl gTadu Sarajevu, Sarajevo 1931. " Vijest o dOVršenju i posveti crkve u VThbosni, XXI / 1906, br. 43,

410-41 1.
20

Sarajlija (pseud.), Veliko slavlje u Sarajevu,

Novi

istočnik,

Sarajevo,

VIl/ 1940, br. 9-10, 261-296 ; br. 11- 12, 342-356.
37

ga vremena izgradnja je bila rijetka. Prve veće zgrade, ndz stambenih višekatnica, koje su locirane s desne strane današnje Ilidžanske (obuhvaćene u današnje ulice IHdžanska ii Jovana Cvi}ića), nastale su prvih godina poslije oslobođenja. To su bile, značajno je zabilježiti, i uopće prve višekatnice za kolektivno stanovanje koje su se počele graditi u masovnoj akciji u Sarajevu poslije oslobođenja. Od 1965. do danas izgrađen je neboderima i drugim, manjim stambenim višekatnicama i prostor lijevo od Ilidžanske prema koritu Milj acke, gdj e su do tada bile barake i neizgrađen a zemljišta. Ovaj dio naselja prozvao se Cengič-Vila 1. To Jme prvi su dalri urbanisti projektanti naselja, a onda ga je prihvatilo i građanstvo. VremenSki .uporedo sa izgradnj'oon Cengić- Vile I i Il1cšto kasnij e -taj dio naselja proširJ.o se prema jugu i na hljevu obalu Miljacke, čiji je jedan dio korota u tu svrhu premješten, ispravljen. Taj drugi dio naselja po .istoj osnovi prozvao se Cengić- ViZa 11, a obuhvata, uglavnom, današnj u ulicu Palmira Toljatija.21) Toponim Cengić- Vila nastao je po ljetJnikovcu, v;ili porodice CengiĆ3, koja se nalazila u!WavrO -na prostoru današnje Čengić-Vile I. Kako se vidi, druga riječ toga n aziva označava objekat i ima kratki naglasak na pr vom slogu i, prema tome, pogrešan je današnja izgovor sa dugJ.m i uzlaznjm akcentom prvoga sloga te riječi, kao da se r adi o mitološkom b.iću vili iz narodnih pjesama. Taj objekat prvobitno, u sedmom deceniju prošlog vijeka bio je privatni. ljetnikovac ondašn1eg bosanskog valij e Topal Osman.,paše (ovezirovao u Bosni 1861-1869), koji je inače mn-ogo učini o na urbanizaciji Saraj eva. Nije u tvrđeno je li taj objekat dao graditi sam Osman-paša 'll navedenom vremenu, dli ga je kupio, u kojem bi slučaju bio po postojanju d. stariji. Uz taj l j etndkovac bili su prateći objekti pa se objekat obilježavao skupnim d'menom konaci. Prilikom definitivnog odlaska jz Bosne 1869. Topal Osman-paša je ljetnikovac prodao Dedagi (kas11Iijem Derviš-paši) Cengiću, sinu poznatog cerničkog muselima i junaka Mažurani.ćeva epa, Smail-age Cengića. Dedaga je ovaj dvorac uživao tek sedam godina: godine 1876. zatekla ga je smrt u Jabla nici na putu iz Hercegovine II Sarajevo (pokopan kr aj Caršijske džamije u Konj icu). Ljetnikovac su naslijedihl Dedag.ini sinovIi Ali- paša i Osman-p aša i poslije njih n njihovi izravnii potomci, daljni Cengići i koristili ga sve do 1933. godine. ) Do 1878. d. ljetnikovac i kraj oko njega bili su poznati pod <imenom Dedagini konaci. Današnji naziv, prema tome, uveden je nešto poslije 1878. kad je ovdje uveden li termin ,...vi1a"", koj i je dotada bio nepoznat u Bosni i koji je zamijenio odomaćeru turcizam za tu vrstu gradnje ...konak.... U austrougarskom p eriodu izgrađena 's u tu dva značajna industrij ska lobjek.ta I oj a su hila od uticaja kaIDo na razvoj -toga dijela grada, tak10 k i na popularizaciju Ceng,ić-Vile kao toponima: god. 1908. dovršen je !i. proradio prvi paromlin na valjke (,..Sarajevski paromlin na vaLjke - dioničarsko društvo",,) , a god. 1914 . ·prva i jedina gradska plinara, ilija su postrojenja zauzela prostor od 10.500 ,kvadratnih metara; rpuštena u ud 2~. marta navedene godine. na)
21

Na

Cengić-Vili izgrađuje

se

najveće

stambeno naselje

II

našoj Repub-

liCi,

VIII/1950 br. 1015 (27.1), 3. 22 H. Kreševijaković, Cengići, Sarajevo 1959, 22-23. gić- Vila, Oslobođenje, X X IIj1966, br_ 6334 (24. 1), 5.
~2a

Ostobađenj e,

A. Bejtić, Cen-

T. Kruševac, Sarajevo pod austro-ugarskom upravom, 137 i 207.

38

ALI-PASIN MOST je dio gradskog naselja koje se nastavlja na Cengić-Vilu 'll pravcu zapada, prema Ilidži. Obuhvata relativno rijetko izgrađeno područje od potok<3. Buča pa, po prJlici, do k·arita .rijeke Miljacke. Tu, na Miljack.i i na mjestu današnjeg mosta na glavnoj saobraćajnici prema Ilidži, još u 16. vijek u podigao je kao ličnu zadužbenu neloi Ali-paša (lUji identitet do danas nije utvrđen zbog pojave nekoliko lica toga imena) droeni most, koji je kao važan saobraćaj ni obj ek at na još važnijoj saobraĆ8jnoici postao ubrzo poznat - eto odakle n a.ziv čitavu onome kr aju koji se tako zove neprekidno preko 400 godina. n ) Prvi javni objekat na AId-pašinu Mostu, koji je utjecao i na dal jnu izgradnju u tome k r aju, jeste današnja zgrada Zeljezničke stanice Ali-pašin Most, sagrađena d otvorena n ešto iza puštanja u promet pru ge Zenica-Sarajevo 4. oktobra 1882. Pored Željezničk e stanice i drugih želj eznički h postrojenja niskogradnje i visokogradnje, koja . u zauzimaj u relat tivno veli1ti. prostor, a koja su <se naročito proširila i povećaval a otvaran jem normalne pruge dolinom Bosne (27. novembar 1947) i pruge Sarajevo-Ploče (26. novembra 1966), u godinama poslij e osl obođe nj a ~zgra d ena su tu još tri velika !.industrijska postrojenja privrednih organizacija: Energoinvesta (kraj nji prost or na zapadu do korita Miljacke), Tvornice žice !lo eksera (jako proširena dogradnj om i moder nizovana 1970. godine) i Gr adskog sa ob raćajnog preduzeća. To posljednje pred u zeće, koje ovdje ima li upravne prostorije, rernizu li. servis za održavanj e voznog parka, izvelo je izgradnju svojih objekata na ()vom prostoru septembra 1961. sam rad u tim ob jektima otpoče<> je 27. novembra 1967. Lokacija, na kojoj se to preduzeće nalazi i jecinak() razvija jeste stari lokalitet V elika. drveta.. tak() nazvan po drvoredu krupnih stabala za koje tradicija kazuje da su nastala još u ono doba, kad je Vuk Jajčarun popalio i porobio Sarajevo (bilo je to 1480. godine). Jedan nadgrobni spomenik, k oja se veže upravo za to doba i za sestnu Đerzel ez Alije, koja je, po tradiciji, navedenom prilikQm poginula na tom mjestu od sablje brata Alije, čuva se u krugu upravne zgrade Gradskog saobraćajnog preduzeća k ao spomenik koji ima b.ristor.i jsko ~ etnografska značenje. Gradski predjel Ali-pašin Most je, ka ko se vJdi iz iznesenih podataka, kr aj u kojem se nalaze, uglavnom, !industrijska postrojenja i skladi.štu. Ono malo stambenih objekata desu porodične jednokatnice, a izg rađe­ ne su isključivo poslije oslobo đenja i locirane duž nove Ulice 21. maja na potezu oo Buča potoka !prema Bolj'akQvu potoku. POFALICI su pretežn() stambena naseobina koj a je ušla II sastav gradskog terit onija tek za vrijeme stare Jugoslavije. Obuhva1a cio splet umca, čija se mreža još uvijek razvija u podru čj u brda Hum, po kojem nosi ame glavna ulica (Humska) što vodi kroz taj kraj. Prve ulice kao dijelovi grada nastale 's u tu pred Rrvi sVIj etski rat i rpočetkiOm !rata. Prvi javni objekat na tome prostoru bila je Bolnica za plućne bolesti. Utemeljio ju je i otvorio god.ine 1912. onovremeni načelnik grada Sar ajeva Fehim- efenruja turčić, koji je d sam bolovao i 'Umro (god. 1916) od liste bolesti. Porušena je i potpuno nestala 1970. godine. U godinama poslije oslobođe­ nja a ~ dan-danas niče tu i ntenzivnija stambena izgradnja d ndivd dua1istič2l

H.

Kreševljaković,

Vodovodi i gradnje na vodi, 212.
39

kog li. socijalističkog sektora. U ovo vrijeme izgrađena su tu i puštena u promet J. dva značajna privredna objekta: Centralna gradska mljekara (osnovana uz -pom oć UNICEF-a d počela rad 27. j ula 1953) i F abrika duhana (puštena u proizvodnju 1960). Pofalići kao naselje, inače, imaju tradiciju, i to, po svoj prilici, veoma d ugu . Vjerovatno je da vuku porijeklo pod prJ.bližno današnjim imenom još tiz doba bosanske državnosti. Spominj u se u 16. vijeku, upravo godine 1554-1557. kao selo pod imenom Pohva tići. Prema izvovima iz navedenih godina, tada se dijelilo na Pohvaliće i Gornje Pohvaliće . Selo Pohvalii.ći zauz;imalo je bolje površine d atar mu je, vjerovatno, sezao u ravnicu, na jugu, j er je tada bila has bosanskog sandžaka, u ime kojeg je imanjem okretao Ahmed-subaŠa. U okviru toga sela, odnosno hasa, bila je i tzv. Ajclinova bašt ina s kućom, koju je uživao neki Hamza, sin Balijin, sa sestrom Zejnebom.2~) U isto rvri jeme selo Gor:nji (Poh-va lići imalo() je karakter vojnućke zemlje. U ataru i toga sela bila je jedna baština koju je uživao Ilijas, sin Radojka, i poslJ.je njega njegov sin Sefer. Obadvojica su umrli, a polovina baštine ostala je pusta pa se 1554-1557. dala na uživanje Ilti.jasovoj kćerci Halimi. Baština je bila u okViru timara, koji je koristlio spahija H usein_beg. 25 ) VELESICI su veliki stambeni predjel grada u dolini i na bregovima potoka Sušice. Terene su pdkr ile najvećim dij elom individualne zgrade. Svi ti stambeni obj ekti nastali su II posljednjih dvadeset ti. pet godina. Naselje se i dalje .izgrađuje proširivanjem ·u brdo. V okviru objekata koji su imaLi u tjecaja na daljnu izgradnju ovoga području nu "su nastale i dVije 'Posebne 'W'Ste: Merhemića ciglana, sag.rađena i -otvo.rena ill austrougarskom perj,()du~Ć) (damas radi ika.o socijalističko preduzeće u sastavu Industrije građevnog mater.ijala »Ciglane Sarajevo«) te Radionica za opravku i pretres municije Artiljenijske r adionice II a rmijske oblasti, sagrađena li puštena 'll r ad za vrijeme stare Jugoslavije, nešto pr1je 1923. godine, kad je u krugu te Radionice bio podignut i otkri ven i spomenik kralju Petru L~') Velešići ni u prošlosti nisu bili pusti. Koliko se sigurno zna, spominju se JOŠ 1555. u statusu sela, u ikojem je živje1Q mješavito stanovništvo. Te g.odine neki MUfuvet, sin Husejnov, iz toga sela podniQ je tužbu sudu, da mu je Milivoj, sin Radičev, prošle noći odnio s njive 24 snopa zobi. ZS ) Gocline 1682. tu su živjeli i dvojica hnišćana, neki ,.,.Simo iz Velešića« i ,.,.Anddja ćUl"čija II Velešićih-«, koji su tada 'UbiLježeni kao pliiložnici Staroj crkvi u Sarajevu.29 ) KOVACICI su gradskU stambeni mikro-rajon na lijevoj obali Miljacke, od mosta Vrbanje na zapad, po prilici, do zgrade Poljoprivrednog i Sumarskog fakulteta, obuhvatajući pri tome li. izgradnju II strani duž Sidžil 1554-1557, 373. Ibidem, 356. 26 Todor Kruševac, Sarajevo pod austro-ugarskom upravom, 212. 2T Spomenica svečanog otkrivanja spomenika N J. V. Blaženopoči všem Kralju Petru Prvom - Oslobodiocu ll. XI. 1923, Sarajevo 1923. 2~ Sidžil 1554-1557, 277. 11 V. Skarić, Srpski pravoslavni narod i crkva, 150 i 152.
14
25

40

Ljubljanske ulice do žel jezničke pr uge. Stari K ovačići, oni do 1945, obuhvatah s u i prostor dalje prema zapadu , do današnje transverzala !iz pr avca Pofalića. Kovačići u ovom dan ašn jem opsegu počeli su se izgrađivati tek II ausbrougarskom perioou, a građenje je nastavljeno i u doba stare Jugoslavije. U tom e drugom per iodu, up r a vo godine 1930. izgrađene su u potpunosti dV..ije nove ulice, U21ička i Novosadska. Tu su locirane masivne tipske jednoporodične zgrade, a gradila ih je opština za svoje službenike (po tome su se J. zvale ...op štinske k u će«).~ Sačuvane su do danas te u svojoj cjelini predstavljaju prvu plansku izgradnj u u gradu za vrijeme stare J ugoslavije. Pr vi veliki i javni o bjekat u lbome .predjelu bili su PiNar a i F1ranjevačka teologija. Obje zgr ade s ačuv ale su se do danas. Prvi objekat bio je poz;na·t pod imenom Gerd učeva češka p1vara, a sagradena je u brdu, gotovo ispod. same današnje trase želj ez ničke pruge na koritu potoka Kovač ić. Osnovao I ju je i sagr adi{) još 1864. Josip F eldbauer , koj i je ovamo doselti.o iz Stare Gradiške. Hvar a je p uštena II rad 24. maja navedene godine i predstavlja najstarij u industriju te vrste (prvu pLva:ru) u gr adu. II povodu otvorenja odria na je velika svečanost u okolnim baščama Kovačića, II kojoj su u čestvovali, pored ostalih, lično bosanskli valija Topal Osman- paša, zatim svj tadašnji stran.i konzuli u Sarajevu te turska voj na muzika. 31 ) Danas ob jekat radi kao t vornica slada u sastavu Sarajevske pivar e. Palata Franjevačke teologije jeste današnji objekat u Zagrebačkoj ulic.i u kojem odvijaju svoju djela tnost fakulteti Poljoprivredni i Sumarski. Gradnja boga impozantnog objekta otpočela je u avgustu 1940. godine. Objekat je dovr šen i otvoren septem bra 1942. godine. Prvobitna zamisao je bila da se II sastavu objekta izgradi i crkva Nikole Tavelića. Gradnja crkve je otpočel a , ali uslij ed ratnih pr.ilika nije dovršena. Poslije oslobođ enja, upravo 2. novembra 1947, 'll toj zgradi otpočeli su rad Savezna visoka poljoprivredna škola za planinsk o gazdovanje, 17. decembr a i d uće , 1948. Poljoprivredno-šumar ski fakultet i, napokon, početk om 1953. P O ljoprivredni iSumarskli, n astalri razdvajanjem Poljopruvrcd.no-šumarskog. Danas oba ta fa kulteta rad e u ovoj istoj zgr adi, koja je u tu svrhu d jelomično adaptir an a id ograđ enaY) K ovačiĆ i kao područj e i naseljen kraj u navedenom, prvobitnom opsegu relativno su jalro st.a,ri a, zajedno s imenom, sigul1no !Vuku porijeklo iz sr ednjeg vijeka . Cijelom poprečnom i podužnom veliči nom toga kraja sve do nedavno buo je otvor eno korito i potoka, zvanog K ovačić, koji je tekao dalje, preko Grbavice na zapad u ci. uLijevao se u Mi1jacku ča k izmed u Kl aoničkog i Hrasničkog m osta. Na tome potoku, zna se, bili su i m1inovi.3~ Ne zna se ko je kome dao im e, potok naselj U, ili naselje potok u. ali je vjerovatnije da je to ime kao na1li.v potoka ti.pak starije.
~ Gradska opština I gradnja č i novničkih kuća, Zadruga, Sarajevo, U 1930, br. 8 (25. 10), 3. II H. Krešev!jaković, Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, 68--69. '2 Univerzitet II Sarajevu, Mala hronologija, Sarajevo 196'1. 57-65. » Jedan od tih mlinova zatekla je i austrougarska okupacija, što se vidi iz prvog katastarskog plana grada iz 1882, a bio je ondje gdje današnja Lenjinova ulica zavija iz pravca sjever-jug II pravac zapad-istok.

41

Potkraj srednjega vijeka, upravo 1455. godine, u prvom turskom katastarskom popisu osvojenog turskog područja oko današnjeg Sarajeva registrirani su i Kova čiĆi kao selo 'll sastavu nahije Tilave. 34) Zabilježeno je tom pr.ihlkom li to da je bilo tada pusto što može upućivati da se stanovništvo raseLilo, pobjeglo dalje na zapad pred nadiranjem turske vojske, koje je bilo gIJe češće i sve jače. Kraj se na<vodi i 1682. godine pod istim imenom: među prHožnicima Staroj cr kvd zabilježeni su tada Nikša i Milisav »iz Kovačića"" te Sarva ...s Kovači ća.. .35) GRBAVICA je danas velikQ gradsko područje na li!jevoj oba1l. Nastavlja se u zapadnom pravcu ci.zravno na Kovaćiće :i razvija sve do Hrasna. Naselje savremenih višestambenih zgrada i nebodera, nastalo II cijelosti u posljednjih dvadeset i dvije godine. Uobičajena je podjela naselja na Grba'Vicu I i G;bavicu II, 'š to su i ovdje prvi uveli urbanisti..,projektanti u zavisnostJi od etapnosti projektovanja i izgradnje. Budući da je akcija proj ektovanja i izgradnje prve etape obuhvatila i prazni dio Kovačića, i taj prostor je u nazivu uključen 'll Grbavicu L Prema tome, danas se pod Grbavi-cu I podrazumijeva rajon od zgrade Fakulteta do .transverzale iz pravca Pofali ća, a pod Grbavicom II 'Od navedene tr anverzale dalj e na zapad do trasferzale u pravou U lice ŽiVika Jošila. Ov,a j drugi rajon u J:XlČetku projektovanja i izgradnje imao je naziv ...sIlobodan Princip Selja... , koji, međutim, nije kasnije ostao u upotrebi. Prva planska izgradnja Grbavice I otpočela je 1948. godine prema p r vobitnom urban i sttičkom rješenju. To su ona današnja četiri paralelno postavljena .duga stambena objekta (pojedini ,olijekat je dug 120 m. a sadr2ii 9B stanova) na Grbavici I, istočno od samoposluge d. autobuske stanice, čiju je izgradnju finansirala armija. Projektanti urbanističkog rješenja, varijanta prema kojoj je izgrađeno naselje, bili su arhitekti Zdravko Kovačev.ić, Milivoj Peter6ić i Branko Kalajdžić. Prvobitni projekat nekoliko je puta dopunjavan pogušćivanjem izgradnje, što se vršilo mahom 'Tla zahtjev investitora i graditelja, k{)ji su težili za trn.aksim.alnim iskorištavanjem građev.inskog zemljišta .U ) Grbavica II zauzima prostor dalje na zapad sve do stadiona .... Zeljezničar.a«. Izgradnjom toga dijela naselja sa 2.637 stanova i 10.548 stanovnika otpočelo se 'll s€U'tembru 1958. godine.:>! Dijelom t a, a dijelom i oua nova, koja se nastaJvlja 'Prema Hrasnu II !pravcu zapada, uklanja jednoparodične stambene zgrade koje su kao nekadašnja cjelina naselje 3S sa osam ulica nastale za vrijeme okupacije, .upravo 1942. godine. )
3. H. Sabanović, Bosansko krajište, GodiAnjak Istorijskog društva Bi.H, IX/1957, 202. 3S V. Skarić, Srpski pravoslavni narod i crkva, 149, 150, 151. 36 Arh. Milivoj Peterčić, Stambena izgradnja na Grbavici II Sarajevu, Arhitektura, Zagreb, br. 1-3/ 1960, 1932. H. Mehmedbašić, KovačiĆi jučer, danas i sutra, Oslobođenje, I {1954, br. 2442 (3,8), 5. 37 M. Peterčić , ibidem Mikrorajon ".Grbavica II .... Sarajevo, Progres, ilustrovana revija za ekonomska i društvena pitanja, Ljubljana, knjiga Stambena zajednica, Ljubljana 1958, 92-93. - Arh. Zdravko Kovačev ić, Neki podaci o projektu nasel ja »Slobodan Princip Seljo«, Sarajevo - urbanistički

PTOblemi, 1-1958, 25-29.

(D), Položen je kamen temeljac radničkih obiteljskih kuća, Naselje »Husein-beg Gradaščević ...., Sarajevski novi tist, 1/ 1941, br. 91 (26. 8), 1-2.
lS

42

Do oslobođenja ci. početka planske ~ zgra dnje, koja je Grbavicu učinila velikim i modernim gradskim naselj em, ovo područje bilo je gotovo nenaseljeno i pr edstavljalo obr adivo polje. U odoba a ustrougarske okupacije 1878. Ii sve do pred. rat bilo je tu tek desetak stambenih objekata, raštrkanih na pojedinim linijama. Među tim starij im objektima bio je ci. ljetnikovac Mustad -paše B abića, koji su naslijedili i kasnije koristili Mehmed-paša Bi šćevi ć oi Kapeta novići - Ljubušaci. Prvi pa k javni objekat na ovome p rostoru bila je Gradska klaonica, skupina od nekoliko objekata na obali Miljacke. Otvorena je 24. januara 1881. godine.~ 5aobraćajno je bila orijentirana na dana šnju Ulicu voj vode Radomira Putnika. U tu svrhu istodobno sa Klaoni.com 'izgrađen je na Mil jacki d zaseban drveni most, koji se po tome prozvao Kl ao nički.. Grbavica se sp ominje dosta rano kao naseobina u okolini Sarajeva. Prvi siguran podatak koji potvrđuje postojanje toga naziva II to starije doba datira još dz 1555. godine. Podatak sam našao u jednom d ok!umentu sarajevskog suda li.z navedene godine, II kojem se Grbavica navodi kao odredište zem1je koja se zamjenjuj e.~ Grbavica se ponovo javlja li. kaSnij e, a li također II starije vrijeme. Spomen joj je saćuvan II spisku pni..1ožnika Staroj cl'k vi u Sar ajevu iz 1682. godine, gdje se, među ostalim, navodi i ...Mihailo s Grbavice.... •1) Na osnovu tih novih podataka stvarnost i historij ska etimologija naziva G:Pbavice pomiče Se dobro ranije od -osamnaestog vi jeka, u k-oje sam vrijeme bio stavio postanak toga naziva piš u ći. o tome na osnovu tada raspoloživih, u biti neta čnih podataka. 4 2) HRASNO je naseobina II okolini pri-jašn jeg Sarajeva, koja se takođe javlja pod tim imenom dosta rano. U popisu pr..iložnika S taroj crkvi II Sarajevu 1682 . godine ubilježen je i ,..Petar s H rasna .... 43 ) U izvoru iz ranijeg doba, upravo iz 1555. godine spominje sc selo u okolini Sarajeva pod imenom Hrast'i§te kao lokacija timara spahije Ferid-bega:'' * ) Biće da se ovdje radi o istome toponimu, a ak o je tako, onda se spomen dana'inj eg Hrasna prvi put javlja prtitje vire od čet!iri stotine godina. Taj predj el kao sastavni d io grada po čeo se izgrađivati II doba stare Jugoslav.ije. Gradnja je obuhvatala j sklju.čivo stambene ob jek te indiVidualnog kara kter a i bila dntenzivnija naročito II godinama pred drugi svjetski rat. U toj izgradnji, ko ja se tada odvijala samo II nižem, ravnom dijelu, naročite zasluge ima zadrugarstvo že1:jezničara. 45 ) To isto zadrugarstvo, predstavljeno u Stambenoj zadr~ željezničara, učinilo je jako mnogo u izgradnji H r asna, posebno u godinama poslije oslob o(polaganje izvršeno 2'1. 8. 1941). Vidi i članak u Istome listu u broju 76. od 8.8. 1941, gdje je donesena i urbanistička skica (parceJacioni plan). - Radovi na gradnji
(30. 8). 5.
3t

r adničkih

domova u Sarajevu, Sarajevski novi list, Il! 1942. hr. 40 1

~G
41

H. Kreševijaković, Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, 30. Sidžil 1554-1557, 157. V. Skarić, Srpski pravoslavni narod i crkva, 150.

e lanak u Oslobođenju, XXIl/ 1966, br. 6324 (14. I), 9. V. Ska.dć, Srpski pravoslavni narod i crkva, 151. •• Sidžil 1554-1557, 269. . ,5 U Hrasnu podiže se novo radničko naselje, Zadružni Qlasnik, XII I! 11939, hr. 13 (12. 7), 2 (sa urbanistl~kim rješenjem) .
43

~2 ~J

(upravo 1960-1965), kad je izgradila desetak objekata za kolektivno stanovanje na praznim lokacijama ~znad pruge. Izgradnja Hrasna d an as napreduje i liz pravca Grbavice II. Prema sadašnjoj dinamici i u~banističkim p r ojektima, I koOji su izrađeni oj usvojeni, za koju godinu će j ra vni dio Hrasna postati savremeno stambeno naselje višekatnica i nebodera, kao Grbavica I i Grbavica II, na koje se ova sadašnj a izgradnja u Hrasnu ol1ga,nično i veže. Od objekata starije javne arhitekture na ovome prostoru vrijedno je spomenuti samo zgradu džaITIii.j e na samoj obali Miljacke, čija je osnovna zgrada, bez minareta, izgrađena p r ed drugi svjetsk i rat, upravo 1940/41. godine."'6) Današnj.i. kamen:i m inaret, jedini na području Novog Sal'ajeva, sazidan je 1968. godine. Graden je od gotovih klesanaca ranije oborene džamije Kadi Ba1i-efendije (zvane Prebjegija) koja j e bila na uglu Ulice Hamida Svrze i Pir.i.na bni.jega. NASELJE PAVLA GORANINA, veliki mikro-rajon na padinama Mojmila, već treći 'Put mijenja 5VOjU urbanističku i arhitektmlsku fizionomiju. Prvobitno i sve do iza oslobođenja bilo je to selo s rijetkom jzgradnj om, kao i sva ostala sela u okoLini Sarajeva. To je staro tzv. Svrakino selo, nazvano tako po staroj sarajevskoj muslimanskoj porodici Svrako, čiji su čl·an-ovi u tome kraju posjedovali zemlju i kuće. Cuven je bio Emir čelebija Sej1d Muh amed-efendija Svrako, učen čovjek i sarajevski muftija od 1764. do smrti 1783. Ostavti.o je kao zadužbinu onu kamenu česmu p red džamijom u Dragice Pravice ulici, a n jegovim imenom zvala se današnja H en-din a u lica, u kojoj je i stanov.ao.~7) Na osnovu tih Či njenica s pravom se smatralo da je li n aselje Svralci.no selo dobilo ime upravo po toj li čn osti u drugoj polovini 18. vijeka, pa sam takve podatke i objavio u jednom posebnom članku baš o Svraldnu selu. 48 ) Medutim, rezultati istra~vanja , d o kojl.ih sam došao poslije, pokazuju da su i naselje i sam taj naziv stariji od navedenog muftije i vremena u kojem je živ.J.o. To po tvrđuje podatak iz 1682. godine, spisak pniložn:i.ka Staroj crkvi u Sarajevu, u kojem se navodi li neki ....M arko (iz) Svr akina sela....~9) Kraj je bio nastanjen još u rimsko doba. To potvrđuje jedan latinski napis na kamenoj ploči, koji je nađen baš u samom Svrakinom selu. SO ) Dan ašnji naziv službeno je zamijenio onaj stari posebnim Ukazom (Narodn e RepubLike BiH) o promjeni imena naselja ..Svrakino selo« II ime ,.,.Naselja P avla Goranina« 29. marta 1950. godiine. 51 ) Već te, 1950. godine, naselje je bilo poprimilo novu fizionomiju u dobr oj veličini d anašn jeg prostora. Naime, još 1947. godine otpo čela je u organizaoiju Gradskog narodnog odbora i pod vodstvom Narodnog f r onta masovna akcija gra đa na Sarajeva u ·izgradnji radničkih indiv:idualnih " Džamija i mekteb u Novom Sarajevu, Muslimanska s v~;est, Vj 1!HO, br. 73 (29. 2), 5 (sa skicom arhitekture). - Nova vakufska tekovina u Novom Sarajevu, Narodna pravda., I/1 940, br. 21 (31. 7), 7 (sa idejnom skicom objekta). 41 S. Kemura, Sarajevske muftije, Sarajevo 1916, 15-17. H. KreševIjaković, Vodovodi i gradnje na vodi, 109. 48 Članak u Oslobođenju, XXlIj1 966. br. 6361 (20. 2), 11. .9 V. Skarić, Srpski pravoslavni narod i crkva, 150. 50 Carl Patseh, Novi i revi dirani natpiSi, GZM, VI/1894, 341-358. ~1 Službeni list NRBiH, god. 1950, br. 13, 277.
44

đenja

kućica na tome prostoru. Za tr.i godine niklo je čitavo naselje. Prve porodice sarajevs1ruh radnika udarnika uselile su u prve dovršene objekt.e 13. septembra 1948. godine.52 ) U posljedn.jih deset godina (1960-1970) fizionomija toga naselja se ponovo izmjeni1a, i to još u radikalni j oj mj eri. Savremena stambena izgradnja višekatnica za kolektivno stanovanje proširila se i na to područje pa je pokrila ne samo nove i daljnje neizgrađene terene, nego je, planom racionalnijeg iskorištenja zemljišta za gradnju, zauzela i teren od prve izgradnje Jz 1947-1950, koja je 'bim putem već gotovo i nestala. Naselje Pavla Goranina danas lima cio splet novih uHca i predstavlja gotovo samostalan i savremen g radić.

ILID ZA je sa svojom mrežom ulica naselje gradskog karaktera u okviru jedinstvenog pod ručja grada Sarajeva, ali topografski sasvim odvojeno od glavnine gr ada. Po konbinuitetu života i gradnje najstarhje je dan ašnje naselje u središnjem dijelu Bosne. Ljekovita sumpor na vrela II ovom m j estu bila su odli čna podloga, na kojoj se još u rimsko doba ovdje izgradilo naselje, kolonija i municipij rimskih legionara sa vila ma pa čak l sa jednom zgradom, za koju se pretpostavlja da j e b ila hotel i lječilište oi II kojoj je bilo uvedeno centralno grijan je i ljekovita sumporna voda putem posebnih cjevovoda. U to doba mjesto kao banja imalo je.i. svoje ime, dakako na latinskom, od kojeg se na Jednoj kamenoj ploči sačuvao samo početak: ",Aquae S ..."" (... Banja S . . .... ). P rema dosta bogatim ostacima az tog perioda, 'tl ko.jim briljdraju podn.i mozaici u bojama, arheolozi su utvrdili da je život Ilidže u okviru rimske civiLizaoije trajao prva četiri vijeka na še ere.53) Srednjd vijek Ilidže (užeg dijela naseobine) potpuno j e taman, ali nam se, srećom, sačuvalo samo jme mjesta iz toga doba. ILidža se tada zvala narodnim imenom !,užani, koje je do danas očuvano u nazivu jednog užeg kraja toga naselj a. U turskom periodu naselj e je dobi lo nOVi, turskli naziv, a to je ovo današnje ime Ilidža, koje u potpunosti odgovara imenu Toplica. U prvom turskom ka'tastarskom popisu osvojenih krajeva oko današnjeg Sarajeva 1455. godine javlja se i današnja Ilidža još uvijek pod srednjovjekovnim imenom Lužani i kao selo sa najmanj e 15 domova. U jednom od sl jedećih popisa ovoga područja, a to je katastarski popis liz 1542. godine, Lužani se ,javljaju pod dvojnim imenom, ovako: ...Selo Lužani, drugi naziv Hidža«.5f) Iz toga drugog izvora i dozna jemo da se Ilidža u doba bosanske državnosti zvala imenom Lužani i, ujedno, za najstarij,j spomen naziva ovoga mjesta pod tur sllJi.m imenom
Ilidža.

Ako Turci i j esu m nogo držali do termalnih vrela radi n jihove ljekovitosti, nije poznato da je što značajnije ulagano u izgradn ju Banje Ilidže 1 samoga mjesta II turskom periodu. Izuzetak su dva javn a objekta Prve porodice radnika-udarnika uselile II nove stambene zgrade II .. SVrakinu selu«, Oslobođenje, V/l948, br. 590 (14. 9), 3. n Esad Pašalić, Rimsko naselje na Ilidži kod Sarajeva, GZM, nova serija, XIV/1959, arheologija, 113-136. II toj najnovijoj studiji navedena je i sva ostala literatura o Ilidži kao rimskoj naseobini. sl H. Sabanović, Krajište Isa-bega I shakovića, zbirni katastarski popis iz 1455, Sarajevo, 1964, 60.
52

45

za Jzgradnju :i. razvoj samoga mjesta, nastali oko 1560. godine. To su kameni most na Zeljeznici na petnaest okana (na trasi glavne današnje saobraćaj nice) te veliki han, kar avan-saraj u blizini toga mo~ta (po svoj primci na mjestu gdje je u austro-ugarskom periodu izgrađena zgrada današnje Skupštine opštine Ilidža). Oba ta objekta jesu zadužbine velik-og vezira, inače .n ašeg zemljak·a Rustem-paše, ikOji je nekako u isto vrijeme u središtu Sarajeva sagradio i poznati Brusa-bezistan. Most je por ušila nabu1ala Zeljeznica 1876. godine, a odavno nema ni karavanod
-saraja.5~)

znača.ja

Alk o se s pravom može 't vrditi da je navedeni karavan-saraj bio graden I ao .konačiŠni objekat i da je služio !prvenstveno za one k·oji su k tražili lijeka na Ilidži, drugi objekti na Ilidži, ovezani za eksploataciju vrela i liječenje bili su u tom periodu obični prov,izonij i gotovo jadni. Takav zaključak izvodimo iz činj en ice što je okupacija BiH 1878. godine zatekla Banju Illdžu u primitivnom stanju i pored mjera turskih reformi koje su se, inače, odražavale d u građevinarstvu. Godine 1878. zatečeni su tek jedna trošna kuća za stanovanje (stacionarij) kraj samog termalnog vrela tQ dva slabo obzidana bazena (jedan za muškarce, a drugi za žene), u koje je v-oda pritjecala ravno s vrela.SO ) U austrougarskom periodu. i to, u glavnom. još do kraja prošloga vijeka, Ilidža je zadobila novo ruho: proširene i modernizirane kupke i izgra đeni hoteli ... Hungarija« (kasnija vila ,..Hercegovina __ ), »Austrija« (današnja ..Srbija...) i ,.,.Bosna... te velik broj ostalih manjih zgrada. U ovom perriodu nastala je ve1ika i mala aleja i uređen čuveni ilidžanski park. Dama 25. maja 1890. Ilidža je spojena sa Sar ajev·om i prugom, a 28. juna 1892 . pušten je II promet i poseban krak pruge koji je vodio dzravno do . same Banje. Godine 1910. Banja i čitava Ilidža -dobili su i električno svjetlo. Već u to doba ozbiljno se pomišljalo ·i o izgradnji tramvajske pruge prema Sar ajevu, alU je zamisao omeo rat.57) Odmah poslije prvog svjetskog rata nastala je i jedna zasebna naseobina u neposrednoj blizini Ilidže. To je tzv. Sokolović-kolonija na putu dz Ilidže prema Hrasnici, sklop najamniih zgrada koje je i zgradio ,i izdavao pod zakup sarajevski renti.jer Sabit Sokol ović (živio do iza oslobođenja). Danas je ,ta g.radnja organizi.trana u ulice Marice Uher.ke i Ahmeda Ljubunčića (v. tamo). Izgradnja Ilidže I oslije oslobođenja bil a .ie također intenzivna i p jednako traje. Brojna je naročito stambena izgradnja kako socijalističkog, tako li prrivatnog sektora, koja je na desnoj obali 2eljezn~ce i sjeverno od zgrade bivše Zeljezničke stanice dovela do formiranja čitava spleta novJh ulica. Izgrađe n je "i velik broj objekata s poslovnim prostorom koji su likovno gotovo preobrazihl glavnu ulicu od mosta prema Sarajevu. Za građevni. razvoj llii.dže značajni su i ovi zahvati: god. 1966. izmj eštena je trasa pruge prema moru izvan naselja, a bivšom trasom prošao je 1969. moderan tranzi tni put, čime je u prolaznom prometu rasterećen centar. Još prJje toga Ilidža 1e povezana tramvajskom prugom sa glavn1nom gr ada na istoku. Prva kola stigla su na Ilidžu 3. januara 1960.
55

H.
II

Kreševl jaković,

56
57

Ibidem, 222. Bosni,
Beč

Kupalište Ilid ža, Novi behar, IIIj1929-30, 221.
Ernst Ludvig, Sumporovita banja Ilidže kod Sa-

I bidem, 222-223. -

rajeva
46

1898.

U najnovije vrijeme nikao je na Ilidži i 'jedan od Il'l.sjvećih i na1značajnijih objekata: Institut za fizijatriju i rehabilitaci ju, palata sa najsavremenijim uređa.jima i stacionarom oo 100 postelja, locirana u zelenilu, a otvorena II proljeće 1967. Sve te brojne gradnje Ilidže danas povezuje mreža više od 20 saobrać3jnica II sastavu gradskih ulica. HRASNICA je topografski takoder odvojeno naselje gradskog tipa područj a grada Sarajeva. I ovdje je riječ o relativno starom naselju. P ostojalo u srednjem vijeku, na što upućuju tri lokaliteta sa ukupno 48 stećak a. prv;i poznati put javl ja se potk raj srednjega vijeka, upravo 1455. godine u katastarskom defteru pod današnj im imenom i u statusu sela koje je imalo 40 domova i pet ku ća udovJca. Hrasnioa je tada predsta vljala timar tadašnjeg dizdara grada Hodidida hadži Mehmeda ti davala naturalne prJhode od 3901 akči. HadŽi Mehmeda je !!'la toj dužnosti smi jenio 20. jula 1463. neki silah da r K emal, l sa..begov hizmećar, pa je zajedno s t om du-mašću naslijedio k ao len'o i selo Hrasnicu.58) O Hrasnici ima podataka i u kasnijim katastarskim popisima. Tako, godine 1485. navodi se tak ođer u statusu sela i k ao timar ne kog Abdulaha Kastamonije. Tada je brojila 13 hri šćanskih i 14 muslima nskih k uća te 13 ledičnih muslimana i plaćala 4917 ak či. U istom dzvoru spomin je se, zaniml}ivo je, i selo Donja Hrasnica, čiji je dio od sedam muslimanskih kuĆ'i upisa n kao romar tadašnjeg sarajevskog kadije u vrijednosti od 1379 akči. ") U jl'Xinome zapisu iz 1554. godine Hrasnica se ponovo navodi kao selo i, u jed no, domicil konvertita Alije, sina Rad inova , za kojeg se veli da je umro i da mu sva ostavina iznosi 600 akči.~ P odat ak koji govori i o ~sIa:niza ciji ovoga kraja . Kroz cio .idu ći turski per iod ovdje nije bilo nikak vih značajnih pMmjena. Jedina novina bila je džamija, k oj u je d ao podići neznani ktitor nepoznate godine II tome vremenu. U austrougarskom periodu navedena džamija kao jedini javni objekat II naselju bila jc već dotrajala pa je iz temel ja obnovljena i otvorena 9. j una 1905. 61 ) Mlin aret bio je drvene konstrukcije. Zamijenjen je kasnij e kamenim. onim d anašnj im, koji je dovr šen i preda t upotrebi tl . septembra 1936.62) Nova historija Hrasnice, koja je r adikalno .izmijenila puteve dugogodišn je prošlosti, nastupila je ovdje u prvim godinama poslije oslobođenja izgradnjom industri je i svega onoga što prati tu industrJ.j u. BiJa je to još 1947- 1948. godine. Otpočele su pr ipreme za gradn ju. Tu je trebalo da bude pogon 1Jitostroja iz Ljubljane, ali je plan promijenjen pa je otpočela gradnja Fabrike motora Sarajevo, poznata i pod skraće­ nim imenom F AMOS. Sama fabrika kao radna organizacija osnovana je
u okvli.ru jedinstvenog

5 Ibidem. 204-205. '

u H . Sabanović,

Bosansko k rajište, 204.

MI Sidžil 1554-1557. 14. " Nova džamij a II H rasnici , BehaT, VI/ 1905, br. 4, 62. 62 Novosagrađeno munare u Hrasnlci, Ilu stTOtlani. islamski Svijet, 1/ 1936,

br. 5, 67.
47

25. maj a 1950. godine, a proizvodnja je otpočel a do nepune tri godine, upravo 6. apr ila 1953. - na osomogodišnjicu oslobođenja gra da. (3 )

Paralelno sa izgradnji/m i radom F abruke nicale su ~ druge gradnje u mjestu na prostoru prijašnjih objekata j na čistoj led·ini. Dio starog naselja sa karakterističnom starom seoslrom arhi,tektJurom sačuvao se d o danas, budući da j e lociran u straIlii u odnosu na glavninu nove gradnje. Ta nova stambena 'i zgre.dnja, gra đen a l i savr emenim arhitekt onski"! koncepcijama i na bazi urbanističkog rješenja, proširila se na više strana pa se pr otegla tt na obhižnje dotadašnje selo Lasicu, koje se pot pu no utopilo u novo naselje. . S osta lim urban i stičkim tekovinama Hr asnica j e dobila i centar društvenog života: Društveni dom, reprezentativan i moderan objekat, završen i otvoren još 23. oktobra 1954. godine, što znači tek nešto više od godime od ;puštanja Fabrike u prdizvodnju. Danas je Hrasnica savremen grad čija u lična mreža broji 22 ulice i jedan trg. Do oslobođ enja zajedno sa svim okolnim zaseocima .imala j e nešto oko 3000 stanovnika, a danas taj broj ~znosi, pr ema procjenama, oko 13.000. Sa Iliidžom i Sar ajevom naselje povezuje autobusna linija redovnog gradskog saobraćaj a . je treće naselje g r adskog tipa topografski odijeljeno od glavnine grada. RazvJjen o na starom putu što je vodio iz doline Bosne, posebno iz Vareša i Viookog u SarajeVlO, a !kojim je 1697. godine Eugen Saiv:ojski sa svojim četama došao te popalio i uništio i SaI'ajevo iVogošću . lova je 'čitav I ali, moderan gradić sa ~ndustrijom te stambenim i poslovm nim površinam a. I zgređen je <na podI'učju dva stara seoska ,naselja : Vogošće i Jošanice. Historij'Sko đezgr.o naselja jeste samo lprijašnje lI1eselje Vogošća, kraj na ti.stočnoj strand, na potoku Vogoštici, gdje je locirana industnija. Stambeni pak i društveni centar naselja je u prijašnjoj Jošanici, koja je danas .gradnjama gotovo spojena sa područjem sta re Vogošće. l ova je naselje relativno jako staro i u pogledu života održalo je kontinUIitet do dana današnjeg. Na lokalitetu Kamenjača (kod ulaza II 'Pretis) II Vog,ošći i u Jošanici, ni:le sastava .poto:ka koji čine Jošanicu, poviše sela, lnađeni su ostaci zgrada ioz romskog doba, što kazuje da je ovaj ,kr aj i ou to doba bio ŽiV.04) Na osnovi toponomastički h podataka i izvjesnih d r ugih indicija pretpostavljam da se ovdje radi o naselju istoimene župe srednjeg vij eka ko,ja će biti Jdentična sa župom zvanom, odnosno pis anom Vidgossa, kao odredištem mjesta Lubinchi u povel j~ Bele IVad 20. jula 1244. kojom se za vrijeme bosanskog bana Ninoslava potvrđuju posjedi bosanskog biskupa, pa tako m eđu ostalim i biskupskJi posjed Lubinchi u navedenoj župi. os ) Isti izvo r navQdi uz Lu b ~nce i crkvu BL djevice Marije, koju, inače spomin je još i ljetopisac Dukljandn kao odredište sahrane vladar a, samo .što je on loci ra sasvim u drugi k raj. Mis1im da su Ljubinci iz navedene povelj e iden1Jični sa današnjim selom Lubnić, a Or.kJva Bl. Djevice Marije da je bila u današnj im Krivoglaveima, gdje se sačuvao i toponim MaAdu! Fazlić, Uz dvadesetgodišn jicu Fabrike motora u Sarajevu, Oslobođenje, broj od 23. maja 1970. 6~ Carl Patseh, Wissenschaftliche Mltteilungen aus Bosnien u. der Herzegovina, IX!1904, 234. 6' E. Fermendzin, Acta Bosnae, br. 69, ]2-13.
63

V O GOSĆA

48

~ .-

@

=

rije, a gdj e i nače postoj i i staro groblje, zaraslo u kor ov. Oba lokaliteta su na lijevoj !Obali Bosne i u ataru kOjli je sigurno mogla pokrivati župa Vidgossa, odnosno kasnija Vidgošća pa Vogošća. Dakako, posljednju ,ri ječ će reći arheoloZli, a ako se ovo obistini, onda će kraj današnje Vogošće biti na osobitom glasu za h:istoriju B osne u doba n jene drža vne samostalnosti. I Vogošća i Jošanica Javljaju se kao seoska naselja i potkraj srednjega vijeka, 1455. godine, kad su Turci tek zauzeli ovaj kraj. O nj.i ma imamo ~zvjesne podatke i u 1485. godini. P rve godine Vogošća se piše Gogošta, a 1485. Vogošća. Te druge godine Vogošća je bila veliko naselje, u koje su se sigurno ubrajali ,j okolni zaseoci : 97 hrišćanski h ,i 38 muslimanskih d :)~71ova te inokosnika 10 hrišćana i 20 muslimana. U t o dsto doba J ooan ica je brojila 55 hrišćaruki h i 6 m uslimanskih doruQva . U i zvoru iz 1485, koj i sadrži t e podatke, navodi se tu i drugo selo J ošanica sa tpi hf\išć al!lS k c i 2 m uslimanske !kuće, M) koje će biti iden tično, svakako, sa dosad ašn jom Gornjom Jošanicom . Prema svemu se vidli da su i Vogošća i JOŠ8nica bar em u 15. vijeku, a k o ne i kasnije, bila velika seoska naselja. U kasn ijim vremenima turskoga peI1ioda od objekata javne arhitekture !i Jošanica IVogošća imale su po jedan han (Biserovića han 'll Jošarrici, zatvoren 1928, i Krsm anovića han u Vogošći, radio do 1921, a zgrada i danas čitava)"'), te Vogošća dža mij u s drvenim minaretom. Džamija bezimenog osnivača sag rađena je prije 1776. godine, kad se javlja njezin im am, neki H asan_ha1ifa .(8 ) Uz džamiju j e bilo i turbe u kojem su počivali neki šejh Abdulah-efendija i Nedžat, brat čuvenog sarajevskog feudalea i književnika Fadil -paše Serifovića. 69 ) Uz to turbe bila je i prostonija koja je služila kao tekija (zavija). F adil- paša je godine 1873. osta vio značaj nu fundaciju, iz čijih su se prihoda, po njegovoj !izričitoj odredbi, održavali, među ostalim i navedeno turbe i tek.ija.~ Sve trJ te gradnje bile su na oku p u na j ednom mjestu na trasi današnje prolazne i glavne saobraćajnice, Ulice igmanskoag marša, upravo na sastavu te ulice i Ulice Đure Salaja. Sve je to j: ol'ušeno 1953. goctine prilikom gradnje savremenog puta, čija je trasa d ijelom zahvatila i te objekte. Po navedenom t urbetu u ži tamošnj.i k.r.aj nosi,o je ime Turbe . Do oslobođenja 'i Vogošća oi Jošanica bile su seoska naselja koja su živjela na zatvorenoj privr ednoj osnovi od poljoprivrede i stočarstva . S tara Jugoslav1j a dala je Vogošći tek osnovnu školu, ·i to dosta kasno (1930. godine), a goctine 1938. kako-tako uređen je makadamski p ut do Sarajeva, k ojim se otada do Vogošće moglo doći i motornim vozilima. Vogošćani su dolazili u Sarajevo starim k ir·idžijskim drumom p ješice ili konjem, ili pak željezničkom prugom okolo, preko Semizovea . G odine poslije oslobođenja dzmijenile su iz temelj a oba stara sela i od njih, za relativno kratko vrijeme, kao i u slučaju Hrasnice, uči nil e Saba nović, Bosansko kraj ište, 207-208. 61 H. Kreševijakovi ć, Banovi i karavan-saraji, 149. S. J . Jovanović, Vogošć a, Sarajevo 1967, 98. 68 Sidžil br. 18, 37-38, 69 Kronika Muhameda Kadi ć a , u GR biblioteci, sv. 27, 264, 295, i sv.
66

H.

28, 494.
70

dića,

Tekst Fadil-pašine zakladnice od 7. februara 1873. sv. 26, 185-210.

II

Kronici M. K a -

4

49

moderno gradsko naselje. I ovdj e je baza za t akvu izgradnju bila industrija, u ovome slučaj u metala-prerađivačka, koja se kasnij e preorijentisala na proizvodnju r obe za široku potrošnj u d ostala poznata širom Evrope pod i menom PRETIS (skraćeno od Preduzeće »Tito« Sa r ajevo) . P ripremni radovi na samom terenu za izgradnj u F abrike otpočeli su još 1947. godine, a 'tada se time počel o buditi i sam o mjesto. Kompletna fab rika puštena je u pogon na Dan Jugoslovenske narodne a rmij e 22. decembra 1949. godine, J otada Vogošća piše nove dane. U J ošanici je za potrebe radnika u toku id ućih deset godina izgrađeno čitavo stambeno naselje sa asfalmranom mrežom ulica i više ,j avnih objekata. Godine 1952. nikl e su i pr ve moderne trgovačke radnje. Godine 1953-1955. izvršena je rek onstrukcija oi modernizacija puta za Sarajev'O, kojim je veza sa glavninom grada vremenski svedena n a petnaestak minuta. Ovoga vremena Vogošća je dobila moder an vodovod i kanalizacij u, zatim Osnovnu školu (1952), zgradu Sku pštine opštine, zgradu Skale učenika u privredi, Dom zdravlja, Tr-lnk u i napokon dva na ročito značaj na objekta: hotel »Biokovo« (otvoren 27. jula 1955) te Radničk i dom, jeda n od naj ljepših II Republici, dovršen i otvoren iduće, 1956. godine?l ) NaseLje se još uvijek izgrađuje . Danas je organizirano II osam ulica. Prve među njima nastale su Ulica Moše Pijade i mica Tome Men:deša. Bilo 'je to još 1950. godine.

II.

INSTITUCIJA NA ZIVA ULICA I NUMERACIJE OBJ EKATA

Ustanova imena ulica i trgova Sarajeva stara je ·isto onoliko k,oliko ·i sam ovaj grad kao formirana urbana aglomeracija. Određivanj e imena tim osnovnim urbanim jedinicam a uvedeno je ii ovdje kao potreba mnogoljudske nastambe da se pobliže odredi prebivalište, m jesto ra da, akcije J posjedi njenih građa na. Kad su grad i o pći društveni odnosi u njemu p ost ali složenijU i kad je, s druge strane, porasla potreba za komunalnim uređenj em grada kao cjeline, uvedena je i dodatna institucij a nu.mer acije objeka ta, kojom postaj e odreden, identificiran li svaki građevni objekat u ulici, odnosno
građu.

Obje te institucije u Sarajev,u male su karakterJstične puteve razvoja, koje ću ukratko ovdje objasniti, a dan as su takve komun alne potrebe, da 'se grad i savr emeni život u gr ad u ne da bez njih ni zamisliti. TURSKI PERIOD . _ . Orijentalno-islamsld urbaruzam, čija je osnovna načela Sarajevo primijenilo u svome nastajan ju i r azvoju, donio je ovdj e i sistem klasifikacije u r banih i saob ra ćajn ih jedinica. Ta klasifikaci ja, koj a ima !i svoju terminologiju, bila je ovdje II upotrebi kroz cio t urskA period, prisutna je čak i dan-danas, ali samo u naziVl;ma ulica, a, s druge str a ne, služi kao osnov za utvrđi vanje od ređenih zakonitosti S. J.
50
71 Preduzeće ... Tito« Jovanović, Vogošća,

Sarajevo - Vogošća 1948- 1958, Sarajevo (1958). na više mjesta.

sistema naziva ulica i numeracije objekata u turskom pemodu, pa iznosim njezin pregled ovako: - Mahala. To je skup međusobno povezanih stambenih saobraćajnJ.ca odgovara, po pr:ilici, dan ašnjoj mjesnoj zajednici, s tom razlikom što današnja mjesna zajednica obuhvata dvije pa i vJše nekadašnjih mahala. - Carlija - jedna ili više poslovnih saobraćajnica u kojima se odvija zana tstvo, trgovina i ugostiteljstvo. Karaktenizira je niz prizemnih i jednospratnih objekata - d ućana koji saob raĆ8jnicu či ne i građevnom urbanom jedinicom. _ Bazar - tržnica na otvorenom prostoru, bez posebn:ih saobraćajnica i gradev.nih objekata. Odgovar.a današnjem terminu sajmište ili pazari§te. _ Sokak - stambena saobraćaj nica, za koju se danas upotrebljava termin stambena ulica. _ Mejdan _ otvoreni prostor u sastavu grada ili na nj egovoj perifeniji _ odgovara upravo današnjem terminu saobraćajni trg. _ Džada _ saobraćaj nica uopće, gradska i vangradska. U starije doba označa vala je poglav,ito vangradsku saobraćaj nicu, upravo put bez zgrada. U novije vrijeme termin .j e evoluirao i postao po jam za značaj­ niju gradsku saobr aćajnicu , kakva je bila u Sarajevu Cemaluša (današnj a . Maršala Tita), koja se u prošlom vijeku i označavala upravo t 'm terminom. _ So kačić - kratka i tijesna ulica uopće. Posebno uski i natkriveni pješački prol az - pasaž, k akvih trna još u staroj sarajevskoj čaršiji. _ Cikma - &lijepa ulica, saobraĆ8jnnoa koja nema izlaza na. drugu stranu. _ Budžak _ sinonim za ćikmu, termin koji je bio takoder II upotrebi u Sarajevu donedavno. Grad (kasaba ili šeher) dijelio se na mahale i čaršije. Mahale su se dalje čla nil e na sokake, sokačiće. čikme dli budžake te mejdane, a čaršija na manje ča l'šij e , koje su se zvale dmenom djelatnosti II njima, te na bezimene so k ačiće kao pasaže od jedne čaršije do druge. U sastavu čar šije kao cjeline bio je ·i bazar (u Sarajevu Ibio i Bit- pazar - ,..buvlja p ijaca ... ). Izuzim aj ući sokaliće kao saobraćajne površine ča r šije, sve ostale vrste sa obraćaj nica ~ mahale imale su svoja imena. Državna administraaija i su dstvo či t avog turskog perioda II pogledu teritorijalne podjele grada i II uvođenju i održavanju naziva pr.iznavali su samo čaršiju i mahale kao osnovne urbane elemente, na koje se grad dijeLi i koji treba da imaju svoje dme. Ovo pravilo ne izvlači se iz pisanog zakona, nego iz praktičn og života i r aznih akata, u kojim se kao odredišta pre!:rivališta gr adana ili neke radnje navode samo dmena d otične mahale ili čaršij e. N.i.jeda n od tih zva ničnih akata ne spominje sokak kao urbanu jedinicu, kao da ne postoji, pa tako, naravno, ni njegovo ime. Tako .je to trajalo barem u s lučaju Sarajeva sve d o 1878. kao kraja turskog perioda II Bosni :i Hercegovini. O mahali kao osnovnoj gradskoj teritorij alnoj jedinici do kraja turskog perioda u Sar ajevu i u BiH, a, čini se, i u čita voj turskoj carevini, veoma ;ilustrativa n podatak sadrži saču­ vani službeni obrazac već navedenog popisa stanovništva j imanja u gra_

.'

51

du Sarajevu 1867 / 68. godine. l) Kao odredište naslovnika imanja tu je naznačena jedina rubrika mahala. Taj isti obrazac, već rna terenu popunjen i završen, sadrži, međutim, ponegdje i zapise imena sokaka, am su ti zapisi dodati upravo nezvaničn o na samoj margini obrasca. To upućuj e na zaključak, prvo, da je unošenj e imena i ulice (sokaka) hio samo lični man ir popis ivača i, drugo, da je već u to doba postojala komunalna klima, u kojoj se sokak nameće sve vJše kao osnovna urbana jedinica na račun mahale, koja ovim putem, ·snagom pritiska života, počinje da .izmiče. Prema navedenim konstatacijama institucija određivanja imena samih sokaka kao današnj,ih osnovnih gradskih jeoonica hila je potr eba, za koju su se brinuli neovisno od vlasti sami građani na svoj način i po svojoj volji. Pri tome treba konstatirati li činjenicu da su ipak svaki sokak, svaki mejdan, a u nekim slučajevima i same čikme imali svoja imena. Posmatrajući ukupnost naziva mahala J sokaka u t urskom periodu, bez obz.ira što je državna administracija bila zainteresirana samo za imen a mahala i čaršija, a samo građans tvo za imena sokaka, čikmi i mejdana, uočljiv je veoma zanimljiv tematski zajednički osnov za davanje ,imena sv.im navedenim urbanim jedllnicama grada : društvo osmanlijskog feuda lizma, pa ni ono iz doba reformi II prošlom v;ijeku ne zna za -imena mahala ili sokaka kao ideju, kojom se odaje pošta, spomen, pijetet 1. gradi spomenik svoje vrste nekoj hičnosti, kraju, gradu ili uopće pojmu koji j e izvan zbivanJa sredine u kojoj se određuje ime. Za čitavo vrijeme turske vladavJne u gradu Sarajevu nijedna ni mahala ni ulica nije se prozvala imenom nijednoga sultana, nijednoga veZlira kao nazivom koji bi bio dat u ovome smisl·u , u kojem mi danas -određujemo .imena kao spomen na značaj neke ličnosti iU uopĆe pojma. U sedmom deceniju prošloga vijeka II Sarajevu bila su uvedena dva nova imena po tom novom, današnjem sistemu, i to Galata džade (za današnju ul!icu JNA) i Osman-paša džadesi za današnju Kočićevu ulicu, ali se u vladaJućim pravJlima tadašnjeg doba i društva u Sarajevu nije mogao održati nijedan taj naziv, jer za ondašnje tradicionalno shvatanje nije bio prirodan. Time dolazimo J do glavne, odnosno najkarakterističnije zakonitosti II dav anju imena ulica i trgova turskoga perioda, da se osnov u tome pogledu nalazio isklj učivo u neposrednoj tLzročnoj vezi između nosioca naziva urbane jedinice oi same te ~ed.inice. Ta uzročna veza ogleda se redovito u izgradnji zadužbina (u prvome redu džamija) II pojedinim mahalama kao centralnim tačkama takvih urbanih jedinica, po čijim ktitorima te mahale potom nose ~ ime, zatim, kad su u pitanju nazivi samih sokaka, Original Popisa stanovništva dijela Sarajeva i njihovih imanja nalazi se u Muzeju grada Sarajeva. U jednoj objavi tadašnje sarajevske štampe, koja je najavila navedeni popiS, stoji da je po carskoj naredbi ovakav popis najprije obavljen u brusanskom sandžaku, a sada se fermanom, čije se odredbe citiraju, uvodi kao obaveza za sandžake: Bosanski, Dunavski, Sirijski, Arapski, Edrenski i Maraški. Komparirajući te odredbe i činjenicu da se u obrascu toga popisa pojavljuje samo mahata kao adresa naslovnika imanja, dolazi se, gledajući kretanje urbane organizaci je II širem smislu, do nedvojbenog zaključka da ulica (sokak) kao osnovna teritorijalna jedinica nije došla do izražaja ni na širem području turske carevine onoga doba, iako je to vrijeme unosilo u ondašnju Tursku u akciji temel jitih i svestranih reformi i mnoge komunalne novine sa Zapada, gdje je ulica već davno prije toga bila osnovna teritorijalno-administrativna jedinica grada. - Objava i podaci o navedenom popisu izišli su u sarajevskom listu Bosna, broj 57 od 1. jula 1867.
1

52

~ dobrotvornom dopri nosu p ojedinih Lica tome sokaku, koji onda dobiva

Ime po tome dobrotvoru, !ili, naprosto, uzročna veza le-li u tome što se ime ulice veže .za uglednu ličnost koja živi s ku60m u toj ulici. ' Druga, isto tako velika uZ('očna veza u davanju naziva i mahalama i sokacima, ali .isk lj učivo -od strane naroda, leži II morfološkdm i sličnim mjesnim karakteristikama urbane jedinice (mahale Hrid, Gorica, BjeJave ~ dr. te ulice Tijesna, Brdanska, Stnnac i dr.). Uočavaju ći takvu zakonitost u nastajanju imena ulica i trgova I\l Sarajevo za vnijeme turske uprave istodobno otkrdvamo i pravilo da se u ovdje radi o t rad iciji organičnosti, po kojoj su nastajah UOPĆe t opon imi ne samo gradova, nego i onih mnogo širih, vangradskih , zemaljsk'ih povr šina. Sam a dnstitucija numeracije objekata kao elemenata ulice i još bližih odredišta nastala je u Sarajevu, također. u ovom istom, turskom per.iodu , ali tek u prošlom vijeku i sigurno II sklopu brojnih utjecaja Zapada, koje je u Tursku uvodila d ugogodišnja, uporna i u biti progresivna akcija reformi. Bilo je to u gradu Sarajevu upravo 1853. godine. T u novinu ovdje je i uveo i spr oveo prijašnji bosa nski vel/ir, a tadašnji organ za reform u !inansijskog s istema u Bosni Muhendis Cam il..,paša. U okviru zadataka za u r eđ en j e rporeskog sistema dao je popisati sve zgrade u gradu i objav<iti na redbu da se na svaku zgradu postavi drvena daščica, koja se zvala tahta, i na njoj ispiše odgova r ajući kućni broj.2) To je sve tako i sprovedeno, negdje milom, a negdje i silom. Sarajlije, stol j ećima naviknuti na dru gačiji ži'V.ot od onoga koji dono:;e turske reforme, a pogotovo kad se tu radilo da se u svako doba dana d noći mO"ie pronaći poreski obveznik, n isu tu novinu zdušno primili. Upravo to, a i s pecif.ičn i autohtoni konzervatizam, a, posebno, uporno reakcionaštvo prema bosanskim ve:zririma, kojim nisu dali ni boraviti u gradu duže od trn dana, r odili su u Sarajevu i sarkastičan nadimak u biti progresivnog osn i vača numeracije objekata u Sarajevu i prozvali su ga Tahtar i Tahtar-pa§a, upravo po navedenim ku ćnim tahtama (tablicama) koje je uveo. Sa tim kuć­ nim tablicama, zvanim tahtama, dovodio se u vezu i dojučerašnji naziv Taht a li ulice. Utw'dio sam, kao što ću poka za ti na drugom mjestu, da se ovdje l'add, zapravo, o zanimanj u tahtalija, koj e je, međ u ti m , moglo biti vezano za te prve tab-te, J to baš neposredno. U odnosu na ono što sam naveo o stavu Sarajlija prema novotar i·j ama tursk ih r eformi mogu sigurno ovdje istaknuti i to da je ta pr va !institucija numeracije objekata II Sa rajevu kako došla - tako j prošla. Na ta kav zakl j učak navodi stanje u Sarajevu do eiglih 14 godina iza toga , upravo početk o m jula 1867. godine, kad se uvela navedena akaija PJPisa stanovništva, odnosno imanja u Sarajevu i kad se u povodu toga pojavila u sarajevskoj Bosni i ova dnevna vjjest: Ovaj podatak je iz Muvekitove Historije Bosne, a .objavio ga)e Ri za M uder lzovlć u radu .. Nekoliko muhurova bosanskih vahja.... Glasnik Zem. muze;a, god. 1916, 34 -35. Međutim, uvođenje numeracije Camil Ahmed-paša nije dao za vrijeme vezirovanja u Bosni (1843- 44), kako se lo dade shvatiti iz M uderizovićeva sao pćenja , nego mnogo kasn ije, 1853. godine, kad je u Bosnu došao u sasvim drugoj misiji. Potvrdu o tome vidi kod Vl . Skarita, Sarajevo od najstarijih vremena do austro-ugarske okupacije, Sarajevo
2

1937, 213.

53

»U ,i sti dan, kad je ferman pročitan (bilo je to 1. dula 1867 - AB), počeli su hl činovnici svoju radnju vršiti, i to u četiri odjeljenja. Prvo odjeljenje počelo je udarati numere (moja podvlaka - AB) od gradske strane, druga od Hrida, treća od Bjelava, a četvrta od Skender-pašine mahale. 0\110 razdjelji'V.anje narecHo je č. vali-paša ~tj. TQpal Osman-.paša - AH) J vidi se da je vrlo udesno, jer će činovnici s bilježenjem ulica .i numeranjem brojeva na kuće skoro biti gotovi pa poslije toga počeće procjenjivati i popisivati nepokretno imanje u Sarajevu+<.3) Promatrajući instituciju numeracije objekata u osnov;i misije eamil-paše 1853. i u osnovnoj por uci navedenog fermana u proučavanju razvoja institucije numeracije objekata 'l l Sarajevu dolazi se, samo po sebi, do ova dva zanimljiva zaključka: 1. Numerisanje objekata nije bila zadaća cjelokupnosti komunalnog ur edenja grada, kao što je to slučaj koji je nastupio mnogo kasnije, nego p rateći, upravo pomoćni ilin jedne druge akcije. 2. Akcija, koja je dovela posrednim putom do uvodenja i numeraCije objekata II Sarajevu, ležala je samo II jednoj potrebi grada i države, a to je utvrđivanje stniktnijeg provođenja obezbjeđenja poreskog sistema. Prve ulične tabIlice u Sarajevu bile su, kako je n avedeno, na drvenOj, daščanoj podlozi. One druge, uspostavljene do uvedene 1867. godine, značile su korak naprijed, barem u tehn ičkom pogledu: tablice su bile od lima (»teneće«), i to jajolikog oblika, a na njima II crnoj boji (,..murećefu .. ) isp'isan je .. turskli.« ulični braj. Zaključujem to po tome što sam našao na izvjesnom broju starih objekata upravo takve t ablice i što sumnjam da je bilo i vremena i akcije da se oblik tablice izmijeni. od 1867. do 1878, za cigbih 11 godina. Sarajevska opština, zvana »Beledija« kao prva ter.i.torijalno-politrič­ ka gradska organizacija uspostavljena je i otpočela rad 1865. godine. Među tim, za čitavih idućih tni.naest godina njenog rada pod turskom upra vom nide učinjeno ništa značajnije na unapređenju institucije ni naziva, ni,ti same numera cije. Zna se samo to da je austrougarska <OOu,pacija Sar ajeva 1878. zatekla ovdje te stare kućne tablice sa .. turskim... brojevima.

AUSTROUGARSKI PERIOD u 's kladu sa cjelokupnim novim 'uređ enjem uveo je bitne novine i u službu naziva osnovnih urbanih jedinica grada ~ numeraaije. Prva novina je to, što je sada osnovna urban a jedinica postao sokak, koji je tada dobio i novi termin ulica. Mahala je tako, posl4je četiri vijeka, potpuno izgubila značaj pa je napuštena i u samoj administracij:i,4) Nova uprava za naziVe u1ica preuzima, uglavnom, postojeća imena sokaka, ali je novo bUo to što su na:.:::iv, , dati prlje po imenima i ili preIDmenima, sada kompletirani i imenom i prezimenom. Taj podatak upuću je na zaključak da je II narodu bilo svježe sjećanje o punome imenu i prezimenu nosioca naziva nekih sokaka, a to znači da t akva imena sokaka nisu ni tako davno nastala. List ... Bosna", br. 58 od 8 jula 1867. 4 Mahala kao bivša teritorijalna jedinica ostala je u životu grada u jednom drugom vidu: uzeta je kao osnov raspodjele grada i katastarskih če­ stica u prvom gruntovnom popisu 1886. godine, pa sc takva dioba vodi i dan-danas u sudskim :zemljišnim knjigama.
3

54

Druga značajna nowna j e akcij a opštine II dzmj eni kućnih tablica. Bilo je to d~uge godine .rada opštilne u novim uslovima. Iz jednog duelamianog popisa .kuća u nekim ulicama na području čaršije od 16. septembra 1879. saznajemo i za ovaj zanimljiv podatak: na kućama su, pored novJh još uvijek hin i stari kućni brojev.i odnosno tablice, pa se, barem u tome a ktu, vodio dvojni sistem numeracije: po novim ·i starim brojevima, koji nisu b.iH identični. ~) Bila je to, svakako, prelazna mjera, koj om Se htjel o da se stanovništ vo bezbolnije n avik ne na novu numeraciju. STARA JUGOSLA VIJA n ij e dala ništa posebno novo u r azvoju institucije naziva .i numeraoije. Jedina značajna i vrijedna akcija tadašnje gradske op~tine bila je 1931. godine, a donijela j e izradu i postavu novili uličnih metalnih tabli sa nazivima ulica u reljefu. Na mnogim m jestima su -se zadržale te table do danas i predstavljajru likovno rješenje, Čiji je autor imao smisla za «deju ove vrste. NOVA JUGOSLAVIJA. Period poslije oslobođenja donio je daljnje i hitne noVline u institucij.i naziva 'Ulica ci. numeraciji objekata. Prve akcije u tome smislu počeo je provoditi Gradski narodni .odbor i njego v Izvršni odbor.6 ) Akoije su uspostavijane zaključcima i odlukama na Sjednici. Do tri godine dza oslobođenja dolazi i do donošenja prvog zakonskog akta kojim se r eguliše cjelokupnost materije instituci je naziva ulica i numeracije objekata. To je Zakon o imenima naseljenih mjesta i ulica i o obi lježavanju kuća brojevima, donesen 28. 12. 1947. godine.?) Zakon propisuje obavezu da u gradovima i u drugim većim naseljenim mjestima svaka ukica :i trg mora imati svoje ime (član 5). Uočljiva je karakter.istika da se tom obavezom obuhvataju samo ulice i trgovi. Parkova i mostova, koji su također javne povl'šine, kako se vidi, nema. Ta j zakon donosi i druge novosti: _ Za imena ulica d trgova mogu se uzimati i mena znamenitih histol"\ijsk:'i h ličnosti, historijSki događ aji i datumi, geogra[s1<'o-historisk a imena i slično. Ne mogiu se davati imena kloja bi bila u s uprotnosti sa tekovinama narodnooslobodilačke borbe i novim državnim uređenjem
(član

6),

U g:radovima i drugim naseljenim mj estima, lroja imaj u ulice sa utvrđ enim imenima, o:mači će se m.a početku i rna kr,aj u svake ulice, a po potrebi i na više mjesta , na posebnoj tablici ime ulice. Isto tako Qznačiće se i ime trgova (član 7). _ U gradov.ima prek o 10.000 stanovnika na samim kuĆn.im tablicama navodi se dme ulice, odnosno trga , kojem kuća pripada . Navedeni zakon uveo je oi dvije posebne odredbe, značajne za razvoj institucije naziva 'Ulica i numeracije objekata: nad ležn ost za određi­ van je i mijen.jan je im ena ulica d trgova ostavlja se mj esnom, odnosno Dokumenat u Arhivu grada Sara jeva. Prvi Gradski narodni odbor fot·mirao je ZAVNOBiH posebnom odlukom 16. aprila 1945. Prvi predsjednik bio je profesor Husein Brkić, a prvi sekretar Ferid Cengić, predratni grafički radnik. - Podaci iz prvih zapisnika sjednica Odbora (u arhivi SO Centar-Sarajevo). 7 Objavljen u Službenom listu NRBiH, god. 1948, br. l, 5-6.
5

_

4

55

gradskom narodnom odboru i, dr-uga, uspostavlj a se obaveza službe eviden cij e naziva ulica, koj u će vodJti, ta kođe r , mjesni, odnosno gradski nar od ni odbori. Poslije je, na osnov~ odredaba navedenog Zakona, Izvršno vijeće donijelo Uputstvo za obilježavanje naseLjenih mjesta, ulica, trgova i kuća
te o
načinu

evidencije po ovom obilj ežavan ju.S)

Na osnovicama d va navedena propisa otpočela de a kcija temeljite izmjene naziva ulica i trgova, u kojoj je uočljivo prisustvo n aroči to naziva u spomen na radnička pokret, revoluciju i narod nooslobodilačku borbu. Tom prilikom nastale su i nove ulične i k ućne tablice. Od 1878. godine n aovamo uvedena je i 'Pr ak.ticirana jedna novost : nazivi ulica daj-u se i u poćast ličnostima bez obaveze na neposrednu uzročnu vezu između n osioca naziVa ulice .i. same ulice. D rugo, takva počast počela se davati d živim ličnostima . Obj e te značajke provođene su i poslije oslob o đenja grada. Me đu tim, u godini 1953. nastala je bitn a novina J u tome pogledu, i to ne samo u Sarajevu, nego na području čit ave Jugoslavije. Naime, 10. septembra navedene godine Nar odna skupština FNRJ Qe donijela Preporuku o davanju im ena mjestima, ulicama, privredn im organizacijama, ustanovama i društvenim organizacijama,9) na osnov:i koj e se potom potpuno ukinuo ohlčaj davanja imena po živim ličnostima. Zanimlj ivo je obrazloženje koj e se navodi u navedenoj Preporuci : ...Poslednjih godina prim ećeno je da se daju imena živih rukovodećih ljud i naše zemlje, , to bez tražen ja saglasnosti tih lica, pa često i pro1 tiv njlh ova protivl'j enja, mestima, uHca ma, privrednim organizacijama, ustanovama i društvenim organizacij ama. Iako je t a praksa bila naj većim delom izraz rev.oluclonarnog traženja novog r adi !izražavanja punog prekida sa star;im društvenim uređenj em i nj egovim nosiocima, ona nije u skladu sa društvenim odnosima j po li tičkoim shvatanjima socijalističke demokratije. S obzirom na to, Narodna skupština F NRJ preporučuje mesnim odborima, privrednim organizacijama, ustanovama d društvenim organizacijama da odu stanu od davanja gradovima, mestima, ulicama, trgovima, privrednim organizacij ama, ustanovama li sl. imena živih rukovodećih L judi i da već data imena izmene služeći se imenima i nazivima kojti odgovaraj u svrsi za koj·u se upotreblj ava. Za davanje im ena druga Tita 'POtrebno 'je prethodno odobrenje Saveznog izvršnog veća, saglasno postu pku koj i će Veće odrediti...,. Sarajevo je po toj P reporuci i postupilo u Cijelosti. 8os1ove određivanj a n aziva ulica i .p ostavljanja tabli i bwjeva na -.;.licama, odnosno objektima, danas obavijaju opštine na os novi rnO'"vog Zakona o imenima naseljenih m jesta i uUca i o obiLježavanju kuća brojevima, koji j e doni jela Skupština Socij alističke Repu blike Bosne i HercegovJne 12. juna 1964. godine. 10) U stvari, t u se rađi o istim odredbama Zakona iz 1948. godine, koje su, međutim, ovdje usaglašen e s novim ustavnim odr edbama. Posve movo je ovdje to da je navedenu P reporu.ku Narodne s!wpštine FNRJ Bosna i H ercegovina ovdje prekva1ifikovala u zakonsku obavezu, prema k ojoj se naseljenim mjestima , odnosno naseljima, ne mogu dava ti i mena živih ljudi, osim imena Maršala Tita.
8

9 10

Uputstvo u Služben om listu NRBiH, god. 1948, br. 32, 399. Preporuka u Službenom listu FNRJ, god. 1953, br. 39, 409. Zakon u Službenom listu S RBiH, god. 1964. br. 20.

56

I u ve2li odredaba toga novog zakona izašlo je Uputstvo o označa ­ vanju ulica i trgova imenima i o obilježavanju zgrada brojevima. lI ) To uputstvo sadrži, medutim, odredbe prema kojim bi se morao bitno izmijeniti aio dosadašnji tehnički sistem obilje-2avanja ulica i objekata. Upravo takve odredbe bile su, mislim, i r azlog da se to uputstvo nbje do danas ni provelo. U pogledu nadležnosti određivanja naziva ulica i trgova u samome Sarajevu nastala je u najnovije vriljeme ova novina: po odredba.ma Statuta Skupštine .gra:da Sara jeva, koji je donesen 15. jula 1970, a obj avljen u ..Službenim novinama g rada Sar ajeva ... br. 8 od 24. jula 1970 , nazive ulica .i trgova na jedinstvenom podru čju grada Saraj eva otada odr eđuje, umjesto opština, Skupština g rada Saraj eva. Ta djelatnost u tome aktu tretira se u sastavu komunalno-stambenih poslova Skupšti ne gr ada Sarajeva.

III. DANASNJE STANJE ULICA I TRGOVA Podaci o pojedci.nim ulicama i trgovi ma, dati u vidu kratkih monografskih čla n aka, govore o malim .i pojedinačnim svj etovima tih ulica i trgova. Postoje o ovoj istoj tematici podaci ti jedne dr-uge vrste, brojčani pokazateljri. sveukupnosti ulica i t rgova Sarajeva, a oni osVIjeUjavaju veliki svijet ulica i trgova ovoga grada kao jedinstvene mreže, koja se sad ogleda na jedan zaseban način. Ovdje je riječ o pokazateljima upravo te dI'uge vrste. Značaj i vrijednost takvih pokazatelja leži u potrebi kako zadovoljavanja naučnih i kulturnih dnteresa, tako isto j u zahtjevu pravilnog usmjeravanja politike i od ređenih službi u eventualnoj jzmjeni postojećih i davanju novih naziva ulica i trgova. Pokazatelji ocrtavaju mrežu u lica ~ trgova Sar ajeva u odredenim vidovima u jednom vremenskom ča su , a to je 6. aprul 1970. - dvadesetpetogodišnjica osl o bođenja i socijahističke izgradnje grada.

1. Osnovni podnci o

izg rađenos ti

Ukupno ulica li trgov a ima u gradu 655 Od toga: - ulica 646 trgova 9 U ukupnom broju izgrađenost u pojedinim opštin ama izgleda ovako: Jedinica Učešće u gradu 1. Centar-Sar ajevo 449 68,80% 2. Novo Sarajevo 154 23,34 3. Ilidža 44 6,80 4. Vogošća 1,26 8
II

Uputstvo u Službenom listu SRBiH, god. 1965. hr. 44, 756.

broj ulica i trgova u opštini Centar-Sarajevo, koji či ru dvije trećine ulica oitava grada, a to je bilo i logično očekivati s obzirom na gustoću ulične mreže na pod ručju te opštine i na činjenicu, da ova opština obuhvata, u stvari, grad Saraj evo koliki je bio sve do po_ slije 1878. godine.

Uočl.j iv

je

najveći

2. Periodizacija izgradnje

DoklUmentar.no zaj ·a mčena stal100t mreže ulica i t rgova Sarajeva, uzevši je u njezinoj ukupnosti , ~zn o$l 508 godina, odnosno nešto više od pet vjekova. Kroz to relativno dugo vrijeme izmi1el1ila su se četini karakterističn a historijska perioda, a <ianas se odvija i peti, i svi su značajno utjecalJi, svaki na svoj način, na izgradnju gr ada i gradske mreže ulica i trgova. Ukupan današnj i broj ulica nastao je u pojedinim tim periodima u ovim broj čanim veličinama: Uče šće II gradu Jedinica 1. 'Iiurski period 50, 01'/0 328 (1462--1878 .. 416 godina) 2. Austrougarski period 8,11 (1878-1918 = 40 g.o(Hna) 55 3. Stara Jugoslavdja 7,50 49 (1 918--1941 = 22 god ine) 4. Okupaci-oni period 1,22 8 (1941 --1945 = 4 godine) 5. Socijalis tičk a Jugoslavija 32,86 215 (1945--1970 .. 25 godina) Upadljiva 'je prva i posljednja veličina \iznesenih podataka. Prva zakonom brojk.i pokarl:uje da Sarajevo .j danas jednom svojom polovinom predstavlja u pravom smislu historički, i to orijentalni g·rad. Posljednja veličina, s druge strane, ukazuje na još značaj ni ji podatak da je današnje Sarajevo, gl edajući ga u cjelini njegovih ul·ica ci. trgova kao osnovnih gra đev ni h veličina, čirtavom jednom tr ećino m djelo soci ja lističk e izgradnje, nastalo poslije 1945. godine. Ako uspored.imo podatke o broju ul'i.ca i trgova, nastalih u pojedinim periodiima, sa vremenom, upravo godinama trajanja tih perioda, onda dobivamo i ove, t akođer zanimljive podatke o in tenzirtetu izgradnj e ulica i čitava gr ada u jednoj godini. Podaci te vrste jesu ovakvi: 1. Turski period 0,84 ulica u godini 2. Austr<mgarski period 1,36 3. Stara J ugoslavija 2,23 4. Okupacioni period 2,00 5. SOci'ja1li.s tička Jugoslav.ija 8,60 je najveći intenz;itet izgradnje u sooijalističko m perJodu i u ovome pogled u, u pr osjeku po jednoj godim . S druge strane, turski pedod u prosjeku stoji, prema tim podacima , na dnu ljestvice. Međutim,
58
Uočlj~v

t akvi podaci su ogledalo općeg kretanja čitave tu-rske carevine u naznačeno m periodu, u čijoj su zaV'isnosti razvijali se i sami gradovi. Očito je da cifra od 0,84 nije u skladu sa inače ta čnim tvrđenjem o velikoj urbanizaciji naselja Bosne j Hercegovine u tur.skom periodu . A to pr oizlazi otud što je, stvarno, n aj veći broj ulica (sokaka) turskog perioda nastao II prvih 100 .godina, kad je i vladala intenziv.na lllI\banizacija okak.o ovdje, tako i II drugim krajevima Bosne i Hercegovi ne, i poslije čeg a je nastupila stagnacija koja je !išla gotovo II ravnoj diagramnoj liniji sve do kraja, 1878. godine.

3. Periodizacija

određivanja

naziva

Koliko je u gradu Sarajevu ulica i trgova, toliko usto, logično je, i samih n aziva. Medutim, staDost naziva ne !p<Xiudara se sa vremenom odnosno peroooom ikad je ulioa nastal a. Raskorak je nastao obud što je institucija naziva ulica d trgova podložna procesu promjena u zavisnosti od raznih či nilaca , a u prvom redu od socioloških uslova pojedinih h istor ijskih epoha, odnosn o društvenih li drlavnih uređenja . U konstelachji takVIih odluču­ jućih či nil aca današn jih 655 naziva ulica i trgova u odnosu na samo vrJjeme, kad su određivani ti nazivi, evociraju pet razlićiti h perioda, i to u ovim veličinama:
1. Turski period

J edinica 173

Učešće

2. Austrougarski per iod 3. Stara J ugosiaw.ja 4. Okupacioni period 5. Sooijalistička Jugoslavija

4.
99
4

334

u gradu 26 ,41'/0 6,B7 15,11 0,61 ' 1,00

U oblasti vremenskog porijekla, odnosno nasta nka današnj ih naziva ulica i trgova, upadlji v je podatak da se u današnjem ukupnom broju s ačuvalo p reko jedne četvrtine naziva koji su dati u turskom periodu. To je i razumLj1vo očekivati u odnosu na broj ullica izgrađenih i imenovanih II ,tloon vremenu, ali, istodobno, iznenađuje poda talk da je :blizu jedna polovana (ukupno 155) ulica :iz toga najstarijeg per ioda u toku iducih decenija izgubila prvobitna imena. Veoma je upadan i sugestivan podatak o velimni naziva koji su nastali u dosadašnjem rela tivno }{,ratkom per~odu socijalisVičke Jugoslavije, koja ovdje iznOSti. i nešto više od polovine ukupnog današnjeg broja. Očit o je da je i ovdje bila prisutna socija listička revolucija, koja je j u ovoj oblasti učinila korijenite nOVIine i izmjene. Iz navedenih podataka p"oizlazi da je u posljednjih 25 go:iina nastalo ukupno 215 sasvim novih ulica i naziva. Slijedi d drugi zaključak da su u tome istome periodu ukinuti dotada§nj i stari i dati. nom nazivi ulica za ukupno preostalh 119 jedinica , što predstavlja, s druge stra ne, jako veijku intervencij u u oblasbi na slijeđenih , historijslcih n aziva.

59

4. Tematska struktura naziva
Veličinu

od 655 današnjih n az iva ulica i trgova Sara:jeva, uza svu

heterogenost, bilo je moguć e sdstematizirati u pojedine šire tematske grupacije, i struktura naziva u tome pogledu, redana po ve Hčinama, izgleda ovako: Jedinica Učeš će II cjelini lo Homonimi (nazivi po ličnosmma) 279 42,50% 2. Mjesni geografski osnov 13,60 89 78 11,80 3. Imena gradova i mjesta 7,60 50 4. Građevni i prirodni objekti 7,00 5. Historijski događaji i pokreti 46 6,50 43 6. Ostala , nedefinisana :imena 3,30 22 7. Imena planina 3,20 21 8. Prvohitne čaršije i zanati 3,00 20 9. Imena pokrajina 1,34 9 10. Imena rijeka 0,16 1 !l . Imena zemalja Iz date slike proizlaze ovi zaključci , zn ača j ni za ukupnost naziva ulica i trgova Sarajeva kao poseban 000 his tor~je j fizionomije ovoga grada: 1. Velika šarolikost naziva, prav.i mozaik 'imena. 2. Spontanost ideja II nazivima, koja kao takva ukazuje na orgamenu vezu ,g rada i njegovih ulica i trgova sa ljudima i vremenima krm: koje je gr ad prolazio. 3. Dorruinacija homonima, koja se ovdj e približuje polovini ukupnog broja naZIiva. 4. Nazivi ulica i trgova po imenima ličnosti dominiraju II apsolutnoj veličini (219) u opštini Centar-Sarajevo. 5. Nazivi po imenima gradova i mjesta, zatim planina i r,ijeka karakterističnd su na ročito za opštinu Novo Sarajevo, u ko joj čine jednu polovinu ukupnog broja naziVa ulica i trgova na području te opštine.
5. S truktura homonim a

Zanimlj iv je sastav homonima, kojih ima relativno najviše (279 jedinica) u uk'upnom broj u. Redana po veličini , s tr ukbuora te vrste je ovakva : Jedinica Učešće II gradu l. Nosioci radničkog pok reta i učesnici NOR-a 133 20,30% 2. Ugledni gradani, historijske ličnosru i javn~ radnici iz Sarajeva i Bosne 74, izvan Bosne 15, izvan J ugosiavoi.je _ 95 6, ukupno 14,50
60

3. Kulturni radnici - iz Sar ajeva i Bosne 15, izvan Bosne 25, izvan Jugoslavije 2, ukupno 4. Vladari srednjovjeloovni - ~'Z Bosne 2, izvan Bosne 2, ukupno 5. Junaci narodnih pjesama, dz Bosne 1, izvan Bosne 2, ukupno 6. Nosioci poslijeratne Jzgradnje i (koj i \l1isu I ili učesnici NOR-a) b Iz navedenog pregled a smjede ova dva

42

6,40 0,61 0,46 0,31

4 3 2

zaključka:

1. U homonimima domin iraj u na2livi po nosiocima radn ičkog pokreta u zemLji i u svijetu te učesnicima NOR-a. Dostojno su zastupljeni: u vrs ti 48%, a u ukupnosti nešto 'Preko jedne trećine svih nawa. 2. Iznenađuju ći je malen broj kulturnih radnika kao nosilaca naziva: II ukupnom broj u naziva čitavog grada zastupljeni su svega 6,40%. Još je poraznija činjenica što je i u tome tako malenom broju (ukupno 42) najmanji broj baš onih iz Sarajeva ci. BiH: tek 15 ličnosti.

6. Nacionalni sastav homonima Bosna i Hercegovina i njen glavni grad Sarajevo po svome višestrukom sastaVlu naroda i narodnosti predodredeni su II razvoju socijaListi čke zajednice JugoslavLje da budu nosioci bratstva, jedinstva ~ r avnopravnosti među narodima i narodnostima zemlje. Takva uloga Sarajeva našla je spontani odraz i II nazivima ulica i trgova ovoga grada u grupaciji od 279 homonima kao n ajtipičnijl:ih predstavnika naroda i narodnosti. Stvarna predstava te, ·inače zanimljive i osjetljive vrste, izgleda danas, na 25-godišnjicu socija]tističke Jugoslavije, ovako:
Dom aĆi

narodi

i

na r odnosti
Učešće

u broju homonima Srbi Musliman1 Hrvati J evreji Crnogorci Slovenci narodi
3 2 1 1,05 0,74 0,33
61

-

Jedinica 109 107 42 10 1 1

39,20 38,80 15,20 3,03 0,33 0,33

%

Ostali
Rusi

Cesi Englezi

-

Bugar i
Mađari

1
1

Talijani

1

0,33 0,33 0,33

Na osnovu d atih stvarnih podataka o sadašnjem stanju nacionalnog s.astava naziva ulica u Sarajev.u može se i.zvesti upravo veliča nstven zaključak da su svi oni koji su poslije oslo bođenja učestvovali II davanju .naziva !pCWS1ru,pali objektiovno ili pi.ib1ižno .objektiv>no tl odnosu na našu socijalističku zakonitost o ravnomjernom učešću u žUvotu i socijalističkoj & r adnj1i svih naroda li narodnosti koj.i žive i rade i na ovom zg užem, sarajevskom gradskom područJu. Da b i slika današn'j eg nacionalnog sastava hamonima u nazivima bila j oš realnija u odnosu na stV2.rni i dominiraj uĆIi današn ji nacionalni sa stav Sarajeva, evo poda taka o nosiocima naziva ulica upravo tih dominil1ajućih, odnosno najkaratkteristiČl1ijih naroda i narlOdnostina ovom užem područj u : Ukupno nosilaca nS2liva ulrica i trgova Srba, Muslimana, Hrvata i Jevreja: II tom e llkupnom broju 'Učestvuju: Jedinica 1. Srbi 2. Muslimani 3. Hrvati 4. Jevreji
109 107

268
Učešće

u broju 268

42
10

40,60 39,80 15,87 3,73

%

7. Nazivi u spomen najnovije historije

Ovdje de niječ . o nazivima ikoj i ISU dati u spomen radničk<Jg, naprednog i revoluaionarnog pokr eta kod nas li u svijetu , zatim na rodnooslobodila čke borbe, n arodnooslobodilačkog pokreta i poslijeratne socijalističke izgradnje - aroda i nar odnosti Jugoslavije. Ličnos ti rad-ničkog n pokreta i. revolucije, o čijem -su brojčanom učešću u nazivima ulica i trgova Sarajeva dati podaci u prethodnim poglavljima, samo su jedan, i to specifičan dio naziva uLica i trgova u ovome gr adu. D.itjapazon je i po broju i po tematskoj strukturi mnogo šiIli . Evo i takvoga pregleda, redainog po .veličinama: Jed.inica
1. Prvoborci i bor ai NOR-a i aktivisti NOP-a 2. Narodni heroji J ugoslavij e 3. Nazivi r a d ničkih i revolucionarnih pokreta , političkih, vojnih i d ruštvenih organizacija u zemlji i svijetru 4. Nosioci rad ničkog ~ revolucionarnog pokreta u zemlji 5. Značajni datumi iz radničkog i revo()luciOO1arnog pokreta i borbe za oslobođenj e 6. Planine za koje je vezan ustanak .j. borba

64
48

28 21
10 10

62

7. Partizanskd. kra-jevi 8. Nosioci radničkog pokreta i revolucije u svijetu 9. Gradovi i mjesta za koje je vezan ustanak i borba 10. Nosioci posLijeratne izgradnje, koji nisu bili učesnici NOR-a 11 . Rijeke za koje je vezana NO borba

5
4

3

2
1

Ukupan 'brcj na2iva ulica i trgova u spomen Illa najnoviju historiju, prema iznesenim podacima, iznosi 196 dedinica. TIm br ojem ovaj period h istorije, kojj je za sooijalističk,u zajedrllicu od osobitog zn ačaja, predstavljen je, zaokruženo, sa 30%, odnosnQ sa blizu jednom trećinom ukupnog broj a nazi va uHca i trgova Sarajeva.

IV. JEZICKI SASTAV NAZIVA
Od 1918. naovamo nazivi ulica i trgova u Sarajevu davali su se i daju, razumljivo, na sl':psk ohrvatskoj jezičnoj osnoYi. U doba 40-godišnje austrougarske uprave bila je ista praksa. Postoji čudo da austrouga.rska okupaciona uprava nije u Sarajevu nametala, ili grad ,ruje prihvatao nazive <klOji evociraju austrouga rsku, odnosno germansku historiju. Za čitavo to vrijeme, uključujući tu ii ekskluzivističke p-rnhke u prvome sVtjetskom ratu, uspostavljeno je ·U gradu Sarajevru tek dvadesetak takvih 'l1aziva, ali opet .na sJ1pskohrvatskoj jezičkoj osnovi. U turskom periodu vladale su drugačije prilike pa j e j stanj e naziva u:w.ca i trgova bilo drugačije, u cjelini jako zanimljivo. U tome periodu, koji je ovd je traj ao pune 423 godine , Saradeva se formira lo kao ur bana tvorevina tipično or ijentalnih uzor a i u vti.zuelnom d u sad r-lai nom pogledu. Sudstvo i administracija vodili su se iskl j uči vo na turskom jeziku. Osim toga SaTajeva je bilo veoma j ak k ulturni centar ovog dijela Balkana, najjači u Bosn.i i Hercegovini: tu je sjedio vr hovni kad~ja zvani munla, 'z atim muftija, ,brojni muderci:si i vrsni teolozi. U odnosu na takve krajeve bil o bi prirodno očekivati da su i turskd jezik i t urska historija ostavili 'Svoj puni pečat i u samoj ,toponomastičkoj nomen:klaruri ovoga grada. Materijal kojim r aspolažem, a kOjd ovdje i iznosim, govori da !ipak nije bilo tako i da 'je u ovoj oblasti, naprotiv, preovladavala domaća , slavenska riječ. Da bi dobilri. potreban uvid u tezu koju iznosim, podsjetimo se, naj-prije, iznesenog podatka da je u tome dominantnom, turskom periodu (1455- 1878) izgrađeno ovdje 328 ulica i trgova. Ukupnost naziva svih tih ulica i trgova, koji su nastali do 1878. godine, može se u jezičnom pogledu svrstati u ove 'tri karakteristične sk.upine:

1. C i s t i t u r c i z m i. Bilo je ukupno 49 jedinica te vrste. To su:

Velik i). -česma.

Abadžiluk, Abdesthana, Aščiluk, Atmejdan, B ardakčije, Baščaršija, Bazardžani, Ben tbaša. Caj.i.rdžik (Ceidžik), OizmedŽiiluk (Mali i VeLiki). Ć ebedži je (Donje i Gornj e), Culhan, Curčil u k (Mali i Veliki). Derebent, Der eboj, Džano-zade tur be. Ferhad.ija. H alači, Hendek, Hiseta. J ukar.i derebent. Kartal, KazandŽiiluk, Kazazi, Kolukčije, K'lljundžriluk (Mali i Magl'ibija, Mejtaš, Mekteb, Mudželiti (Mali i Veliki), MuslukOćaktan, Odža k - čikma,

~

P astrma . Sagrdžije, SkendBl"i ja, Sumbul - česma . T abaci, Tahmi"S, TaMaLi, Tekija, Tepebaša, Terezija, Turbe.
Zildž il~k.

-

2. S l a v i z i r a n i t II r c i z m i. 'Do su sr;ps1rohrva,tske konstrukci je (složena imena) na osnovici turskog apelativa, odnosno hibridri. II kojim su osnov tu rske, ali i srpskohrvatske r.ij e či . Naziva ove vrste ~ma naj više, preko jedne polovJne uk upnog br oja. To je stoga, što ovdje ubrajam i nazive po lični m muslimanskim imenima, koja, i n a'če, žilve samo za sebe, a koja su bila osnov za procenbuaJ.no najveći broj nazi'va . Ta kvJ na7li.vi su: Alajbeg ovića , D udarev sokak, Mutevelina, Halilbašića, Pirin bnijeg, Sehove dugonje ,j dr. Hibridi su: Alrl.!akovac, Ašik ovac, Sepetar evac, Mahmutavac, Mihrivoda, Piruša, P oddžephana, Sahtijanuša, Terzi!bašina i dr. Ovdje spada i naziv BravadžHuk, u kojem osnovu čini srpskohrvatski a pela tiv brava. 3. C is t i s r p s ko h rvatsk i o b l i e i. NaZliva te vrste ,jma relativno veliki broj, upravo 92. To su: - Bakije, Banjs.ki brijeg, Bjelave, Bjelavica, Benkuša (Mala iVe .. lika), Bistni.k , B asta ri ći, B r đ a nska, Breka, Bud akovići. - Carina, Curak . - C eljug ovIći. - Dok lade, Dol, Dola. - Džeka. - Golobrdica (Golobrce), Goloderica, Gorica, Goruša, Grlica, GrbeUca. - Ha rvatin, HeLjevac. p - Ispod Buda;kovića, Ispod gra da , Ispod Hr ida, Is- od oraha, Iza banje, Iza bašče , Iza Hrida, Između grobalja. - Jekovac, Jezero. - K ačanik (Mali i Veliki), Kl anac, K()matin, K()ševo, Kovači, Kračule (ovo nije srpsikohrvatsk·a riječ, ali je zatečena ovdje) , Kravtji sokak, KrešćaUca, Krka, Kršilovac.
64

potok.
povima, -

Lubina.
Mačkarev

(sokak), Maguda, Mjedenica, Mlini, Mravovac, Mutni

Nadmlini. Nevjestina, Nova testa. Okrugla, Oprkanj I, Oprkanj II. Paje, Patke, Ploča I, Ploča II, Pod Caninom, Pod gajem, Pod toPerčin (sokak), Potok, Pred banjom, Prijepolj čeva, Provare. R amiĆ8 banja, Ramića (sokak), Rogina , Srednja, Strmac, Sušica. Sirakac, Sirakača, Svrak-in (sokak). Tijesna, Toka. Ulomjenica, Uz potok. V.mograd, Vratnik, Vrbanja, Vrbanjuša. Zatik.uša. Zabljak, 2agrući.

Kad pobliže pogledamo sastav naziva vrste čistdh tur cizsma, vidimo da se II ovoj skupini nalazi 19 naz.iva kojt predstavljaju ·imena orijentalnih čar§1ja i koji su kao termini sami sebi krčili put. Prema tome, II ostalom dij elu turskih naziva, gdje je dolazila do izražaja volja stanovnLštva, broj turcizama se smanjuje i svodi na svega 30 ;imena. Iznenađuje <1 pojava da je domaće stanovništvo u srcu te oriljentalne čaršije , jedne od najvećih na Balkanu, koju je ono pI'lhvatilo i ponijelo dalje, uspjelo utrti put j domaćim nazivJma u četiri slučaja. To su čaršije Kovači, Oprkanj i BravadiHuk. (Mali i Veliki), kojj je već naveden kao hibrid na srpskohrvatskoj osnovi. Uz to su zadržali i naziv Kračute kao ime predturskog,

romanskog porJjekla.
Druga skupina naziva mješovitog sastava je takoder najvećim dijelom bila predodređena, jer se j tu radi o osnovama koje su već bile uvedene u život po drugoj osnov;i, a poslije su, kao ime ulice, odnosno trga modelirane u srpskohrvatskom jezičnom ruhu. U bibi, kod ove, dnlge skupine naziva mješovJtih osnova i oblika vidimo u posebnoj i gotovo opipl jjvoj formi simbiozu Orijenta i domaće kulture, ·s pajanje i prožimanje koje se ogleda i 'll drugim vidovima života n ašeg stanovni.štva, posebno u profanoj arhitekturi. Domaće s1.anovruištlVo i Sa[lajeva i čitave Bosne popr imilo je brojne tek,ovine islama i Orijenta, ali ih je uvi jek modi fici ralo na SV{)j 'način i prilagođavalo domaćim gledanjima. Treća skupina na;>iva, izražena u čisto srpsko hrvatskoj jezičkoj formi, zad·hvljuje i po br oju "i po oblicima. Kad joj se pnidoda i ona druga skupina, koja nema izričiti. karakter stranog, turskog jezika, onda dobivamo jedan nava materijal u V1idu velikog kvaliteta koji nedvojbeno p aka.zuje dominaoiju srpskohrvatskog jezika u toponimtji osnovnih gradskih jedinica Sarajeva. Kad je riječ o domaćem stanovništv·u, koje je, tmatoč prisutne snage misaonosti d ukupne civjlizacije Orijenta, uspjelo da na de sehi mjesto u toj novoj civilizaciji, a da očuva samo sebe kao etničku grupaciju, što se posebno manifestuje baš u području jezika, onda treba imati na umu da se ovdje radi prvenstveno o muslimanskom dijeLu stanovništva, koje je u turskom peniodu i relativno i apsolutno bilo najbroj nije u ovome gradu. Držeći se obligatnog društvenog načela turskog feudalizma o separaciji gradskih stambenjh površina po koniesijama, pravoslavni, kato65

lici i Jevreja u Sarajevu su živjel.Ji u etnički čistom sastavu ili ~zmiješani (negdje i sa Muslimanima) u Uikupno 9 mahala (Varoš, Ajas-pašina, Babića bašča, Patke, Čekrekčinica, Sijavuš-paš1na daira, Buzad~na, Ferhadija i Ali-pašina), a .u -svima ostalim, 95 na bro.ju, živjeli su Ii.skljuOivo MU5limani, koji su jedini i određi;vali imena ulica, bar ru tome, većem broju. Odatle proizlazi da je upravo taj, muslimans~ dio stanovništva i u doba kulminacije tursko-.islamslcih u tjecaja bio i u jezičnom pogledu svoj, slavenskL Primili su od Turaka li preko Turaka islamsku i .tursku kulturu i način života, ali se nisu turoiZlirali. Pojava obilja slavenskih imena 'll nazivima ulica i trgova Sarajeva u doba naj.1nten21ivnijeg utjecaja Onijenta proizvodi još dV"a zasebna zaklj.učka:

1. Muslimanski dio stanovništva Sarajeva je bio i ostao srpskohr-

vat'3kog jezičkog obilježja, jer je samo na tome putu mogao čuvati stare i davati nove nazive domaće je:mčne osnove odnosno modificirati turcizme u S\l'IPskohrvatske jezične oblike. 2. Muslimanski dio stanovništva Sarajeva bio je, ujedno, odličan čuvar slavenske .jezične tradicije, a tim putem Li narodske \Samosvjesnosti, pa, posredno, i tradicije bosanske državnosti. Te konstatacije, uzevši ih III širem, bosanskohercegovačkom okviru, za nauku nisu nove, ali je nov li kvaldtetno dragocjeniji materijal koji to potkrepljuje. Podavno je naš antropogeograf Jovan Cvijić uočio i iznio da se u Bosni li Hercegovini nalazi najv.iše ,..staI1inaca« baš u krajev.ima gdje živi muslimanski elemenat. 1) I -domaći historičar Vladislav Skar.iĆ II svojim ,i straživanjima o geografskoj nomenklaturi do .i's toga osvjedočenja je došao, čak ga je proširio i novim saznanjima i zaključcima. Tako je utvrdio da je vrlo mnogo starinskri.h porodičnih prezimena iz srednjeg v.ijeka sačuvano II .imenima sela naročito '1..1 istočnoj i jugoistočnoj Bosni, a poimenice u onim krajev,i ma u ,kojima žive u većem broju Mus!1mani. Ističe pm tome i to da je ta stara 'imena naselja mogao sačuvati samo kontinuitet većih masa stanovništva, koje, ako se vremenom i mijenjalo, nije se mijenjalo naprasno, nego .sporim tempom, i Ito baš kod Musl.imana?) Ispravnost teza obojice istaknutih učenjak a, koje predstavljaju za svoje vr ijeme pionirski rad u k>rčenj,u .puteva saznanj a li objektivizacije h.istor~.je , potvrđuje na svoj n ačin i materijala toponimiji Sarajeva koji sam iznio. Vr.ijedi i obrnuto, uzajanmo pr avilo, koje je naročito :mačajno baš u vezi toponimije Sarajeva, da je elemenat Ikoji je oc'Uvao, odnosno dao toliko slavenskih i slav.iziranih naziva u centru Sarajeva kao vrhovnog centra turske, 11 biti strane dominacije, mogao biti i jeste samo autohtoni slavenski elemenat. U .prilici sam ille sam o da .u pobpunim bogatu i rarznovsnu toponimiju gr ada Sarajeva, na koju Se odnosi, zapravo, cio ovaj rad, već da na j oš deta1ijniji mačin obrazložim opravdanost iznesenih teza . Botvrde se nalaze u toponimiji, koja je bila pod izravnom kontrolom službene, turske ovlasti, i, drugo, u nomenklatur.i kQja je nastajala sasvim spontano, pr.irodno, nevezano ni za -u1ice nj za službene na21ive. Antropogeografski problemi Balkanskog poluostrva, (izdanje SKA), knj. 1, Beograd 1905, str. CCr. 2 Vlad. Skarić, Stara bosanska vlastela u današnjoj toponomastici, Glasnik Geografskog društva, sv. 7. i 8, Beograd, 1922, 125.
1

Jovan

CVijić.

Naselja i poreklo stanovni1tva

66

Prvu skupinu čine nazivJ mahala grada Sarajeva kao osnovnih i jedi.nih organizacionih, teritorijalnih jedinica grada koje su se i sretale i izražavale u turskoj sudskoj ~ administrativnoj praksi. Sve takve jedinice imale su službeni naziv na turskom jeziku. Stoji, međutim, i činje­ nica da je stanovništvo Sarajeva sve i jedan taj naziv u svojoj vanslužbenoj odnosno redovnoj gr ađa nskoj upotrebi u potpunosti slaviziralo, a za mnoge mije uopće usvojilo turski, ni potpuni, ni polov ični naziv, nego je imalo i upotrebljavalo potpuno svoj, slavenski. Evo i u tome ,pogledu obilne g rađe: od ukupno 104 maha l~. koje je zatek la okrupacrirja 1878, njili 43 imale su u potpunosti čiste srpskohrvatske, narodne naZlive: - Banjski brijeg, Bastarić, Berkuša, Bistrik, Bjelnve ravne, Bjelavica, Budakovi ći. Careva, Ca rina. Gol obrdica, GoloderJca, GorJca, Gurdina. Hl\id . KomatLn, Koševo. Lubina, Lučevica. Maguda, Miščina, Mjeden:ica, Mutni potok. Na -dolu, Nad mlinima, Nateguša, Niže banje. Ploča, Pod topovima, Potok, Provare.
Strošić (Strošići).

Sillokača,

Sirokac. Ulomjenica. Varoš, Ve1i- d Harvatin, Vlakovac, Vlaška , Vrbanjuša. k 2abljak, Zag rići.

Drugu skupinu čine imena drugih lokaliteta unutar grada, mahala i ulica. Evo :i toga pregleda, koji sam uspio sačiniti na osnovi dosadašnjeg istraživanja, pn!. čemu se navode, r ad i posebne svrhe, samo slavenski i slav.iziranL naZli.V'i, koji su nekad postojali lili su još d. danas u 'llpotrebi:

Vo d e: Mil jacka (prije: Mijacka) i njeni pritom Lapišnica, Mošća ­ n ica (prJje: Moštanica), Buk sa RamiĆ8 banjom, Mu li ća potok (zvao se još i Cer išhana). Buka, K>Oševa sa Hamam--'lX>tok>om, Sušica i Buča potok na desnoj te CoEn pobdk, Hanvatin (.k- snije: MeglWa) , Bistrik, K-omatin, a Mutni potok L Kovačići (piše se još Kovačić i Kovačica) na Lijevoj strani. V r e l a: Cmil, l sma:ilovac, J av ornik , Kokorevac, Orašce, Pjenk ovac j Studenkovac, na desnoj strani, te Beguša, Baguševac (danas Begovac), Feni.zbegovac, Hadžiabdino vrelo, llidajetovac (i Hidajetoviea), Kneginjac d Megara na lijevoj obali Miljacke. Predje l d i uži l okaUtet.i: Na desnoj strani Miljacke: Babin zub (ili: Duga stijena - naziv .stijene na Bcmbaši), Bare, Baždra, Beširevica, Buk, Carina (na Marind;yoru), Cwak, Cekaluša, Dolac, Golubinjak, Grad ·(sinonim za Vratnik unutar bedema), Grdonj, Gr1ičića brdo, Hla<livode, Humka, Kad ra čić, Kamenica, Kamiščinca (današn ja Cvijetna ulica), Kotar (današnja Ticina -ulien), Ljuta stijena, Muzderija, Oluci, Parl o vača (dio Nemanjine ulice), Plandište, Pehlivanuša, Ravne bakdje, Romanijica, Sed.renik, Slamna, Si~te, Stokac, Veleši ći, Višnjik, Vra.tnice,

"

67

Vrbanja i Zmajevac. Na lijevoj: Ablakovina, Baba, Ba'kiarevina, Begovac, Borak, Brajkovac, Brdo, Curine n jive, Colina kapa, Donja skela, Gaj, Grbaviea, Jarčedoli (Jarčev do) , Koka, Kovačić (Kovačići), Krstac, Lipe, Međuputnica, Močila, J\lLrakuša, Nizpumica, Orlov k amen, PJšči voda, p od taklišom, Pogledine, Prjsini Jarčedold, Satorija, Siljak, Trčivode, Vranj ače, Zeleni mejdan. Baba, Badanj, Beširev.ica, Bijela, Ourak, Curika, Djevojačka, Feredžuša, Hadžiameruša, K'aćunova, Kadinuša, Kesa, Kre šćalica, Kupusova, Lučevica, Parlovača, Prijeka, Saračuša , Staruj- i a Tek!uša na desnQj strani Miljacke <te H adr ovača, Krkavica, Mejdanuša, Slatke (česme) d Suha na lijevoj strani. Dru gi ja vn4. objekti: Bijela džamija, Bijela tabija, Brdo džamij- , Kolobara han, Moštanica čaršij a (u 16. vjjeku - današnji Haa lači), P reb jeg.ija (džamija), Strošić- tahija i Zuta tabij a.

ees m e

j a v n e:

V. PREGLED NAZIVA ULICA I TRGOVA PO OPSTINAMA
1. OP:STINA CENTAR-SARAJ EVO
Ulice
1. Abadžiluk 2. Abdesthana 3. Abdi ća

28. Behar 29. Behdžeta 30. 8entbaša
Kaukčije

Mutevelića

4. Abdulah-efendije

5. Adila Grebe 6, Agana Bostandžića 7. Ahmeta Fetahagića B. Alajbegovića 9. Albanska 10. Alekse Santića ll. Alifakovac 12. Alije Alijagića 13. Ali je H odžića 14. Aščil uk 15. Ašikovac 16. Augusta Cesarca 17. A vde Hodžića 18. Avde Jabučice 19. Avde Sum bula 20. 21.
Babića bašča
Bakije-čikma

22. Bakije- sokak

23. Balibegovica 24. Balibegovica 25. Baruthan a 26. Baščaršija 27. Bazard žani

čikma

31. Benjamina Fincij a 32. Berkuša mala 33. Berkuša velika 34. Besarina čikma 35. Betanija 36. Bijela česma 37. Bijela džamija 38. Bistrik basamaci 39. Bistrik bri jeg 40. Bistrik-donja čikma 41. Bistrik-džami ja 42. Bistrik gornja čikma 43. Bistrik-medresa 44. Bjelave 45. Bjelavica 46. Bjelina čikrna 47. Boguševac 48. Borak 49. Boriše Kovačevića 50. Bostarići 51. Braće Eskenazi 52. Brajkovac 53. Branimira Ćosića M. Branislava N ušiča 55. Brankova 56. Bravadžiluk 57. Bravadžiluk mali

68

58. Br do-džamija 59. Brdovita

11 3. Fadila
114. Filipa

Jahi ća

Spanca

60. Brdanska 61 . Breka 62. Breka či kma 63. BI'odska 64 . Bubina
65. Budakovići 66. Bulbulina

Klj ajića

115.

FOjnička

11 6. Frontovska
117. Galiba Feste 118. Garaplina 119. Grahavska
Ki driča

67. Bulevar Borisa
68. 69. 70. 71. 72.

120. Gazi Husrev-begova
121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128.
129.
Glamočka Glasinačka

Cicin han Ciglane Crni vrh Curak Cvijetna

Golobrdica Gorica Goruša Grdonj Grlica
Grličića
Gu nd ulića

73. Capajeva 74. Cizmedžiluk

75. Coli na kapa 76. Colin potok Cebedžije donje Cebedžije gornje Cebina Culhan Curčiluk maH 82. Curčiluk veliki
77. 78. 79. 80. 81.

130. Hadžiabdinica 131. Hadžibajrića 132. Hadži-Bdireva 133. H adži-Damja novića 134. Hadži-H ajdareva 135. Hadžijamakovićeva 136. Hadži-K ajm akova 137. Hadži-Lojina
138. HadžiristIća 139. Hajduk-Veljka

83. 84.. 85. 86.
87.

88. 89. OO. 91. Dobrovoljačka 92. Dol 93. Dolovi 94. Dositejeva 95. Dr agice Pravice 96. Dra J ovana Kršića 97. Dra Safeta M ujića 98. Dra Stjepana Tomića 99. Drvarska 100. Dubrovačka 101. Duvanjska 102. Džavida H averića 103. Džeka 104. Džemila Krvavca 105. Dženetića čikma 106. Džidžikovac
107.
Đulagi na Đulagina čikma

Dajanli Osman -bega Danijela Ozme Da nila Ilića Dariva Debelo brdo Derviša Nu m ića Dimitrija Tucovića Dizdareva

140. Halači 141. Halilbašića 142. Halim-hodžina 143. Hamida Svrze 144. Hasana Brkića 145. Hasana Kikića 146. Hendina 147. Hercina 148. H imzarina 149. H ladivode 150. H ošin brijeg 151. H rastovi 152. Hrgića 153. H riste Boteva 154. Hrvatin 155 . Hulusina 156. Hurem uša 157. Ilije Grbica 158. I mamovića 159. Ing Jaroslava Cernija 160. Ispod Budakovića 161. Ispod grada 162. Ispod oraha 163. Istarska 164. Ivana cankara 165. Ivana Markovića I rca 166. Iza bašča 167. I za gaja 16B. I za H rida
169.
Jablanička

108. 109. 11 0.

Đure Daničića Đure Đakovi ća čikma

111. Ekmtća 112. Elezova

170. Jadranska
69

171. Jagodica 172. Jahorlnska
173. 174.
Jajačka

Jankovića či kma

175. Jarčedo li 176. J edileri 177. Jekovac 178. Jelene Vitas 179. Jelića 180. Jug Bogdanova 181. Jugoslovenske narodne a rmije
182.
Jultićeva

183. Jusufa 184. 185. 186. 187. 188. 189, 190. 191. 192. 193.
194.

Đ on1ić a

231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240. 241. 242. 243. 244.

Mahmutovac
Majevička

Maksima Gorkog Mali sokak Mandrina Mandžina donja Mandžina gornja Mari je Bursać Maršala Tita Matije Gupca
Mažuranića

mali veliki K alemova Kamenica Kartal Kate Govoruš ić Kazandžiluk Kazazi
Kiseljačka

K ačanik Kačanik

Kladanjska
Kl jučka

195. 197. 198. 199. 200. 201. 203. 204. 205. 206. 207. 208. 209. 210. 211. 212. 213. 214. 215. 21 6. 217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227.

Kočićeva

196. Komatin

K onstantina Jevtića Kordunska Kosovska Koševska K oševsko brdo
Kovačeva Kovači Kovač i čikma

202. Koturova

Kozaračka

Kozja ćuprija Krajiška K ral ja Tomislava Kralja T vr tka stepenište K reštallca K riva Krka Kromoljski put K ršilovac Kujundži1uk mali K ulina ba na K undurdžiluk Kurtin sokak Lajda Košuta Leze P erere Lipe Livanjska Lubina Luledžina
Kranjčevića Kranjčevića

Mehmed-agina Mehmeda Zvone Mehmed-paše Sokolovića 245. Mejtaš 246. Me suda Đ emidžića 247. Miće Sokol ovića 248. Mihrivode 249. Miladina Radojevi ća 250. Milana Sarca 251. Mile Vujovića 252. Miloša Obilića 253. Mir ka Jovanovića 254. Mirka Lazića 255. Mis I r bina 256. Mjedenica 257. Mladena Stojanovića 258. Mlini 259. Močila 260. Mostarska 261. Mošćanica 262. Moše Pijade 263. Mrakuša 264. Mravovac 265. Mudže1iti 266. Mudželiti mali 267. Muhameda Gandure 268. Muhameda K adića 269. Muhameda Repovca 270. Mujezinova 271. MU j ka novi ća 272. Musluk česma 273. Mustafagina 274. Mustafe Behmena 275. Mustafe Dovadžije 276. Mustafe Golubića 277. Mustaj -pašin mejdan 278. Muza.tera Sadovića 279. 280. 28 1. 282. 283. 284.
285.

286. 287.
28B. 2B!).

Nad1ipe Nadmlini Nahorevska Nalina Na mejdan Nedeljka Ca brinovlća Nemanjina Nemanjina čikma Nevjestina Nikole Kašikovića Nikole Tesle

228. Maglajska 229. Magrlbija 230. Mahmuta Bušatlije
70

290. Nikolića čikma 291. Nova 292. N ova cesta

293. 29q.. 295. 296.

Nova mahala Nuri je Pozderca Nurije Pozderca Nusreta Paš ića

či kma

297. Njegoševa 298. Oba la Pariške komune 299. Obala vojvode Stepe Stepanovića
300. Ophođa 30 1. Ognjena Price

352. 353. 354. 355. 356. 357. 358. 359.

Sime

Miluti novića Si ndelića čikma

Skenderi ja Skenderija Či.kma S kender-pa§ina
Skerlića

Slatina Slaviše Vajnera Ciče 360. Slobodana Principa
361. 362 . 363. 364. 365.
Srcb renička

302. Okrugla 303. Olge Ivković 304. Omladinska 305. Otokara Keršovani ja 306. Pa je 307. Paje-malta 308. Panjina kula 309. Papučina 310. Pastrma 31 1. Parać inska 312. Pavla Goranina 313. Pećina 314. Petra Preradovića 315. Pinje bajraktara 316. Pionirska 317. Pirin brijeg 318. Piruša 319. Ploća 320. Pod bedemom 32 1. Potcarina 322. Poddžebhana 323. Podga j 324. Podgrmečka 325. Pođteki ja 326. Pogledine 327. Porčin a 328. Porodice Foht 329. Požegina 330. Prijeka česma 331. Prijepoljčeva 332. P rote Bakovića
333.

Sredn ja Stadion Koševo Stevana Mokranjca Stevana Si ndclića

366. Streljačka 367. Strmac
368. Strošići

369. Sumbul česma 370. Sutjeska 371. Sutor inska
372. Saloma Albaharija 373. $eher-ćehajina čikma

374. Sejh-Mehmedova 375. Sekcrova 376. Semsudi na Karkina 377. Senoina 378. Serina 379. 6. novembra 3BO. S ipska 3B 1. Skaljin sokak 3B2. Spire Kn eževića 383. Strosmajerova 384. Sumarska
3B5. Tabaci 3B6. Tabijska 3B7. Tahčića sokak 388. Takovska 389. Tandareva 390. Teki ja 391. Tepebaša 392. Terziba šlna 393. Tešanjska 394. Ticina 395. Tijesna 396. T1murhanova 397. Todom Svrakića 398. Toka 399. Tome Masarika 400. TopUk 401. Toromanova 402. Trampina 403. Trčivode 404. Trifka Grabeža 405. Trićanska 406. Tufe Saračevića 407. Turbe 40B. Turhan ija

334. 336. 337. 338. 339. 340. 341. 342. 343. 344. 345. 346. 347. 348. 349.

R ačkoga Ra d ićeva Lakić

335. Radojke

Ragiba
Ramića

Ljubunči ća

banja
čikma

Refika Sećibovića Remzije Oman ovića Remzi je OmanoviĆ8 Rogina Romana Petrovi ća Romani jska Saburina Sadika K adrošića
Sandžačka
Sarači

Save Kovačevića Save Skarića 350. Sedrenik 351. Sedrenik mali

409. Ulom jenica 410. Urjnn-dedina 411. Usorska
7l

Valtera P erića Valjevska Vareška Vase Miskina Crnog Vase Pelagića Vasin Han Vehida Muminovića Velika avlija Veljka Cubrilovi ća Veljka Lukića Veselina Masleše Vinograd Višegradska kapija Višnjik Vladimir a Gaćinovi ća 427. Vladislava Skarića 428. Vl asenička 429. Voje Đ okića 430. Vran j ače 43 1. Vratnik m ejdan 432. Vrazova 433. Vuka K a radžića 412. 413. 414. 415. 416. 417. 418. 419. 420. 421. 422. 423. 424. 425. 426.

434. 435. 436. 437. 438. 439. 440. 441. 442. 443. 444.

Zadrugina Zatikuša Zelengorska Zije Dizda revi ća Zmajevac Zmaj Jovina Zrinjskog Zrinjskog čikma
Zvornička

Zagrići
Zupanjačka

Trgovi

445. 446. 447. 448. 449.

Gajev trg Trg f ra Grge Martića Trg oktobra Trg oslobođe nja Trg 6. a prila

2.
Ulice

OPSTINA NOVO SARAJEVO 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. Dobojska Drinska Dunavska Durmitorska 21. maja
Đure Jakšića
Đure

1. Adema
2. Avalska

Buća

3. Avde

Karabegovi ća

4. Bakarevac gornji 5. Banijska

Salaja

6. Banjalučka 7. Beogra dska 8. Bihaćka

39. Fr anje Kluza
40.
Gatačka

Bla goja Parovića Bledska Bogdana Kapelana Boliakav potok Bortvoja Jevtića Bosanska l B. Bože Pejanoviću 19. Braće Ribar a 20. Braće Savića 21. B raće Vujičiću
22. Braće Vukovića 23. Branka Baj i ća Baje

9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17.

Bilećka

Biokovska
Birčan ska

41. Gora:ldanska 42. Hamdije K reševijakovića 43. Hercegovačka 44. Hrasnička 45. Hum-brdo 46. Humska 47. Husinska 48. Hvarska
49. Igm a nska

50. I1idžanska 51. Ivana Gora na 52. Ivan jska 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61.

Kovačića

24. 25. 26. 27. 28. 29.

Branka Milutinovića Branke Blažek Br atstva i jedinstva Butmir ska Butmirska cesta Cetinjska

Javorska Jovana Cvijića J osipa Sigm unda Jovana PopovI ća
Ka rlovačka

30. Danila Đ okića 31. Dina rska
72

Kasindolska Košutska K otorska Kriva jska

62. Krupska

63.

Kruševačka

64. K umanovska 65. Kumrova čka 66. K upreška
67. Lenjinova 68. Lička 69. Lovtenska 70. Lukavička cesta 71. Ljubljanska

110. Radničko naselje IV 111. Ranka Sipke 112. Ravijojle - Rave Janković
113. 114.
Rudnička Ruđera Boškovića

72. 73. 74. 75. 76. 77. 78. 79.

Majdanska Marijana Baruna
M arulića

Matije Popare MLlInkladska Milorada Pejdaha Miška J ovanovića Moravska

115. Samoborska 116. Sinjska 117. Skadarska 118. Skojevska 119. Skopljanska 120. Slavka Rodića 121. Slobodana Vukovića 122. Slobodarska 123. Smederevska 124. Splitska
125. Sprečanska 126. Sremska 127. Starine Novaka 128. Seste proleterske brigade 129. Sibenska

80. Neretvanska 81. Nevesinjska 82. Novosadska
83. 84. 85. 86. 87. 88. 89. 90. 91.

Obala 27. juli Ohridska Omladinskih radnih brigada Omladinsko šetalište
Orašačka

130. 131. 132. 133. 134. 135. 136.
137. 138.

TimQČka

Travnička Trebevićka

Trebinjska Triglavska Trnovska Tuzlanska
Uskočka Užička

Orlovska
Osječka

Oštreljska Ozrenska Palmira Toljatija Partizanska Partizanske staze Pere D okića Petra Mećave
Petrovačka Plitvička

92. 93. 94. 95. 96. 9 7. 98. 99. 100. 10L 102. 103. 104. 105.

139. Varaždinska 140. Velešići 141. Visočka 142. Višegradska 143. Vladimira Nazora

144.

Vlašićka

145. Vo jvode Radomira Putnika 146. Vrbovska

Podgorska
Pof aUćka

Prenjska Prijedorska Prnjavorska Prvoma jska Pube Novačića
Radnička
R adničko

147. Zadarska 148. Zagorska 149. Zagrebačka 150. Zenička 15L ZlaUborska
152. Živka JošiJa

106. 107. 108. 109.

R adničko R adničko

naselje I naselje II naselje III

Trgovi

153. Stanični trg 154. Trg Pere KosoriĆ8

3.
Ulice
l. Ahmeda
Ljubu nčića

OPSTINA ILID2A
3. Alekse Bojovića Brke 4. Alekse Santića

2. Aleja Prve proleterske brigade

5. Banjska 6. Boja BosHjčića
73

7. Blažujski drum 8. Bunički potok 9. Butmirska cesta 10. 4. jula IL Dušana
13. Gliše
14. 15.
Dašića

26. Muhameda

Mehmedbašića

27. Novo nasel je

2B. Obala Ognjena P rice 29. Omladinski put 30. B. marta

12. 29. novembra
Jankovića

31. Partizanska 32. Partizanski put 33. Pionirska
34. P roleterska

He rcegovačkih briga da H rasnička cesta

35. Prvomajska
36. Romanijska 37. Sarajevska cesta 38. Stari drum

16. Igmanska

17. 19manskog partizanskog

bataljona 18. Ive Veličana
19. J ahorinska

39. 6. aprila
40. Skolska 41.
Tvornička Vukovića

20.

partizanskog odreda 21. Kasindolska cesta
K ali n ovićkog

42. Veljka

22. Lasička cesta 23. Lužanski p ut
24. Mala aleja 25. Maric~ Uherke

TT(]Ovi
43. Trg bratstva- jedinstva 44. Trg rimskih banja

4.

OPŠTINA VOGO.sCA
4. Radovana Šućura 5. Spasoja Blagovčanina

Ulice
1.
Đure

Salaja

2. Igmanskog m arša 3. M oše Pijade

6. Spasoja Jova ndića 7. Tome Mendeša 8. Tri!ka Đokića

74

P OSEBNI

DIO

CLANC I O ULICAMA I TRGOVIMA

CLANCI SE IZLAZU ABECEDNIM REDOM UOBICAJENIH NAZIVA

ABAD2ILUK

Vodi od Obale vojvode Stepe Stepanovića n a sjever do na BaščaršLju. Ulica je zanatska i Itrgovačka. Raz,vila se najkasnije II prvoj polovjni 16. vijeka. Današnji naziv ove ulice je onaj prvobitni, originalni i nije se do danas mijenjao. To je kraći 'Oblik imena Abadžijske čar§ije koja se tu razvila kao zasebna jedinica. Bila je to čaršija abadžija - krojača pretežno seljačke muške odj eće od finijeg sukna. koje se na turskom zvalo aba. Ulica se potpuno formirala kao čaršija do kraja 16. Vijeka i II svoje vrijeme imala je oko 45 a badžijsktih dućana . P.osljednje abadžije II toj čaršiji i ulici zatvorili su dućane između dva svjetska rata, a na njihovo mjesto došle su druge djelatnosti zanatstva, trgovine i ugostiteljstva. Ulica

II čar~iji.

ABDESTHANA

starom d'i.jelu grada, iznad Kovača, Počinje od Ulice Zije Dizdarevića i vodi na sjever do Sandžačke, Ima odvoj ak prema zapa'd u iza džamije Sejh Feraha u dva kraka, od kojih jedan v,odi u vidu čikme prema Piruši, a drugi izvodi u Kozaračku. Razvila se kao sokak u Mahalli Sejha Feraha, koja se počela formirati 'Oko istoimene džamije još u prvoj polOVini 16, vijeka (prije 1538. godine). Današnj i naziv ulice nastao je vjerovatno dosta rano u turskom periodu i nije se do danas mijenjao. Ime je ulica dobila po abdesthani, poluzatvorenom prostoru - kućici sa tekućom vodom II kojoj se vr.§ilo individualno i kolektivno pranje pred molitvu (...uzimanje abdesta ..). koja se gradila uz mnoge džamije, gdje je bilo tekuĆice vode, i koja je postojala i uz .ovu, Sejh-Ferahovu džami;u. U tu abdesthanu voda je doticala gl'avitacionim putem iz korita posebnog .rukavca potoka Mošćanic e, Jooj i je tuda proticao, a koji je ovuda prove<> bosanski sandžakbeg Skender-paša na prelomu 15. i 16. Vijeka. Ulica
II

LIT.: H . Krdev tjakovfć, Mošćanica II starom Sarajevu, Seu'ajevo nistički problemi, 1-1958, Sarajevo, 1958, 45-49.

u r ba-

77

ABDICA

Ulica II sjevernom podrućju starog dijela grada . Razvijena između Ulice Miladina Radojevića (stari Sepetarevac) na zapadu i Drvarske na istoku. Nastala ,još II prvoj IPOJovini 16. ,\"ijek·a II okviru Gornje Saračeve ntahale koja 'Se počela formirati oko džamije Sarača hadži-Hajdara. Od stari na nosi današnji naziv po nekom članu stare muslimanske sarajevske .porodice A bdića koja je tu imala jednu ili više porodičnih kuća, Naziv potječe iz zadnjih !decenija turskog .perioda. Do 1900, godine II ovu ulicu spadao je i njezin logičan produžetak, današnja Bulbu1ina ulica na istočnoj strani (vidi tamo),

ABDULAH-EFENDIJE KAUKCIJE

Ulica II starom dijelu grada. Počinje od Titove (u osi Gazi Husrev..,begove) i vodi na sjever završavajući se na samoj periferiji grada ispod Sedrenika, ondje gdje se završava Hadži Lojina, a počinje ulica Sedrenik i Panj ina Kula. To je stari put, odnQsno sokak, jedna Qd vdo dugih gradskih jzvodnica koja je prolazila, ,odnQsno poveZli vala četiri mahale: Buzadži Hadži Hasanovu, Mimar Sinanovu, Sarač Alijinu i Abdi-haliIinu; sve nastale u 16. vijeku. Staro ime ove ul'ice je Logavin sokak, nazvan takQ po staroj i čuvenoj porodici Logavija, koja se ovdje javlja II 16. vijeku, a koja je gradu davala kadije, muderise, šejhove i druge učene ljude. To ime obuhvatalo je dionicu do -današnje Hadži S1nanove tekije, a dalje do sučeljavanja sa 'današnjom ulicom Remzije Omanovića bio je sokak. Vr ban;uša, kako se JU narodu zvala i čitava tamošnja Sarač Alijina mahala . Preostala dionica, do iznad današnje Albdul -halifine džam ije u 'Vrhu Budakovica zvala se l o starom tamošnjem p naselju, k r oz koje je vodila, B udakovići. Krajnja d ionica, koja vodi uz bndo pr ema Sedren'iku, sve do II vrijeme star e Jug{)slavije bio je nenaseljen put i nije jmao status ulice pa ni posebno ime. Sve navedene dionice pod spomenutim različitim imenima spoj ene su u jednu jedinstvenu ulicu, u koju se uključio i krajnji krak kao dotadašnji put, pod današnjim jmenom Abdulah- efendije Kaukčije pred popis stanovništva 1931. godine. Naziv je nastaQ u spom en na uglednog Sarajliju, učena čovjeka i jednog od vođa čuvenog i u krv.i ugušenog otpora austrijskim četama pri okupaciji Bosne i Hercegovine 1878. godine. Rođen je u Sarajevu oko 1820. Bio je najprjje muderis medrese Kur~umlije i 'imam Begove- džamije. Imao je vidna uče šća u političkim zbivanjima zemlje pred okupaciju. Protivnik progona raje u ustancima II Hercegovini i u Bosanskoj krajini. U danima okupacije grada 1878. bio član rev{)lucionarnog odbora i jedan <ld najvatrenijih pwtivnika i aktivnih boraca protiv okupacije. Kad je 19. avgusta grad pao, nije se krio. Uhapšen je, izveden pred prijeki sud 'i osuđen na smrt. Strijeljan je 30. avgusta 1878. pod hrastovima ispod Gorice, blizu današnje Vojne bolnjce.
78

Sarajevo od najsjarijih vremena, str. 139. - H. doba okupacije Bosne ilJ78, 83· 88. - A. Bejttć, Vrba· njuŠa. Oslobođenje, XXII/ 1966, hr. 6431 (29. 4.), 9. - Isti, Jevrejska nasel je II Buzadžinoj mahali, Oslobođenje, XXII / 1966, hr. 6392 (21. 3.), 6.
KreA evljaković, Sa rajevo
II

IZVORI l LIT.: V.

SkaTi ć,

ADEMA BUCA
Ulica II zapadnom dijelu gracia, II naselju Buča-potok . Sao bra ćaj­ nica zaj edno sa naseljem izgrađena je poslije oslobođ enja , prije 1958. godine. Tada je toj ulici i dato današnje ime kao spomen na predratnog geom etra, prvoborca ~ narodnog h eroj a Adema Buta (roden 1914. II Mostaru), koj i ima krupne zasluge za širenje na ro dnooslobodilačkog pokreta II Sarajevu, gd.je jc ilegalno radio 1942- 43, dok nije II .pr,oljeće 1943. godine otkriven i uha pšen. od jula 1942 . • bio je član Mjesnog komiteta KP za Sarajevo. Poslije mučenja u ustaškom istražnom za'tvoru u ondašnjoj ulici CemaluAi ustaška policija ga je 9. .decembra 1942. ubil a i .b acila kroz prozor na ulicu, kao da je, tobože, izvršio samo ubistvo. Za narodno g heroja proglašen je 26. 7. 1949. Naselje Buča ... po'bok mije dobilo ime po osno ....i !PO k ojOj se zove ulica koju ovdje obrađuj em , 'kako se lako da pretposta vljati zbog topografske id entičnosti i jezične sličnosti. Buča~tok je star o dme za cio t aj predjel, a nastak> je po imenu tamošnjeg potoka Buča koj i izvire u stranama H uma i Orl ića i utječe u Miljacku kod nekad ašnjih Velikih drveta. Oba ta poda tka unesena su i u geodetski p lan grada ~z 1931- 1937. godine.
LIT.: S. i. V. Tr i/ ković, Sarajevska okolina, 10, 242, 243. - Zbornik nar odnih heroj a , 104. - H ronologija radničkog i NO pokreta u Sa ra jevu , 105 -1 06.

ADILA GREBE
Ulica u pod ru čj u Skenderije. Počinje od Ul ice Skenderije u blizini J abla ničke i Soukbuna r a ,pa vodi u pravcu juga do S kend er-p ašine. mica jo postojala prije 1878. godine, ah kao čikma, u koju se ulazilo samo sa južne strane, iz Skender-paAine ulice, kakvo stanj e vidimo 1882. na prvome planu grad a. Nije bila samostalna sa6b ra ćajnica, nego u sastavu današnje Skender-pašine, koja je zajedno s ovom čik mcm , nosila ime Mutni potok (vidi: Skender- pašina). Uspostava veze izravno sa Skenđenjom izvršena je u austrougar skom periodu, rpr.ij e 1916, i tada je ulica postala samostalna saobraćaj nica pod novim i čudn i m imenom J igitpatina, 'koje može da sjeća na zaboravljenog lega tora Pa!ajigita., koji je početkom 16. vijeka upravo negdje II tome k raju sagradio d žamiju i osnovao čttavu mahalu. Ta j naziv ulica je nosila sve.o.o da-va nja d anašnjeg imena. Današnji naziv dat je ulici 8. juna 1948. godine u spomen na Adila Grebu (rođ. 1916. u Ljubinju), predratnog službenika Direkci je želj eznica
7.

t vanrednog studenta prava u Beogradu. Kao čl an Mjesn og komiteta KF i aktivan suradnik NOP- a otkriven je i uhapšen u Sarajevu 9. maria,

odnosno (pr ema sigurnijim podacima) polovJnom apr:ila 1942. Idućeg mjeseca te godine, 2. maja, upućen je preko Zemuna, odakle se usp.1o javiti pismom kući, II logor II Norvešku, gdje je i ubijen neposredno pred oslobođenj e, 5. aprila 1945.
LIT. : Hronologija
radničkog

NO pokreta u Sarajevu, 103.

AGANA BOSTANDZrCA

Ulica u područj u Skenderije i Soukbunara. Razvijena od poče tne dionice Ulice Soukhunara u pravcu zapada do Ulice Podtekija. Počela se izgrađivati pred prvi svjetski rat, a status ulice dobila je pred popis stanovništva 1921. Tada je dobila i prvo ime Stolačka po gradiću Stocu u Her cegovini i nosila ga bez izmjene sve do davanja današnjeg imena. Ovaj današnji naziv uspostavljen je ll. decembra 1948. Ime čuva uspomenu na predratnog inženjera ekonomije sa P r.ašk{)g uni:verziteta Agana Bostandžića (rođ. 1909. u T·asovčićima kod Capl jine), koji je još prije rata maltretiran, ostajao bez posla i zatvaran zbog ljevičarske i komunističke orijentacije i d jelovanja. Za vr.ijem e rata vršio zadatke P artije u Sarajevu. Od oktobra 1943. član Mjesnog komiteta KP za Sarajevo. Bo treći put uhapšen 10. decembra iste, 1943. !Prema podacima porodice, do šest dana poslije hapšen ja d otu čen je u sarajevskom ustaškom zatvoru. Međutim, postoj'i pisani savremeni .dokumenat, prema kojem je ubijen pflilično kasni1e, 3. febIiUara 1944. PK K:PJ za BiH uputio spisak od 106 zatvorenika radi zamjene; II tome spisku bi.o je i Agan Bosta n džić, za kojeg se navodi .da se nalazi u zatvoru u Saraj evu. Do razmjene Agana Bos tandži ća ,nije došlo iz ·nepoznatih razloga. Stanovao je upravo u današnjoj ulici njegova imena, pa otuda i neposredna UZ110čna veza dav, nja ltoga imena ulici. U l1:u svrhu rnjeg.ovi dl'ugovi i a štovaoci upriLi~m su, kako se vidi po datumima, davanje -spomena njegovu imenu na I etlnaestogooišnjicu odlaska ·u "Zatvor, iz kojeg se više nije p vratiQ. GIxI.. 1957 . I1Jjegovi zemni ostaci preneseni su u Caplji:nu i sahr anjeni u z ajedničku partizansku grobnicu.
IZVORI : Biografski podaci lično od Aganove udove Ferihe II Sarajevu. Hrono1ogija radničkog i NO pokreta, 114.

AHMEDA WUBUNCrCA

Drugi .odvojak, id ući od Ilidže prema Hrasnici, od Hrasničke ceste, pri če mu ,krak na lijevu sbranu prelazi lU .sadašnju Sokolović- koloniju, gdje se produžava st-otinjak metara, a zatim zavija desno i .obuhvata ostali dio Soko lović.Jk,olonije (vidi Ulica Mar ice Uh evke) .

80

,
Saohraćajnica nastala poslije izgrađiv ati poslije -osl obođenja.

prvog svjetskog rata, a

počel a

se

ja če

Status gradske ulice pod današn jim imenom sadbraćaj nica je d obila 20. decembra 1960. Ime ulice čuva spomen na prvo'borca Ahmeda Lj ubunčića, predratnog službenika Zanatlijske komore II Sarajevu, koji je rođen II Livnu 1898 , a živio na Ilidži, odakle j neposredna veza za davanje njegova i mena ovoj ulici. Bio je borac Igmanskog bataljona II sastavu K alinov.ičkog NO partizanskog odreda. Zarobljen i ubij en 27. jula 1942. Poznat je i kao publicista, posebno po mon ografiji ...Hurijet... o istoimenom muslimanslrom radni čkom i lZanatlijskom udruženju II Sarajevu , koju je i7..dao o svome t rošku 1931.

AHMETA FETAHAGICA Ulica II s jevernom području starog di jela grada, neposredn o iznad Mejtaša. P-o c!inje -od Ulice Mejta.š i vodi na sjever do Duvanj ske. U potpunosti je nasta la za vrijeme stare J ugoslavije, uprav.o 1934-1 935. Tada je dobila i prvo ime Kevrin potok po takv.om imenu pot-oka duž kojeg je prosječena , a koji se ispod Mejtaša zvao Buka (vJdi Ulica Stake Skender.ove). Kevre su star a sara.jevska m uslimanska zana·t1ijska .porodica , koja je im ala kuću u tome kraju, pa "Se po njoj zva o ne samo navedeni potok, .nego sve do posJije oslobođenja i današnja Ulica Mile Vu jovića . Današnje i me ulice dato je u prvim gooinama poslije oslobođenja u znak pijeteta prema Ahmetu FetahagiĆtL, predratnom studentu , pa borcu, -kuji je iz r astao u jednog oo. ll1ajSV:jetlijih likova NOR-a. R-o đen je u Zavidovi ćima 1913. Učesni k je i u španskom ratu . Godine 1941- 1942. ilegalno je radi-o u Sarajevu kao partijski r adnik i stekao velike zasluge za razvoJ na rodnooslobod ilačke misli u gradu i -okolini, odakle i potj eče neposredna veza za davanje naziva ulice u gradu Sarajevu po njegovu imenu. Od 1042. učestov ao je u mnogim borbama II Bosru i Hercegovini kao neus\Jr.aŠiiv borac i sposo·ban vojni ruJoov.odilac. Pao je na dužnosti načelnika štaba divizije u I začiću kod Bih aća pri samom kraju rata, 25. 12. 1944. Proglašen je narodnim herojem 10. 9. 1949.
LIT. : Zbornik narodnih heroja, 217 .

ALAJBEGOVICA Ulica uz lijevu obalu Miljacke. POČin j e od Obale Pa.r lAke komune izmel'tll mo::;llOv1'l Zera ji ćeva i Seher-ć€'hajina, Ivodi na j Ug, ispred Doma zdl'avlj.a skreće pod pra vim ug10m prema zapadu j jzv.odi u Nut'ije P ozderca ulicu. Historijski i topogr afski posro-akana, razvila se kao zaseban sokak u sastavu Careve mahale, koja se službeno 'Zvala Džami Atik mahala. i koj a se počela fonnirati još polovinom 15. vijeka o ko stare Car eve džamije, gra đene prJ.je 1462. na mjestu <me d a našnje iz 1561.

al

Ulica je dobila dana'š nji naziv po nekom članu stare istoimene sarajevske porodice koja je Sarajevu davala 'i prosvjetne r ad nike, a od koj e je jedna grana imala i porodičnu .kuću u toj ulici. Naziv potječe iz ·turskog perJoda . N,i je se do sada mijenjao.

ALBANSKA mica u područj u Marindv.ora. Počinje o d Ulice Maršala Tita, VOdl na sj ever ;' završava u Ulici Kranjčevića . Prije se ova ulica zvala Dolina po nekom čla n u porodice Dola kojeg u tome kraju, vjerovatno i s kućom u toj ull ci, sretamo od druge polo i vine 18. vij eka. Mandićeva tvrdnja da se ulica nazvala po H adži Ibrahi· mu Doli nije sasvim uVjerljiv,a, jer se za ovog čovjeka zna samo to da je živio oko 1767. godine i da je tad a kupovao pravo ob rade zemlje na potoku Koševa od vakufa Tavil Hadži Mustafe u susjednoj, Kemal-begovoj m ahali (zvanoj Koševa). Ulica se ,prvobitno razvila k'a o zaseban sok ak u Mahali Magribiji, tako nazvanoj po nekQm šejhu Magr:ibiji, koji je tu u 16. vijeku sagradio džamiju Ikao centar te mahale. Današnji naziv Albanska dat je ulici 8 juna 1948. u spomen na socijalis1llčki uređ en u zemlju Albaniju. hr. 15 (25. B), 2-3.
LIT. : Ulice Magribija i Dolina, Zadružni glasnik, Sarajevo, XII / 193B,

ALEJ A PRVE PROLETERSKE BRIGADE Najznamenitija je i najatraktivnija saobraćaj nica na Ilidži. P OclllJe od Obale Ognjena Price na lijevoj ob ali 2eljeznice p a v()di sjevernim pravcem prema Vrelu Bosne. Naziv se odnosi na dionicu ove relativno duge saobraćaj nice sve do posljednjih kuCa naselJa Ilidže. Saobraćaj nica prosječena i uređena u zadnjem deceniju pr<lšloga vijeka, kad se Ilidža dzgr.a-di1a u moderno lječilište, k upalište 'i znam en it rekreacioni centar Sarajeva i Bosne. Tada su s o bj e strane toga puta zasađeni n izO'vi platana, koji danas kao vegetacija pune visine i zrelosti daj u nezamjenljivu sliku O've saob ra-ćajnice zbog čega :i ima sve atribute atra.kotiv.nosti. Od 1892. pa sve do 'i za oslobođenja na samom početku O'Ve saobraćaj nice bila je željeznička usko tračn a stanica, na kO'ju su prispijevali izl etrnčk i vozovi iz S araj eva. D alj e prema Vrelu Bosne sve doo prošlog rata bilO' je tek nek:O'Liko vila iz austr<lugarskog perioda. Poslije oslobođenja počinje i tu nešto jača l zg,radn ja. Statru.s gradske ulice i današnji ·naziv nastaLi <su 20. decembra 1960. Naziv ulice čuva uspomenu na čuvenu Prvu proletersku brJgadu iz NOR- a, osnovanu 21. decembra 1941. godine II Rud om pod punim imenom Prva proleterska narodnooslo bodilačka u.darna brigada, u čiji su sastav ušli po jedan partizanski bataljon Kraguj evačkog, K'I'aljevačkog i
.2

Sumadijskog NO partizanskQg odreda, za tim Beogradsk.i partizanski bataljon Posavskog NO partizanskog ockeda te Prvi crnogorski ( l(wćen­ ski) 'i Dr ug-i crnogorski partizanskii bataljon.
LIT. : Hronologija
n arodnooslobodilačke

borbe, 166.

ALEKSE BOJOVICA BRKE
Ulica u HrasnicL p.očin j e od Ulice 19mansk,og partizanskog bataljona te vodi najprije u pravcu juga, a potom prema zapadu, gdje se ponovo poslije spaja s a Ulicom 19manskog par tizanskog !bataljona i zavija ulijevo, prema jugu, ido Ulice 29. novembra. Stambena ulica. U potpunosti .n astala poslije 1950. gooine. Status gradske saobraćaj nice i današnje ime dobila je 20. decembra 1960. Naziv ulice dat je u spomen na kasindolskog narodnog heroja Aleksu Boj o vića, zvanog Brku. Rođen 1906. Predratni zemljoradnik. Clan KPJ od 1940. Jedan je od organizatora ustanka II području Kasin'dola j Ilidže. Stupio u I onbu među prvim; početkom novembra 1941. ,p ostao b komandant Trebevićkog hataljona u sast avu KalinovičkQg partizanskog odreda. U toku broj nih borbi napravio velike podvJge. Umro 1943. na pUltu i:mleđu Va'ašića i Prozor a od ranije za:d;obivenih rana. Za naroonog heroja pr.og la:Šen 20. 12. 1951.
LIT. : Zbornik narodnih heroja, 74. - Abdulah

nica, 82. -

Hronologija

radničkog

i

Stvaranje bh jediNO pokreta u Sarajevu, 93.
Sar ajlić,

ALEKSE SANTICA
lzvodna saobraĆ8jru.ca u sjeveroistočn om podru'čj u s taroga dijela grada. Razvija se od Vra tnik-mejdana do VišegradSke kapij e. To je dionica još srednjovjekovne (ako ne i starije) saobraćaj nice koja se 1462. spominj e pod :imenom Biaski put. U planu grada iz 1882. ova ulica ubilježena je pod imenom Sirokac, i tako se vo& sve do 1931. godine. Inače. u n arodu je ovaj kraj, posebno ila dionica bliže Višegradskoj kapiji, ,bio poznatiji pod nazivom Carina. God. 1931. u lici je dato novo ime Alekse Santića, a za vrijeme okupacije 1941- 1945. oz n ačava la se dmenom Smail-age Cengića, nazvana t ako po poznatom museUmu Gacka. Drobnjaka i Pive i glavnom junaku Mažura-· n ićeva epa · .,Smrt Smail-.age Cengijića-« (Jelašce ~od Kalinovika, oko 1780 , - Mljetičak u Crnoj Gori. 1840). Starij i naziv po Aleksi Santiću vraćen je ulici 20. a vgusta 1945. op ćim zakl j učkom na sjednici GNO, prema kojem se ulicama vraćaju predr atni nazi vi. Nosilac naziva ulice Aleksa Santić je poznati knj,i ževnik (Mostar 1868-1924), pjesnik ljubavnih zanosa i rodoljubivih osjećanja , autor i nekoliko dramoleta u stihu, među lrojim je nar.očito poznata Hasanaginica.
6'

83

ALEKSE SANTICA Ulica II Hrasnici. Počinje od Hrasn ičke ceste j ugoistočno od Dru štvenog doma kao produžetak trase Ulice Stari drum i vodi II pravcu istoka do Ulice igmansk,og partizanskog bataljona. Ulica je stambena. Trasirana pravcem staroga puta krQz naselje. Status ulice i današnje ime dobila je 20. decembra 1960. O nosiocu nazi va ulice v~di prethodni članak.
LIT. : V .
S karić,

Postanak Sarajeva, 43.

ALIFAKOVAC Ulica II lsk:tčnom području starog dijela grada. Počinj e .od Ulice Vladimira Gaćinovića i završava II Kosovskoj . . Stari naziv OVe ulice je Mali Ali/a kovac 33 etimologijom od imena A ti-Ja kih kao i Veliki Alifakovac, s k,ojom je ova ulica činila organsku povezanost II području koje s e od starina zvalQ AUfakovac (vidi Ulica Vladimira GaĆi no vića ). Naziv je reducir an samo na Alifakovac poslije oslo bođenja, kada je dotadašn joj Ulici Veliki Alifakovae dato novo ime Vlad imira Gaćinovića, i kad a je time otpala potreba razlikovanja jednog Alifakovea od drugog. Na velikim i malim uličnim .ttablama je pogrešan natpis (A~fako ­ vac (bez i), jer je prvi izgovor udomaće n od starina, a i danas je u upotrebi. Trasa ulice, na koj u se proteže današnje ~me, ima jaku nelogičnost po tome što njena prva polovri.na tehnički i saobraćajno spada zapravo u trasu Ulice Stevana Sinđe1ića.
LIT.: A.
Bejtić,

Alifakovac,

Oslobođenje,

XXII/1966, br. 6445 od 15.5,10.

ALIJE ALJJAGICA

Ulica u sjevernom pod ručju staroga dijela grada. Počinje od ulice Ploče ispod Miščin e džamije i v,odi približno u pravcu sjevera do Ulice Kulina ba·na. Razvila se u t ursk-om .perilOdu kao jedan od :naj zn ačajni h sokaka u Mahati Kebkebir Hadži Ahmeda (na- tala prije 1528) , kasnije pr.os zvanoj Miščina mahala, po .glaSQ'Vitom m uj"ezi.nu tamošnje džamije Milči Mula- Ahmedu, koj i je umlro 1786/7, a za k-ojeg ldkalni hron i:ča r Mula Mustafa Bašeskija bilježi, prilikom n jegove smrti, da se njegov glas sa munare razlijegao daleko po gradu . Prijašnj i naziv -ove ulice Ibio je Zild.žića AVdage. To je ime nastalo po hadži- Avdagi ZUdžiću, članu stare sarajevske ·istoimene por.odice, koj i je živio u .punoj snazi u doba okupacije Bosne i Hercegovine 1878, a jmao je porodi čnu kuću u toj ulici li. bio ugledan čovjek među susjedima i u čitavu gradu. Bavio se trgovdnom gvož đ arskom robom (bio
B4

demirdži~la) , i 'll

tom zanimanj.u našao sam ga u popisu gvoždara i gvožđarskih zanatlij a u grad u 1877, prema kojem j e tada bilo u gradu ukupno 27 ljudi te struke (sve Muslimani + timul1đžija Risto). Taj naziv nastao je još II doba Topal Osman-paše, kad je nastala -opština (1866) i počeli se uvoditi nazivi sokaka. Današnje jme ulica je dobila 8. j una 1948. u znak pijeteta prema predratnom rev-olucionaru ALiji Alijagiću, stolarskom radniku iz Bijeljine (rođen 1896). Rano je pristupio radničkom pokretu i još 1 919. postao čl an KP. Godine 1921. pristupio je ter-orjstičk<lj organizaci ji Crvena p ravda i iste godine u Delnicama -tl. H rvatskoj ii.zvršio atentat na min istra Dra škovića. O s u đen je na smrt i iduće, 1922, obješen II <1vor ištu Sudbenog stola u Zagrebu.
LIT.: Bašeskija, Ljetopis, 338. - A. Bejtić, Prilozi nar. pjesama, II, 119 - A. Bej tić, Posljednje timurdžije,
proučavan ju
Oslobođenj e,

naših
XXII

/ 1966, br. 6363 (22. 2) , 6. - Nusret Seferović, Alija Aljjagi ć , Znamenja f"e voluCije, Sarajevo 1959, SS-gl. - Atentator Alijagić, Pf"avda., Sarajevo, IV/1922, b r. 58, 3 (o toku vješanja i pokopa).

ALIJE HODZrĆ A

Ulica u star-om dijelu građa, iza Muzeja grada Sarajeva. RazvJjena između ulica Svetozar a Markovića i Toromanove. Nastala u tursk<lm periodu kao zaseban sokak u J ahja-pašinoj mahahi, u nar:odu zvanoj Curčioća mahala, koja datira još iz zadnjih decenija 15. vijeka. Najstarij i poznati naziv ove ulice bio je Kečin sokak, "li tako se prozvala po nek<lm članu stare mu:;limansk e pomdice K efu, koja je u toj ulici imala k u ću. Pod. tim n azivom zavedena je u P-opisu stanovništva Sarajeva 1867- 68. Poslij e 1878. godine saobraćaj nica se zove Ke čina utica i pod tim imen1m ostala j e poznata sve do iza drugog svjetskog rata. Dan ašnj e dme ulica je dobila 3. jula 1950. u znak pijeteta prema }Uiji H odži cu, pr edratrl()m revolucionaru, inače k rojačkom radniku iz Goražda ; uoči r ata ilegalni omladinski rukov>Qd'i.lac u Sarajevu, a u samom ra·tu neustrašiv borac, kojeg je neprijatel j teško ranjena zarobio i dc:portwao n ajprilje u Sa r aj evo, a odatle .u:brzo i u J asenovac, gdje je na sami dan dolaska, 30. avgusta 1942. i ubijen ; tada je Alija Hodžić bi'O bez desne noge, amputirao ju je partizanski ljekar na boj ištu.
LIT. : Es ~d Cen g~ć, Sjećanj a na Aliju Hodžića, Almanah-kalendar Kultu;nog druš t va Muslimana ... Preporod« u Sara.jevu, Sarajevo 1946, 170-175.

ASĆlLUK

Ulica II čarš iji. Počinje -od Ulice J ug. narodne armije, vodi u pravcu istoka i zav.rŠava u UliCi Bazardžani. Ima dva kraća odvojka prema sjeveru do K un đurdžiluka . Do kraja prošlog vijeka, dok nij e bila regulisana obala Miljacke, iz te uli.C€ vodila su i tri sokačića prema koritu
85

rijeke. Danas je to ·ulri.ca miješanog sadržaja (skladišta, stanovi, svega jedna radnja i shljepe fasade drugih -objekata koji imaju prilaz iz drugih ulica), a u turskQm perioou 'imala je čisti zanatskQ-ugostiteljski karakter po tome što su tu bile okupljene aščinice - narodne lrnh.inje - odakle i potječe naziv ulice. Aščinice su bile ugostiteljske 'r adnje u ~ojima su se hranili pretežno putnici i pr.alaznici, pa su radi t oga 'bile ,razasute po čitavoj staroj sarajevskoj čaršiji, pa i izvan nje, kao što je to slučaj s ka1anama, brijačnicama i bakalnica.ma. No, i pored boga, ovdje vidimo aščinice i na okupu u čitavoj jednoj ulici, u čemu .i'stodobno zapažamo strogost esnafske podjele velikih čaršija, od kojdh je jedna bila i sarajevska. Topografski promatrana, ulica se morala .razviti još u d rugoj polovini 15. vdjeka u okviru Mahale Minet-oglu Mehmed- bega, koji je bio prvi sandžak Bosanskog sandžaka (1463-1464) i tih dana. sagradio tu džamiju i oja je ;postala centar te mahale. Džamija je .bila na mjestu dak na:šn'je višespr.atnice na uglu Ulice JNA i Kun'dwrrlž-iJulka, u kojoj se nalazi Apoteka »1. maj«. Naziv ulice ni!je se do danas mijenja.<!, a im a historisko-turisUčko značenje, iako više nema nikakve veze sa djelatnošću koja !':e tu obavljala.

ASIKOVAC

Ulica u sjevernom području starog dijela grada. Počinje od usponske dionice Ulice Hr iste Boteva i vodi, uglavnom, II pravcu sjeverozapada do Šejh Mehmedove ulice. Razvila se rano ,u tursk·om periodu na području dvije stare mahale: južna polovina u MahaU Džano-zade Hadži Mehmed, koja je fmrnirana ,ll XVI Vijeku, a sjeverna u MahaU Hadži Kartal, koja je, zajedno s istoimenom tamošnjom džamijom, nastala u isto vrijeme, 'k ad i ona prva. Ime ulice je originalno, staro. Današnji naziv u upotrebi je od 1902. godine, a dotada je ime 'g lasilo Gornji ašikovac. Tma prilJVIU'k fol klora i liričnosti. Naivna je naIlOdna etimologija, koja ovo ime izvodi od teferiča .i ašikovanja, što su se nekada obavljali oko tamošnjih ograda j kanata, jer to nije specifičn,ost samo te ulJice, a neovisno od toga ne s toji ni t vrdnj a, kQju je iznio Kosta MandiĆ, da se u ono vl1ijeme ašikovanje ,obavljalo po noći na slobodnom terenu, izvan kuća . Nasupro t tome, logična je i realna ,osnov·a da je naziv ulice došao od vlastitog imena Ašik, jer, prvo, to je ime bHo II modi uprav.Q u XVI VJijeku (uporedi imena: A~ik-paša-'2ade, 'bur$k,i h istoričar XVI vijeka, i Ašik hadži Memi, o snivač jedne džamij e li mahale na lijevoj strani Miljacke u Sarajevu, takoder tl 16. vijeku), i, dIiugo, imamo imena ulica '.u Sarajevu koja su, kao i ovo, nastala oo homonima {npr. Alifakovac, Mahrnuto· vac i >sl.). Na žalost, nisu pOZiJlati izv;ori - ,oj i !bi (!'lam identificirali i histok r.ijsku ličnost nekoga A'š ika, po kojem ta ulica već nekolikQ stoljeća nosi ime.
86

"UGUSTA CESARCA
Ulica II središnj em d ijelu grada. Ra2vij ena izmed u Obale vojvode Stepe Stepa novića i Mis Ir-bine. Ima j edan odvojak iz novijeg vremena pr ema istoku. Počela se fOrmirati 1913-1914. <izgradnjom one današnje zgrade javne arhitek ture na !istočnom uglu ove ulice ~ Mis Irbine, II kojoj je danas Sekretarijat unutrašnih poslova Sk.upštine grada Sarajeva i koja je nedavno u pravo radi te današnje namjene nadozidana još za jed an kat. To je prvobitna društvena zgrada Jevrejskog društva La B enevo ~ lencija; d ruštvo sarajevskih Jevreja osnovano još 18. septembra 1892, a sama palata , oo kojoj je riječ, dovršena 1 {)tvorena 1914. godine. Hronološki promatrana, ulica je 'bila proij e boga nenaseljen put II o kvJru M ahale Sa,htijandii hadži Husejn Bati, II narodu poznate pod kraćim im enom Sahtijanuša, k-ojoj je udaren temelj ou 16. vijeku. Na jpdje je ova ulica nosila ime La Benevo lencija, po ~stoimenom jev.rejskom d ruštvu k,oj e je II toj ul~ci, k ako sam navoo, .imalo svoju društvenu zgradu. To ime ulica je dobila i zmeđu 1919. i ,1931, 'Vljerova1mo rpr iHkom 'Proslave tridesetogodišnjice društva 1924. godine. Za vrijeme okupacije 1941-1945. ulica je .nosila ime Matije D ivkovića, tran jevca (Jelaške u Bosni 1563 Olovo 1631), koji je ()Stoo poznat kao začetnik narodne književnosti među bosanskim franjevcima; napisao prak tični religiozni prJ.ručnik Nauk krstjanski za narod slovinski (Mleci 1611) i druga djela. Današnje ime ulica nosi od 8. juna 1948. po Augustu Cesarcu, poznatom h rvatskom književniku i .revolucionaru (Zagreb 1893 - 1941). Obilježje n jegovih knjoiževnih radova j e proleterska klasna svijest. Zbog takvih ideja Cesarec je godinama gonjen, hapšen i plijenjen. Napokon, 1941. godine uhapšen je i interniran II logor Kerestinac pa onda i stnijelj an sredinom j ula iste godine u Maksimirskoj š umi kao jedna oo. prvih žrtava ustaškog režima.
LIT.: Spomenka o proslavi tridesetogodišnjice Jevrejskog kulturno· pro· 5v jetnog društva »La Benevolencia« u Sarajevu maja 1924, Beograd, 1924.

A VALSKA

Ulica u .predjetu S tarog Hra'SI1a. Počinje.od Z.aJY.rŠne Ulice br aće Vuk()wća i vodi u pravcu juga do pod trasu željezničke pruge. Kratka
saobraćajnica.

Ulica je postojala kao saob raćajnica još prije prvog svjetsk.og rata , kad su njezine prve ku6ice Ib.ile tl sastavu kasnije Sišićcve ulice odno· sno današn je Ulice braće Vukovića. Status u lice i d anašnje ime sa()braćajnica je dobila 7. oktobra 1960. Naziv je dat ,po ~menu poznate pl anine Avale kod Beograd a.
87

A VDE HODZICA

Ulica na Vratniku. Ra'z vijena od Vratnik-mejdana na sjever do ulice Prijeka česma. RazvHa se još II tursloom periodu kao sokak II okviru Havadže-zade Hadži Mustafine mahale ,(vidd Majevička) , koja se II lI1arodu zvala Hadži-Mustafin džemat (zapis iz 1874-5. godine). Prij,ašnji nazi,yj ove ulice bili su Ran:tića sokak pa (od 1878. naovamo) Ramića ulica. Naziv je nastao II drugoj polovini prošloga vijeka po nekome članu tamošnje porodd:ce Ramića, koji se II Sarajevu javljaj.u još ()d druge polovine 18. vijeka kao zana.tlije, mahom kazandžije. Današnje ime ulica je dobila 8. juna 1948, po narodnom heroj u Avdi Hodžiču, zvanom Hodži, rođenom 1921. II Sarajevu. Predr atni hra vaI'lski radnik i pripadnik naprednog radničkog pokreta. Od samog poče tka ustanka uče­ stvuje u NOR-u, najp.rije kao hrabar ci. snalažljiv kUl'li'r, a poslije kao desetar pa komandir čete. Poginuo maja 1943. na Zlatnom boru kod Celebića II trenutku kad je istrčao iz streljačkogstr<>ja i jurišao na nepr.ijatelja.
Ramićima).

sne i Hercegovine - Heroji revolucije, Spomenica o četrdesetogodišnjem radu Zeljezničke Uedno-kreditne i stambene zadruge Sarajevo 1923-1963, Sarajevo, 1963, 58.

LIT.: H. Kreše vtjaković, Kazandžijski obrt u BiH, GZM, VI/1951, 20 (o - Zbornik narodnih heroja, 258. - Dušan 2.igić, Ze!jezničari Bo-

AVDE JABUCICE

Ulica II južnom području Crnog vrha. Razvi ja se u vidu serpentina od Ulice Goruša izvodeći ponovo II ristu ulicu pri n jenoj zav.ršnici. Ci<l kraj pa i ta ulica počeli su se izgrađivati p,očetkom 20. vijeka. Status ulice i prvi naziv pod imenom Vijuge sa{lbraćajnica je dobila za vr,i jeme prvog svjetskog rata, upravo 1915. godine. Po.slije prvog oslobođenja, dana 10. januara 1919. naziv je promijenjen u ime Crni vrh po istoimenom brdu, 'lliZ koje ulica i vij uga. Današnje ime ulica nosi od 1931. u spomen na Avdu Jabučicu, č u­ ven{lg učesnika u otporu okupaciji grada 1878. A vd{) je bio puškar i odUčan m ehaničar. U born svojstvu je u najluihčnijim danima vršio opravak topova za bitku. Malo kasnije osuđen j e na smrt i strijel jan prvih dana septembra 1878. godine ,p od Go.t1ioom, uprav·o u kraju gdje se nalazi ulica njegova jmena.
L IT.: Spisak ulica i trgova 1931. - H. Kreševljako vić, Sarajevo u doba okupacije Bosne 1878, 88-91 (biografija A. Jabučice).

A VDE KARABEGOVIĆA

Ulica u Novom Sarajevu. Razvijena u pravcu jug -sj ever od Ulice Blagoja Parovića preko Mam1ićeve do nekadašn je Kumanovske, koja je nestala izgradnjom pruge Samac - Sarajevo.
88

Ulica je formirana početkom dvadesetog vijeka, do 1914, kad je nastalo i čitavo tamošnje naselje, na~vano kasnije Novo Sarajevo. Zapadni blok z-gra'da II toj 'Ulici POČeO se izgrađivati mnogo kasnije, 19291930. godine. Kao i Sive druge nove ulice II tome daijelu grada, i ta je ulica najprije nosila oznaku slova K. Današnje ime ulice dato je pred popis stanovništva 1931. godine kao uspomena <na Avdu Karabegovića Hasan- begova (Mod riča 1878-1900), jednog od prvjh bosansko-hercegovačkih Muslimana koji su se bavili knj,iževnošću na srpskohrvatskom jeziku. Domen njegova književnog r ada blla je lirika. Još 'kao đak uzeo je srpsku nactonainu orijen tacij u i zbog toga je trpio prezir okoline, pa i on;jh koje je najv.iše volio. Prvu pjesmu objavio je u 18. godini lU Bosanskoj vili 1896. Pjesme su mu i;1:ampane i posebno 1902. II Beogradu ci. 1903. II Somboru. U književnim radovima ima patronim.ikum Hasan- begov da se razli'kuje .od drugog l'iterate svoga imena i prezimena, Avde S. Ka rabegovića, koji je, ;ina če, bio jedno vrijeme učite l j, a umro - Loznici 1909. u Naziv se nije do danas mijenjao. Smatram vrdjednim i zandmljivim ovd je navesti da i Beograd u na~ivu jedne ulice ču va spomen na Avdu. S. Karabeg ovića, strlčevjća nosioca naziva naše ulice. U povodu njeg.ove smrti u Beogradu je god. 1909 . izdata i A vdina spomenica, u Jroj.oj su dali niz priloga 'poznati savremenici, među njima i Branislav Nušić.
LIT.: Hamid Dizdar, Avdo Karabegović Hasan -begov, Gajret, XVI / 1935, 225-227. - A. Bejtit, Ulica Avde Karabegovića. Oslobođenje, XXII / 1966, br. 6325 (15. 1), 5. - Danilo Rado;ević, Beograd i n jegove ulice. Beograd, 1966, 7.

A VDE SUMBULA

Ulica u sjevernom području starog dijela grada. Razvijena od Nemanj ine do Romana Petrovi ća ulice. T.o· je stari sokak, odnosno ulica Provare, kako se od starina zvala i čitava tamošnja Hadži -Džaferova mahala i z 16. wjeka. Etimoq. toga imena nije pozna- ali se o njemu može t, reći to da sigurno vuče porijekJ-o iz sred njeg vijeka. Današnje ime ulica je do'bila 1931. godine, a čuva spomen na nacionalnog borca protiv austrougarske orijentacije Avdu. Sumbula, koji je kao takav poslije sarajevskog a tentata 1914. godine zajedno sa suborcem Behdžetom MuteveUćem i brojnim drugim Bošnj acima Srbima deportiran u Arad. Rođen II Sarajevu 27. 4. 1884. Bio aktivan G aj retov radnik i urednik lista Gajret od 1. jula 1912. do izbijanja rata. Umro u aradskim ka.zamatima 8. 2. 1915, dan 'prije B ehdžeta Mutevelića. Posmrtni ostaci oboj ice su Ipren.eseni 1925. u Sarajevo i sahranjeni ,kraj Ali-pašine džamije. Njihove grobnice -o:;mačaIVa _ ono dana'š nje turbe, sagr ađeno i otkriveno 1932. godine. Za vrijeme okupacije 1941-1945. ulica je nosila stam naziv Provare, a dana 6. aprila 1946. uspostaVljen je predratni, odnosno današnji
Bg

naziv, zaklj učroom Gradskog na,r odnog odbora o ukidanju naziva ulica, čija su imena promijen jena ili označena za vrijeme okupacije.
IZVORI I LIT.: Stevo Dmitrović, Rahmetli Avdo Sumbul, Gajret, 1924, br. 9, 156-157. - Mehmed Zildžić, S puta za prenos posmrtnih ostataka rahmetli Avde Sumbula i Behdžeta Mutevelića iz Arada u Sarajevo, Gajret, 1925, 7-8. - M. S., Sećan j e na rahmetli Avdu, Gajret, X Il I/1932, 317-318. - Tekst natpisa na nišanima. - Svečano otkrivanje spomenika aradskim mučenicima
Oslobođenje,

-

Gajrelovim radnicima, Gajret, XlII/ 1932, 332-336. XXII/1966, br. 6405 od 3. 4, ll.

A. Bej tić, Provare,

BABICA BASCA

To je danas .kratki odvojak Ulice Potcarina (vidi t amo) u pravcu sjevera, naniže, 'Prema koritu .rijeke Miljacke. Saobraćaj nica je kao trasa postojala još u 16. vijeku li. služila kao silaz sa Alifakovca na bent na samoj rijeci, gdje je I ilo omiljeno izletište starih Sarajlija. Upra,vo radi b toga uIrica je jooš u to doba .i mala svoj produžetak .u obliku pješačke staze II kamenu sve do korita rijeke, gdje je od austrougarskog perioda d o nazad 10 godina bio ii most preko kojeg je ulica Babića 'bašča imala prilaz i sa Bem'baše. Kraj u kojem se ulica r azvila bila je stara Mufti -Sutejmanova mahala, nastala joaš II 16. vijeku -oko ist()imene džamij e, koje danas više :nema. Babića bašča nije samo ime ulice, nego i toponim cijelog onog malog kvaja, u ;kojem ležd. jedan dio Potcarine, zatim ova ulica i prostrana bašča ispred ugosbiteljskog lokala s k'o je se otvara lijep vidik na kotlinu Miljacke i sam g.rad. Eto, ·t a .bašča, k,o ja je do danas ostala neizgrađena, bila je osnov za .fQrmira nje imena kraj u Li. samoj ulici. Prozvala se Babić evom po muslimanskoj porodioi Babića koja je do te <bašče imala obitetjskJU iknlću, a lU ,s amoj IbaSči, koja je taJk)ođe bHa njihova, imala i mali ljetnikovac s .kojeg je pucao pogled kiotlinom Miljacke. Babići su tu doselili polovinom 18. vijeka. Na tu porodicu i nj.ihov,o obitavaLište na današnjoj Babića bašči i danas nas sjeća rnekoliko starih nadgrobnih $pomenika u susjedstvu u bašči Hikmeta Mehmedovića. Status samostalne ulice ii današnje ime saobraćajnica je prvi put dobila 1899. godi ne, ali ne za dugo vrijeme. Već 1901. uklj,učena je II Ulicu Pod car.inom, u 'ćijem je sastavu i prije bila. I tako je ,t o ostalo sve do iza prvog .svjetskog rata, a tada je saobraćaj nica ponovo postala samostalna ulica i dobila staro ime, koje .bez izmjena ii. danas nosi. Na .s am naziv ulice i onoga čitavog kraja (mahale), a možda i na samu uzročnu vezu imena sjeća i jedna stara lirska n ar,odna pjesma iz Sarajeva, koja se nalazi II mojoj neobjavljenDj zbirci, a koja ovako
počinje:

Da sam, hogdo, ,rumena r UŽrica, ja bih znala gdje ,bih se procva.}a: Na Bem:baši, na Baibića bašči .. .
90

LIT. : St(evo) Dm(itroviĆ), Babića bašča. Nekada prazničko sastajaliltc. MegdanL Došljaci. Sport. Zam.rlost Babica bašče, Večernj a pošta , II/ 1923, br. 210 (22. 8), 2. - A. BeJti ć, Babića ba!ča, Oslobođen;e, XXII/ 1966, broj 6328 od 18. 1, 5.

BAKAREVAC GORNJI Stamben a saobraćaj n ica poluseoskog tUpa u padini brda Huma na platou a.znaod želj ezničke noom:a1no-.kolosječke sta.nice S3lrajevo Novo. Kolski 'Prist up i ma iz UI~ce Ruđera Bo:škovića iznad Pofa1iĆ3, a p j ešačk i i .iz -samih Vel ešića, koji su organskU dio starog Bakarevca. SaobraĆ3jnica je prilično odvo jena od vreve gradskih ulica pa po tome ~ po n ači nu izgradnje V'jše ima tip .samostalnog naseljenog mjesta, nego gradske gra đevne jedinice II pravome smislu. Status gradske uLice saobraćaj nica je d obila u novije vrijeme, poslije donošenja propisa o grankama .opština godine 1959. Naz.iv je nastao po starom imenu onoga kraja, koji s e, opet, s druP:e s trane, tako prozvao 'PO staroj s a rajevskoj muslimanskoj porodici Bakare vića, ikoj a se sreta u Sarajevu oo druge polovine 16. vije'k a i koja je tu, n a Ba,kacevcu imala iman.je i ča rd ak. Bliža geog,rafSka oz.naka Gornji uvedena je u odnosu na sam Bakarevac, koji je illa južnoj strani, a kojeg da nas k ao imena ulice nema, jer je t a saobraćajn:ica još 8. juna 1948. ušla u sastav Ulice Lovćenske (vidi tamo!).
LIT.: S. i V. Tri/ković, Sarajevska okolina, 95, 349, 250.

BAKlJE CIKMA
To je slijepi od vo jak ulice Bakije sokak (v~di tamo). Počinje u središnjem dijelu polazne dion ice Bakije sokaka i vodi u sjeverozapadnom pravcu izm edu Had žijama-kov ićeve - a jugu i Sumbu l -česme na sjeveru. n Ulica se rar.zv.i jala paralelno s matičnom saobraćajnico:m Bok'ij e sokak Naziv je star i do danas se nije m ijenjao. Ostale poda'blw o n azivu vidi u član k u o Ulici Bakije sokak.

BAKIJE SOKAK
Brdovitu ulica u sj everoistočnom, perifernom IXXlr'učju starog dijela grada. Počinje od donje dionice Ulice Strošiči pa vodi na sjever i 7.avriav8 pred nenastanjenom dionicom ill'ice Sedrenik na Ravnim Bakijama u blizini tzv. Arap-tabije, stare vratničke tvrđave. Ulica je nastala svakako ·u ranijim godinama turskog perioda, ako nije kao izlazni put još starija. RazVrila se kao sokak u Ma hali Strošići , koja je imala službeni naziv Gerdeni hadži H usejn. Do sada se mislilo da je riječ
9l

turskog (od riječi bak = gledaj) ili, u najsIgurnijem slučaju, arapskog korijena, u što je lako bilo povjerovati s obzirom na slličnost riječi. Međutim, ni jedno nije tačno, jer najnoviji izvori po'ka2:uju da se ime Bak-ije kao naziv jedne tamošnje oranice (mezre), a vjerovatno i kraja, sreta još p r~je zauzeća Bosne 1463. godine (u katastarskom popisu bosanskog krajišta godine 1455). Zanimljivo je ci. začuđava da je ova saobraćajnica dobila status samostalne ulice i d'a nagnje ime veoma kasno. Bilo je to tek za vrijeme prvog svjetsk.og rata, upravQ 1915. gOOine. Naziv sokaka dat je, svakakoO, prema p.redjelu Bakije, odnosno Rav ne Bakij e, prema koOjdm saobraćajnica ·i vodi. Ime je, inače, nejasne etimoOIoOgije.
LIT.: Ivan Zovko, O postanku imena ... Bakije« kod Sarajeva, Glasnik Zem. muzeja, lII / la91 , 97. - Narodne priče o postanku imena naših krajeva, Hrvatska sloga, IU / 1921, br. 181 (24. 8), 2 (o postanku imena Hercegovi~e i

Bakija). - H.
Oslobođenje,

Sabanović,

Krajište Isa-bega

Ishakovića,

66. -

A.

Bejtić,

Bakije,

XXII/1966, br. 6466 (5. 6), l l.

BALIBEGOVICA
Ul,ica u b istričkom predjelu starog dijela grada. Počinje od Ulice 6. novembra i vodi najpre u pravcu jugozapada, a potom na zapa d do Terzi ..bašine. Ovdje se Tad~ oo jednoj od najstarij ih saobraćaj nica u gradu i po trasi i po samom ~menu. Upravo u toj uliCi je prvih decenija 16. vijeka 'tadašnji bosanski sandžak Kučuk Bali-beg Ja hjapašić (bio na tom položaju 1521) izgradio tri značajne zaiClužbi'!le: most Il'la potoku Bistrik, u blizini javno kupatilo (hamam) i nešto dalje džamiju. Džamija i danas postoji, a most i hamam su davno propalli. Već sama pojava tih objekata navodi na zaključak da je tada "postojala ne samo ulica koju promatramo, nego i čitavo malo naselje oOkoO te ulice. Upravo po tome Bali-begu 'kaoO osnivaču navedenih javnih objekata u toj ulici prozvala se naj,pr ije 'O'kolna Mahala Batibegoviea, a .po nj{lj onda i .gla;v,na saobraćaj­ nica II t-oj mahali Balibegovica sokak. Prvih dana austrougarskog periooa ulica je dobila nešto proširen naziv Bis ić B alibegovica sokak po Muslimanima Bi sići m a, koji su tu imali porodičnu kuću. Jedan član te porodice, navodno, bio je u komisiji za popis džamija, ulka i drug.ih objeka·ta II gradu odmah poslije okupacije i, po svoj prillici, on je proturio taj vještački i prošireni naziv. Naravno, već godine 1885. vraćen je utoici stari naziv, koji se održao doO danas, s tom razlikom što se sa·obraćajnica više ne označa va kao sokak, nego ul~ca. LIT. : H.
K1'e§evljaković,

Banje

tl

Bosni

i

Hercegovini, 80-81.

BALIBEGOVICA CIKMA
Krati i slijepi odvojak Ulice BaLibegovica u području Bistrika . Vodi na desnu, zapadnu stranu .u s mjeru Brdo džamije. Razvila se kad i sama matična ulica, BalibegoOvica, najkasnije u prvoOj polovini 16.
92

v1jeka. Histor ijska etimologija naziva ulice begovica (vidi tam o). NaZli.v je .originalan , skog perioda i nije se do dan as mij en jao.

i d en ti čna je nazivu Ulice Balipo tječe lzranij ih god·ina tur-

BANIJSKA

Ulica između Ceng ić-Vile II i naselja ,.,.Pavle G<lr an~n .... 'Do je stara trasa pu ta od Miljacke prem a nek adašnjem Sv.rakinu Selu, !koja je izgr adnjom nove, povoljnoi.je trase napuštena kao kolska saobra ć aj nica . Poči­ nj e pri samom početk u 'P rvom ajske i vodi II pravcu jugozapad a pa se razvija II luk-u i ponovo dzvod:i u P rvomajsku pri pr.olazu trase u raniji dio. Status ulice rl. današnje ime saobra ć aj nica je dobila 7. oktobra 1960. godine. Zanimljoi. vo je da se II .rješenj u .o uspostavi naziva k ao prijašnje im e te ,saob r aćajnice navodi Hramo X VII, ialoo, stvarno, sa Hrasnom nema terutorij aine veze. Današnji naziv dat je po Baniji, pokraj ini u Hr va tsk,oj do Bosne, koja je zbog svog goografsk og polo:"f.aja bila u NOR-u od višes tru'k e važnosti i stalno žaflište oper aci ja.

BANJALUCKA

Ulica iz m eđ u Kovačića i Vraca. Počinje od Zagreb ačke d vodi u pravcu za pad a ispod pruge Sarajevo - V.išegrad završavajući se kao či k ma iznad potoka kr aj S tudentskog doma. Počela se lizgra đi va ti n eposredno poslije 1918. i već do 19:17. imala je 11 in divJ.dualn"ih k uća. Godine 1931. dobila je st a tus ulice pod imenom Zagrebačka čikma , .koje se održalo Sove do davanja današn jeg imena. Današnji nazi v uspostavljen je po im enu gr ada Banja Luka u Bosanskoj kra jin i 7. oktobra 1960.

BANJSKA

UI·ica na Ilidži, počinj e ·od Trga rimskih b an ja te vodi u pravcu zapada iza l e đ a hotela ,..Bosna ... i izvodi d o na Aleju Brve .proleterske brigade. Stambena ulica, ri jetko i~ đen a. KalO ·ob ičan put i -sredok,raća za Aleju uspostavljena u zadnjem decenij u pr.oš1oga vijeka izgrad njom hotela .. Bosne« j današnje .. Srbije«, koji su upravo i prouzrokovali ovaj put k8(l pr ečac ~ sporedni put 'za .aleju, uz koj u se n alazila i željezn ičk a pr uga. Status utice saob raćaj nica je dobila 20 . decembra 1960 . godine. Naziv ulici dat je po samoj b anji na Ilidži, .sum pornim vreloi. ma koji su i doveli do izgradnje naselja na ovom m jestu još u vjekovim a Rimskog carstva.
93

BAHUTHANA

Ulica u istočnom perifernom dijelu grada. Počinje oo srednje dionice Vasina hana,gdje izvodi Ul,ica Mo šćanica, i vodi u sjeveroistočnom pravcu d() dsp od rezervoara v.rela· Mošćanice. K ao polugra<l.ski put ..saobraćajnica je jaJca stara, sigurno 's tarija od turske !Vlasti II lOvim krajevima. Status uJke, međutim, dobila je tek JXlSlijeoslobodenja, .karl se OlVaj pu t počeo znatnije ,izgrađivati rl. kad je cij elo ovo pod ručje ušlo II sasta v grads1rog teritorija. Ulica j e dobila naziv po kraju !waz ~oji VQdi, a taj kraj nosi to ime već ,blizu 200 g,odina p o jednoj .radionici baruta, tzv. baru.thani, kroja je bila .i ,radila II onom kraju. r anas se još zna mjesto te baruthane : D ispod današnje ulice, po ,prilici ondje, gdje se prema sjever,u odvaja put za Hladivode. Objekat je bio uz sam rukavac Miošćanice. Nestao je davno, ali se samo urne, kako Vlidimo, zadr-lalo do danas.
LIT. : H. Kreševl;aković, Esnafi i obrti, 239. Oslobođen je, XXII j1966, br. 6439 (9. 5), 6.

A.

Bejtić,

Baruthana,

BAŠCARŠIJA

Šim1ka ulica, u stvarJ a,rhite!ktonSk.j for miran trg 'll h istorijsk<lm jeZ!l'U grada 'i staroj čaršiji. RazvLja se od osi. Ulice Sarači na jugu do osi ubica K'očiĆ€v e i Ma·ršala Tita na sjeveru. Prije, do '1908, u sjevernom i sjeve!"lozapadnom di jelu prostora L i,o je još jedan centralno postavljen b blok d uća n a, a <ln je d avao sasvim drugačij!i oblik i d!zgled ovoga prostora: od današnjeg sebilja na sjeveru tekle su dvije ulice - čaršije, omeđene blokovima dućana s obje strane, a j užno lOd sebilja b i'o je otvoren i šilri .prostor l(oQl1aj dana:šl1Ij i) koji je ;služio ka,o 'tr.g qJolj.oprivrednih proizv;oda. Zapadna saohraćajnica od semlja na sjever bila je čaršija H alvadžHuk, a ona istočna : ila je IQrganski vezana za trg na južnoj strani b i zvala se, zajedno s tim malim trgom, Baščaršija.. Baščarš"ija dz v,remena prije 1908. bila je centralna i glavna čaršija u čitavoj mreži- okoln'ih manjih i većih čaršija, pa L pravo otud i naziv torne prostoru Baščaršija u - turska jezična konstrukcija od baš - glava, vrh , a ·onda glavna, prava, i čaršija - 'i zgrađena ulica u i wjoj se vrši pro.izv,od.nj a i kupoP!"Iodaja. l Taj naziv sretamo u pris tupačnim tizVorima od 18. vijeka naov·amo i u to doba odnosio se na prostor od Sa rača na jugu sve d,., Duradžikove džamije na sjeveru . Stara Baščaršija .bila je ~ trg za razmjenu ekonomskih dobara, posebno poljoprivrednih pro"izvoda, i kalO takva je, mislim, izravan nastavaJk prv;og j-oš srednjovjekovawg baJzara poznatog pod im en·om Tomik i To rkov ište odnoono Utorkovište, Ilooje se spominj e taiko u 15. vijeku, upra·vo g,odine 14:02- 1455. i 1468-69. Pl'ostor da<n<1\Šnje B aščar­ šij e bio je predestiniran za tu sVl1hu i za ·izg.radnju kasnije glavne čaršije, jer se nalazi na raskrsnici nekoliko važnih saobraćaj nica šireg
pod ručja .

94

Izmedu 1911. i 1913. izvršena je bitnija .regulacija Baščaršije. Povod za to bio je požar od 15. oktobra 1908, kada su .izgorjela ukupno 32 du ćana u navedena dva .bloka. Ovom prilikom je pomaknut za nekoliko metara prema s jeveru i o naj današnji sebilj, koj~ je projektovao i izveo j oš 1891. arhitekt J osip Vancaš na mjestu starog sebilja Mehmed paše Kukavice iz 1754. godine. Neposredno poslije oslobođenja (do 1950.) p orušen j e niz zgrada i dućana i na prostoru Miloša Obilića ulice i starih Sagrdžija, pa se tako Baščaršija još više proširila prema sjeveru. Napomenuti je d a je poslije -oslobođ enj a medu g radanima, koji su doselili sa str ane, nastala jedna pogrešna evolucija t.cponima Ba~'\rš i je: upotreblJava se za cio prostor stare s arajevske čaršij e, a to nije tačno. Baščaršija .ima· s voje odredene granice, a sve druge čaršije i ulice imale su i danas i m aj u svoja zasebna imena. Još nešto: već godine 1913, a pogotovo posli je osloba đ anja , 'k ad su uklonjene i gradevme u sjevernom dijelu, Ba ščarši ja je stvarno po svome širem prostoru prerasla u trg, što je nekad a ri bila, pa ·b i joj t r ebalo i dati takav status. LIT.: H.
Kre§e v ljaković,

Vodovodi, 46.

austro-ugarske uprave, 31-32. kovnom trgu na mjestu dana~njeg Sarajeva, Zbornik Filozofskog fakulteta,

Isti , Sara jevo za vrijeme Du.§anka KOVačević-Kojić, O srednjovje-

Beograd, knj. XI- l j I970, 354- 362.

BAZARDZANI
Ulica u čaršiji. Počinje ·od Obale voj vode Stepe Stepanovića i vodi na sjever do Velikog ćurčil u ka . Položena je tačno u osi tri značajna objekta s tarog Sarajeva: kapija Careve džamije - nek ada!njj. kameni most na Miljacki - južna kapija hana Kolo bare na desnoj obaU. Sva tri obj ekta IX>digao je još 1462. skopski krajiAnik GaZi Is a ...beg, j više je nego očito da su međuso'bno bili povezani zajedničkom saobraća j nicom , koja je <išla trasom današnje ulice Bazardžani, u .prilog čemu naroči to govor;i položaj starog k amenog mosta. P rema tome, ulica koju pr omatramo jadna je od prvih ulica 'll g.ra-du, nastala još 1462. Ime ulice nastalo je po bazardžanima - trgovcima UVQznom orijentaln;om, mahom manufaik'tllrnom robom. Taj naziv j e nast ao tek II austrougarskom periodu, upravo 1,890. godine. U ·turskom periodu saobratlljnica se zva la Kolobara han sokak, od 1878. do 1885. Put Ko lobara ulica, a od te poslj ednje godine pa d-o davanja današnjeg imena Kolobara utica. Do 1890. ime Bazardžani nosila je istočna dlio nica dcmašnje ulice Veliki ćurčiluk (od da našnjih Bazardžana do Abadži1uk a). Upravo na tu uUcu sjeća j u i stihovi jedn e stare narodne pjesme az Sarajeva u mojoj ncobjavljenoj zbiroi:

Kad izgori šeher Sar ajevo, izgoriše hani i hamam i i du ćani k ud su bazardžani ...
IZVORI I LIT.: H .
Sabanović,

Dvije najstarije vakufname u Bosni, Pri-

'5

lozi Orijentalnog instituta, II/ 1951 , 7-29. - H. Krd evlja ković, Merhum Hadži Hasan-aga Nezirhodžić , K alendar Narodna uzdanica za godinu 1944 , 174-1 75 (o Bazardžanima i posljednjem bazardžanu).

BEHAR
Kratka ulica u .sjevernom dij elu staroga grada, razv·ijena između ulica Kartal na istoku i Pap učine na zapadu. Nastala je u turskom periodu . Prvobitno je činila sa Pa pučinom ulicom jedinstvenu saobra ćajnicu pod. imenom I spod džamije. Na1me, ulica se nalaLli neposredno ispod Dskudari Ahmed-čel ebine džamije. Razdvaj a nje navedene ulice u dvije samostalne saobraćaj nice nastalo je u austrougarskom periodu, upravo 1915. godine. Tom prilikom i dato je ovoj drugoj lirično j me Behar, k'o je je Ibez izm jene ostalo d o danas u upotrebi .

BEHDZETA MUTEVELICA
Ulica na lijevoj o bali Miljacke u starom dijelu grada. Ra'.Zv~jena od s astav.a Hrvatina (vrh) i Garapline najprij e na istdk pa na sjever d() veUke okuke Ulice Stevana SinđeliĆ8 . Ima ,u sredn jem dijelu i čikmu koja nij e zasebna uL ica. Ulica je u noV'i.je vrijeme sastavljena od d vi je ulice, koje su se nadovezivale jedna na drugu. Dionica .od Hrvatina do Colina potoka bila je u sastavu ulice Turbe, k ako se to vidi iz plana 1882. Iz istog jzvor,a saznaj e se da je dnuga dianka, .od Colina potoka do današnje Stevana S~nđelića ulice, bila :u sastaVIU ulice Maguda, rPa je tako i nosila njezino ime. Nešto :kasnije, ali prije 1916. ovaj dTugi krak izdvojen je iz Magude u s amostalnu rulicu pdd Illazivom Megara, po imenu tam ošnjeg užeg kraja, looji je, kao i jedno .t amošnde vrelo, prozvaJo se tako po jednoj tamošnjoj i sada postojećoj pećini (meg·ara, tur cizam = Ipećina , špilja). ObadVti.je te ulice spojene su u jednu, današnju, a ovoj 'Opet dato današn je ime pred. popis stan ovništva 1931. godine. Naziv čuva spomen na nacionalnog <borca srpske 'O r ijen tacije Behdžeta Mut evelića iz Sarajeva, koj i je poslije a tentata 1914. zajedno s a Avdom Sumbulom i drugim ~ nterniran u Arad. Rođen ,u Sarajevu ,10. 10. 1892, a umro u aradskim kazamatima 9. 2. 1915, dan posHje suborca 1 drug.a Avde S umbula. Posmr tni ostaci Behdželovi i Avde Sumbula preneseni su 1925. u Sarajevo i sahranj eni kra j Ali-pašine .džamije. Na gl1obovima je turbe, o tkriveno 1932. godine. Za vnijeme rata ulica je nosila li me po Vmihani Cuvidi, prvoj poznatoj pjesnik.injri. II Bosni, !roja je pjeva la pod utjecajem naše narodne pjesme; djevovala lpočetkom pr-ošlog vijeka L I1od~teljskoj ku ći ti Mujezi U novom sokaku na Hr.idu.

96

IZVORI I LIT.: Tekst natpisa na nišanima. - Mehmed Zildžić, S puta za prenos posmrtnih ostataka rahm. Avde Sumbula i Behdžeta Mutevelića iz Arada u Sarajevo, Gajret, Sarajevo, 1925., 7-8. - DeTvifi Tafr a, Nacionalni rad Behdžeta Mutevelića, Gajret Xl1I / 1932., 318-321. - Svečano otkrivanje spomenika aradskim mučen i cima - Gajretavim radn icima, Gajret XIII/ 1932.,
332-336.

BEND BASA To je danas izia'zni d r-um iz grada prema istoku u pravcu Roman ije. Počinj:i! (ld kraja Mustaj-pašina mejdana pa vodi na istok duž korita Miljacke do iza k,u pa1išta, gdje skreće lijevo i vodi u bespuće paralelno sa kolskim drumom. U t u rsk om perioou ta saobraćajnica izvodila je u .rekreativno područje u dolinu Miljacke, a poslije .okupacije BiH 1878, kada je g.od. 1880- 1888. probijen današnjj tunel i trasa od ·tunela dalje do Kozje ću p­ ri je, postala je izvodni kolsk!i drum za čitavo područje istočno od grada. Zav·ršna dio nica (odvojak u strani) Ikao stambena ijedinica nastala je poslije -oslobođenja i U'ključe!l1a'll ovu ulicu. Na2iv Bendbaša nastao je još tU 15. vijeku. Vuče korijen od benta, brane na Miljaokii, ; ,oju je godine 1462. d'OWšio Ga:zi Isa ...:beg Isha:ković k kao vodojažu za svoje mlinove, što su stajali pov.iše današnjeg mosta Seherije kraj Vijećnice. Brana je potpuno propala 1875, a naziv je ·ostao do danas ne samo za ulicu, neg.o i za cij elo to područje. P rema gornjem, toponim Bendbaša znači u našem je21iku Na bentu. Pored ozvan i čenog obUka naziva Bendbaša, vj:še se čuje u n a:r:odu izgov·or Bembaša, a ovjekovječil a ga je i ona poznaba naI10dna pjesma:
K ad ja pođ.oh na Bembašu, Na Bembašu na vodu, Ja povedoh I b'jelo janje, B'j elo janje sa s.obom. Kako se vidi, ovdje se radi o v.rlo ·s ta'r..om toponimu. Jedno vrijeme II austrougarsk'.om periodu (do 1910) u ovu ulicu bila je uključena i Ulica I a 2u1Ju tabiju, .odnosno .dam.ašnja Ulica Milana n Sa-rca.
Oslobođenje,

L IT. : H. KTeševljaković, Vodovodi, 183- 184. XXII / 1966, br. 6367 (26. 2), 6.

A. Bejtić,

Bembaša,

BENJAMINA FINCIJA
Ulica II starom, ravnom dijelu gr ada. Razvijena cd K o6ićeve do Obale vojvode Stepe Stepanovića zapadnom stranom zg.rade Narodne b iblioteke, odnosno bivše Vijećnice. Nastala 1896. dovršetkom zgrade Vijećnice. Status ulice i !prvo ime Vij ećnička, ,po zgradi pored koje vodi, dobila je 1910.
7

97

Današnji naziv ·dat je .ulici 15. de.::embra 1959, a čuva spomen n a predratnog naprednoOg krojačkog Tadnika (po nekim izvorima knjižar8ki radn ik) Benjamina F incija Binju (ro đen u Sarajevu 1888). Kao aktivan član radničkoOg 1 koOmunističkog pokreta 1929. uhapšen, mučki ubijen pa bačen kroz prozor na dvorište zatvoOra u Sarajevu. Rostoji neposredna uzročna veza II davanju naziva ove ulice po tome što je Benjam in umjen i bačen !kroz prozor u zatvoru .upravo u ovoj ulici.
LIT.: Jakov Papo, Benjamin Finci, Bin jo, Spomenica Jev r eja, 309-310.

BEOGRADSKA Ulica na lijevoj strani Miljacke u novJjem dijelu grada. Počinje od Zag.rebačke pa vodi u jugozapadnom pravcu do Spl1tske. mica se !pOČela izgrađiV1ati pred .prvi svjetski irat, a .prij e toga po_ stoJala je kao nenaseljen put. Ulica je do sada imala ove nazive: - Trebinjska, - Beogradska, - Varaždinska pa opet - Beogradska. Kako se vidi, ,ova u1i-ca od .početka nosi naruve po na'šilffi gradovima, a takvrih primjera .imamo još mnogo ill gradu, i po tome je :karakteristična baš opština Novo Sar ajevo. Ime Trebinjska dobila je početi«lm prvog svjetskog rata, upravo 191 5. godine. Na'z iv Beogradska dat je ulici odmah poslije ujedinjenja, 10. januara 1919. Varaždinskom se ,označavala za vrijeme okupacije 1941-1945. UskQT'o posLije ()slobođenja ,(20. a vgusta 1945) ulici je vraćen prijašnji naziv Beogradska.

BERKUSA MALA Ulica u južnom, br:đovatom području s tarog dijela grada. Počinje od v.rha Balibegovice i 'vodi Ula jug doO iU Kiomatin. Ulica je II potpunosti stambena, sa izgradnj.om sitnih individualnih objeka,ta. Razvila se kao put koji je pove:civao mahalu Balibegovicu sa Komatinom. Nastala je, barem kao saobraćajnica, dosta .r ano, najkasnije u 17. vdjeku. Status ,zasebone saobraćajllli ce i današnje ime dobija je 1900. ,g odine izdvajanjem jz dotadašnje Ulice Berlruša, koja je obuhv,atala ovu i današnju Ulicu Berkuša velika.
LIT. : Vidi Berkuša velika.

98

BERKUSA VELIKA
Ulica II južnom području starog dijela grada, dznad želj ezničke pruge. Razv.i.jena izmedu ulica Berkuše rnale i Džeke. Razvila se kao sokak s .rijetkom i sitnom dzgradnjom II staroj Hadži Timurhanovoj mahali, k<lja datira još jz 16. vijeka, a koja se u na rodu zvala limenom BerkuJa. Ime ulice sta·r o je :koliko i sama saobraćaj nica. Potječe cd narodnog imena navedene mahale, a i jedno 'i drugo .i me nas-talo je od naziva vode BeTkuša , vrela II samoj ulki Berkuša velika. Sve do 1900. godine ulica je nosila naziv samo Berkuša. i .obuhvatala je i današnj u Berkuš.u malu. Te godine nastaJa je razdvaj.anje te ulice II dvdje samostalne s aobraćaj nice pod imenima Berku~a velika i Berkuša mala. Cini se d a su ta imena preuzeta dz naroda, a sadrže jednu anomaliju: manjoj ulici dato je ime Berku ša veb k a, a onoj dužoj B erkuša mala.
LIT. : H.
K,..e!evlja kov ić.

Vodovodi, 104.

BESARINA CIKMA
Slijepa u liči ca uz staru čaršiju, odvojak ·na kraju Ulice maršala '.Dita prema sjeveru. Razvila se u turskom periodu u sastavu srpske četrvrti V aTOŠ. trne !Čikm e datira još iz .tursk.og perioda .po neko m B esaTi (prezime). pretku današnjih sarajevskih B esarovića, ikoji je u toj ulici imao han, orijentiran na današnju Ulicu mamala Tita, a ondašnju Cemalušu. Taj han g rađ e n je po sW)j prtilici krajem 18. V'ijeka, i u vijek su mu vlasnici bili Besare. pa se po njima i zavo BesaTin han. Godine 1878. bio mu je vlasIlik J()Vo Besara, a iZla 1880. ,njegov .sin Risbo J. Besarovic koji ga je oko godine 1900. prodao J evrej.u Salamu .ušćup1iji. Tako je taj h an ot u đen az porodice koja ga je sagradila i držala d ugo godina. U martu 1923. han je jako s tradao uslijed snijega đ dotra jalosti konstrukcije, pa je brw temeljibO obnovljen -i prozvan ..Drinom.... pod :kojim ~me­ no m i danas radi kao ugQsmteljski objekat - k afana. točio nica pića i
prenoćište.

Bezimeni Besara. nosilac imena ćikme, jedan je od. starenika sarajevske porodice Besarovića, koji su se II tursko doba prezivall tim kraćim prezimenom i koji se, inače, sreću II životu g r ada još u 17. v.i.jeku. Razgranata i ugledna sarajevska porodka. koja se do kraja prošlog vijeka bavna pretežno trgovinom. Porijeklom je iz okoline Srebrenice. Ime ulice potječe iz turskog perioda ti nije se do danas mijenjalo. LIT.: H. K,..e.t ev l;akovtć. Hanovi i karavan-saraji, 87. - ..Besarln han .. se SMio, Večernje novosti, 11/ 1923, Sarajevo, br. 82 (14. 3), 2. - V. Skarić, Iz trgoval!kih tettera i pIsama, 47. V. Skari ć, Srpski pravoslavni narod i crkva, 66.
7'
99

BETANIJA

Ulica iznad Bolnice na Jezeru . Račinje na mjestu gdje Se sastaje vrh Ulice Hasana Brkića te počeci Kromoljsk-og puta i Ulice Slatina i vodi na zapad samom kosom brda iznad Bolnice ci. Koševskog stadiona. Saobraćaj nica izvodi kao nenaseljen 'i neuređen 'Put na Ulicu Đure Đ a ­ kov~ća ispred zapadnog ulaza na Stadion.
Saobraćajnica
Počela

je stari put k.oji ima prirodnu trasu k.osom brd a.

se naseljavati nešto poslij e ok u pacije 1878. gQdine. Prvi doseljenici bili su Avd.v~"i, došli ovamo iz Plane k<:ld Bileće, pa Se ta, ulica po n1 ima i p r cr.wala Avdića brdo i zvala ta;klo sve d() d8/Van j.a, današnjeg imena . A vdići, inače, i 'Clanas žive II toj ulici.

U prvim godinama poslije oslobođenj a 4menom Betanija zvala se dionica današnje Ulice Hasana Brkića, od raskršća za Jagomir pa do na vrh brda, gdje počinje Kromoljski put desno i bivša Ulica Avdića brdo na lijevu .stranu . '110 je stara ulica Koševsko donje brdo. U godinama poslije os l obođenja Ulica A'Vdića brdo uključena je .u ulicu Betanija . Dana 14. juna 1966. prvobitn a Betanija (do na brdo) postala je sast avni dio stare ulice, a novog imen a Hasana Brkića. Na taj način nekadašnja Ulica Avdića brdo postala je ponOVQ samostalna saobraćajnica, ali otada pod imenom Betanija.

Naziv uhlce dat je po 1men u užega kraja, a taj kraj pI10zva(J se tako krajem prošloga v.ijeka po Domu 'Za iznemogle sestre milosrdn:ice kat{)ličkog reda .. Kćeri božje ljubavi.." koji se zvao Betanija .j koj i je bio u neposrednoj blizini, u današnjoj Slatin1. Dom je Qsnovan 1882, a radi.o je sve do decembra 1946, kad su zgrade, zajedno sa ekonomijom uz taj dom u pov.ršini od 243 .340 mZ nacionalizovane. Betanija je, inače, ime mjestanca na Maslinskoj gori jugoistočno od Jerusalima (današnj e selo EI-AzaI'liyye), I11Jec je hebrejsko-sirijska-arapskog porijekla, a znači ,.Kuća ubogih«. Eto, po tome mjestancu, koje se navodi i u bibli}i kao boravište Kristova 1Pr'.ijat.elja Lazara, nastao je .naziv n8IVedenog doma, a potom, posredno kraja i današnje ulice toga imena.
Avdić,

IZVORI i LIT. : Moji podaci, pored ostalih izvora, i lično od porodice stanovnika te ulice. - S. i V. Trifković, Sarajevska okolina, 248.

B IHAĆ KA

Ulica na Dolac-malti, kod podvožnjaka. Počinje od . Ulice v.ojvode Radomira Putnika ~ vodi Jza zgrade Doma zdravlja ,..Omer Maslk« u jugozapadnom pravcu do korita Miljacke i željezničkog mosta na pruzi za Bistrik. Ulica se počel a ra'Zvijati pred dnugi svjetski rat u sastavu Ulice vojvode Rack>mira Putnika . Tek poslije oslobođenja, kada se uNca potpuno oformila kao građevn a urb an1stičk a jedinica, dobila je zaseban status i ime Bihaćka po gradu Bihaću u zapadnoj Bosni.
100

dionica te ulice prvobitlW je bila samostalna sa(l braćajni ca i zvala se D olačk a . Status ulice i to ime saobraćajnica je dobila 8. juna 1948. Uključena je u numeraciJi ku ća Bih aćke ulice prije nekolikoO gooina bez posebne -odluke.

Početna

BIJELA CESMA

Ulica na Vratniku. Počinje na kr-aju ,ulice Jeloovac (kod džamije Iplidžik Sinana) te vodi u jug.oistočn()m pravcu neposredno iza Jajce-kasarne .i. IzvoOdi u Jajačku ulicu kod Bijele džamije. Raz'llila se kao s()kak u Mahati Divan- katib hadži- Hajda r a, koja se !pOčela formirati ok·o Bijele džamije još u prvoj polovini 16. vijeka, a nešto kasnije je izdv() jena njena počet n a , usponska d ionica i ušla u sastav nove, Iplidžik Sinanove maha le iz druge polovine 16. vijeka.
Današnje ime ulica je dobila po Bij eloj česmi, kako se i danas zove star a kam ena česma na kra ju te ulice, nepoo.redno ,uz Bijelu džamiju. Taj mali objekat i spomenik uhllltarnog značaja vjerovatno je zadužbina osn rv-ača džamije Hadži Hajdara, a u kasnijim vremenima nek.oliko je puta obnavljana, posljednji put godine 1815, kada je u objekat .uzidan i onaj današnji natpis. Cesma se tako prozvala po tome što su stanovnici tamošnje mahale r edovito krečom bijelili česmu, ~te je u vij ek bila svijetla i bijela, kao i susjedna Bijela dža mija, k.aja j e na isti način dobila to ime. Ta je česma i danas čitava. Naziv ulice Bijela tesma nastao je još u turskom peniodu, šk! vidimo i iz Popisa stanovn ištva Sarajeva iz 1867 /68. godine , gdje - naVodi pod se t ur skim limenom A k- češtne. Od 1878. do 1885. godine zvala se Od džamije do diamije ulica (jer zaista vodi dzmeđu dVije džamije), a od te posljednje godine uobiča j e n jc samo današnj i naZ'iv.
LIT.: H.
KreševIjaković,

Vodovodi, 87.

BIJELA DZAMIJA

UUca na Vratniku, .razvijena od Zute tabije na Jekovcu do Ulice česma . Razvila se kao zaseban sokak u Mahali D ivan - Iwtiba hadži-Hajdara, tlooja .se počel a foOrmirati j oš pol(lvinom 16. vijeka. Ime je ulica dobila Ipo objektu Bi je loj džamiji, a to je naro'dni .naziv za džamij u Divan-katib hadŽi H ajdara, !ki()ja se nalazi nešto podalje, na uglu Jajačke i Ulice B ij ele česme, a koOja je nastala 1545. Prozvala se II nnoou Bijelom po tome · to je njez.ina fasada, zajedno s minaretom, svake godine ,biješ ljena k rečom. Ulica nije neposredno vezana za d žamij u istoga imena, nego se ulijeva u Ulicu Bi~ela česma, a tek ova ulica vodi doO Bijele džamij e. Naslijeđ ena nelogičnos t. Povod davanj u takvog imena ,ulici, koja Bijela
101

UlJe neposredno vezana za Biljelu džamiju, valjda je bio u tome što je ova ulica bila najkra'ći prilazni ,put iz središta grada prema naselju oko Bijele ·džamije. Naziv ulice je narodni, dosta je star, a iza 1878. ušao je i II službenu upotrebu i tako zabilježen u katastarskom planu 1905. godine. Medutim, to ime nije se oduvijek protezalo na čitavu današnju trasu uhlce. Di()nica što vodi uz sami 'b edem Jajce-kasarne {pravac jug-sjever) sve do 1921. bila je sa m()sta1na ulica i zvala se Bijela bašča, a te godine je uključena u Ulicu Bijela džamija.
S.
Traljić,

IZVORI I LIT. : Sidžil155 4-57, 5, 115, 118, 183, 165, 158,206,223, 334 . Sarajevski grad Vratnik, 36-40.

BILEĆKA

Ulica u predjelu Starog H rasna. Fočinje od Ulice b raće VuX()vića pri samom njenom kraju i vodi na jug između Biokovske i Ava1ske do željezničke pruge. Saobraćaj nica se počel,a izgrađivati dsključivo kao sastavni dio $išićeve uldce, odnosno dan.ašnje Ulice braće V,uk,ovića, pred prvi svjetski rat. a sama trasa II današnj em oblik'U izgrađen a je i dobil a status ulice IXJ;slije osLobođenja. Današnje dme saobraćajnica je dobila 7 . .oktobra 1960. Dotada se zvala Hrasno VII.

BIOKOVSKA

Ulica u predjelu Starog H.rasna. Počinje od Ulice braće V ukovića i vodi oo 'Pod tr asu želje:tmičk.e opruge i'zmeđu Hrasničke i A'Valske. Sve do davanja današnjeg imena nije imala zasebno 1.me. Status samostalne ulice i današnje d.me ulica jt! dobila prije nekoliko godina. Naziv je dat po Bi dkovu, poznatoj planini u srednjem dijel·u dalmatinskog obalrnog pojasa, na k.ojoj je za čitavo wijeme okupacije 1941-1945. postojao slobodan teritorij.

BIRCANSK A

Ulli.ca II Novom Sarajevu. RaZVijena II pr,a vcu jug-sj ever od Ulice Blagoja Paroviča do trupa željezničke pruge. mica je nastala 1929-1930. i nosila najprije _ oznaku slova ...G .... Godine 1931. oobila je ime Gračanska, vjerovatno po srednjovjekow:..,om manastiru Gračanici II Sr.biji. Današnje ime ulica nosi od 8. juna 1948. godine po regionu Birač II slivu rijeke Jadra II listočn.oj Bosni. Do izgradnje pr.uge Samac-Sarajevo 1947. ova ulica se produžavala IX>d istim imenom 'i 'iznad današnje trase pruge, a tada je ta tr:asa
102

prekinuta, odnosno razbijena u dvJje sasvli.Jn samostalne dionice, koje nemaju izravne saobra6ajne veze. .uza sve to, za .obje dionice ostalo je staro !ime i staTa numeracija, koja :ide od početka prve do kraja druge dionice. Tako je to bilo sve do 12. 12. 1968. ·g odine, kad je dionica iznad pruge izdvojena .u samostalnu uNcu pod nazivom Ulica Starine Novaka. Postoji pješaćka ve-ota između te d vtije saobraćaj nice putem željezne p.asarele iznad ik.-olosijeka, klOja 1e izgrađena 1965-66. godine.

BISTRIK BASAMACI
Ulica-stepenište II području Bishi:ka. Počinje od donje dionice Ulice 6. novembra, vodi kratko na zapad pa se .račva u trli kraka: prvi prema zapa\iu do Ulice Derviša Numića, drugi na jugozapad do Brdo džamija ulioe, a treća na jug (nedavno prosječen) duž kor.ita Bistr.i k potok do Ba1ibegovice, gdje zaviršava kao slijepa trasa. Sa(lbraćajnica se razvila u turskom perkIdu kao sokak na području dvije tam(lšnje mahale: Cokadži hadži-SuZejmanova, zva na Za beglukom, te Kadi Hasan-e/end.ijina, zvana Brdo-džamija, .obadvije nastale pol(lvinom 16. Vijeka. lme ulice nastalo je po karakteris1rl.čnoj konstrukciji k(ll-ovoz.a. - po basamacila (turcizam za stepenice) i po starom imenu glavne ulice Bistrik (današnja Ulica 6. novembra), od koje ,i počinje. Ime Bistrik kao d io n aziva ulice ovdje nije ·dat u svrhu diferenciranja limena ulice od neke druge s li čnog imena, j er takve i ;nema, nego je to pobliža topografska oznaka ulice sa svrhom brzog OTijentisanja o kraju u kojem Se nalazi. Ulica je II prošlosti nekoliko puta mijenjala oblik. imena: Basamaci čikma, Biserik-basamaci čiknut, BistTik- basamaci, od god. 1921. samo Basamaci, a od osl.obođenja opet Bistrik-basamaoi.

BIST·RIK BRIJEG
Ulica u vrhu ·Bistrika. Počinj e od završetka Ulice 6. novembra iznad željezničke pruge i vodi do Ulice P aje. U odnosu na početak izlazna tačka ulice nala zi I e u jUJglOistočnom rpra,vou. Ulioa je stambena. Pootoljala s je i u tur s ~am periodu kao sokak većim dijelom u Mahali Paje, kak-o se II -narodu z-vala maha}'aokQ džamije Hitri Sulejman iz 16. v ijeka. Sta'ri naziv ove ulice I io je Brijeg, <fl nastao je po tome što u lica b zaista vodi u z ,bregovit teren. Tek. ·pos1ij-e oslobođenja ulici je dodma pvbldže topog ra fsk a oznaka B"istrik i taka je nastalo proškeno ime Bistrik brijeg, uzebo, svak'a:ko, iz upotrebe 'o oj u de već tada uveo narod. U planu grada iz 1882. javlja se 'p od posebn im imenom Brijeg-tuTbe ulica. U popisima ulica od 1899. ime glasi Brijeg i tuTbe, a 1900. Brijeg-.bw-be. Te posljed·nje godiine ulica je otišla II sast av Bistrika (današnja ulica 6. novemlJfa), a 1910. ponovo je postala samostalna saobraćajnica, .ali pod .novim, jednostavnijim imeno m Brijeg. Prvobitni nazi, v ulice, odnosno sokaka, sadrži spomen na tUl'lbe omi vača džamije H itri
103

Sulejman, koje je bilo kraj same džamije u Pajama i .koje se, unače,

navodi u jednom popisu sarajevskih hunbota iz prve polovine 'Prošloga vijeka.

BISTRIK DONJA CIKMA Slijepa ulica u Bistr iku, odvojak od Ulice 6. novembra koji vodi na :3apadnu (desnu) -stranu preko potoka Bis1lrik. Razvila se u <turskom periodu kao sokak u Mahali Gazi Mehmed- bega koja se počela formirati. prije 1520. godine ",vidi Ulica Bistrik džam~ja). Naziv ulice je star . EV()cira nekadašnj e i me osnovne ulice na koj u se veže, a to ·je Bistrik, !kaIro se ranije zvala današnja Ulica 6. novembra (vidi tamo). Ci:k!ma ima oznalku Donja zbog toga, što se .poviše te saobraćaj n ice nalazi još jedna ulica "istog jmena i karaktera (vid i Bistrik gornj a
čikma) .

Naziv se nije do danas mijenj a'O.

BrSTRIK DŽAMIJA

Ulica u Bistrtku, razvijena između Ulice 6. novembra i Ulice Bistrik-medresa. Pravac razvijanja zapad-istok. Nastala u tursko m periodu kao sokak II M ahali Gazi Mehmed-bega, :koji je udario temelj toj m aha li ·izgradnjom svoje džamije II tome kraj u godine 1520. Još od turskog vremena ulica nosi današn je ime po spomenutoj džamiji u Gazi Mehmed-begovoj mahali, u ko joj je i ova u lica. Ta džamija, građena s kamenim mi<nar etom, nalazi sc nešto podalje od 'ove ulice, u ,poprečnoj dionici susjedne Ulice Bistrik-medresa. Njczin 'osnivač Gazi Mehmed-beg je sin os.ni,va-ča Sar a jeva Gazi Isa-bega. J oš u drugoj ,polovini XV vijeka pod imenom Mehmed-telebija srece .se k ao jedan od prvih gospodara novoosvojene PavloV'ica zemlje (1466- 1468). Na tom položaju zasnovao je turs ki dio varoši Rogatice, koja se po njemu u či tavom turskom peviodu zvala Celebi-Pa'z ar. U Saraj evu je imao još zadužbina. Naziv ulice ni je se do danas m ij enjao.
L IT . : H . Sabanović, Postanak i razvoj Sarajeva, 40. - A. Bejti ć, Rogatica u periodu turske vladavine, monografija Rogatica, Sarajevo, 1966, 48-39.

BTS'T'.R T GORNJA CIKMA K

I to je 's lijepi loovojalk iz nekadašnje Ulice Bistrik, kako se ranije zvala d anašnja U1i:ca 6 . .novembra. Ulica razvijana u pravcu j ugozapada u gorn jem dijelu Ulice 6. novembra, u neposrednoj blizini željezničkog mosta na pruzi Sarajevo - Višeg.r:ad. Trasa .ima dva kraka, oba u krivinama. Ulica je u potpunosti ti p iča n sok ak sa kaldrmom starih sarajev104

skih mahala. Razvila se lU rnekadašnjoj Mahali Sejha Bagdadije, za ~Ojll se do sada neosnovano držalo da spada II najstarije sarajevske mahale. I taj naziv 'Ulice star ,je podjednako kao i naziv susjedne ulice Bistrik donja čikma. Etimologija imena ove .ulice identična je i analogna imenu Ulice Bistrik donja čikma (vidi tamo). Ni taj naziv ulice nije se do danas mijenjao.

BISTRIK MEDRESA Ulica II Bistlrik.u, neposredno vezana za Ulicu Bistrik džamij a. Počinj e od Ulice Dragice Pravice, vod.;i II južnom p.ravcu pa pod uglom zaoueće na za.pad ispod tamošnje džamije li. izlazi na Ulicu 6. novembra. Ulica se razvila kao ,sok'a k -ll Mahali Gazi Mehmed-bega, .koj i je tu sagradio svoju džamiju godnne -1520. ti. tim udarilo osnov toj mahali. Upravo II toj mahalil ti. ulici negdje poče1lk<om 17. sto ljeća, vjerovatno 1614. godine, osnovao je Sejh I brahim-efendija Bistrrigija (roden II toj mahali, u Btis-triku, pa mu >otud i takav prili:menak) svoj hanikah, medresll derviškog smjera, koja se kasnije pretvoni.la III zav.iju ni tekiju. Bilo bL i lak<> li. log.ično uzeti taj Bistrigii)j.n hanilc!ah ka<> osnovu starog i današnjeg naziva ulli:ce, ali se tome proti'Ve ove činjenice: prvo, hanikah nikad i nigdje nlije bio medresa u pravome, .mti .u onome popularnom, narodnom smislu. Drugo, 'llajnov:ija "ispitivanja H. Saba nov.i.Ć8. o razvoju Sarajeva II 16. vijeku pokazala su po prvi put da je mnogo prije BisUigije osnivač ·tamoonje džamli.de G azi Mehmed-beg Isabegović sagradio jednu medresu II tome >kraju, baš uz džamiju, oko 1520. godine. Na osnovu takvih rezulta,t a mislim da se Utica Bistrti.k medresa zove upravo po toj Mehmed-begOVOj medll"es.i i da je, prema tome, naziv priUčno star. Star~ji o blii:k imena ulice bio je Medr esa sokak. Današnja konst.m kcija imena Bistrik-medresa je novtijeg datwua li nastala je kao potreba >fa'21liloovanja od ulice sličnog imena Medrese ili' Medr eseta u vrhu ulice Miloša Obilića, ikako se 'ZVala današnja Unca Muhameda
K adtća.. Sabanović,

Postanak i razvoj Sarajeva, 40. - S. Kemu.ra, Cureva džamija u Sarajevu, Glasnik Zem. muzeja, god. XX/I008. - Sa ći-r Sikirić, Sarajevske tekije, Narodna star ina, sv. 14/ 1927, Zagreb, 70. - S. Ba~agić, Znameniti Hrvati Bošnjaci i Hercegovci u turskoj carevini, Zagreb, 1931,
LIT.: H.
31-32.

BJELAVE Ulica 'll sjevernom području starog dijela grada. Počinje od Nemanjine na izlazu d.z D'-ti.džiloovca, vodi p.nibLižno u pravcu sjever-oistoka i z.avJ"šava II Ulici Vuka Karadžića. U početnoj dionici !ima .odvojak na desnu stranu, približno u pravcu dstok.a, koji izvodi II Ulicu Lajoša Košuta, a .ipak nije samostalna saobraćajnica, 'nego je uključena u numeraciju matične ul·tee.
105

I nazilV li. sama saobraćaj nica su relativno vrlo stam. Ovdje se radi o dmenu naselja iz doba I bosanske samosta lno:;ti, looje se pos1ije utopilo u 1 r ad kao zasebna mahala pod .starim imenom B Have . Takav, seoski 9status te 'l1aseob1ne bio je god~ne 1528-1530. Ubrzo iza toga, godine 1531, II središtu pni<jašnjeg sela,!fl tad ašnje mahale, sag,raciio je neki hadži Alija džantilju, a do deset godina !iza bog,a, godine 1540, ta mahala registr.ir a 's e II katastarskom 'def ter.u ovako : M ahala hadži-ALijina mesdžida, poznata pod imenom BHave . Ta'j mesdžid I og·a hadži Alije identičan je s t današnjom .džamijom Nabrdilo hadž.i Alije (prezime domaće), a to znači da je lok acija te džamije bil a centar srednjovjekov.n og - ela i kasnije mus s1i'manske -mahale Bjelave.. I danas se maziv Bjela'Ve u potrebljava ·kao ime li ,z a cij elu tamošnj u stambenu <četvrt, a ne samo za ll~iou koju promatram o. Saiobrača.jnica nosi današnje ime cd. 1931. godine. Dotada se dri.jeHla II dvij e samostalne ulice pod d.menom Bjelave tt Bjerave gornje. Tim drugim i menom zvala se ova, ,g la vna ulica. Imenom pak Bjelave označava'o se spomenuti. odvojak n a desnu stranu koji je, kako se 'vidU, bio zasebna .ulica . Godme 1882. ulica, koju promatram.o, označena je pod menom Bjetave gornje, 'a orlv, jak na <lesnu stranu zvao se o Bilalovića Omera urica po nekome Sarajlijli toga Ij:mena i prezimena, či·j i identitet nisam mogao utvrdlltti.. Izmjena ·na2jiv.a te >druge ulice nastala je u austrougarskiom periodu, jer 1916. sretamo sta·n je koje je zatečeno 1'931. Ime Bjelave kao na ~v 'navedene {glavne) ulice li cijelog <onog kraja (mahale) sačuv alo se u nekoliko stanih - đ1a1l"od ni-h li!rskih pjesama iz Sarajeva. U j e<inl()j ~'Z mo je zbirke početak glasi. 'Ovako:
P>odigH se mladi Vratl1ičani

i pred nji-ma Mmit Mustafa ga

na Bjelave Odundžino j A ti, a li A te doma 'ne bijaše, u mahali kolo v:od.ij a·š e . . .
LIT.: A. Bej tic, Bjelave,
Oslob ođenje,

XXII j 1966, br. 6446 (16.5), 6.

BJELAVICA Ulica u južnom području -starog odd.jela grada, ,pod Tre bevdćem. Razvijena u ti ugjjllitočnom smjeru rOd ,ulice Tl()ka .-do potoka Blistni'k. PostojaJa kao sokak još u 16. vijeku. Do polovine toga Vijeka I b"ila de II sastavu Mahale Terzi- baše hadži A lije, čija "Se džamija I!lalazi u ulici Balibegovica, a ·o tada je ušla u sastav I!lo\loformirane Mahale A šik kadži-Memije, koji je tu, II samoj ulici, sagradio tih I odina džamiju kao .sv.oj u zadužl:rinu. g Ime ulice nastalo je po ci.stoimenom toponimu onoga ·Im-aja. Taj toponim stariji je ,o d turske vlasti u ovom gradu. Spomj.n je se još 1462. II Isa- begovoj 'z akladnici kao zernljdšna parceLa, koj a se zavješta, pod imenom Bilavica, Th-ema tome i naziJv ulice or:iginalan je ci. 3tar koliko i sama ta ulica. Godine 1565. spominje se stanovnik Terzi..lbašine mahale
106

Velija BjelaVli.ca ili Bi.Jlavica, a ~ u 18. vjj~k u sreće se u Sar ajevu musl'imanska porodica prezimena Bjelavica, i sigurno s u -obje te porodice nosile pr ezime po ·'bome toponimu. ~ed ok1upaciju BiH 1878. ulica je .imala naz.iv Bjelavica bistrička , što bi aludiralo i na neku drugu Bjelavicu, koja , međutim , nije pozna ta. Od 1878. do 1885. uhca je nosila ime Bjel avica potok, po tamošnjem 'potoku Bistrik.
LIT.: H. Sabanov~ć, Dvije najstari je vakufname u Bosni, Prilozi Orijentalnog instituta, 11/ 1951, 21. - V. Ska r i ć, Sarajevo i njegova okolina, 40.

BJELINA CIKMA Slij epa ulica 'u središtu grada, u bLizini Baščal'šije. To je odvojak od Uli ce maršala Tita prema sj ever,u, uz istočni zid ugostiteljsloog objekta ...D.nina+<, nekadašnjeg BesarJna hana. UH,ca se razvila na istočnoj perifer iji .stare 'četvrti V ar oš, u kroj'Oj su stanovali i lI"adili isk ljučivo hrišćani pravoslavci. Kalro je u toj ulici .glavni .objekat ,» Drina..., prijašnji Besar in han (v,tda: Besacina fukrm a), li kak.o je .taj .objekat g r ađen , po prilici, krajem 18. v.i jeka, možemQ 'drla1li d a ni ta ,u lica nije s tarija od tog vremena. Naziv uHce nastao je po jednom članu stare pravoslavne svešteničke porodice Bjelo JcQja je dmala ·lvuću u tome sokaku. Naziv potječe iz turskog peni.oda.

BLAGOJA PAROVICA Ulica u Novom Sarajevu. Počinje od 2ivka Jo$la 'ULice pa vodi u zapadn.om prarvcu do prelaza preko pruge .u pravou Buča-po toka. Saobraćaj-nica je nasta1a, odnosno dobila sta'bu.s ulice upravo 1905. godine, u vni.jeme ·kald se t ek počelo stvaratti. ,čitavo tamošnđ e naselje pod 'i menom Gradski Pofalići kao prv,a 1oo1onJ:ja željezničara 'z adru-gara. Tada je ta ulica dohlla li -svoje prvo ame Agana9ića po staroj sarajevskoj pOl'ochcl Aga nagi ća preko čirjeg j e imanja saobraćaj nica pros ječena. Drug·jj period izgroo.rue te ulice otpočeo je 1929-1930. g radnjom .onih današnjih kućica zadr.ugaa-3 že l jezniča r a. Poslij e oslobođenj.a u sastav t e ulice uk}tjučen je d .njellin produžetak ;prema zapadu. Obje te ddOI'llice postale ISU jedna ullica i dobile .nov:o ime S taljingradska 8. j una 1948. godine. Ubrzo iza toga, 29. maj a 1952. dobila de n ovi <J1a7Jv Aleksandra RankoviĆ3 , a posl.:i.ie Ii.zlaska Zakona o imenima ulica, prema koj em se naziv.i ulica ne mogu davati po žiV'Un Učnostima (~zimaj.ući predsjed.ni:ka Republike maršala 'Dita) , 20. marta 1954. to je trne uk.inuto i dato nov.o, ovo d a naš nje, u spomen na predra tnog r-evolu cionar a Blagoja Parovića (ro đen 1904. lood Nevesin ja), uče107

sn:ika II španskom Il'atu, II kojem je i poginuo na dužnooti polJitičkog komesara XIII internacionaLne brdgade na Madr,i dskom Nontu 1937. godine.
11/ 1930, br. 9 (4. 9), 2 (radovi Zadruge u Aganagića ulici). -

LIT.: Podizanje

željezničke

kolonije u Sarajevu, Sarajevski

džić). Slavlje 2eljezničke stambene zadruge. Proslava 15 novih radničkih do~ mova, Zadruga. II/ 103l., br. 9 (25. 9), 3 - NUsret Seferović, Blagoje Parović, Znamenja revolucije, Sarajevo. 1959, 135-160.

B. M. P(alan~

željezničar.

BLAZUJSKI DRUM
Ulica d jedna -od glavn<ih, :lzv>oonth saobraćaj nica na IlidŽli. Sastavni dio saobraća1l11ice što Sarajevo povezuje pr€!ko Iilidže sa Z8ipadnom Bosnom .i Hercegovinom. Počinje od beoonsk,og most a na lijevoj obali Željez'fllice oi vodi oo kraja naselja Ilidže .u pravcu naseljenog mjesta Bla'ž uja, po kojem i nosi na,ziv. Saobraćaj nica ;poznata od stari-na, na što upućuju oi staroi turski mostova i'Z 16. Vijeka, prV1i na 2eljeznioi, na mjestu današnjeg annirano~betonskog, 'a drugi na rijeci Bosni, p.rek<o rk'ojeg je vodio ovaj put sve do ·nazad desetak g.odii.na. Stat·us ulice saobra-ćajn~ca .je dobila 20. decembra 1960. Nije slučajno što je II nazivu ostao izra.z »cWum-, jer, lU s t vari, to je još uvijek rijetko naseljen vangr.adlSki put, drum.

BLEDSKA
Ul·ica u K'ovačioima, na pubu za Vraoa . Razvtijena 'Od Zag,rebačke na istok do današnj e DurmitDrske (p rijašnji Nov·oseli). Sao'br.aćajnica je lj, kao ,trasa lj. -kao stambena jedinica nastala nešto prnje prvog svjetskog 'rata. Do davanja današnjeg limena nosila je na1 jpnije nazj,v Karlovačka po gradu Karlovcu u Hrvatsk()j, a potom Zagrebačka čikma lijevo. Današnje ime potisnula je 'Ono sta:ro 7. oktobra 1960. godine, a dato je po Bledu u SllOven:iji.

BOGDANA KAPELANA
Ulica u Starom lLrasnu. Ročinje (ld U1ice 27. julU između Dunavske i Ulice Pere Dokića i vodi na jug do lispod Pirijedor ske ul.:i.ce, gdje se završava 'kao čilkma. Saobr-aćajnica I ao · tambena jedinica počela se !izgrađivati između k s dVr rata, a sve do davanj.a današnjeg imena nosila je oznaku Naselje a Hrasno XI.
10'

Dan'M nji naziv da t je ulici 7. oktobra 1960, a čuva ,sJecanje na poznarog člana KPJ i studenta 'p8. rprvoborca i narodnog heroja Bogdana k Ka.pelana, I oji je 1'Iođen 1914. godine u Rašinovci'llla kod Bos. Petrovca, a pogin uo nQvembra 1941. krod Už ičke Fožege u bomi proti1V .četnika Imo jedan od prvti.h, naj hra'bflijrlh i najbolj:h komandanata partizanskih odreda. Autor je neko1ikQ abjavljenih radova koje je napisao kao sbudent u Beog.radu.

BOGUSEVAC Ulri.ca u vidu d'1iO.lJi.r&ne stambene jed'1nice na najvti.šem vrhu Bistrika II ,teškio pristupačn oj vr leti, neposredno ispod cnnogo rične šume. LociJrana !iznad i~vol1i:šta Bistnik potoka. Pristup ima ~7. Ulice Krka (nastavak Ul ice 6. novembra) duž ()twJrenog I .ol1ita Bistrik potoka, ali samo k u "V1idu nogostupa. Drogi korak Boguševca !izvodi na put za 'Th'ebević . Naseobina (ld rdesetak kuća, nastala ·u cjelin·iI poslije OSlobođ enJa, kad su tu iozg.radi1i ,porodične kuaice doseljenici i!Z istočne Bosne bez plana i odrobrenja. P rije desetak godina naseobina je legalilliran a, i dat joj je 5t atus u lice, a tada je ·dobila i današnj e ione po starom i z atečenom imenu lokaliteta .na Jmjem se razv-illa. Imenom BogtLŠevac zove se jedan izvor vode II tom k r aj u (današnj e w elo Begovac) , koji je u turskom peniodu davao vodu za najmanje šest uličnih česama u b istni čk o j strani

grada.
LIT.: H .
KreJ ev!jako vić,

Vodovodi,

!O6-110.

BOJA BOSILJCICA

Ulica '1.1 Hnasruci. Ra'ZVdjena od Ulice Alekse Bo}oV1ića Brke do Ulice 29. novembr a . Stambena u1Ii.oa. U potpunosti nastala poslUje 1950. Status g.ra-dske soobraćajnice li današnje lime kao prv.i na'Zj,v dobila 20. decembr a 1960. Na'ziiv je dat II spomen na Bogdana BosiljUir a, zvanog Boj-a, prvoc borca j,z sela Vruci kod Ilidže, . gd je je J ~oden 1915. ,godine. Predratni opštinskti vojni r e ferent na Uidži. U NOR 'otišalO .oktobra 1941, u sastav Koalin.ov 1č.\rog «k'eda. Poginuo 13. januara 1944 . .na 'Pu-tu za Sestu dstočno­ -bosansku proletersku brigadu kao zamjenik komandanta VJ sočk o-!.ojniOkog odreda.
IZVORI : Biogra.fska
građa

o prvoborcima NOR-a

građa

Sarajeva.

BOWAKQV PO'IlOK jeoonica 1 (lJlaselj eno mjestIO) Illa sjevernoj, desnoj strani n.ove saobra6ajnice Buča -potok - RajIovac ko joj Je dat o ime Ulica 21. maja. Naselje <između Buča-potoka i Briješća, uz korito
109
SaobraĆ8.jrl'i.ca i .stambena

tzv. Boljak-ova potoka po k'ojem i samo naselje, kao li saobraća j-n:ica , nosi :ime. Nekiadašnje malo seosko naselje od svega nekoliko kuća <ianas se razvilo !i još uvijek .razV'iija u zna-tnu stambenu jedinicu. Osnovu te jedinice čini sarob.raćajIllioa koja vodi od mice 21. maja duž ,navedenog potoka u pravcu sjeveroistoka li I ()j.a se zaW"Šava u neirzgređenom terenu k II brdu.
LIT.: S. i V.
Trifković,

Sarajevska okolina, str. 10, 100, 104-107., 188.

BORAK

Ulica na ·lUjevoj 'Obali Miljacke naspram MarindvoM. Počinje od Ulice Miče SoloolQvića .kao ul!ica--stepenište, 'a zawšava se u NevesinjsK!oj kao poseban, poprečni sokak. P!rva dionica lU vaau stepeništa trelativno je st8iI"a li: do 1931. godine .imala je status ul:ice čikme pod imenom Terezija čikma II. Poprečni' krak: nastao je .u doba stare Jugoslav.i.je, pa je bakoO nova, ·prohodna ulica .1931. ,g odine dobila današnji naziv Borak. Ime ulice je stati. naziv čitavog onog Ik:raIja. I Staro jev.rejsloo g·roblje iznad pruge još i danas rove se Groblje na Borku. po ,bome, što su nekada :njegove humke i nadgrobni 'kamenovi zaista bili ina samom Barku.

BORISE KOVACEVICA

Ulica II središtu grada. Razvijena u Ibl!izini d paralelno sa Titov-om ulicom od ,Ulice Pa:v.Ja Gor.an:ina do IDke Mahmuba rBušatlrije i dal1e .na ·jstok u pravcu Ulice Radojke Lilić. Ima ti. krak prema 'Di1Jovoj utim. Počela se ,tr asirati i izgradii ati u ·toku pwog s vjetslrog rata, a -u potpu v noom, je orormljena za vrijeme stare Jugoslavije, osim završne di'Oll.ice od Ulice Mahmuta Bušatlije prema dstokiU, koja je prosječena ~ pnipojena ma.trl:čnoj saobraćajn.ici, pni:je dese tak ,g odina. 6aobra6ajnD.C8 je dobila stlatus ulice 192·1. .godrlne, i već tada joj je dato 'Prvo iilme SokoIska po SOkolu, gimn-astičk.oj .organizacij'.i li. društvu za. ·buđenje naci-onalne svijesti 'kod slovenskih .naroda, k()je je između dva .rata djelovalo li u Sarajevu, a !prestalo potpuno s Il'arlom početkom drugog svjetsloog rata. Za vrijeme Qkupacije 1941-1945. ulica se zvala Ustaška. Današnji 'na2llV ulica je dobila 6. ,a pnila 1946. u znak pijeteta prema narodnom heroj.u Boriši Kovačeviću Sćepanu, predratnom profesoru i .revolucionallu (rođen lU Duv·nu 1909). Bo zadatlk!u CK KPJ došao je 28. septembra 1939, zajedno sa Isom JovanavićeIn, u Sarajevo oi tu su. obojiioa od početka ustanka ,radili na proširivanju .pa.rtiJjske organtirz.acije u BiH, a pose'bno na 'Okupljanju mdustridskih radIlii.k'a. U početku ustanka b:.o je član PK KP za BiH. Otišao je među prv.i.m na Romanij.u neposredno 'iz Saa-ajeva. Sredinom o kto'bra 1941. postavljen je za prvog politi&og ~omesal"a novoformiranog K'ail.inovićkog odreda. Istakao se kao
110

borac i političkJi radnik. Poginuo je kao komesar brigade pri samom zav'r šetku pete nepr ijatel jske ofanzive, 14. juna 1943, od a.vionske bombe v.iše Rataja kod Foče. za narodnog h eroja proglašen je 22. 7. 1949.
LIT.: Zbornik narodnih heroja, str. 375. NO pokreta u Sarajevu, 69. i 92. H ronologija rndnil:!kog I

BORIVOJA JEVTICA Vraca. rPočinje oo Zag~ebačke neposredno iznad že ljezničke pruge >1 vodi itl pravcu zapada, gdje se ;rawa u dva kraka, od kiojih j edan vrOdi s'btrno do same t rase pruge, a drugi na I ug sa izla~ j zorn II današnju D oboj sku ulicu. Ov;asaobra6a1nica počela se d.Zg rađiva bi. za vrijeme staTe Jugoslavije, kad s u tu rizgrađene svega dvije !kuće. Joače je izgra đ ena d prosječena 'u današnj em obbku (k.rak sjever-jug) II gQdilnama poslWje oslo-

Utica u

područ}u

bođ enja.

Tada je 'Ova
novo l .

saobraĆ3j nica

li dobila status ul!i<:e i prvo dme Vraca

Današnje ime 5Ulica o11osi od 7. ok·klbra 1960. godri.ne u spomen na sarajevskog knjd'Ževl1lika .:i nacionalnog borca iz perioda Mlade B osne Bor ivoja Jevtića, , oji je rođen i umro II Sarajevu (30. 7. 1894 - 27. ll. k 1959), 'a in ače bio dramaturg i lI'e1liser SaJ'ajevskog pozorišta.
LIT.: Marko Marković: J oš dva m rtva druga (Jovan P alavestra i Borivoje Jevtić) , Zivot, Sarajevo, lX/ 1960, br. 1-2. elanak preštampan I II knjizi Marko MarkoVi ć, Clanci i ogledi, knjiga druga, Sara jevo, 1961 , 277-286.

BOSANSKA n aselj,u "'PaJvle G oranin... (bivše Svr-alkimo Se}()). Razvi jena od dan ašnje K rupske ulice ,looo pristU'pnog 'Puta i'Z polja pa do Prvo(lmajske kao glavne, 'Produžne saobra-tajnice lcooz naselj e. Saobrn6ajnlca kao put , iooz onaj kraj stanijeg je d atuma. Počel a k se naselj avati. tek pos1i,đe oslobođenja (1948- 49), a lPosljedn j ~h gooina 1zrasIa je k ao moder no s.tambeno naselje. Status ,ulice dobila je iza 11949. .godine i prozvala se imenom NaseLje PavLa GOTanina V. Taj na>ziov z·am ijenjen ·je <lana.šn jim 7. oktobJ'8 1960.
II

Ulica

BOSTARIC To .je više naseobina .seosloog ·ttpa -nego ulioa loao elemenat g radsk{)g naselja. Nala2li se podno Tnfuev:i.ća, iznad Džeke li K()matiJna.
111

Naziv uliice, odnosno naseobine, čij e kuće povezu ju staze, dat je po kraju istoga imena. ?trema podacim a k'Oje je dao Sejfudin Kemura, a koji nisu moglli biti provjerelli; još l i 16. vijeku, .upravo g,()dine 1551. sagr-adio je ·tu džamiju i bako 'Osnovao novu mah al u neki hadži Derviš Mustafa B ostarić. Ne može Se .utvrchti. da ]:i 1e taj k 1:Utor dobio prezime Bostarić po r anijem tamošnjem kraj,u istoga .imena, i1i je .pak .po njegovom preZImenu prozv.an tako ta'~ kmj l osl'ije izgradnje rnjegove džamije, p ah je u svakom slučaju značajno 1:0 da se to ime j.avlja tu već polovdnom 16. vijeka. Godine 1697. II veliffiom požaru grada ~provala Eugena Sav-ojskog) .jzgorj~a je cijela mahala Bosta.ni.ć, li ni'j e Vliše obnav· jana za dugo l vrij eme. Saraj lije su uskoOro poslije p ožara poslali mol-hu caru 'u Stambol za pomoć da se obnoOvi mahaIska džamija, za koju se veli da je potpuno o izgoJ:jel.a . Značaj no Ue - v<i je to da se .ll boj mo~bi navodi lob1ik Bastarić kao ime džamije. Tu se ponovo počeo svijet naseljarvat i tek iza austrougairS'k e okupacije 1878. Danas tu lima svega desetak Il'",aštrkanih kućica . Današnje ~me 'U lice ,d ato je po imenu naseobiIlle god. 1931 , katia se kako-bako 1iorrni,r.aI'a 1U1ka >kao ,g mdevna l edinica. j Na 'ime Bostarić Ikao nazfuv gradske četvol'ti (ma'haJe) sjeća d jedna stara narodna lirska pjesma, ,ko()ju sam svojedo bno za bi[ježilo u Sarajevu, a koJa ovako počinje: Sokro leti tiznad Tl'ebevcl.ća, te naletje iznad Bootarića , te pr eletje izna'd Kromatina, a -naletje li2n:ad Hrv,a tina, traži h la da gdj e će hladovati ... IZVORI : Arhivski dokumenat (molbe Sarajlija) iz 1697/ 98, u GH biblioteci.

BOZE PEJA NOVICA Ulica u NOVK)m Sarajevu. - o6in je od Ulice ZliNka JošUa .iza ZeljezR niUke industr ijske \Šk;ole i vodi II pravcu istoka do prostora Zeljezničke r adion ice, a tu zavij a u pro.vcu sjevera i zav,rša.va se !kao sli-jepa ·u-Ika (zatvorena -ta~a'bama) ispred KTuŠevačke. Oba 'Jm.aka .nastala s u u prvom decenU'j u 20. vijeka li II isbome vremenu dobili status ulice ,kao dVlje zasebne jedinice. Krrak 2la-pad-istok prozvao se Mašićev.orn 'Ulioom [k,a o sastavni dril() glavne, današnje Živka JošUa ulice, a krak jug-sjever ddbio je oznaku slov,a ...Y ... . Prmkrom !izmjena naziv:a u Lka 1931. .godine Ulica .... V.... prozvala se novjm limenom Caj.ničkra. po -gradiću C ajniču II dstoOčnoj Bosni. Od postanka pa sve do 'pnilj e desetak godina C ajni.lčka _ lica imala u je izlaz na lu:ušev,ačku ulicu. Veza je prekinuta d1zgr.adnjom zapadne polovline Krr'uševačke ulice prema Kvantašk!oj pij aci, čime se dobila neposrednija veza sa .gradom, a dotadašnj,a C aj'nička ostala samo() kao interna
saobraćajm. ca .

112

Današnje rme dato je ulici 7. okwbr,a 1960. Rješenjem NOO QPštli.ne o toj ,promjeni nazi-v.a ulice u današnji naziv u.k.ljučiJJ.a se samo dotadašnja Caj.nič.kJa ulica, a to znači da se r klr.ak zapad-dstok uključio ovamo kasnije, li. ,to .neslužbel1lO. Naziv ČU"la spomen na prvobarca Božu. Pejanovića, sina MUlisavova. Predratl1ii je s lužbenik i aktivni partijski radn:ik li Sarnjevu, rođen 1917. u Savnik.'U. Stupio II NOR !prvih mjeseci ustanka. Pogin uo maja 1944. kod Vlasenice lU sastavu 27. 'di·w"2li.je.
LIT. : Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

BRAĆE

ESKENAZI

Ulri.ca U podru čju sta.l'Iog dijela .~ada, II vJ'hu Hajduk-Vel jk.ove ulice. To je Qdvojak Ulice Hriste Boteva, a vodi pa:r.alelno s U licom porodice Foht i zaYnŠava II vidu čikme. P rii.je li .p oslije olrupacije 1878. ova se ulica zvala Karpuzov sok.ačić po Karpu.zovu sokaku, današnjoj 'Ulici lki.ste Boteva , vidi tamo), ,j.z ( koje i vodi, ali Jlli:je '.imala status zasebne soobraĆ8jn::ice. Samostalna ulica postala j e 1:ak 1,915. godion.e. Tada joj je dato prv,o .ime Cučkova, koje je ostalo do na:stanloo današnjeg na'2llva. Ime je čuvaUo \Spomen na uglednu porodicu i porodičnu kuću Cučak u ·bome sokaku, iz koje su u to doba hil poznati d cij enjeni hafiz Mustafa, \imam -tam.ošnje džamije U (umro 1892), t e hafiZ Sulejman, !imam iste dža:m.i.je, a poslije 'i službenik Begove džamije, inače vrstan ,ka1ig,raf (umro 1938). Današnje ime dato je ulici 26. decembra 1959 . godine, a L'Uva spomen na braću Eskenazi iz Sarajeva, :i to Alberta ,(md. 1912), Mentu (rođ. 1916) i Isidor a., sinove Đ ustinove, .looji tbnaj u zasluge za NOP Sarajeva kao napredni (l'adniG1 ci. borai. Albert je kao predratnL elektrJ.Ć8r otišoo 1941. u Kalmovički NOP odred , u k,o jem je i pogin uo maja 1942. na TreskavJci. Mento, zanimanjem tokar, 1939. primljen je u S K OJ, a 1941. je uhapšen i odveden 'll logor, II kojem je nepoznatog da1uma i nesta-o. O trećem bratu Izirl.oru zna se samo t o ,d a je obio učesnik NOR-a l poginuo ili ubijen kao žrtva fašističkog rtel1ora.
LIT.: Spomenica Gazi Husrev-begove 400-godišnjfce, Sarajevo, 1932, 145.

- M. Handžić, Pamćenje Kur'ana napamet i hafizi u Saraj evu od t878. do danas, Sarajevo, 1943, 7. i 12. - Biografska građa prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

°

BRACE R IBkRA Novatormirana ullica u J'av.niča rs!rom dijelu Hrasna (,nastavak izgradnje od GrbaVice Il <ll pravcu zapada) na !prostoru gdje su dosada bile jednoporodične zgrade u bivšim 'ulicam a Prenjska, d ijelovi Plitvičke, OŠtrelj ska, Vladimira Nazora, Zlatihocska i Hrasnička. U stval11, to i nije uhca II klasično m smislu, formil'ana od o b jekata, koji ,b i se izraV1no ve'.lali za saohr.aĆ8jnicu, nego upravo skupina slobodno postavljeITih obj eka ta bl~že i dalje od vezujuće saobraćajni ce, koja 1<,ao ci.den1:li.fi1 kaciono odredište ima slabu preglednost. Razvija se ·od sadašnjeg produžetka Zivka
8
113

.JošUa ulice ~nova tra:nsiVer.zala) i ide od Stadiona ,..2eljezručara...: u pravcu zapada pa obuhv:ata skupinu objeka.ta .u pravcu ,d osadašnje Rra sničke ulice (jug-sjever) izvodeći čak na Obalu 27. I j'u1i. Ulđ:ca savremene 'Stambene novogr adnje. Djelomično izgrađena i naseljena 1969. Izgradnj'a još :traje. Saobraćaj nica, odnosno na:vedena skupina .novih objekata dobila je status rU..Iti.<:e 13. februaTQ 1970. N8.2liv ulice dat je:ll spomen na braću Rihare, Ivu-Lolu (rođ. 23. 4. 1916. II ,Zagrebu) ti Juricu. (rođen 1918. u Đaklovu) , p:>znate revolucionare, sinove -barca NOR-a, predsjed:ruika AVNOJA-a i prvog predsjednika Nat'lOdne skupštine FNRJ Ivana Ri:bara. IVio-lJola poznat je k'a o borac i, posebno, k ao omladinski nUoovodilac. elam j e Vrho vnog štaba i .nOOovodilac organi>zacije SKOJA za vrijeme ·rata. Pao na Glamočkom polju 27. 11. 1943, kad j e trebalo da o de na novu du ~nos t. u Stab savezne komande za Srednji istok. Proglašen je za narodnog heroja 18. 11. 1944. Brat mu J .urica pozn'at je ne samo !kao borac, nego ii kao slikar. Predrat ni je .poovruk. Pnv;o'bcwrac, djelovoo u sastavu boračkih jedinica ka-o kultulr·rro-pvosvjetni ,r adnik i borac. Poginuo 1943. pm osvajanju K olaMna. Spomen im je na poseban način sačuvao i narod u jednoj zasebno,j pjesmi, 'ko ja !opijeva upravo ;pogibiju braće ti počinje ova lro: Drugartiee, jesi! l' čula, Dva cvijeta uvenula? Jesam čula , mio druže, Uvenule dvije ruže, P.og,i nula dva drugara, Dva heroja, dva Rrl!bal'a, Dva $01oo1a !iz planina, Tvanova I(}ba sina.
iz

LIT. : Zbornik narodnih heroja, str. 691. borbe i izgradnje, Sarajevo, 1951, 68.

M. Dizdar, Narodne pjesme

BRACE SAVICA

Ulica u PQdr.učju V elešića. Vodii. paa:-al-elno sa Lovćensk.om s n.jene zapadne i uzbrdne :swane. StaM seosloo. staza, prilično li!zgradena u posljednj ih desetak godina 'indi:vidualnti.m jednQPor.odičnim zgradama doselj enika sa swane, ma hom iz istočne Bosne 1e Hercegovine. Saobraćajnica j e ,proglašena g.rad.skom ulicom 12. decembr a 1968, kad joj je pnvi put ~ dat današnji .naziv Braće Savića. Ime čuva uspomenu s.igurmn na domaće građane revolucionare braću Saviće , od k{)jili ovdje mogu reći nešto samo o jednome. To je Sav.ić Aleksandar, sin Ostoj;in, rođen 1920. II Sa.l"3.jev:u, predTa1lIli . student. P r ema dzvotima ffi-ugostepene vmj ednostj,' bio je član SKOJ-<a od 1938. godine. K ao revolucionar i ilegalni po1d.tički r adnik pl10ganjan je i .uhapšen II lijetnti.m m jesecima 1941. i oo-veđen , navodno, u logor 'll Gospić, gdje je liste godiiIne i ubij en.
IZVORI: Biografska
114
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

BRACE VUJICICA UlJica u Novom Saoojevu. Razv.idena od U~ice vojvode Putnika na sjever do Ulice Blagoja Parovi ća II osi Birčanske. Saobraćaj.nica je nastala 'll austrougarskom ,perioodu, 'prije prvog svjetskQg l'ata. Sve do 1931. ·b ila je lU sastavu današnje Birčanske ulice d nosila -ime Ulica ...G"", a tada je dohij.a navo ime Gračanska, čiji je etrlmon, u oV.om slučaju geograf.sk1" nejasan. BosUje oslobođenja, upravo 8. juna 1948. 'Ova saobra6ajnica ho:dvojena je iz dotadašnje G.ITačanske kao samostalna ulica i dato joj je novo ime Braće Vukovića. Hješenjem NOQ Novo Samjevo 7. oktobra 1960. time Bra će Vukov.i6a preneseno tie na staru SišiĆ€vu ulricu 'u Hrasnu (vJdi tamo), a ·ov.oj je tis1lO.dobno llato današnje lime Braće Vujičića II spomen na trojicu br aće, Sinove Stevana Vujičića iz NOVQg Sarajeva, i to Dušana . (rođ. 1915. predratni zanatlijra), Lazara {rood. 1910 - mašinski tehničar) i Svetozara (rođ. 1924. - učenik). Sva troojica braće bili prvoborci NOR-a. Dušan de zar:obljen klod Jajoa 'i odveden u logm Dahau, gdje je ti. nestao. LaZlaI" je j'Oš juia 1941. stni:je1jan - Zagrebu na Mirogoju, a Sveu tozar 'pogi'l1UO Januara 1942 . na Roman]ji kao <bOMe r omanijskog odreda. R

BRACE VUKOVICA

Starom Hrasnu. Razvij ena .od Ulice 27. juli ispod samog željezni:čkrog IJnos-ta na Miljacki pa na istok sve do početka d.anašnje Ulice Vladimlt'a Nazora. Ulica je .nastala pred drugi svjetski: r at, ka'd su tu n:tkle i prve kuće. Vjerovatno već tada saJObraćaj nica iSe prozvala Sišića ulica po n~om članu stare 's arajevske muslimanske p:>rodice Sišića, koja je tu imala imanje. D a'llašnji naZliv mastao 'j e 7. okbobra 1.960. I'me je dato u spomen na dva brata prvobarca, Slobodana 1. Osvetnika, sinove Marka VukoVti.ća iz DU'Vlna, 100)1 se 1932. s pOl"lOdioom doselio l i SartajeV!O, ·upravo u Hrasno, odakle li. neposredna .uzoočn a :veza u na2li.vu navedene ulli'ce . Rođeni su u Duwl.U, Slobodan 1922, a Osvetnik 1924. Skolova1i su se i izgradili u napredne (ffilla:dince .u Ss,rtajev;u. U da'nlima d.zbi1an ja rata 1941. Slobodan bio student, 'a OsvetJruik sedmi razred gimnazije. Oba r rata stupili su u b narodnooslobodilačku borbu avgusta 1941. II is1:u jedinicu: K asindolsku četu Til'ebevi6loog 'bataljona, u klojoj je stariji Ibrat S lobodan postavljen za 'klomesa.!1a. Slobodan je poginuo na Metaljci 000d Cajniča u petoj -ofanzivi, !prema neprovjerenim podacima 3. avgusta 1943. Osvetni'k II toku boI1be, neutvrđen'Og datum'a , uša-o je u sastav Rrve proleterske hrigade, u kojoj je proi! Ik!r:aju rata bio oba:vještaju1.i omcir. Na bOj dužnosti je i pao aprila 1945. ·u Srijemu, II selu MiIik-ovci, i.zmeđu Sida i Tova-rnika. 'Du je -, sahI1anjen. i Ime s1lanijeg brata ,S lobodana Vu1roviĆ8 nosi još jedna ulica u SaJ1ajevu ,(vidi tamo). NiosiJoce naziva ave uLice ne treba i dentuiclrati. s
Ulica
'u

8'

115

cWugom braćom i borcima V'ukov.i6ima, sinovtima pozna'tog mostarskoog revoluoionara Gojka Vukovića. Uvjerenja u tame smnslu d ali su mi neko· lieina građana Novog Sarajeva, ,bivši borci i poznav,aoci. prilika. IZVORI : Biografska
građa

o prvoborcima NOR·a Sarajeva.

BRAJKOVAC RJi.jetllm nas·t anjena stambena ,ulica na j užnoj peruerilj i starog dijela grada, ispod Trebeviea, tnIa području između Kom&tina ii Zelengorske. Ročinje od :K!omatrina i v,odi 'll jugozapadnom pr avcu. n Današn ji I aziv toj 'ulici dat je 1902, i 10 prvi PUt, jer je do toga vremena ,ta saobnaćaj nica bil a nenastanjena -staza, izlazni put za 'Drel beVli.ć 'll dva ,kraka, ·od 'k!ojih se jedan zvao Brajkovački put l, a drug~ Brajkovački put 11. Naziv je dat p o limenu čitava predj ela, II kojem se n,a lazi i ta ulica, a koji je od stal'i'na poznat pod imenom Br ajkovac. Ime u lice do danas se nije m ijenjalo.

BRANIMIRA COS ICA Uliica u ravnom, marindv:arnklom području grada. iPočinje od mosta V[l"banja 1 v:odi 'u sjever-disbočnom pravcu do UHcev:oj'Vode Radomilra Putn'ik:a (Marindvor). Flostojala je kao put j'Oš 'tl srednjem vijek u, j er je tlO pvavac llogične saobnaĆ8:jnice koja 'j e ,povezivala fl"8sel ja s južne strane Miljacke sa predjelom -na desnoj lobali, gdje se sigurno nalazilo n aselje, a neposredno uz taj put, pri njenom završetku, i staro hIii.ščanslro groblje. U tursklOm i 'au.sot:ni.jslwm periodu lOva je ulica nosila ime V rbanje (dugi ravni akcenat na drugom slogu t). po sv,oj 'priLici ov:dje se radU: o toporJ;mu, koji 'v,uče po:ni:jeklo iz oo'ba bosanske samostalnosti. O etimologij<i toga imena teško ije reći nešto pouzdano. Izvjesne predpostavke d ate su u članku ...o mostu V rbanja« (vid i .tamo). U austrijskom periodu to staro 'ime 'iz nruroda u službenOj .upotrebi nešto je korumpirano i glasilO je 'tl obliku V rb anja, pa je ,tako u bilježeno i u katasta:rslrom plaonu iz 1899. godine. Za vrijeme share JugoslavJ.je li za okupacije 1941-1945. ulica je nosila ime Fadilpašića, po Mustaj · begu Fadilpašiću, koji je kao prvJ gradonačelnik 'g ,radske opštine ( 1878- 1892) mnogo doprUtio za građevni i drugi razvoj gr ada. Današnj"e ime ulica .nosi ·od 8. juna 1948. :po mlađem srps~om k.nji· ževn:Hvu Br animiru Oos:iću (Stitari u MaČV1i., 1903 Beograd, 1934).
LIT.: A. Bejtić, Vrban ja, Oslobođenje, XXII j 1966, br. 6468 (7. 6), 6. _ E. Mu.Iabdić, Mustajbeg Fadi1p ašić, Mu.hamedanski kalen dar B ajraktar 1894,

Sarajevo, 107-108.
ll6

BRANISLAVA NUSICA

Ulica 'l l području Bjelava. Razvijena je .izmedu ~Ilica Lajoša Košuta i Bjelave. Nastala je II turskom periodu kao sokak ,u Annagandži Sinanovoj maha1i, kraćim imenom zvanoj ArmaganuŠ8., koja se formirala još polovinom J 6. vJjeka. Sve do d avanja današn~eg d'mena ulica se zvala najprije Tahmiščin sokak pa Ta.hmiščina '!lJica po nekome članu stare sarajevske tx>rodice Tahmiščija (danas se zovu Tahmiščić), .koja je II 1lOj ulici imala .kuću, a II kQjoj .nalazimo 1867-68. posjedDlika Mulagu Tahmiščiju , sina Hasanova (rod. još 1809-10) i njegove sinove Husejna (rod. 1857-58) i Osmana (rođ. 1850-60). Dr-lim da je upravo taj Mulaga dugogodišnj i nosilac naziva ove ulice. Današnje ime dato de ulici 8. jwn:a 1948. 'PO poznatom jug.oslavenskom komediografu i humari stičkom piscu B ranistavu. Nuštću (Beograd, 1864-1938), 'irojd je dedno ,k lratko v.rijeme (1921) .radio j u Sarajevu kao upravni1 Na:rodnog pozorišta. k

BRANKA BAJICA BAJE Ulica II Novom Sar ajev.u. Razvijena od Marulićeve na jugu do bivše trase željezničke uzane pruge, gdje završava II vidu slijepe ulice. Saobraćaj nica je nastala u prvom deceniju ovog vijeka kad se počelo uopće for.mirati tamošnje naselje izgradnjom jndividualnlih objeka ta zadnuga~a željezničara. God . 1905. saobraĆ8jnica je d obila status ul!rce di prv,o ime Babića po staroj sarajevskoj srpskoOj porodici Babića , preko{) čijeg je imanja ulica prosječena , a godine 1931. na2li.v je nešto izmijenjen lU ime Ačima Babića ulica, po A6Lmu Babi(-u, članu liste porodice li ondašnjem sarajevskom trgQvou. Današnje ime te ulice uvedeno je 8. juna 1948. god!i.ne u spomen na predratnog naprednog radnika sarajevske Zeljezničke ~adionice (Mug Vase Miskhll'a ~nog ! ) i prvoborca Branka Baj Jća , zvaIlJOg Baja, kioji je rođ en II Bos. Grabovu ,neIX>znate godine. U NOP je stup.io u sastav odreda ...ZvJjezda«. Rogi.nuo na Ozrenu II Bosni. apnila 1942.
IZVO RI; Biografsk a
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

BRANKA MILUTINOVICA Ulica u Novom Sarajevu, upravo u staroj Dolac~ko1oniji . F!očin·je od m ice B lagoja Parovića , prelazi želj ezničku pnugu Samac - Sarajevo i vodi 'U.brdo, gdje se ,pobom završava kao .slijepa ulica - stepenište. Saobr.aćajnica je nastala pred drugi. svjetski a>at, prije 1941. godine, kad i ostale uldce u ·tom kraju. Izg.radnjom pruge Samac- SarajeVQ 1947.
117

ulica je ,prekinuta na dva dijela, OOoja nemaju nilka:kve međusobne izravne saobr,a6aj ne veze. Dan'Mn ji naziv ulici dat 'j e negdje !ilZa 1955 . .godine, a čuv·a spomen na prVlOhoroa i narodnog heroja Branka Milutinovića. Rođen je u Sa.rajevu 1918. K.IOvački je r:adni'k. Stupio je II boIibu i ustanak na RQmaniji,. P.oginuo je već kao !iskusan d hrabar borac-desetar 29. novembra 1942. godli.ne .u Maleševoima rood 'Duzle u .bor.b i protLv majevičkih četnika. l Za ,n al'locihog heroja progl~en 5. 7. 1951.
L IT.: Zbornik narodnih heroja, 515. - Du§an Žigić, .želj ezničari Bosne i Herceegovine heroji revolucije, Spomenica. o četTdesetogodišnjem Tadu Zeljezničke štedno- kreditne i stambene zadruge u Sa1'ajevu 1923- 1963, Sarajevo, 1963, 58.

BRANKE BLAŽEK

Ulica u NOVlOrn Savajevu. Razvtijena od Blagoja Pal'lov ića ulice u pro.vcusjevero do pruge. Ova je ulica nastala 1.929-1930. 'u 'Okviru nove kolomje željezničara zadrugara >koja se uprav:o tada počela tu r azvi}at:i 'pod ~menQm Dolac
kolonija.

Do 1931. ,godim.e ,o va se saobra6ajnica zvala Utica ,.,.g ••, a tada joj je dato lime Ilidžanska, po 'bainjsi{!Qm mjestu Ilidži 1m-aj Sar-a:jeva, d taj naZliv :ulica je nosila do davanja današnjeg mena. Današnji naziv dat je .u1li.d 7.okoobr1a 1960. II spomen na prvooor oa Branku mažek, H rvaticu, rođenu 1922. u Sar.ajev:u. ~ao napredna uče ­ nicu bila je uhapšena jPš juna 1941, a li je az zatv.ara izišla kTajem oktobra .iste godine i odmah !prešla Illa oslobođeni teren 'u sastavu Crnovrškog odreda kod Srednjeg. Uslooro je obo1đel;a oj, umrla jula 1942. u blizini Srednjeg, na Ol1nom vrhu .iLi OkIDuglici. Godine 1961. njeni posmrtni ostaci sahr anjeni su u zajed.m:ičku spomen-grobnicu u Srednjem. Do 12. 12. 1968. u sastavu naziva OVe ultice ,bila je i današnja samostalna Ullica Petra Mećave (",.idi tamo).
LIT.: A.
Bejtić,

Novo Sarajevo,

Oslobođenje,

XXII / 1966, br. 6370 (l. 3), 6.

BRANIWVA

UItica 'u .marindvorskom !predjelu grada. Počinje na samome Mar.indvoru od završetka Ulice v.ojvode Radomira Putnika pa vodi na istok do Koševskog potoka, ,g dje prelazi u Obalu vojvode Stepe Stepanovića. Trasom ulice vodi i ·tramvajsk;a pruga. Ulioa datir:a ~z !turskog peri'oda. U to doba .bila su to Donja hiseta, a saohraćajnica - oga 'imena obuhvatala je ne samo : v.u ulicu nego još t o susjednu, ,današnju Maksima Gorkog, i ~zla'Zila !Ila tr.asu dana'šnje Ulice maršala Tita. Hise na arapskom 7inači dio, ipa bi znače~e imena te ulice
118

bHo Donji dije l<roi, što opet sa-mo po sebi, ne ~azuje ništa određeno. Nije doloozana narodna :predaja prema 'krojoj je još sultan Fatih, osvajajući Bosnu, s B akija ugleda'O tu 'VOjsku II hisetima - dijelovima pa po tome i nastalo .ime kraju, odnosno ulici.. Na naziv Hiseta, koji je ,obuhvatao i ,tu ulicu i cijelo okolište, pod sjeća i stara Urska narodna !pjesma ...Piv.Q piju age Sarajlije.c, u k-ojoj se navOOe i Hiseta i druge sarajevske mahale, odnosno ulice, Q čija prva polovina ovaloo glasi: Pivo piju age Sarajlij e ·na I hld žjl pokraj Zelj ew.ice: Dva Morića dl dva D:mndžafi6a, sa K'O vača d va Habi].baši6a, sa Vo;"a:tmika dv.ije Tahmišćije, a sa Mlina d;y~j e Turnadžij e, iz Bistrikla -do dva Dženeti Ć3, a iz Džeke Kuna Has.an-aga, s Coba.n.iđe dvtij e Turhanije, sa Zabljak'a do dva V atren jaka, s Ceir:džika d;Yije Muzdedžije, dv'je Penjave iz Pot<ik1inice, sa H1seta Qdob"a:ša stani, s Curčić-br'jega Svrzo efendija, s vch Bjelava Pinjo-baj.rak1are, taman aga dvades' i <etiri ...
U austrougarnkom periodu zadržava se namv Donja hiseta za obje ncrvedene ulice ka.Q povezanu cjelinu. Poslije lUjedinjenJa , a priđ e 1931. dotadašnja Ulica Donja hiseta na čita vom potezu (uk lj učena, dakle, i trasa današnje Ulice MakSima Gorkog) dobila je ime Brankova i ·tako se zvala sve <io ok.upacije 1941. Ulica j e prozv:ana Brankovom po .poznatom sr p skom pjes.ni.ku Branku Radičeviću (Slavonski Brod, 1824 Beč, 1853) koji 1e !izvršoo snažan lUt.ioaj n a srpsku .p oezij u. Za vrijeme ok.upacij e 1941- 1945. ulica je (s o bj e dionice) nosila ;ime Eugena Kumiči ća, hrvatskog književnika (B erseč u Istri, 1850 _ Zagreb, 1904). Ulica je 8. juna 1948. adroinistlra'biNno oraščlanjena II dVije logične samostalne cjeline, i prvom dijel,u, oo Mamndvora do K'Oševskog potolro dat je stari naziv Brankova, a ckugi dio postao ,ulJica s novim imenom Maksima G or kog (Viidi tamo).

BRATSTVA I JEDINSTVA
Uhi.oa II novoizgrađenom 'naselj u Ifla ijjev.oj strani Miljacke, izmedu Grbavice I i naselja ...slobodan P rincip Seljo-< (Gr.bavica II). Trasa u smjeru sjever-jug, bez !izlaza na juž.noj strani, gdje je II planu tunel za
119

izlaz prema Vr acima. Bočetak joj je od ULice vojvode Radomira Putnika, koji je 'ta~ođer prosječen i uređen lU liSta vrijeme, kad i glavnina trase na lij evoj obali Miljacke. Bilo je to onešto prLje 1958. Saolxaća;,inica je nastala ,u okviru J.zgxa dnje tamošnjeg novog naselj a ,k oje Se jednaloo izgra đuj e d, dopunju je. Današnji naZliv dat je ul.li.G.i odmah :po d.zgradnji < okolnih objekata i same saobr aca jl1Jice, a kao motiv za ta,kv;o ·ime ,bilo je bratstvo i dedi-nstvo naroda Jug'oslavije, isklov-ano lU narodn'()oslobodli.lačkom ratu.

BRAVAD2ILUK na prostoru sta- sarajevske čaršiUe. Počinj e od re Abadžiluka '(jugoz.apadno .od B aščaršljske džamlj e) ~ vlo.di na dstok do ispr ed. Vtijećnice . Pri rk.raju ima sl.!ijepi 'odvojak na sjevernu stranu, koji se ne smatra stambenom saobra ćajnicom . Stara čaršij.a, fiormilrana u 16. Vlijeku. U prViO v.r-i~eme službeno se zva la Hadadan- čaršija, tj . Kovačka čaršija, što nam kazuje da su tu r::Jdi1ri najpd je obični :kJovači lroji su ·.se baVIiIii š ~ll'()m b:rv<'lčki(lm pr.oizv:odnjom . Tek .kJasnije, "Većii dio zanatlnja u ·toj čaršiljli specijalizirao se za izradu brava i, takQđ er, katanaca, a tu su se potom počele f<lrmirati j-oš i trgovačke r adnje bravama i k'a tancima, pa je taloo ta aom.i.n:irajuća k<lva-čkJa specijalnost dala n oViO, današnje dme toj u~ici- čaršiji. Jedno vIiijeme u prošlosti, poslO.je 1878. slijepi odvroj-ak. na sjevernu stranu pri kraju ulice bio je samoo ta ~na saobl1a6ajnica pod imenom Bravadžiluk čikma, Na cWugoj strani, sve d o 1931. godine u sastavu ove u~ice I ila je ,da našnja .samostalna ulica Bravadžiluk mati. b
Ulica-čaršija

BRA VADZILUK MALI

Kratka uidca, topografski, saQbraĆ3;jno, a ,donekle i sadržajem vezana za Uliau BravadŽliluk (v.i!dli. tallllO) u istočnom dij elu stare sarajevske čatršide. RazvJja se od Bravadžiluka u pra-veu juga ,do Tabaka nepooredno uz Obalu vojvode Stepe Stepanovića . Ulica je sastavni cLi.'O star e &aJl'ajevske čaršij e :i I~ao takva nastala je wIo rano, najkasnije 'll 16. vij~u . Or.ga nskri i sadržajno oduvjjek je bila vezana 'z a čar..šiju, <idnosn.o ulicu Brava·džilu'k po tome što su tu zanatlije bravadžije iz Bravadžiluka držaLi gotove proilZVo.de II kamenim magazama, 'k oje 'su se do danas sačuva l e. J{jaloo je, .uz to, ulica ) manjeg i gahani-ta od sa:mog,a BravadžHuka, sa-obraćajnica se po ·tome pr.ozvala b Mali I rav,adžilu'k rili, k'aklo se d.anas piše, Br.avad.ffiluk mali. Imc je ·n3Stal0 dav,no prije okupacije 1878 . .godine. Od 1885. do 1931. godi·ne S3J0braćajmli.ca je bila uključena "ll dotadašnji Veliki· bravadfuluk, lwj:i. se bada zvao samo Brav,ad.ži1uk. Te posljoonje godine ulica je pon-ovo dobila status samostalne saobracajnli.ce i ,dato joj današnje ime, : wje se :d'O danas lO<lfŽ;alo bez j zmjene. Kr.atko vrijeme i u l I austrou garskom iperiod u (druge dvije godine, 1900. i 1909) bila je također sam osta}na -ulica i nosila isto, današnj e ime.
120

BRDO D2AMIJA Ulica II JUŽllom području staI'Og dijela grada. RazWja se od Balibegovice II pravcu zapada oo tamošnje džamije na Brdu, gdje se .račva II dva kraka, od k-ojih jedan .izvodi na Ul<i:cu Derviša Numiča (bivšu Sirokaču) , a drugi na Ulicu Nadmejdan. Dionica od Balibegovice do pred džamiju izvedena II - bliku stepeo niSta od kaldmne. Saobnaćajnica potječe još iz turslrog penioda, upra vo đZ ~a 16. v.ijeka. Razvila se kao sokak II Mahali Kadi H asan- efendije, koja se II narodu zV8,l a Brdo džamija. i Na brdu vi~e begluka. Prema podacima koje nam je sao:pštlio Sejfudin Kemuro, a kQji nisu .moglli bir1li provjereni, taj Hasan-efenctija hio je itl 16. Vijeku sarajevski kacUja ti sagradio je 'u toj mahali džamijlu, onu današn~u. Ta džamija nala21i se ,na jakoj uzvisini, brdu koje dominira čitavim ol'him krajem, pa li: !kotlinom Miljacke, i koj a se J zove Brdo. Eto, ipO lokalitetu BI1cio i 'PO i uliveden Qj džamiji r dobila je rano naziv najprije oloolna mahala, a 'lXlbom i sama u lica koja povezuje stambene jedinice u toj mahali. Bilo je to poslije 1562, a prije 1602, ·k ada se ova džami ja ,po prvi put tlavlja u rpopisu Sarajeva. Naziv se mije do dan-as mijenjoao.

BRDOVITA Slabo nastanjena li. neregulisana ulica, zapravo put na s jevernoj periferij.i starog dijela grada . Počinje od gornjeg dijela Ulice Ka ukčije Abdulah-efendije li završava na sjevernoj strani u Ulici Sedrenik Do lYZa 1918. godUle bila je to roti.ična, nenastanjen·a staza 'kao pjeila čka izvodnica az predjela Buda:ko"lića i Kaukčijine ulice prema Sedreniku i Pašinu IbrdU. Staza se počela izg.rađ1vati ti. foI1ll'rirati kao ulica iza prvog popisa stanovništva godine 1921, a status uliice i današnje ime dobila j e pni1ikiom sljedećeg popi'sa stanovn:ištva godin e 1931. Naziv u1ice je dat po konfiiguracionim k;,arakteristikama trase ulice, koja je zais ta brdovita. Naziv se mlije d o danas m ijenjao.

BRDJANSKA

brdoviltom dijelu g;rada, !iznad tunela željezničke pruge. Razvijena izmedu ull1ca Brdo džamija t Terz1-bM1na. RazvJla se u turskom periodu ikao ,zaseban sok-ak ru okv~ru Mahale Kadi Hasan-efen-dije, u naroOdu zvane Brdo džamija, kQja se formivala 'kra jem 16. vijeka. Naziv ulice potječe takoder ti!z turnkoog perioda, a nastao j e po samom brdu u ioo'jem se ·razvila. 'Do se očito vidi po registriranom nazivu Brdo sokak u periodu 1878 - 1885. Te dl'luge godine naziv je znatno izmijenjen u oblik Brđanski sokak, <8 današnji oblik u upotrebi je od 1895. godine.
U:llica
121

'u ~umom ,

BREKA
Ulii.oa na sjeverozapadnoj per.iferJji grada. Fočinje od Hadži-Loji.ne na Bardalkči'jama te vodi dalje Ifla sj everozapad i izvodi II ulicu, odnosno put P.anjina !kula. Početna d ionica ove ulice razvijena je bila još II 16. vijeku II mahali koja se 'u 16. vdjek u najprije zvala Bardakčije, a potom Pačadž i hadži~Nesuha. Vđerovatno je još tad a postojala i :preostala trasa kao izlazni put II o:manja ~'ZVan grada . Ime .uLice nas1lalo je ,od iimena stanog puta, a o vo od toponima čit a va onog 'k;raja. Taj pak toponim ·nastao je od limena jednog tamošnjeg rnesta'lnog potočića, koji teče ti jugozapadnom 'p ra vcu kroz područje Bolniice II Koševu i nešto niže ,utječe ,ll Koševsk;i potok. Današnji oblik imena uveden je ,iza osl obođenj a, 1945. Dotada je naziv .glasio Gornja Breka radi m:ogućnosti razl;~lrov8nja od Ulice Breka, kako se do 1919. zvao Ikrak današnje Ulice Vu ka Kruraodžllća od istočne strane Bolnice II Koševu do kraja II Nahorevslroj u lici. Do 1931. II sastavu ove ulice b ila je d anašnj a ·s amostalna Ulica Breka čikma.
LIT.: A. Bejtić, Pačadži Hadži-Nesuhova mahala VI / 1942-43, br. 10-11 , 317-322. džamija, EI-Hida je,

BREKA CIKMA
!{,ratka saobra6ajnica ;ll sjeverozapadnom podr.učj.u starog dirjela gr.ada. To je odvojak ·od Vlice Breka (vidi tamo), koji u zadnjroj treći ni matične u llice vodi !ll j ugozapadnom ,pravcu, gdj e 'p.va'Vi n ova dva kraka sa slijepim zav,ršecima. S t atus samostalne ulice saobra6ajnica je dohila 1931. pod dmen om Breka-gornja čikma. Današntjli naziv'il'astao je II prV'im godinama poslije oslo.b odenja, k ad je matičn a ulica B reka gornja dobila naziv Breka. O pori jeklu oi!rnena Vli.di ulica Breka.

BRODSKA
pod.r.učju željezničke 's ta l1lice SarajeVJ0 Nov;o. Počinje od i oooo u pravcu sjeverai.stoka istočnom s tranom Stanice sve do Lovćenske, zav ija jući .neposredno lprije ,zavr.še'bka n a lliJjevu stranu gotovo pod pravtm u glom. Saobraćaj n ica kao ulica nastala je pr ed prvi svjetski rat. Tada je bila izgredena samo dionica do sastava sa da,našnj;om Tešan jskom, i ta dionica dobila je Upl'3.'V() 1915. godine status ulice i prvo i me Velešići, po imenu kraja prema kojem je vodila. U godimama pooJije oslobođenja, upr.avo od 1947, kad je ·otvorena p ruga Samac - S arajevo, a posebno od

Ulica u

Kranjčev.ićeve

122

1953, kad je 'Otvorena nova žel jeznička stanica, ·ova saobraćajni ca je dobila produžetak do današnje Lovćenske. U mm godinama i dato joj je novo današnje.ime po Brodu .na Savi, pri čemu se, vjerovatno, mislilo na Bosanski Brod, Ikoji je do otvorenja .pr.uge Samac - Sarajevo bio II žel.jezničk-o m 8aobraćaju kapija Bosne. Naziv se do danas nije mijenjao.

BUBINA Ulica u marindvar:skom predjelu grada. RazV!ijena ,od Uhlce Sran kove do Ulice Valtera IPerića. Nastala u austrougarsk.om peniodu. Naziv ove ulice pogrešan dl do danas se vuče još od 1878. Pravi na'Z1'V .u lice .g lasi Bujina, .a nastao ,p o nekiam Buji, 'lcoji je _u imao kuću t i ispod .kuće bakalniou. Grešku u n-a2irvu, kojn je poslije došao i na ulične table, napravila je, !PO SNoj prilioi, lIlaj.ptije ,alUsttrougarsk.a popisna komisija, čiji su članovi 'bili slavenske narodnosti sa šireg područja Monarhije (dobnim dijelom Cesi) i koji zbog toga .nisu bi.4 potpuno vični domaćem jeziku i mjesnim toponrlm:ima. A da je to ta'klo, goVQrd .nam niz analogija II na2li.vdma drugih ulica, nal'ooi:bo II .k atastarsk:im planovima (Bjdava umjesto Bjelave, Saborina umjesto Saburina, Ska!ića umjesto Skaljića ;j, dr.).

oe

BUDAIWVICI Ulica .u sjevernom, perifernom području starog dijela grada. Razmjena ~eđ'U HadŽi LQjine na zapadu i Kaukčije Albdulah-efendije na istoku. Današnji n aziv uldce vodi pcmiojeklo od .istoimenog ·n aziva sela u tome k'!'a.j:u, 'koje I kasn:i.je ušlo II sastav ,g radskog Ol',g an1zma. DI"Žiim je da je to selo bilo plasi,rano na sastav.u ulice koju promatramo i mice Kaukčije Abdulah-efend.ij e, ~pllMaj,ući se ti. niz tu d rug u 'Ulicu. U drugoj polovini 16. vijeka na p-rostoru srednjovjekovnog sela Budakovi6i Ta.,vila se gradska Mahala Abdi-halije, o k o one danaAnje džamije 11 Ka'ukđi.jinoj u lici !lroja de postala nešto !prije 1562. Time s u Budak-ovići prestaLi eg71ist:irati kao ruralna .naseobina, ali se sam lJ1azW i dalje zacLržao kao ime čitava ooog .predjela, a ,p otom li kaQ ~me ulice, pa je, ka:ko vidimo, i danas u upotrebi. Ra>zlika je samo u tome što se to ime danas upotrebljava samo .za jednu saohva6ajniou nekadašnjtih Budakov.ića, a 1)0 je ulrca ·Iooju proma<trarno, dok je u prošlOSti s1tuacija bila pniJično drugačija: još .prije .sto godtina ·bim istim imenom nazivala se čak dionica današnj e UHce Rem2Jije Omanovića :iznad džamije na U1omjenici, a iza toga se samo po se:bi ,r azumije da se tWc:o zv:ala li. preostala, sjevel1na dionica te 'Ulice ~ Ulice Kaukčije A'bdulah-efendije, sve do početka . lice Ikoj a danas .nosi bo lime. ToO staro ime u zafĆSu od prije u soo godina glasi .. Budalroviići- sokak .. , ali držim da ga treba >prvenstveno
123

shvatiti kao sokak u pra,v cu Bu dakovi ća, a ne u pr a'Vom smislu BudakQv i ći, koji se ni u kojem slučaju nisu mogli spustiiti tako nisko. Naziv ulri-ce nije 's e do danas mijenjao .

BULBUL\NA

Cetvrta poprečna ulica između Drvarske i Vuka Karadžića ulice sjeverno od Ulike Mehmed-paše ;&okolovti6a . Bravac pruža·nja zapad istok prema sj evenoistokru. Ulica se lI'azvila kao sokak II okiviru Mahale Sarač hadži -Hajdara, koja se :počela :formiratli od -poloavme 16. vitlek-a, a koaja je u illarodu blla poznata pod dmenom Gornja Sara čeva mahala zbog toga ·š to j e nešto mie, južnije, postojala mahala sličnog imena, Sarača Ismaila, u narodu zvana
Donja
Saračeva

mahala.

Ulica k() ju pnomatr amo JU sta,ri je vliiJjeme b.ila je sastavni dio Abdića sokaka (v.id.i Abdlića ulica), kuji je r-azv,i;jen II !istoj osi, ali zapadn o od te ulice. Izdvajanje ove ulice u zasebnu jedinicu učinjeno je 1900. godine, a tada je toj ulici dat na:zrlv koji se do da·nas održao b ez :i'kakve !izmjene. Ime ulice ·nastalu je po nekome BulbuHji (nomi,n. Bulbulija, a ne Bu~bul ),o ·kojem se može određen'o lreQi ..samo <to da je prJpadao staroj sar.ajevsk'oj \lllusllimanskoj porodiici B ulbul, koja Se javlja II životu gr ada od polovine 18. v ijeka, 'a koja \Se posldje okupacij e 1878. prozvala Bulbulović. J edna grana te porodiice zaista je i:ma, a pcwodičnu kuću u ulici l koju promatramo, pa otud i uzročrua veza za ime uliice.

BULEVAR BORISA KIDRICA

D vosmjerma moderna saobraćajnica od Marundvora do 2eljezničke stanice SaI1ajevo Novo. Počinje od Ulice v,ojvtOde Radomira P utnika i \hOdi u sjeveroza'Padnom pravcu do na Stanični trg. Ova je \Saobraćajnica izg·rađena kao glavna ulica između grada i Ze!:jezn;i&e stanice normalnog koaJOiS:i::ieka, a z.avršena je prilikom završetk,a ii. same stani6ne putničk-o -prijemne zgrade godine 1953. Odmah posLije izgradnje i puštanja u saobraćaj ulica je dobila današnje ime .p o prem.inu1nm borcu, n'aJ:1O'dnom heroju i junaku socij a 1;i's~čk:.og rada Bottisu Kidriču (Beč, 1912 Beograd, 1953). P:redratm revolucionar, 'I'a'di u zemlji i II emigraciji, inače po struci pU'blicista, posliije roslobođenja izrast3JO je u snažnog marksističkog ek:onarndstu, teoreti!Č8.l"'a i 'pra.ktiča!l'a. Uz Edvarda K aTdelja Ib.iIo je najistaknutiji neposredn i organlzator 'Ustan:Jt.a i \/lOđa narodnooslobodilačke borbe II S1oveniji. :f>()slije 'Oslo:bođenja, II svojstViU predsjedn;ika PrJvrednog savjeta Jugoslavlirje uspješno je ,rješavao i najsloženli.je priwedne probleme zemlje. Zla zasluge u poslijerratnoj izg.radnji domo je i jedan od dotada ukupno 12 dodijeljenih 'or.dena ,.,.Juna:ka socija li.rstič\-Qog rada«. Još za živoata, godine 1952. proglašen je za narodnog heroja.
124

BUNICKI POTOK Ullica II Hrasn:ici. P očinje od Hnasn ičke ceste i mosta na potok.u Bunicj 'i voda .uz 'potok BunUcu, potom j:relaZj taj potok i :v.odi dalje II pravcu pla nine Igroan. Stambena uLica. Bačela se izgr ađivati i formirati posli je 1950. Status uli'ce i današnje dme saobraĆ3jni.oa je dobila 20. decembra 1960. Naziv ulici, kako se vidi, dat je po ii.menu potoka Buniea, uz koji ulica djelomično vodi, a koji izvire II zapadnom dijelu naseljen-og mjesta Lasice i (od KovRča) rpod im enom Večerica ulijeva se II Bosnu.
LIT.: S. t V.
Tf' fJković,

Sarajevska okolina, 14.7, 149, 151, 152.

BUTMIRSKA

Ulica II Novom Sa'l'ajevu, nastala 1929-1930. gouine. Počin je od Ulice Blagoja Pa;vovtića, a 'završava se u Slooplja.nslroj ulici, II strani, s druge strane trase ;pruge .normalnog kiolosijeka Kao i d ruge ulice II NOViom Sarajevu, ni ,o va ulica nije rtl početku imala posebnog limena nego je bjla označavana slov.om ... 1.... Godine 1931. ulica po prvoi put dobiva lime u d anašnjem o bliku. Na'Ziv ulice de d at po naselju Butmir 'll Sa.rajevsk'o m polju, koje je poznato kao naseobina još II ,prehisborijsko doba; neposredno p red definitiivno 'OSv.oj enje Bosne godiale 1455. bilježi se kao selo i krunsko d obro (has) Isa-bega Ishak1ovJ6a. Od godine 1931. do dan as ,ulica mije mijenjaJa :naziv. Izgradnjom pruge Samac - SalfajeVWJ tras a uLice presječena je na dvi'j e d ilonice, koj e oJlem&}u organskog jedinstva I iti izravne kolske saon bm6aj;ne povezanosm.
LI T.: Vidi : Branke Blažek.

BUTMIRSKA CESTA Ulica - put OOoji se u Ib~ NedžariĆ8 rl. Stupa odva ja od pu ta Sarajevo - Ilidža 'i V10di u pravcu jug,ozapada prema n aseljenom mjestu BUtmM'U, po kojem :i. -nosi lime. Na početnoj d ionici ove ulice .odvaja 'Se uli~ev.o put za Nedžari će, Lukaweu li. 'l1opUk. S aob.Daćajn!i.ca kao put postoj.ala je j. š 'll t ursk,o doba. U austmoo ugarsk<:Jm perjodu proširena je illUre đena. Danas je već u prvoj i drugoj dionici 'relativno reno izgrađena mahom zgradama 'Za dndividualno stanovanje te [ ma II potpunosti. ·karakter gradske ulice.

LIT. : W. Radimsky und M. Hoernes, Die Neolithische Station von But,mir bei Sarajevo in Bosnien, Wien 1895. - S. i V. Trifković, Sarajevska okolina, 136-139.

BUTMIRSKA CESTA Ulica .na prilazu ·n a lli'džu ddu6i od SaIl'ajeva. OdViojak 'o d U~ice SarajevsIDa cesta na j,U2moj strani. Vodi u pravcu p~natog naseljenog mjesta But:mira i u početnoj di(Jnici pniltično je izgrađena jednoporodič­ n im ·slobodl1Josrojećim zgr,aidama. Sa'obrataj nica linna ,o blik li aleje po v.iookoj vegetacidi s o bje strane, 'i mja je nastala u austrougarskom periodu u isto doba !kald i Mala aleja l(posLjednji decenij prošlog vijeka). SaIobraćaj n.i:ca j e do.bila današnje ime i ,time status ulke 20, decembra 1960. N<aZiv je nasta'O po rome što sa'obra'ćajnJica 'vodi u .pravcu Butm.iioo, 'koj i je čuven i tloo:o aIl'hoološk'O nalamte grnčaTije Ji drugtih Ij udsIDih izrađevlirna iz mlađeg kamen'og c1oba.

CETINJSKA Ulica u naseLi.u ~P·a'vle Goranin... (bivše Swakino Selo). Razvijena paralelno sa Rrvomauskom (glavna s8Jobraćajnica woz na selje) od Bosanske do kra~a Ptl'Vomajske koja 'sv,ocLi II J aV1orsk·u :uhi:cu. Ulica ,je i Ikao saohraćajnioa ti. kao stambena jedinica II potpunosti nastala u godinama poslije oslobo đenja u sastavu nlovog ['ad nličkog naselj a II <mome 'kraju, čije su ;prve kuće dov.ršene li useljene 7. septembra 1948. godine. Tada je oV,a sa:obra6aj nica dobih i sta tus ,u tice pod imenom Naselje Pavla Goranina VI. Današnje ime po gr>adu Cetinju II Crnoj Gori zam ij enilo j e ono staro 7. ok>tobru. 1960. godine.

CICIN HAN !Starog didela grada, !između .p redjela Ši1rokače ti Sou;k>bunara. RazVlijena oo vrha Zagr-f.ća na :istoku do Sou:'kbunaoo i K'3:.s.1ndolske .na zapadu. Ima dva moka, I o ji se na zapadu k sj edi'llj"uju. T,rasa ume ,dosta je stara kao p ut kojti. je tilZV:odri.-o u područje 'IirebeViioĆa. Tako tisto je staro tl ime u1iioe, a nastalo je po hanu saraj ev-ske muslimalMke porodice Cico droji di : i() u bome k.l"aju. Nema pobltižih b podataka o tome hanu" ali se .pouzdano zna samo to da je propao pnije

Ulica

'tl

Ju~nom području

126

1878, ~-er ga n e nalazimo u jednom službenom popisu sarajevskih hanova koji je te godine napravilo Gradsko ,poglavarstvo za austrougarsku vojnu komand u. Inače, porodica Cioo i danas žiVJi. u Sarajevu. Naziv ubice poonat je li kao toponim k!raja. Nije se do danas mijenjao.
LIT.: H.
Kre§e vljakOvić.

Hanovi i karavan-saraji, 94.

CIGLANE

Ulica u sjeverozapadnom dijelu gM<kI. RazvJ.jena od današnje Ulice Hasana Bf1k!ića do Đure Đakovića ulice na onom mjestu gdje se nalazi najgorn jd pogons1ci objekat Grad9ke o~lane. UIdca ima slijepi. odv-oJak prema sjeve1'U duž Koševsloog fX)toka. Trasa ove ulice đe neuređena saobraćaj-nica, preča~ ~'z područja Košavskog potoka rprema Koševskor'n brdu. To je, zapra.cvo, dionica staroga puta koji je iz 'g rada izvodio za Vogošću , Vareš ~ Vi..soko, a koji je kako-tam uređen za ~o1sk:i saobraćaj 1938. Status uLice dobila je za mjerne stare J.ugoslaVli,je ocao dioni:ca U1tke kIralja TomislaVl8. U trasu i ime Ulice kiralja Tomislava bila je uključena eva 980braćajnica sve do 10. juna 1966. godine, a liada je izdvojena u zasebnu ulicu .i da.to joj novo, današnje dIne po ciglanama, prema kojim d vodi. Neposredan povoo. za dav·a nie posebnog statusa i limena toj saobra6a jniJci', u stvani. dotadašnjoj dioniCi Ulice kralja Tornisla'Va, bila je akcija oda se dttnen.om zaslužnog državnika Hasana Brk ića .obilj eži ulica nov~ imena i trase: dionica kralja Tomislava ulice 1CI0 današnje Ulice Ciglane te dionice Nahorevske i Betanije. T a je akcija d sprovedena posebnom oolukom Gradskog 'Vij eća 14. juna iste, 1966 . .godine. Time je dotadašnja U1J.i<:a .klralja Tomislava, k>oja se prorezala od Titove pa sve do Gradskog groblja, ostala :rastrgana pa su dvije dionice dzdvojene u dvi~e nove ulice: Ciglane ti· Ju kdćeva iVlidi tamo) .

CRN! VRH

Ulica na Gorici. Počinje pri ·k.raju Krajiške u obliku zavoja prema jugozapadu. Vodi do nOV05agradenog rezervoara gradskog vodovoda ispod samog vrha broa omi w ho Ubica je -sasv,jtm nanOV!o Ipr!Osjcčena j uređena poslije oslobo-bođenja. Druga poloVina ulice mje ni uredena, ni naseljena. Prilikom same i2gr.adnje saobraćarjnice ulici je dato današnje ime po imenu brda Crni v rh, ispod kojeg neposredno li vodi. U doba s1lare Jugoslavije, do 1931. godine imenom Crni v rh zvala se današnja Ulica Avde Jabučice u tome kraju.
LIT.: A.
Be;tić,

Crni vrh,

Oslobođen;e,

XXII/ 1966, br. 6397 (26.3) , 6.

127

CURAK

Ulica -l .sj evernom području starog m l ela grada. Počinje u Drvarl j skoj, izmedu ulica Fadila J-Mića Spanca i Bulbuline, te .vodi na sjever oistok do Ulice Vuka K aradžića. Saobr'a6ajnlica 'Se ,razvila kao sok'a k }oš II turskom .peniodu II Mahali Kasima katiba, koja je Illastala II 16. vijeku, a u naTOdu se zvala Više Husrev - begove banje (zapis iz 1874-5), Ime ulice je staro, :p.o tj eče također iz turskog perioda, i SVe do da nas nije \Se mijenjalo. Naziv je došao - d jedne 'Vrste česme, čiji je o vodovod bil{) slabo izdašan ti. na kojoj je, zbog toga, voda tek curila. Takve česme zvale s'u se II starome Sarađev·u curak in curika, a jedna takva sa zasebniim vodovodom bila je [ II ulici 'koju promatramo i d ala toj ulici ime. Po predaji tu česmu ,g radio je ·o snivač same tamošnje džamije K asim katib, ·a ako je to tačno, -onda i ta čes ma potječe još iz :polov.irne 16. vj.jeka. Cesma je Ili1a n a uglu ove ulice i Ulice Vuka Kavadžića. l

CVIJETNA

UlJi.'ca na sjevernoj perilfel1ijli sta'oog dijela gl100a (na Sedveniku). Razvijena između Ulice HNlstovi i izlaznog dijela Ulice Kaukčlje Abdu~ lah-efendiije. Pravac trase !približno zapad - istok. Do liza prv.og svjet,sk,og trata u m'Ca je hila !Obična staza prečac 'iz među dvt1je ll1avedene ulice. Počela se d-zg.rađi'Vati {naSSIjavati) poslije popisa stanovnrliŠtva 1921. ·g odin e i već do ddućeg popisa, 1931 , bila je toUk>o tizgrađena, .da je tada ipl'oglašena samost&lnom ulioom. Tada joj je i dato današnje ime. KomiSija 'koj a je vr šila prJpreme za popis stanovruištva predložila je, naVlodno, toj !ULici !Ilavedeno jme po tome što su II ono doba, 'upravo za w ijeme .rada ~ prolaska :Jromisije tiim pravcem, oko svUh ile u ća u toj ulici 'bile bašče i cvijetnjaci. Naziv mj e d o danas mijenjan. Samo se češće pog.rešno bilje-b u ob1Iik'll Cvijetina, kao što je, npr., upisano u TIekci!m pla.nov:ima grada. Sam klr aj ikroz k·oji ta uhoa vooi IZvao se .nekada Kamiščinea. Taj naziv, koj i de sp asio od zaborava Klfeševljaković, da-Vino je iščezao LIT.: H.
Kreševijaković,

Sarajevo u doba okupacije Bosne 1878, 122.

CAPAJEVA

Ulica u sjevernom području starog dijela ·grada. Ročinje pm samom početku Himza.ni.ne d završni·Ci J elene Vitas ulice te vodi na sjever do Ulli ce Vulm K a r,adžića. Saobl'aćaj nii..-ca se razvila sigurnlo j.oš lU 16. vijeku k ao sokak u okvil'U HadžJ. Džaferove mahale, zvane Provare.
128

Tamo negdje od sedmog decenija prošloga vri·j eka pd sve do davanja imena ulJica se zvala Arnautovića Osmana sokak, ,odnosno utica. To ime nastal10 j e po 1stoLmenom članu porodice Arnaubov.ića , k'Ojli su i živjeLi u toj ulJici. Bez ik! akve sumnje rlO.9ilac naziva !Ulice ddentičan je sa Arnautović Osmanom, sinom Saliih<:rvim, kojeg sretamo 1867-68 s kućom u navedenoj mahali. i u službi suvarij'skog čauša (policijskog naredn:ik!a). Rođen je 1809-10, Mo .zoom da je ,t ada imao .oko 56 godina, a \imao je Slinove Mustafu i 'malodobnog Ali(ju, I koji su bili bostandžije. U prvome p lanu gr·ada !iz 1882. !UlIka je zabilježena pod dvojaklim limenom : Arnautovića (Imamovića) ulica. U is,to vrijeme i s kućom do kure fuvio 'je bu i Osmanov brat Ibrahim, zanimanjem kazaz. Današnje Jme uLica je dobila 8. juna 1948. god!ine u spomen na Vasilija I'Vanoviča Capajeva, istaknutog lromandanta -sovjetske armije, koji se septembra 1919. godine utopio 0080 ranjenik u r ijeci Uralu, pok ušavaj ući je prep1i'vati usred: .noćnog ,napada bjclogaroista.
LIT.: A.
Bejtić,

Provare,

Oslobođenje,

X II/1966, br. 6404 (2. 4), 6.

4. JULA

Ulica !U Hirasmai. R azvijena od Ulice 29. novembra Ina jug oo Uldce Dušana Dainea. Stambena uIka. U potpunoot.i nastala posltije 1950. godine i-ugradnjom stambenih o bjekata za .radnike "..Famo8a"". Status gr.adske saobnaćajnice J današnje o me umca je dobila 20. decembra 1960. Na21iv ulice j e dat u spornon na 4. j uhi 1941. gooine kao dan održane hisooJ1ij ske sj ednice Politbi.ooa CK KPJ u Beog.radu, na kojoj je odlučeno da se prede .na oPĆi ustanak, u mjem će paTti2anska ratovanja bi-ti i(lsnovna [orma hovbe protiv Qlmtpatora. Taj dan poznat je i kao državn1 prazni·k pod nazivom Dan borca.
L IT.: Hronologija
narodnooslobodilačke

borbe, 51.

CIZMEDZILUK
u mre-4i, staore sarajevske čaršije, razvJjena uz .istočnu stranu dV.QrHšta Gazi Husrev-begove džamije lOd Velilwg ćurći1uka na j ugu do Sarača na sjever.u.
Ultioa-čarš1ja

Ulica je II potJpunosti poslovnog karaktera sa sn.nim dućanima u kojim danas rade za.nMlije ·raznih struka. Ulica se formirala kao čaršija još u 16. vijek,u. BiJa je to ča~ija Č'izmedžija, zanatlija kQji su tu imali dućane Ji u njima izr ađivali -g«'ađ'8ooku kužnu 'Obu ću: u prvome redu
9
129

po kojim je zana t ti: ,prozvan, a potom :fliTale , mestve, papuče i tomake. Bio je to jedan od najil'azvijenijj.h zanata ti staroj sarajevskoj ča ršiji. Posljednji dućan čtzmed.žija II toj čaršiji i :uopće II Sarajevu zatVQren je godine 1947, i time s e potpu'oo ugasio ovaj zanat u Sarajevu, gdje se odvti:j8.Q ,preko 400 g.od!ina . Eto, , o čizmed žijama ;se n azvala današnja ,ulica Cizmedžituk prije p više wjekova, i nazirv je ostao do da,nas bez promjene.
LIT.: H. KrdevZjaković. Cizmedžijski obrt i stara gr ađanska obuća u Bosni i Hercegovini, Radovi Naučnog d r uštva BiH, kn j. IIL/ 2, Sarajevo, 1955,
Bl-140.

čizme,

COLINA KAPA put u južnom, peniJernom ,području grada, neposredno ispod T.rebeVlića. Razvijena ikao prooužet ak puta 'š to iz Pogledina vod i izm eđu :brdeljaka Mala kapa i Colina !kapa pa produžava rprema bistrič ­ kom rezervoaru i T'rebeviću. Saobraćaj nica ,kao izlazni PUit za područje T1l'ebevića datira J oš i;z turskog perioda. Kao stambena jedinica lima svega jedan-dva objekta. Status ulice rl. današnje rime saobraĆ8j.rrica je od~')b:i.J a 1955. g-odine. Naziv ulice dat je po starom imenu .brdašca ispod lrojeg vodi. To ime veza no je za -neiru ličnost prezimena Colo, za koju je vezano li ime tamošnjeg Colina potoka, h )ji je, na drugoj strani, dao osnov za ime jedne druge u lice u gradu istoga naziva (vidi Ulica Colin rpotOk). Uluca -

COLIN P OTOK uLica rna 1ijev.oj strani Mil jacke ti &tarom chljelu gl'ada. Počinje u Ulioi Nur.ije Pozderca II blizini stepel1i.šnog prjstupa polaznoj stanici treb evjćke žičal!'e ~ 'Vodi ·u jugoistočnom pravcu do Ulice Behdžeta Mutevelića. UJica je prosječena !poslije <osl-ol:1 odenja duž korita poznatog Colinog potoka, k,ojli ima izvor na južnoj strani , v.iS'oko gote na Treb evdću. Ulica je 'ia'ko i prtrL"v;an'a po tome ,poboku\ duž kojeg i vodJi. . Prijašnje otvoreno korito je t om 'prilikom ikaaralisano i prekriven-o (u to ko()rito svedeno je i v.re.lo Megara). Navedeni 'potok od starin'a WVe se Colinim tpo nekome čovj ek u prezimena Colo (tipično staro saraJjevsk.o preaime, jer se za'V'".roŠava na ...0«), od kojeg se .mZV\io današnja oblik prezimena C olić. Bo tome -istome čovjeku zove se jedan predjel v isoko gore na 'I1reb eviću .i jedna lUlica u tom kIraju imenom CoLina kapa.
130
Novoprosječena

CEBEDZIJE DONJE
Uliica na Vratniku, na sjevernoj padini. Počinje II sab:i.rnoj Ulici Alekse Santića i. vodi II .pravcu sjevera tcio Ulice Jusufa Đon1ića. U1Ii.ea je iskl j ućivo stambena, Zbog jak.ag .nagiba nije prohodna za kolski saobraćaj. Razvila se (rano 'll turskom periodu kao sokak II okviru Mahale Mokro-zađe Sinana, koja se počela fonni.rati .potkraj 16. vijeka. Do oslobođenja 1945. postojale su ,n a Vratniku jedna do druge tri ulice po imenu zanat1ija ćebedžija: Cebedžije, Cebedžije donje i Cebed!ije gornje. Starra ulica Cebedži~e jeste ova · ooju obrađujem. Cebedžri.je 1 dOll'1je b ila je dana!nja UJica Jusufa Đonli6a II susjedstvu, pa kad je davana toj ulici današnje ime po Jusufu Đonliću, stari naziv Cebedžije donde prenesen je na dotadašnju ulicu Cebedžije, a ,'bo ~ e ·uli'Ca koju l'a."ma1:tram. Stara pak ulica Cebedžije gornje zadržala je do danas taj nazirv ' (v~dli tamo). U planu gJ'ada !iiz 1882. ova se sa:obraćajnica biljeŽIi. pod 'imenom Kasića ulica, all je 't o ime I T7lO napušteno. U ~sto vrijeme b druge dvije spomenute ulice, CebedŽlij e g.ornje i današnja J usufa Đ OO'l­ lića , pišu :se I ao jedna rulica pdd limenom Cebedžije. Clanjenje je nastalo k poslije 1916, a pr.ije 1931. Kreševljakowć, pifu6i o zanatima stare sarajevske čar§i.jc, ime navedene tri ,ulice dovodi 'll vezu sa zanatlijama ćebedžijama tumačeći da su se te ulice 'Pr(lzvale po tim zana:tlijama p<> tome što su tu stanovali, a isrodobno izra đivali' tu vunena ćebeta. koja su se poslije bOga valjala ustupama valjaricama .na tekućoj vodi. Jedna I i1ješka u si.džilu b saorajevskog suda !iz gOOine 1788. govori Q dužnosti otvaranja i zatvaranja tamošnje Male .kaplje (v.i.di Cebedžije .gornje) II v.raLničkom bedemu i-znad današnje Vdšcgra.dskc kapije i - njoj se saopštava da tu dužnost u VJ'lŠe član'ovi će;bedžijskog esna-fa li d a je dana 9. marta 1788. godine tamo§nja Mahala Mokr~zade povjerila tu dužnost ćebedžiji Hasan-ba.H. Cebedžjje Sarajeva, odnosno tih ·ulica bili su, inače. brojn i i činili su jak esna'f, u čiJj1i se detter samo jedn om zgođ<JlTl, goon·ne 1770, up1sal0 100 .novih kalfi.
I ZVORI I LIT.: Sidžil br. 27, bilješka na unutrašnjoj strani korica. H.
K1'e§ev ljaković,

Esnafi

i

obrti, 147-156.

CEBEDŽIJE GORNJE Ulica 'u vrhu VII'8tn!ika , ~U njegovom <sjevernom i perifernom dijelu. Počinje ·od ,ulice Jusufa ĐonliĆ3 te rnajvećim odijelom vodi iwhipsom prema istoku do bedema, g.dje .je bila Itzv. Mala k:apija,a onda naglo savija prema jugu ,p<>red bedema li zawšava pored samog spomenika Višegradske kaJ:li.je. Ulica se razvila pribkii.no u isbo doba i na lis1U. način, a isto tako dobll,a j e i '.ime .kao 'Uoca Cebedžije donje (VJdi tamo). Ona najg.ornja , ravna dionica ove ulice imala je od davnina prilaz oi Iko~iuna sa bočne strane, jz današnje ulice Vti.šegradske kapije. Prilikom
9' 131

izgradnje vratničkog bedema 1729- 1739, koji je prelazio i preko ovog prjla'Za, na sa mome ulazu u 1Iu dionicu izvana sagrađena je tzv. Mala kapija, koja se iz strateških r azloga morala po noći zatvarati. Tu dužnost vršile su ćebedžije riz tamošnje Mahale Mokro -zađe Sinan, 'u koju je spadala J Lld:ca lroj u proma tramo, §to mam kazuju savremeni :izVori, a i u po čemu ci. izvl()clinw za klj uča k da je ime ove ulice nastalo po zan.atlrijama ćebedžija:ma, 'koji su tamo';' stanova,li li po .kućama tk.ali ćebad .
LIT. : Vid i Cebedžijc donje.

CEB rNA

Kratka ,ulica u I avnom, 'mal1indvors kom .predjelu grada. Počinj e r u Bra:nkovoj, a završav·a se na j ugu u Gund-ulićev'l>j . Razvila se u turskom periodu u okviru naselja Donjih H iseta (vidi Brankova ulica). Sve do početka 20. 'Vijeka (bil a je to uLica potleušidi. Na uglu te ulIice d ulljce Donja hiseta '(današnj a Brankova) -bila 'je u 'Prošlom vijeku dugo godina ba,k a:lnica Saliha Cebe, koji je li i nače bi'O poznat u tome k;raju. I eto, .po vJ'asmku te ba'kalnice prozva .narod ulieu u kojoj je bila njegova bakalnica Cebinom, a poslije je to ime i ozvaničeno. Brvi .put se sreta pod tim limenom u planu gra'da 188 2. Nosilac imena te ulice !Zvao se još i eebi-brada, a .umr:o I e i.za 'Prv-og svj etsk.og j rata.

CULHAN
mica ou staroj sa.rajevskoj čaršijd. Počinj e od UJice Prote Bak ovića l vodi do BaščaršiJje paralelno s a Saračima . Izlaz na Baščaršiju zapravo i ncije ulJica, nego tijesni pj ešačkli pr,olaz, solea.čić, natkriven mvištem susjednih du ćana. Ulica je kao sao'braćajnica postojala još početkom 16 . .vij eka. Prozvala se ta'k o po ćulhanu (turcizam) - ložilonioi starog ham·a ma od k ojeg se danas vide još Ifuševine, ·a koji je, inače, nastao kao zadužbina bosansloog sandžakLbega Finu- bega 1509. godine. Današnji naziv je narod.no ime >ove ulice pa je kao takav i ozvaničen ipOSlije 1918. Inače, to je bUa čaršija, 'u kojoj su :radili saTati _ sedlari. Po -1Iome i po -činjeniCi što se nal~ .neposredno uz čairŠ1j u Sarače imala je ozna'k u (;-a.ršije i zvala se II turSkom periodu Mali sarači . U austrougal"Sko dob a .nije imala status zasebne sa.abraćajni ce. lznim ak čine samo dvi je godine, 1900 - 1901 , kad se zvalo današnjim dmenom.
LIT. : H.
132
Kr eievljaković,

Banje u Bosni i Hercegovini, 29-30 i 78-79.

CURCILUK MALI

Ulica lU središtu stare sarajevske čaršije, južno od Gazi Husrev-begove džamije. Razv.ijena od Gazi H usrev~begove ulice Illa zapad u do Bazardžana na istok.u . To je stara čaršija ćurđija ili kuzn'a ra, O ,tim zanatlijam.a te o postanku limena te ča ršioje i 'Ulice Vlidi čla.nak CUTčiluk veliki. Brojne zgrade II toj ulici sagrađene su na mjestu -nekadašnjih trgovačkih magaza ,koje su propale II katastrofalnom požaru toga dijela grada 8. av,g usta 1879. godine.
Naziv ulice se nlije mijenjao.

CURCILUK VELIKI
Ulli.ca
II

središtu stare

čaršije,

južno od Gazi Husrev-begove dža-

mije. R-azvirjena od Gazi Husrev...Jbegove ulice ·na «stak do AbadM.luka.
To j e jedna od najstarijih i n a jbogatijih starih čaršija II gradu. Razvila \Se II 16. Vijeku. Bila je još jedna čaršiia te vrste, današnji Curči1uk mali, d te dVii.je čaršije zajedno bile su najduža čaršija 'll čita­ voj mreži ulica sarajevske čaršije kao cjeline.

Te čaršije, a današnje oulice nose naziv 'PO ćurći;ama - krznarima koji su tu imali dueane i u njima izrađivali, odnosno prodavali u prvome ·redu krzna od domaće, a i strane zvjerke. U ono staro .vrijeme, kad je krzno bilo u velikoj modi, u te dvije čarš~je radio je velik !broj eur-čija i kao zana.tlija i kao trgovaca mnom. Samo u drugoj polovini 18. stoljeća bilo je ·tu 353 ćurčija 1 OVQ je bio zanat i trgQvačka branša, najvećim dijelom Srba. Poslije okupacije ovaj je zan at, a i trgovina k'rmom u gradu u opadanju. Posljednji 6určiJja staroga !kova u Sarajev:u i iz ovih IČaršija bio je Đ o rđe Hadžidam j anQvić i bavio se tim z8II'latom sve do pred smrt 1929. godine. I VeliM i MaU ćurćiluk MH su .u potpunosti plijen ·velikog požara ovog (Ujela grada 8. avgusta 1879. godine, kada su 'll potpunosti dzgorjeli dućani t magaze II 1Iim čaršijama. Na ,nj'i hovu mjestu kasnije su sagrađene one današnje zgJ"ade bezlične evr.opske a rhi:teMme. dionica ove ulice (duž sjeverne strane Brusa be2li.stana) bila je prvobitno s amostalna ulica pod imenom Bazardžani. God. 1890. nazav BazardžanJ. prenesen je na tadašnju ulicu .u susjedstvu Kolobara, a bjvši Bazardža.ni uključeni su u sastav VelIikog ĆUTčilu'ka. Takvo je stanje ostalo do danas. Inače, ime ulice mije se do danas mdjenjalo.
LIT.: V.
SkaT'ić,

Istočna

Iz turskih tevtera i pisama, 42-43.
133

DAJANLI OSMAN- BEGA Uhoa preko GorJce i lKoševskog brda. Boć.inje od zaViršetka i sastava 'll'li.'Ca Go:rica oi Krajiška pa vodQ najpnije na sjeverozapad do na wh ·br:da, a londa zaokireće na sjever ir vodU: mosom do Jukićeve uLice, gdje II istoj ,oSi .produ~ava UlJica Ko!ievsko brdo. Uliica je ,rijetko naseljena. Tek :pojedinačne male sk,upine objekata nalaze se illa JXlčetku, na sredini ii na kraj u ul'ice. Naseobina na sredJi.ni ulice, rna samom Vtrth.'ll brda je cig.a.nska, ti postoja 1:u još iz t urskog perioda, pa ~e ~mala u narodu d zaseban naZiiv Ciganska mahala ili Karanfil-mahala. Oba ta tl.mena sretaju se II jednom spisku lb1udn.lica II gJradu prvih dana austrougarske okUlpacije g.ra:da 1878. Pinije i nešto poslije okupaaide 1878. rOva je ulica dmaJa pr.1laz izra'V1I1O iz Tepebašine i današnje Ulice Avde Ja:bučice. U to doba i gotov.o ,kroz aio austmougaJrs.ki period nosila je lime Ispod tu.rbeta u.lica. Takav nCilli!V .nastao je darv.no prije 1878. po turbetu dervUša Zindiir Ibrahim-dedeta, koj e su porušite IB.'llstmugars:ke olrupao.ione trupe dl:1ugJ dan po zauzeću Sal"ajeva 1878. Inače to tUI1be 'ovje1wvječio je na jednoj impresi'onističkoj sliCi Srur:ajeva jrOlŠ 1697. alekli oficir d2 đedtin:i.ca Eugena Sa'V:ojskog; odatle se 'vidi da je bilo poput ,onih na A~ifakovcu. Status mahale, 'u okv~1l'Iu !kQje se počela rtl twrskom per10du ra:z·vijati početna dionica ulice k.oju posmatramo, ~vala se službenim imenom Dajanli hadži Ibrahim, a nastala je u 16. vijeklu. P<> tome istome pl"iimet1lku »Dajanli« dalo 'bi se zaključi'V'ati o rodbinskloj i vremenskoj vezi između , osni:vača mahale li umee. Međutim, h;isboričari će se uzalud .mučiti u pokiušaju d a tu vezu rarzvijetle i, ko načno, da uopće utvr.de historijski iden1ritet Dajanli Osman-bega, jer je ta dme naprosto izmišl~j eno. Naime, ulica je naziv Daj anlri Osman-bega dQbila tek 1915. godine. Očito je da se .ovdje radi o POViršOOj pažnji predlagača novog !imena, koji. je prti: 'tome misLio sig.urno na osnivača .tamošnje mahale i džamije DajanU hadŽii-Ibrahima.
L IT.: Arhivski dokumenat u mo joj zbirci. - A. Bejtić, Ciganska naselja u Sarajevu, Oslobođenje, XXlI/1966, br. 6382 (13. 3), I L - S. Kemura, Sarajevske džamije, 258 (o turbetu i mahali). - Rešaa Kadić, Legenda o sablasnoj ljudskoj sjeni iznad derviškog turbetu na Gorici, radi koje Svabo poruši turbe Zinđirli Jbrahim-dedeta, Jugoslaven.ski. Hst, XXI / 1939, br. 67 (19. 3), 4. J. Matasov!ć, Princ Eugenij Savojski u Sarajevu 1697, Narodna starina, sv. 14/1927, 105 (slika Sarajeva i turbeta),

DANIJELA OZME
Ulica u r,av.nom djjelu g.rada, sjeverno o.d Malog parka. Počinje od Ulice Đure Đadoovli6a i vodi na dstok do i[Jl;i<ce ik.ralja 'I1cnnislava. Sa'o.braćajnica se orazvlila kao s.ok'ak. još -ll rraniJjem tursk,om pelii.ociu u OklVlllru tamoonje mahale Kemal-bega, 'l..I naJrodu -.wane Koševa, koj'a je nastala 'll prvoj polov.inli. 16, Vl.i.jeka '('Vli.di Ulica Hasana Kik.i:ća). Br-vo poznato ime ove uliee glasd·lo ~e Dereboj. TIo lime sretamo zabilježeno 1868. godine .u takvom 'ob1ik.u u .p opisu stanovništva Ali-i>ašine mahale !PO kojem vioomo ;i , o da je taj sokak tada bio u sastavu t
134

Ali-pašine mahale. Ime Dereboj je tU["S~a jezična konstrukcija, a znači Uz potok. Imalo je uzročnu vezu, jer s e lUlica daista iii na1azi 'll blizini poroka Koševo, uz ikoj i je prvobitno (od Ali-pašine džamije rna sj ever) i razv.ijala se. Pred popis stanovništva 1921. staIii. naziv lte 'Ulice Dereboj zamijenjen je imenom Fra Jukića, po bosanskom franjevcu Ivanu Ftrani J u'kiću, ·či1e lime danas nosi 1edna druga uNca II -gradu (vidi Ju:kićeva ulka). Današnji <Jl'a2U'V ulica lllosi od 8. juna 1948. godiine II spomen n a akademskog slJika'ra ti pnistašu napredoog poklreta D ani jela Ozmu (rođen II OJOv,u illi, prema drugim izvorima, II Sara jevu 1912). Srednju školu završio II Sarajevu, a Umjetničku akademij u u Beogr adu 1934. U njegovim slikama glavna okosnica 1e socijalina tematika, što je bIo logičan rezultat njegove 'društveno-političke (}ri jentaoi·j e. Bio je profesor ?rve gmmazije u Sarajevu ipa je zbog l~evičarske i komunisbi.&:e <miljentacije još 1937. predkylen da se I premj esti ili otpusti iz drža'V'1le službe. U k asnu j esen 1.941, -kad je 'Uprav.o pošao na Romaniju II partizane, ·uhvaćen je i 16. Il10vembra te tiste god1ne odveden 'll J asenovac. Tu je i ubijen ~du (-e,
1942. godine. LIT.: Vlado Jablan: Danijel Ozmo, Odjek, Sarajevo, god. 1957, br. 3. Spomenica 75-godišnjice Prve gimnazije II Sarajevu (1879-1954), Sarajevo, 1955, 31--42, posebno 37. - Vojo Dimitrijević, Slikari Jevreji u Sarajevu između dva rata: Danijel Ozmo i d r, Spomenica Jevre j a, :315- 317. - Hl'onologija radničkog i NO pokreta II Sarajevu, 64, 95.

DANILA DOKleA UlJica .na Cengić- VaJi. Razvij ena od Ilidžanske ceste na s jever pored · ruv,še P Mnar e do željezndčke pruge normalnog k'olosljeka, odnosno do Ulice Adema Buća u Buča pot oku. S ao braeajnica kao pu,t, staza, <pOtječe iz turskog perioda. S tatus ulice i današnje Wne dobila je 7. 'Oktobra 1960. Glasom istog r Jesenj a , k oj im je u spostavljen današnji n M:i<v imenoon D?nila Đoki ća zvala se dotada dana'š nja Ohridska . Naziv ulice dat je IPO d'menu .narodnog heroja Danila Đ o kića (md. 1909. II Đedovci ma kod Rogabice), prool"atnog zemljoradnika d prvoborca NOR- a . II svojs tvu kormmdira sa svoj om čeborn lU jesen 1941. napravio je u području Romaruje cio niz značajnih podviga . Poginuo j e novembra iste, 1941. godine na Drvenim stijenama .na Rom-aNiji, kad je sa Cičom obilazio pa:rbizanske ,po1ožaje. Spomen na n jegovu .pog.i-bl1u ostavio je i naroo u jednoj zasebnoj j od'uljoj p jesmi, 'll kojoj medu prvim s tihoVima stoje ii. ovi: Sj edi Ciča m edu drug<)v.ima, an olovku li papU- !\.Izima, Biše pismo hrabrom omladincu. N aGlasinac, Dani lu Đoloiću: i
135

.. Oj Dan~lo , Partija te zove, Da jo j staneš u prve redove ....... LIT.: M. Sotra, Naši heroji, 21. - Zbornik narodnih heroja, 187. Dizdar, Narodne p jesme iz borbe i izgradnje, Sarajevo 1951, 29. M.

DANILA ILICA
To je ullica lU sastavu stare sarajevske čaršije, istDčno od Ka·z andžiluka. Počin-j e od Bravadžiluka i vodli 'Ila sjever, ~prelaz;i Kočićevu u licu te zav'ršaova uSamardiijama. Rni.jašnji IJlaziv ove u lJice bio je OpT1canj. T o je vrlo star naziv, nastao, svakak o, još II 16. V\ijek.u, li doba formiranja čaršije. Prema jednoj etimologiji oprkanj označava neku VlfStu natkI1ivene ulice, pa po tome i ova ulica ili ,b arem jedan n jezin dio bi·o je u svoje vrijeme n atktniven . Stani Oprkalllj -o'buh:va·tao ·je ovu ulicu no K ačićeve ulice i današnju Luledžinu :ulJicu . Krak iznad Koč!ićeve iUlJice uk,l jučen je ovamo pod imenom Oprkanj 1885. I odine, 'a dotada je -bila samostalna S<llobr ag ćajnica pod imenom Male Kračule (vidi Samardžije). U lica koju promatramo nosila je sta.ri naziv Oprkanj do 1921. godi ne, a tada j.oj 'j e po prvi put da-to d arnašnje ~me . Za vr.ijeme o~upaaije 1941-1945. ullica je i ma~a s t ani. naziv Oprkanj, a odmah JX)sLi.1e oslQbođeOlja (20. 8. 1945.) vr·aĆeno j oj je s t aTo odnosno .ovo današnje ime. Danilo Il..ti.ć bio je učirtelj, novinar i publicist a, dnače poli-tičar i r evolu cionar iz .kruga Mla:de Bosne. Rođen je u Sarajevu 1889, Ka'O jedan od orga.nizat-ora sarajevskog atentata osuđ en je na smrt i 3. febru ara 191 5. g·odine obješen u Sarajevskom voj·nom zatvoru . N8.2li.v ove ultice po limenu Danila Ilića lima uzročnu vezu, iako se nije mQgao ·odbaciti: ni star.i. nazi·v Oprk-anj, koji tima historijski značaj. U ooj ulici je Da.nllo Ilić ·r oden d odrastao II ~-od.iteljskoj k!ući koja se i d anas tu nal'a:zi, am u nešto prepravljenom oblik'u . Muzej grada Sarajeva uredi'O je ovu kuću i ot.v.orio je :kao spomen- muzej Mlade B osne. LIT. : V. Skarić, Sarajevo i njegova okolina, 67. - Kaznena stvar protiv Gavrila Principa i drugova zbog zloči na veleizda je. Optužnica. Prilog k ...Sarajevskom listu« br. 245, (Sarajevo, 1914). - V. Bogićević, Sarajevski atentat, stenogram glavne rasprave, Sarajevo, 1954, na više strana (v. indeks imena) . - Ostala dosta brojna literatura navedena II djelu Nikole Đ . Trfšića, Sarajevski atentat u svjetlu bi bliografskih podataka, Sarajevo 1964 (v. indeks) . Spomenica Danita Ilića, sredili dr ugovi i prijatelj i Danila Ilića, Sarajevo, 1922.

DARIVA
Izvodna saobraćajn ica na istoćnoj s1lran.i. I rada. Pod -tim imenom g razumijeva se dionica tranzitnog ·druma od Kupatila na B e ndbaši (upravo od '<irugog odv.()jka lI1a .lijevu stranu) p a OO mjesta gdj e ta .saobraća j nica prelaz!i potok Mošćanicu, pri čemu se u ovu ubicu ubrajaju d dva objekta,
136

koja. su orijentirani na saobraćajniou što vocU posebnim pravcem uz potok Moš6anicu. Ova je saobraeajruica II potpunosti .nastala i otvorena 1884. kao početna d ioOnica dmrma lk>oji vod!i. za Mokro i Romanli.ju, a koji je otvoren kasni je, 1888. Put za Romanij u li Vasin han otvorioO se 1888, a već iduće, 1889. nastanio se na uću Mošćan ice i MJi:lrjacke i na sučeljavanju spomenutih puteva poslovni li promućurni Talijan austrougarskog državljanstva Josip (J osef) Da Riva i <tu otpočeo trgoOvinu građev.inskim ma.t.eci1alom i radiQ kao ~ađevtlrnskti preduzimač. Da Riva je iste, J889. godline sagradio uz t amošnji plac građevinskog matEmijala li posebnu zgradu (postoji i danas) i u njQj otvoriQ gostionicu, koju je nazvao svojim pre2limenom Da Riva. · arnmlji'VO je, da je taj Da Riva 'bio rtl Saxajevu d :ra.di.o o Z sVIome poslu baš t u , na sasta'v u MoŠĆan.i.ce li. Miljacke, sve doO 1918. U Sarajevu je li ,Uml.'() . Eto, II prvome r edu po naztvu navedene g.ostionice, a ,o nda i 'Po pr ezimenu njena vlasni- -a vremenom -se prozva aio onaj, k inače 2lnačajan kIra1, pa 'n ajposlije i 'Ulica koJa dz grada vodi II tome pravcu. Saobraćajnica, koju promatramo, dobila je status ulJice i današnje Lme .pr.ije dvadbsetak godina. Inače, ime Da riva za cioO onaj kraj uvedeno je u na410du jot pl1i'j e 1914. godine. Do toga vrremena .onaj Jn-aj naZlivao se imenom još Sireg kra ja Kozja ćuprija, .k!ako ose to vUcij. i doslovno iz naznačene adrese finme spomenutog Josipa Da Rive k·roz više godina prije prvog svjet sk'Og 'l'ata.
LIT.: A.
Be;tić,

Dariva,

Oslob ođenje,

XXII/ 1966, br. 6342 (1. 2), 6.

DEBELO B RDO

Ulica pod Trebevićem .iznad predjela Soukhu·nara. Razvijena azmeđu Kas.i.ndolske J zav.ršn:ice Ulice Souk·bunara u podru čju Trebevićke. P.ravac pružanja istok - zapad. Saobraćajnica je postojala kao put još ou l!Iur skom periodu, a status u~ice dobila de poslije ,o kupacije 1878. godiine, jer je kao takvu po prvi put sretamo u katasta·rsk,om p lanu iz 1901. goOdine. Na2'Jiv se .nije do ,danas mijenj ao. Naziv te uli~ , zajedno s krajem 'U kojem se ulica nala:zi , ostali su pozna'ti ~ u historijskoj nauci kao lokalit et značajnog neolitskog naselja, od kojeg su nam ;preostali, među ostalim, supstrati veoma nijetke keramike slavonsk'e i panonske ornamentike; 8l1heolo.zi na osnovu tih i drugih nalaza zalcij uču·ju da je tu, kao i u prvim .obližnj im prahistorijskim ,naseobinama na Soukbunaru i Zlatištu, život trajao Kontinuirano i dalje oOd prestanka neol;j·tske epohe pa 's ve do VI vti!jeka n~e ere.
LIT.: FTan;o Fiala, Jedna praistorička naseobina na Debelom Brdu kod Sarajeva, GZM, VI/1894, 107- 140. - I sti, Izvještaj o iskopinama na Debelom Brdu kod Sarajeva, GZM, VII/1895, 123-137. - VejsiZ Curčić, Stope Đerzelez Alijina dorata na Debelom Brdu kraj Sarajeva, Napredak, X/ 1935, br. 3-4,

'"

28-29. - A. Benac , Sarajevo kroz arheološke spomenike, knjiga Sa-raje1)O od n a js tarijih Vl'emena do danas, napisali A. Bena e i Ljubica Mla denović , Sara-

jevo, 1954, 15-17.

DERV1SA NUMICA ULica .na lijevoj strani M1Hjacke II starom dijelu grada. RaZVijena od jugoistočne periferije Trga 6. a prila II .pravcu j ugoistoka SIV e do mjesta gdje počinje K omatin i Zelengorska (bivša Hambina ca,ri'l1a) . Ovo je star a saobraćaj Ilica , potj eče sigurno }:oš iz srednjega vijeka. Od starina je poznata pod limenom Sirokača, vjerovatno po prirodnom proš.i.renju gornje d1on!ice, '8 upravo bo 'proširenj e, koje je čiJ"\ilo neku vrstu lokalnog trga i danas je po:z:nato pod limenom Mejdan (vidi ulk a Na mejdan). U većem dijelu austrougrurskog vremena cijela ova ulica bila je uklj.učena II drugu umeu Hambina carina, pa Se tako i zvala, a tek je kasntije, takođ er II ,a ustnoug,arsiwm vremenu , postala samostalna s.aobraćajnica pod starim imenom Sirokača li talw se zvala sve do 1919. godine. Pri tome .weba posebno u pozor.i1li na početInu dionicu, >od Trga 6. a'prila pa do prvog :usIX)na, ikoja je sve do i lia 1918. bila zasebna sa obraćaj nica. Godine 1901. i 1902. ubilježena je ,pod limenom B egluk, kad je li, d obila po prv,i :put stat us !Zasebne ulice, a 'Od godine 1910. pa dalje ·vodila se II spiskovJma Ipod nešto izmijenjenim na2Jivom Za beglukom. To je, bez sumnj e, s tani toponim, :preuzet tada i službeno, a ima veliki histortijslC!i značaj, jer nam :kaz<uje da j e ,upravo u neposrednoj bbizini (a t o je lokacija današnje glavne zgrade K omande vojne ,oblasti) bio starJ begluk-saraj frezidencija ,bosanskih sandžakhegova i va1ija), po kojem je i samo Sar <ilje'Vo <CiQbilo ime. God i'ne 1919. (10. januar) u1ica se prozva}a novim imenom Husejn-kapetana po ,poznatom g.radačačkom kapet-amu Husejnu Grada ščeVliću (Gradača c, 1802 OEl'r'.igrad , 1833), koji je zaw:-šio ·neslav·no kao vođa bosa,nskih usbanlika 1831. ,g odine. Za v.rijeme okupacije 1941-1945. .ovoj je ulici bilo vraćeno staro ime, a imenom Husejn..:kapetana zvaUa se današnja Dobrovolj ačka. Današnji naziv ulice u veden .je 15. decembra 1959, a ČUVa spomen na prvoborca i predu-a'tnog člana KPJ Derviša NumiOa. RQđen u Du vnu 1918. godine. Student I prarv:a u Beogradu. od juna 1941. do oktob.ra te godine, kad je oti'šao na teren, ,aktivno ra dio u S arajevu kao;) čl'an Mjesnog komiteta KP li rukovod!ill ac tehnike. U 'a ktivnu .b0l1b.U s tupio je II sast av Romanijsk.og odreda II kojem je bio politički loomes.ru: čete Musliimanskog bataljona . Od 13. m a!l'ta 1942. bio je zamjeniJk komesara novoformitranog Prvog istočnobosanskog udannog batalijon a . Ranjen od čet­ nika, 'UStr-ijeliio 'se ma'l."ta 1943. 'll Jednoj ·k.u6i. u Sjerdma kod Sokoca. ,po odluci PK KPJ f oo je krrenuo iz Šeloovtića u Sarajevo na dužnost o sekretal'a Mjesnog kom'iteta. God. 1963. n jegovi posmrtnU. .ostaoi preneseni su u ,r odno .mjesto Duvno i sahvanj eni .u zajed n ičk u spomen-grobniicu uz velike počastL Postoji !Uzročna veza između ~mena Del"'Vli: a Numi ća i š ulice, k.oju promatramo, po bome što je u jednoj kući u toj ul40i 1941. odr žavao ,j}eg.alne sastanke.
138

LIT.: V. Skarić, Postanak Sarajeva, 43. - H. Krdevl;aković, Husein· -kapetan Gradaščević, Zmaj od Bosne, Sarajevo, 1931. preštampano iz kalen· dara Napredak za 1932. - Moji podaci lično od porodice Numića (od Dervi· ševa brata Selima). - Hronoiogija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 79 i 102.

DIMITRIJA TUCOViCA

Ulica .pri samoj lijevoj <>ba1i Mi"llj acke u star.orn di jelu građa. Razvijena od Obale Pariške komune 'u pravcu juga do ULice Nurije Pozderca. Saobr.aćajnica je u potpunosti nastala 1906. godi·ne. Prosječena je i uređen a 't rasom dotad ašn jeg k-orita OJlma potoka. Status uhice i prvo ~me Avdage Sahinagića, koje j e I ilo 'u upotrebi sve do davanja b današnjeg naziva, dobila je 1909. godine. Na2li.v je dat po sarajevskom posjedntku i uglednom g.rađaninu A vdagi Sahinagij.ću, .kojti. Ije u 10 doba i sve do 1914. lbio .gnadskj vijećnik, a na čije je za"Uzimanje ulica li prosječena. Avoaga S·ahinagi.ć hio je, :inače, ii član Bosa nskog sabora. Njegova pol'<Xii.čna ,k·uCa bila je .upravo u tome kraju, pa je i to bio jedan od povoda i .gradnji ulice i d aVIanju naziva ulici po njegov<ml. imenu. Napomenuti je ovdje i to da. se po ;pr ezimenu te liste porodice još od .ranije pa sve do 1900. godine zvala Sahinagića. u.licom 1edna druga saobraćajnica 'll blizini, poslijednja dionica današnje Nurije P-ozderca ulice (od Ulice Colin ·potok do SinđeliĆ.8.), koja je ne~ada m Ia poznaLa pod imenom MtLrdarija , a u kojoj su Sahi.nagići, stvar.no, li imali svoju
por-odii.čnu ,kuću.

nosti1a.c današnjeg 'llaziva ulice, bio je ,po struoi pravnik, inače tx>li'tićar i mat"lksistički .pisac. Rođen je u Užicu 1881, a po@inuo na frontu na Dr.ini 1914. Jedan je od >osniv-a.ća i V<>da Srpske socija.ldemokratske pa:rtii.je. Održavao je veze li sa Socijaldemokratskom partijom iz Bosne i Hercego vine. Dimitrije
'r,uoovri.ć.

DlNARSKA

Ulica u naselj·u ... Slo"bodarn Prinoip Seljo« (Gr baiVica II). Vodi podnožjem brda, OCI stepeništa u Lenjinovoj (bez sa-o:bra(:.ajne veze) u pravcu zapada d.o ,Plitvičke i do k raja sportsk'og igrališta .. 2el je-zmičara.... Saob l'aćajnica je u potpunosti formirana poslije .oslobođenja. Status ulice i dana§n.je ime po planini Dinari na granici Dalmacije i Bosne utv.rđelli su 7. oktobra 1960. godine.

DIZDAREVA Ulica na VlI"atni'~u. Počinje od stare gr.adske kapi-kule n a Ploči li završava se ondje gdje počinju ulice Strošići prema sjever u oi. Mustafe Dovadžije prema jstoku. Pravac Ifazvijanja jug - sjever .
130

Naziv ulice kao službeni termin II upotrebi j e bez iZmjena od 1900. , octi.ne. Biće da je !to stari, narodni naziv ,o vog nek<adašnjeg sokaka g ida izrav.no podsjeća na .dri.zdare (!Zapovjednike) stare turske tvrđave na Vrratnlk.u, od ikoj ih je jedan upravo ovdje, unutar bedema, ~m ao i kuću ; bio je to posljednji sarajevski dizdar Ibrahim (institucija dizdara u·kinuta 1835), Ikoji je -dočekao 1878. i umro rte iste ,g odine ·od rana što ih je zadobio u otporu austroug-3iI'shm okupaaionim četama 19. ,a vgusta 1878. Stariji naziv ove ulice glasio ~ e Dizdar-agina po tome što su d.i.tzda:vi II svoje :ime noSili titulu age.
LIT.: H. Kreševljakov ić, Sarajevo u doba okupacije Bosne, 122. Stari bosanski gradovi, N aše starine, 1/1953., 15-16.
Isti,

DOBOJSKA Ulica lU područj u Vraca. Počinje oo Zagrebačke iznad željez.ničke pruge i vodi· 'll pravcu 'sj'e verozapada, gdje se spaja sa Oz,r enskom ;j vodi prema prUZi ou vti.d:u sJi:jepe lUlice. Saobracajnioa je dosta stara, nastala sigur:no pl1i'j e 1878. g.odine kao ,put u 'područje Hrasno-Brdo. Znatnije s e !poče l a naseljav,a ti, naročito krak. smjera jug-sjever prema pruzi, za vrijeme stail'e Jugoslavije, kad je tu nikla skupina od deset in'<l.ividualmo postavljenih porodičnih
kuća.

Sve do Idav:anja današnjeg .imena ulica je nosila ,na2i·v Vraca Il Jevtića ulica). Današnje ime, dMIO 'Po gIla-du Doboju II Bosn:i, uspostavljeno je 7. oktobra 1960. godine.
(vidi Borivoja

DOBROVOLJACKA Ulica na ,li jevoj strani Mri.ljacke, paralelna s Oba.}om. Razv;ijena od mosta Skendeni}e .na ilStak do 'Drga 6. 'apr.jJa ispod Bistmi.ka. SaobraĆ3jnica Je jako star a, potječe već 'ka.o u L ica najkasnije iz prve polovine 16. viljeka, 13 protezala se 'prek,o tri mahale. Današnja du:Žiina ranije se članrila n a nekoli.iko samosta:lI'lli<h <ulica. Dionica od mosta Skendel1ije ·do Masallikove ul!ice II turskom perjodu zvala 's e Tabašnica (ka'o i okolina mahala) po tabacima ili kožarima, 'koji su u blizini na MilJackIi limalti radionice. Daljna dionica, .o d Masarik.ave .do Trga 6. apl1i1a, stani je sokak Terezija, na'ZVan taiko po ded.n'om r a:udjeln-om vodov.odnom .rezerv.Qa'!"u koj i je }oš od 1,6. Vijeka bio >1113 .prostoru današnjeg Parka cara D.u-šana. U 1XJSljednjim godinama turske vladav&ne LQva dionica zvala se li Hadžagin sokak, po !istoimenom opštrinskom tatarinu looj!i je imao kuću na uglu ove 1rlice oi Ulice Vla d. SkaTića . .p·osta jao je i vellki 'Produžetak ovog sokaka podno današn~ eg tr:ga, a zvao se M erhemića sokak (po
140

nekom članu porodice Merhemića koja je tu droala veliku pnilikom uređenja današnjeg trga početkom 20. vijeka.

kuću)

i nestao

Godine 1878. trasa i ime Terezli.ja protegli su se na dotadašnju Tabašnicu pa i današnju Ulicu Miće Sokolov.ića, koja je do tada bila centralna saobraĆ3jnica u Skender.iji mahali pa se i zvala Skenderijom. Godine 1931. nastala je iTIOva izmjena: dionica Terezija od mosta Skemleri1a na zapad (današnja Ul!ioa Miće SokoloViića) zadr:t:ava ime Terezija, a čitava preostala dionica, od. mosta Ido ipod. Bistrik, postaje samostalna ulica pod novim, današnjim imenom Dobrovoljačka. Tako se prozv.ala 'll spomen na &Obro voljačk-u driviziju Srba, Hrv- ta l' Slovenaca a koja se 'll toku !prvog svjetskog rata (1915 - 1917) formira·l a u Rus:iji od. zarobljeniika li prebjegUca ·austl'lougarske vojske, SI1ha, Hrvata j Slovenaca. Dana 24. 8. 1916. 'k lorpus je imao uk:upno 18.510 '.hoj nika li. oficira Puna jedna if1rcćina bila je iz BiH: 6.177 zarobljenika i !prebjegliea-. U sastavu te di'V'.izije bila je li. jedna zasebna, rrnusl1rnanska četa iz BiH od preko 300 boraca Muslimana. Borci te <divizije su nešto kasnije UČe3tvovali sa uspjehom u bitkama u Dobr:udži i Ifla solunskom fI1ontu. Još prije !pOlaska .na solun- ' ski trom muslimanska četa je .rasformi.rana, a njem boroi rastavljeni i raspodijeljeni ·u sastav četiri puk- . a IZVORI i LIT.: Sldžil 1554-57, 109. (lokalitet Terezija). - Marko MarDobrovoljačk1 pokret, Narodno ;edinstvo, ilustrovani zvanični almanah-kalendar Drinske banovine za prostu 1931. godinu, Sarajevo 1930, 242-255 (tu i ostala dotadašnja važija literatura). - Dr. Rdili Kurtagić, Učešće muslimanske omladine u dobrovoljačkom pokretu, Gajret, god. XIV / 1933, br.
koviĆ,

3-4, 62-64.

DOL
Slijepa ulica na V'ra tni'ku, između Jajce-kasarne i Bijele tabije. Razvij'ena u st1'llUl:i neposredno i:Zinad podnučja Nevjestine mahale, a a ima prilaz iz Mehmed-agine ulice on dje gdje rpočinje Ulica ispod g.rada.
Knj u Ikojem JeŽJ pripadao je 'll svoje vrijeme Mahati Nd-zade hadži Hasana, čija se džamija iz 16. vijeka ka-o centar ie mahale nalazi u

Mehmed-aginoj 'ulici. TopografskU. posmat:r.an, 'karaj spada u sastav terena Nevjestdne mahale _ a kojom zajedno lefu u strani prema koritu Miljacke. s Današnji lfIa2liv ulice je stari tOPOnim, .nastao po reljefnom obliku kraja u kojem se nalazi, a koji zaistn čini udolinu, do, gledajući ga iz n ivelete Muhamoo-agine ulice. Tek 1921. godine ta saobraćajnica dobila je IStat~ zasebne ulice i dato joj je današnje ~e, u stvari, kako je navedeno, stari toponim onoga kiraja. Naziv se nije do danas mijenjao.
Hl

DOLOVI Ubi.ca - ,put ·u južnom di.1e1u gradsloog područja na naj·jst<>čn.ijoj naseljenoj padini Thebevića od 800 m. Saobraćaj nica se odvaja .prema istdku pod samom žiča ro.m od puta što vodi iz Pogledine i Paje-malte pa vom· rna D.ragulj.ac i Treb ević. Zapravo, if:o je običan seoskri. put looji povezuje 'n ekoliko sitn:ih ek.onom!i.}a li kućica II tome 'klraj,u. Naseobina je ušla ti sastav gradskog područja 1955. godine pa je tak.o i sama saobraćajruca tom prihik<m1 dobila status ulice, a prozvala se d8lJlašnjim imenom po samom mjestu ,kroz k(lje vodi.

DOSITEJEVA

Ulica II sred i.šnje~ d ije1u grada , ·razV\ijena II pI1aVCU jug-sjever istočnom stranom palate 2eljezniičkog transportnog preduzeća . P.otj.eče i.z tUJl1skog perioda <kao sOikaik koja je povezivalO Koševu (tak<Q!) između 2abljak.a i Musale sa Sahtijan-uoom mah EtIQm, .k.oja se prostirala duž današnje Mis Il1bijeve !Uli'ce. U turskom periodu i prvih godina austl10ugarske okupaailje ulica je nosila naziv najprije Jusuf- agin sokak, a - nda Jusuf-agina ulica, po o nekome Jusuf-agi, .koji je, naVIodno, 1 000 čuvar tamošnje iwske niže vojniOke škole i školske zgrade Idadije, Ikoja je sagJ'ađena i otvorena 1873. godine u pravo II toj ulicio, Illa prostoru današn1e palate ZTP.8. U zgradu navedene '.škole 1885 . .godine .p reseli <se Zemaljska štamparija ·(prija'šnja ViIajet.ska), pa još iste godine i sama ulica dobi novo ime, upravo po toj štampar.iji, ~ prozva se Stamparska. Iako je štampa. rija odatle iselila d' sama zgrada porušena već 1894, kad se POČela graditi palata ZTP-a, po projektu arh111:ekta Bartola Knopfmahera, naziv ulice po navedenoj štamparij.b zadržao se 'k!l"lOZ cio austrougarski period. Današnje d<me ulica je .dobcla 10. januaTa 1919. po Dositeju ObradOViću- (Cakovo tU Banart:u, oko 1742 - Boogr-ad, 1811 ), pomatom srpskom književ.n1iku, kojd ~e. napuštajući crkveni jezik, p isao za sve južnoslovenske narode i prije Vuka uveo narodni je2l1k kao .kujižev.rri. Za vlll!jeme 'Okupacije 1941-1945. ulica je nosih naziv po limenu Matije Reljkovića, hrvatslrog književnika ti' prosvjetit elja (Svtinjar, 1732 - Viink.ovci, 1798), praktičnog Qidak1:li:č8l'a (poznato mu je djelo Satir), koji je nastojao knjigom djelovaUi Illa društvo svog.a doba i kiraja. Puno mu je ·iime Matija Antun Reljković. Posliije oslobođenj a ubici je v,~aćeno start{) dme iz 1919. zaključkom GNO S8Jrajevo od 20. avgusta 1945.
LIT. : A.
Bejtić,

Palata 2TP,

Oslobođenje,

XXi/ 1966., br. 6411 (9. 4), 7.

DRAGICE PRAVICE
i kao trasa !puta ti. kao ulica potječe <iz prve polovJne 16. V'.ijeka. Razv.ila .se .kao sokQk II Mahali Kečedži Sinana, k'o ji je tu sag.radio džamiju godine 1515. 'i time udM1io osnov za razv<oj te mahale i
SaobraćajInica

142

ulice upravo pored te ,džanvije. Ta džamija, građen a s kamenim minaretom , i danas je čitava i predstavlja 'Vrjjedan arhitektonski s}Xlmenik. od 1878. naOVam<:l ulica je noSila naziv Bakarevićeva ulica po staroj sarajevs koj muslimanskoj porodici Bakarevića ilooji se jo.š od druge polo'Aine 16. w.jek'8. javljaj u II Sarajevu kao čohadtije li trgovci venedičkom i stambolskom čohom, !potom kao telali lj jani6ari. Cini se da se u ranijem, turskom periodu ulica zvala i Na turbetu, k&lm se sigurno u narodu označarva la sama tamošnja mahala, šbo pokazu'j e popis mahala iz 1874-75. Taj stariji naziv \'lUče ponijek-lo .po tUI1beru -sarajevskoga muftije Thnd·r-čelebj'je Mehmed-efendije Svrake .(umro 1783), 'koje je bilo u dvorištu tamošnje džamije, a nestalo prije ,1878 (vide mu se još tragovi, po loojimse zaključuj e da je bilo građeno !kao k ameni objekat sa kupolicom -na četiri stupa). Tu je, međutim , bilo 'još jedno, t-L.V. Djevojačko turbe, pa se mogao ovaj .kraj tak(l p.rozvati i !PO tome 1mrbetu. Današnje ime zami1emlo je ono starQ 8. juna 1948. a dato jc u znak pijete ta p!'ema Dragici PraVici, zvanoj Dragi, ~stakil1utom rukovodiocu SKOJ-a i Part;ide 'u južnoj Hercegovini II prve dvije ,g odine NOR-a. Rođena je 1919. II Mostaćima kod Trebinja. Predratni 'Student tiloz-ofiije u Beogradu. Stnijeljali je četnici jula 1942. zajedno sa br- tom Hadom II a selu Ljubomiru kod Trebinja. Proglašena za lJ1a'I1Odnog heroja 8. juna 1945.
LIT.: M. Sotra, Naši heroji 182. - Zbornik narodnih heroja, str. 644. Vlado Segrt, Krv na kamenu, Sarajevo, 1965, na vi!e mjesta, naročito 400.

DRINSKA

Ulica u Novom Sarajevu. RazVij ena izravno iznad željezničke pruge normalnog kolosijeka :kao neposredan nastavak Ulice Pofalići pružaju ći s e na zapad do BiTčanske. To je ·d ionica velike ~ads k e rasteretne saobraćaj nice . Počebak ove dionice kaQ ulice pod zasebnim imenom Drinska nelogiča'n je, jer nema nik.alkve prirodne markacije .po kojoj 'bi se &lalo da to nije stvarni i imeničkd n astavak P.ofalićke ulice. Taanoma:tija ii. .samo dime nastali su ovak-o: Pod !imenom Dri!Ilska poswjala je i ranije jedna ulica II 'onQme kraju, čiji je }X)Četalk bio ispod pr.uge, a završmca upravQ 11 uLici koju Qbrađ urjem. Ta st8lrija ulica nastala je nešbo prije .prvog svjetskog rata i nosila kaoo ime oznaku ..Q.c Jz njemačkog alfabeta, a gooine 1931. dato joj cime Dr.inska po -rijeci Drini u istočnoj Bosni. IzgradnjQm pruge Samac - SarajeV<l, koja je puštena u saobraćaj 1947, o va je ulJica uništena. Ostala je samo završnica i jedna kruća imad današnje pruge, ~ , eto, naziv ote zaVJ'Šnice 'Protegao se k'a o ame i na novu umcu poprečn og smjera, looja 1e obuhvatila oj 'Onu ku ću iz prJjašnje. Drtnske ulice.
143

Dra JOVANA

KRSIĆA

Ulica u starom ,dijelu grada, na Ćurčića brijegu, iza zgrade Muzeja grada Sarajeva. Počinj e Qd Ulice Svebozara Mark-owća ti. vodi 'Ila sjever zavl1šav:ajući 'u Toromanovoj . Razv.i.:J.a se kao sokak još 'k rajem 15. vi'j eka u Mahali Jahja - paše, koji· je tu ;sagradio džamiju (onu današnju) li tako osnovao mahalu godine 1482-3.
U drugoj polovtiini pl'O'šloga v ijeka i ova i današnja Toromanova ulica bile su joona lulica koja .se zvala Kasića sokak po .nekiome nepoznatom članu mushi.manske porodice Kasi.č, koja i danas žLv.i II Sa'rajevu.
TD

dme sok aka

sačuvano

je

II

rpo.p:isu stanovništva glI'ada 1867-'68.

Od godine 1900. pa sve do iza osLobođenja 1945. 'll~ica nosi naziv Glođ.ina pa sta'l'oj mus1lima.nskoj feudal>noj porodici GLođo. Njlihova kuća u t<lj ulici li danas je čitava. To je Idanašnja Sv.rzina !kuća, a nazvala se tako po por,ođici Svr,zo, koja ju je naslijedila l'Iodbinskim putem od Gloda. Današnje i me 'uvedeno je 8. juna 1948, a čuva uspomenu na predratnog profesora ,B rve ,gi!mnaxLje 'll Sarajevu i talentliranog književnog kritičara li kulturnog hds'banika dra J ovana K,rŠlića. Rođen na Natkovačima u Sa:rajevu ~anu8Ta 1898. KalO napredni .radni. k li osvjedočeni a:ntifašis.t po k8.2ni .premješten 1937. u Knin, 'a .potom II Kranj. Napokon, 23. juna 1941. uhapšen u Sauajevu ~ mjesec dana kasnije strijeljan u okoli-ni Sarajeva. Naz.rv ulice dma uzročnu vezu po tome što j'e Kil:'.§ić stanovao u toj ulIici, na br. 2.
XXII/ 1966, br. 6354, (13. 2), 11. - Dušan Đu-rović, Dr. Jovan Kršić, Oslobođenje, IV./1946, br. 29 (21. 6) , 6. - Todor Kruše va c, Sjećanje na Jovana Kršića, Pregled , 1/1946, sv. 4-5, 374-380. - Isti, Jovan Kršić , predgovor k njizi Jovan Kršić, Odabrani čl anci, Sa rajevo, 1952. - Marko Markov ić, Clanci i ogledi, knjiga II, Sarajevo 1961, 254- 257 (članak Moji m rtvi drugovi. Dr. Jovan KršiĆ). - Spomenica 75-godišnjice Prve gimnazije, Sarajevo, 1955, 35. - Anto Babić, Samjevski profesori - žrtve fašističkog terora, Ostobođenje, IV/ 1946, br. 13 (31. 3), 6. - T1n Ujević, Autobiografski spiSi, Zagreb, 1966.
SVTzina

LIT. : A.

Bejtić,

kuća, Ostobođenje,

Dra SAFETA

MUJIĆA

Ulica u marindv,ol'Sk:om .dijelu g,rada. Razvijen a izmedu u1 1ca Brankove ~ Gunduhlćeve. Saobrata1ndca 'Se razv.ila kao !SOkak još ~rajem 16. vJjeka -ll tamošnjoj TavH hadži-Mustafinoj mahabi, poznatoj pod n8'vodni:im imenom Donja hiseta, ćija je džami ja (bitl:a na !jstočno m uglu ove i Gundulićeve ulice) imala prilaz IUpr·avo iz ,ove ulice.
144

Sve do davanja današnjeg naziva uNca se zvala MuteveHna po nekom nepoznatom muteveliji, upra vniku <vakufu spomenute džamije Tavi! hadži-Mustafe. Današnje ime zamijenilo je ono staro 8. ~una 1948. g.odine, a dato je lU znak pijeteta ~a mostarskog lli.ječnika, prvoborca i narodnog heroja dra Safeta Mu.jića (roden tl Mostax.u 1908), koji se u bezbroj barbi usred. vatre stana o borcima pa tako, 'Ilapokon, li. pao 1una 1942. u Za brđu kod Prozora upravo kad je pod neprijateljskiim rafal!ima hitao preko brisanog pr.ostora da ·pomogne ranjenom drugu. Cast n arodnog heroja datJa mu je posmrtno, 24. jula 1953.
LIT. ZbornIle narodnih herOja, 543.

Dra STJEPANA TOMICA

Ulica !ispod K)iničke bolnice II K<lševu. Razvi'j ena od 1nice Moše Pijade u sjeverozapadnom pravcu do današnje UlJice Hasana Brkri.ća, a pni završetku ima odvoja'k na desnu stranu im'oz novo Jlasel je sa izlazom u Ulici Vuka Karadžića. OsnoV'l'ld krak ove ulice 'Postoj ao je kao L enaseljena saobraćaj nica n još 1882. godine. Status ulice dobila je tek poshl,tje oslobođenLja i nazvala se Ispod mrtvačnice, kako se i do tada zvaQ sam put p o mrtvačnici bomice, ispod kloje neposr edM i vodi. Današnje ime ulica ·nOSi .od 24. jula 1962. na osnovi posebnog rješenja koje je doniijela Skupština .opštine Centar za tri uli'Ce (Livanjska, Kordunska i ova), a dato je kao spomen ~a predratnog profesora sarajevske Prve gimna:m.je dra Sjepana Tomića. Rođen ru Jajcu juna 1897. godine. Bio je član družine naprednih pr.ofesora Prve g.imna2lije, Kršića, Satre, Baruha, Ozme i dr, pa je zajedno S njima još 1937. predložen za promještaj ili otpum dr.z drla·v ne službe. Premješten je u V el. Bečkerek (Zren ja:nin), , dje ga je i .rat zatekao. Odmah se prebacio u g Sarajevo , gdje j e uskooo li pao: po~n u.o II bombaroovanju Sarajeva 13. aprila 1941. na IPodručj u današnjeg Vojnog groblja. Struka m u je bila bila matematika, fizika i filowfija; iz područja matematilke nap'isao i i:ocl.ao u Sarajevu dedan udžbenik.
L IT.: Hrono!ogija rad n ičkog i NO pokreta u Sarajevu, 64. - Spomenica Anto Babi.ć, Sarajevski 75-godlšnjlce Prve gimnazije, Sarajevo, 1955, 33. profesori - žrlve faŠističkog lerora, Oslobođenje, IV/ 1946., br. 13 (31. 3). 6.

DRVARSKA
Ulica u sjevernom području stw:"-og dijela grada. Fločinje od Ulice Mehmed-paše Sokol'Owća pa vodi u pravcu sjevera do ,ravne dionice Ulice Vuka Karađžiea. Saobraćajnica Se 'l'8zv'i:la okao značajan sokak još u 16. vijeku na području dvije mahal e: Sarač Ismailova na j ugu i SaTač hadŽi
10
145

Hajdar.ova na sjeveru, koje 'su se u narodu zvale Donja i Gornja Saračeva mahala. Upravo u toj prvoj, Sarač-I smari.lovoj mahali, koja je nastala još prije 1528, zvala se ,i ova saobraćajnica imenom Sarač - Ismailova utica sve do davanja današnjeg imena. Današnji na21iv 'uveden je 8. juna ]948. godine, kad su još 90 ul~ca li trgova dobili nova ~mena, a dat je kao spomen na Drvar, mjesto u zapadnoj .Bosni, I oje je ostalo poznato kao Ž8irište 'Ustanka ;i borbi u k toku NOR-a.

DUBROVACKA

Ulica uz sj eVenni .rub Malog parka. Pove-wje stazu iz Malog par ka sa UUoom Danijela Ozme, kojoj, u stvari, .i prtipada. Ova ulica kao saobraća'jnica, odnosno nastavak navedene pješačke staze postojala je još u turskom periodu i imala izlaz na današnju Ulicu maršala Tit a sve do wpostave i uređenja Malog par.ka 1886. godine. Prva J jedina zgrada 'll toj ulici nikla je pred prvi svjetsk.i rat, k ad je oQva rulica stvarno i dobila status ulice. Prvo poznato lime ove saobraćaj nice je Celikova ulica, označena negdje ]931, a nastala .po nekom n epoznatom članu porodri.ce Celtk. Današnje 'jme dato je uLici po gradu Dubrovniku poslije oslobodenj a, negdje poslije 1952. godine.

DUNAVSKA

Ulica u predj elu Starog Hrasna. Počin~e od Obale 27. juli nepo.sred no kod željezničkog mosta i vodi desnom stranom duž trase pr uge za Višegr ad zawšavajući se kao ·sl!i.jepa ulica. Nekoliko ku ćica u ,ovoj ulioi n astalo je još proje drugog svjetskog rata (prl je 1937), ali sama ullica nije !imala status zasebne saobraćaj nice i posebno ime sve do iza osl obođenja . Status zasebne ulice i današnje ime po poznatoj rijeci Dunavu saob raeajnica je dobila 7. oktobra 1960.

DURMITORSKA

Ukica u području Grbavti.ce l . Po6inje u Zagrebačkoj u blizini za v.ršnicc Lenjinove pa vodi u vidu neuređenog puta na jug, prela2)i prugu i zav.rŠ8va povisoko goOre. Ima II 'POČetku jedan odvojak u lijevu stranu.

146

postoji, 'Odavno kao staza . Počela Se naseljavati tek pred <kugi svjetski ra·t. Stat us naseljene ulice .dobila je posLije 051'000đenja i tada kao novonaseljena u lica dobila je ime Novoseli. Istom prilikom ~ onaj odvojak prema istdkiu dobilo je status zasebne saobraćaj nice pod ;imenom Novoseli čikma. DanašnJi naziv dalt je Uo~ici 7. oktobra ,1960. po D UT'mitoru, poznatoj planini u Crnoj G<:m. Tom prili.1rom NoV'Oseli čikma izgubila je zaseban status li ušla II sastav u1ice pod .novfi.m limenom.

Saooo-aćajnica

DUSANA DASrCA

Ulica u Hraslllioi. I azVlijena tOd ·Pionirske lUlice približno 'll pravcu R zapada do Ulice 4. jula. Stambena ulica. U potpunosti nastala poslije 1950. Sta·tus gQ'adske ulice i pr-vo j:me, .ovo II dan ašnjem obliku, dobila je 20. decembra 1960. Nosilac naziVa ulice je Pajić - Dašić Dušan, !predratni k asi:ndolski radnik, r.ođen 19l1 , prvoborac 1 narodni heroj Jugoslavije. Istakao se u brojnim i smionim akcijama. Bio lTl.ajprije koman:dir Kijevske čete II Kalinovi čkom odredu, zatim komandant Duvanjskog bataljona. P ao kao komandir topovske baterije Desete hercegovačk e brigade 1943. u posljednjim časovima borbe za Pirozor, upravo II trenutku kad je odredivao no.vi vatreni položaj topovima.

DUVANJSKA

Ulica se razvila Ikao put - staza između starih mahala 16. vijeka Sarača hadži- Hajdara na jugoistoku te Nabrdilo hadži-Alije n a sjeveru . Poči nje II ulici Mile Vu10viĆ8, či!neći njezin logičan saobraćaj ni produ žetak, pa vodi na sjeverozapad <lo mice Bjelave. Počela se izgrađivati pnije okupacije 1878. godine. Status ulrlce 'm lala je već 1.882. 6. tada je .nosila 'ime Mekina u.lica. Današnje ime po gradu Duvnu u zapadnoj Bosni uld.-ca je dobila 1915. godine. Naziv se nije d-o danas truijenjao.

21. MAJA

mica izvodnica što iz naselja Buča-potok vodi do II naselje RajIovac. Modema saobraćajnica, nastala prije deset godina kao d'i'Onlica veNke gtradske saobr,aĆ31nice sjevernlOm stranom pr.uge Samac - Sarajevo i. 2eljemičke stanice Saraj e vo Novo. Nov-aizgrađena dionica Drinske II Dolac-koloniji predstavlj a ,njezin sastaV1ni d io.
!o'
147

UJ.ica se prozvala današn jim imen()m pri1ik,om puštanja u promet saobraćaj;nice. Nazi'v ulice čuva spomen na Dan j'ugoslovenskog ratnog vazduhqpl()v-sbva, koji opada 21. maja svake godine, a lroji je uveden kao sIXlmen na 21. maj 1942. gooine, kad je u borbu NOR-a prvj put stupio partizanskO. avaon. Tim prvim partizanskim avionom tipa ...Potez... upravJ'jao je F r anjo Kluz ; navedenog datuma izvr šio je pr,vll bor,b enu akciju u Okolini Pirijedora, IDbjegavši prije toga na oslobođeni teritorij avion()m iz Banje Luke.

29. NOVEMBRA

Ulica II Hrasnici . Razvijena od I\oQntirske ulik e do ULice Alekse Bojovića Brke II pra vcu, .približno , !istok-zapad. St ambena uLica. II potpunosti nastala poslije 1950. godine. Status gradske saQbra6ajndce ,i današnje !ime dobila 20. decembra 1960. Ul ioi je dat naIDv u spom en ;na 29. novembarr 1943. gocUine kao dan D.rugog zas jedanja AViNOJ-a u Jajau, na 'kojem su udareni temel jli nove Jugoslavije s 'republičkim ure đenjem.

D2A VIDA HA VERICA
UNca na lije\l\Oj obali Miljacke, II .starom dijelu grada, upravo naspram palate Vlije6nice. Razviljena oo Obale P aTiške komune u pravcu j'u ga do ULice Nur.ije Pozderca. Saob raćaj'oica je nastala II t u rskom periodu kao soka!k II staroj Mahali Hadži Isa koja se u naI"Qdu zvala imen.om Dugi sokak. Iz najnOV!i·jih pod8ltaka, k-oje je izni,o H. Sabanović na osnovi katastarskih tu mkih deHera, ·ova unah~a, .a 'Prema tome i naša ulica, nastale su prnje god. 1602, Ikad se mahala prvi ·p ut d2rti.čito navodi. Prema tome, .pokazuje se prai!zVJQljnd.m pisanje S. Kemure ;kako je hadži Isa osnovao tu i još dvije susjedne ulice oko 1630. godine. Starj ;nazirvove ulice je Dugi sokak, ra po imenu toga sokak.a zvala se u narodu, kako I navedeno, 'i sama mahala. je Današnj i n MJilV uJ.ice .dat je 31. j ula 1950. po imenu predratnog naprednog nad-nika Džavida Haver:ića (llOd. 1920. u S araj evu), koQj!iJ je kao aktivan saradnik NOP-a i seloretar partijske ćelije na Baščaršij i .otkriven i u h apšen u Sarajevu već na početku o~upacije, 12. maja 1941. Sena.t Prujek-og pokretnog suda u Sarajev.u 20. avgusta 1941. osudio ga je na smrt -stnije1janjem. P.resuda j'e 1zv.r,šena na V.racima. LIT.: Hronologija radničkog i NO pokreta podaci o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.
148
II

Sarajevu, 83. -

Biografski

DZEKA
Sok.ak u .isboimenom pr edjelu na južnoj pertifer iji s tarog dije}3.

grada, ispod samog T,rebe vića, Ulica razvijena od Toke do Krke. Pravac r 8lZvijanj a jugoistočni. U ulicu .spadaju i dva odvojka kooj i teku prema zapadu. Sokak da trira iz tursk·og per-ioda , a razvio se II Tlimurhan<lvoj mahali, zvanoj Berkuša, koja je nastala II 16. vijeku. Od -davnina je to bila ulica tnuđbenika ti. sirotinje. Tu je živjel a J porodica Džek-o, k()ja se II tursko doha bavila tomrWkčijskim 'Poslom , Itj. va đenj em ogrevnog drveta !iz Miljacke pri il1jenom visokom vodostaju. Ta porodica javlja se tu još 1772. godine. PI1irodno ,bi bilo 1zvocU1i ime !Ulice od navedene porodice Dž€ko (uzlazni akcenat na drugom s lovu) . Međutim, k,I1itičkti. ana liziraj ući pojavu, prij·e -će 'bi.Ui da je to pre~ime ,nastalo po iStar.mn imenu lu-ruja, čiji nOmlnativ g lasi Dieka, a ikoj i vuče po:rij eklo sigurno iz dosta star.og doba . Toponim kao .namv u1ice nas ta o je svakaloo prije 1878. d, d o danas se .nije Irnijenj ao .

DZEMILA KRVAVCA ·Ulica u sj evernom iJX>dručju starog dijela grada. Razvijena !iZmedu Uliice Miladina &adojev ića (stani Sepetarevac) i Drva rske. Saobr.a ćajnica se lI'azv:i.la u tursk-om perikxlu 'kao s oka k ona granici Donje i Gornje Saračeve mahale, koj e su se . az\o1ile već u 16. vdjek!u. r Još (ld tursk,og perioda pa sve do davanja današnjeg imena ulica se zvala Vejsit~agin sokak, odnosno 'Ulica po ill.ekom VejsH-ag i, čij i identitet .nisam m ogao utw di.ti. Današnje :ime daro ·je uhui. 8. juna 1948. godine II spomen na Džemi1a Krvavea, predratnog 'tehničkog činovnik a Direkcije pošta SarajeViu. Rođen II Velilroj Gračanici ,k,od Gacka 1913. Poznatiji kaQ napredan mladi publicista i 'knjižeVlnik u nastajanju. Zbog ljevičarsk e i komUnističke ()ni'j entacij"e uha'Pšen je II Samajevu J.2. novembra 1941. i d o če-tini dana posLije boga, 16. ll . upu ćen u .koncen'bradion i logo.r II J asenovac. Pao Ij e sa još 31 drug,om II p rolj eće 1942. II Sta'lXl.j Gradiški u jednoj herojskoj pobuni u logoru.
LIT.: Rizo Ramić, Na putevima slobode, 257-261. - Hronologija radi NO pokreta u Sarajevu, 94. - Biografski podaci o pr voborcima gra da Sarajeva.
ničkog

DZENETICA CIK MA

Ulica u središtu g:rada, okro SaInOposluge u Tti.tovoj ulici, u bhi.2rlni Gra'<iske tržnice. Im a bri !kraka, od kojih je onaj prema U1ici Vuka Karadžića nastaQ (prosj ečen) prije nelroliko godina.
149

ULica je stara it)a rem 200 godina, a razvtila se kao Či·kma sokak II okvi'ru Jagdii-zade had-m-Ahmedove mah ale koj a je .obuhvatala GornJu Cemal ušu , tj . .uaj Dd V'U~ka Karadž i ća ulice do mice Radojke L akić, a koj a je 'll n.a.rodu bila pom'a ta pod lilmenom Dženetića mahala, Niže banje i Begova mahala. N Mtala oko 1560. Ulica nosi. današn11i. naZiiv još iz i 'U!l'skog perioda .po staroj sarajevskoj pOI1Odici Džene tića, >koji.su u toj ulici, UpNlIVO na današnj em trgu ispred 's amoposl uge, ~mal i velik.u porodi.iČnu !kuću i u sastavu te kuće držaLi J k-onak p osebno gosllinjsloo odj eljenje u koje su se primali putn!iCti. ll1a hesplatno 'kona čenj e. Ta kuća , koja je, in ače, imala sve oolike h osansko-ori9entalne stamben e arhitektu.re, iz nera:;,umljivih :razlogapor,ušena je 1942, a građana je, zna se tačn o, 1766. U toj oku ći su .se s astajale ugledne Sarajlije 18. i 19. vijeka, medu koj im je čest g.ost bio li p ozn atli sarajevska. pjesnik .:i ;ka1tig.raf Mejtija, kDji je radio i zidne slikarije u toj ulici. Dže netići su, inače, pred turski RajU'i iz ikonjičkog kraja, dose.l:.ili se II Sarajevo II drugoj poloVlin.i 17. vijeka. U svoje wij eme s dl1ugom g.ran()m na Bistlliku ta pOI1odi:ca limala je j~k utj ecaj u privredi i p olitici grada, a potpuno je i;zlunu'la 1928. gochlne. LIT.: H. Kreševljaković, Dženetići, Radovi, II / 1954., knj. l , 111-161. Rušenje starog Dženetića konaka, Sarajevs ki novi list, II/1942, hr. 339 (15. 6), 5. - Nestaje staro Sarajevo . . . Povodom rušenja Dženeti ća konaka, Saraje-v~
ski novi list, 11/ 1942, br. 340 (20. 6), 4.

D2IDZIKOVAC
Ulica 1znad Velikog parka. Razvij ena od Ulice Mustafe Golubića na sjever do Ne<manjin e , SaobraĆ3jnica se razvi·la još u turskom peniod u , ah je sve do u novJj e VlI1ijeme bila naseljena samo ,u završnoj dionici. D o izgradnje ()dvojka prema istoku, da.našnje Ulice Mustafe Golubića, poči njala je ,od same današnje Ulice , >ralja 'I1omisl <l'va . k Naziv ulIice je star i do danas nerazjašnjen. Njje u vjerlj ivo tumačenje, Ikoje je uveo K-osta Mandić, da j e naziv nastao od rriječi talijanskog ponijekla džidži u značenju >H."ii1ro.., kako .se, navodno, zVa'() neki stolar Ta.lijan, koji đ e potkir.aj turske !Vladavine ·t u 'radio i 1~ko sebe zvaQ među djecom, 'k,aj.oj je d ijelio šećer l ame. Mislim da će prije biti tačno da se ovdj e radi -o turskoj n.ječi džidži ru značenju ,lijepo, gizdavo (sup.l1Otno ,od izr aza ka ka - ·r:užn-o), u kojem se s mislu upotreb lja'vaju i tUlJ"cizmi is te osnQve džidža (igračka) , džidžali ( o'klićen, gjzdav) i d židžati (klimti), pa bi, prema tome zn ačenj'u, 'ime bHo Okić en p ut. 'Do značenje ima svoj'U podlogu i u tome što je ta1 put zaista vodio izm eđu b Ujl1lih bašča, 6iji je j uehar 'u pmljeće li. m ogao bild r ealan povOll za takvo irne, k oj e je, 'Svakako, nastlalo u samom narodu . .F\otpuno kongruentnu pojavu \imamo u samom Sarajev.u i u novije vrijeme: nazivi ulica Cvjetna i Behar (vidi tamo!) .
LIT.: Abdulah Ska ljić, Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku, Sarajevo, 1965, sub. v. džidža, džidžali, džidžati. 150

ĐULA GINA

blizini Begove džamije. Razvijena 'između Sarača na jugu li 'Ditove ;na sjeveru, pored zgrade Pr.irodno-matematičkog :fakulteta (bivša nova Gazi Husrev-begova medresa). Ulica se r azvila još II 16. vijeku. Na srccHnJi te ulice, na istočnoj strani, ima odvoj ak, zapravo 'Oveće dvor,ište koje se smatra posebnom saoolm3ćajni.oom pod imenom Đulagina čikma. Duž čitave zapadne strane te ulice bio je stari han, vlasništvo Gaza Husrev-begova vakufa. Zvao se 'u !izvorima Novi han. Krajem 18 i prvih decenija 19. 'Vi!jeka zakupnik Novog hana bio Đul Mustafa, s in bajraktara Ib r ahim-age. Po tome dugogodišnjem zakupniku, koji je bio i ugledna l'ičnost među esnaflti.jama stare sarajevske čaršije, N<lvi han dobtio je j-o.š početloom 19. vijeka II n arodu dmc najpr,jj e ĐuZov han, a kasnije Đulagin han. Eto, po rome zakupniku, .odnosno po hanu, koji je {)fl držao, prozva·la se ta ulica. U tu:rs~om perWodu b ila I poznata je pod imenom Đulagin han, od 1878. godine do 1885. ",vala se ĐuZov han, od 1885. do 1895. opet Đu.lagin han, a od te posljednje godine uveden je današnj i naziv Đulagina ulica. Inače , doš stariji naziv te u1i:ce, koji se održ3() .bar u sjećanju, d o n'a zad tridesetak godina, glasio je Pred magazaffl4 - po kamenim trgovinskim starim magazama, koje se i danas tamo n alaze, a za looje ISe misli da su ostaci neka dašnjeg H ad!ži Beširova hana. Naziv navedenog starijeg osnovnog Qbjekta, po ,koOjem j e ulica dobila 1me, sačuvao se u jednoj star.oj1irskoj narodnoj pjesmi, koju sam zabilježio u Sarajevu, a k'oj a počinje ovako:

Ulica uz staTu

aarajevs~ čaršij u , II

Na Vratniku u amber-sokaku, za kana'\lam gondže necvjetana, ~ita zlata Nakaševa F1ata. S njom govori: grana faslidžana, Sećer Meho iz Đulova hana ...
UT.: Dimitrije-Mita Klicin, Spomenica Steve Peh'anovića, nacionalnog borca 1835-1913, Novi Sad, 1937, 44. - H. KreJev ljakOvić, Hanovi i karavan-saraji, 82. - A. Bejtić, Đulagi n dvor, Oslobođenje, XXII /1966, br. 6430 (28. 4), 6.

ĐULA GINA

CIKMA

Cikma, zapravo oveće dV'Orište II samoj čaršijli, s 'Ulazom fiz Đ ula­ g:ine ulice. Tako se sa-obraćajnica prozvala po susjednoj Đulaginoj ulici, za koju se veže. To ime.lroo službeni na:>liv uvedeno je 1921. godine. Starije ime ove ulice-čikme bilo je Had!i-Beširov han, dato tako po čuvenom Hadži-Beširovu h anu k,o ji je Il"anije bio na tom mjestu i koji medu ,prrv.im II ·g radu :ističe E}vlija Čeleb~ja 1660. Vrlo je vjerovatno da je osnivač toga hana isti ()naj Hadži Bešir k!oji je napr8Jvio poznatu česm u Be§irevicu liza Bolnice u KošeV'u i po kojem 'Se ti danas j edna ulica na Bjelavama zove Hadži Benreva (vidi tamo). Cudno je d a je ta sao151

dobila status samostalne ulice i to prvo ime relativno nedaW1'O. Bdo je to 1910. godine. Osnov tome mora da je Ibio stani. Ii saču ­ vani naro<lmri I!lazrliv ulice u rečenom obliku, jer je HadŽli Be.§icev han nestao mnogo prije toga datuma.

braćaJnica

ĐURE

DANICICA

Ulica u ma'rundvarskom predjeLu grada, u ravnini, istočno od zg.rada Zemaljskog muzeja. Počinje u UHoi R a-čkloga, iooja vodi ishočnom stranom Muzeja, te vodi .na istok li! naglo zaV1ijl8 na j ug pa ulazi 'll ULicu Omladins.ko šetalište. Ulica je II potpunosti nastala nešto prlje 'pr'lOg svjetskog \fa·ta, kad je aj strougarska ViOjn a uprav-a tu !izgrn.oiJ.a, na praznoj ledini, te1Jil'i u stambena paviljona za svoje oficire. U toku pr'IVQg svj etskog rata posbojao je prij'e dlog da se u1i.oi. da ime ausbrougaxskQg general'a Sa.rkotića, a11 su to omele Datne godine, pa sam naiOOd nazva tu ulli.cu Oficirskom po 'oDioiIi.i.ma k'o ji su tu stanovali. Tek po završetku r ata, godine 1919 (10. 1) ulica je zvanično dobila prvi put ime koje i danas mosi bez izmjena . Đ uro Daničić, nosilac naziva te ulice, čuveni je naučni radnik filolog {Novi Sad, 1825 Zag.reb, 1882) i najbLiž'i. saradnik Vuka Karadžića u pitan jima jezika i pravopisa.

ĐURE ĐAKOVICA

Ulica izvodnica za VogoŠću. Počinje 'Od Ulice maršala Tita i vodi pored Centm.lnog groblja do KobUje Glave, gdje se trasa .n astavlja ii. dalje kao -ot vareni rput za VQgošću. Saobraćaj nica u današnjoj dužini pos,tepeno j e izgrađ ivana, iako je od daVIl'ina duž ,p otoka Koševa, što zna'm i u osi. glavne dionice ove ulice, postojao put. U turslwm periodu postojala 'je ulica, po prilici, do današnje Kl.jučke pod ri.menom Dereboj, Qbu hvatajuci pod 'IJim <istim na2livom i današnju Damijela 07.me, a ime joj znači Uz potok 'ili Na potoku. U austrougars kom peni"odu, kad se ova saobraćajnioa produžila do vrha današnjih ciglana, n.rLi.ca se zvala imeJl!Om Uz Koševo, koje p r edstavlja sta'I1j narodni, .nešto modificirani J1<i2liv. U doba stare J~oslavij e Qna prva dionica .dobila je novo :ime A li- pašina po osnJivaču tamošnje dž<mlrije iz 1561, k,ako se pni:je zvala uličica niz potok Koševo, južno 'od džamije (nestala prnje prVlOg svj etskog rata). Preostala dionica kasruirje se p~va.J.a .rmenom Hadži Save Kosano ~ vića, dabrobosarnskog mit1ropolti.ta, koji je bio li naučni radndk (M~ l'jan'ići u Banjanima, 1839 - Ulcinj, 1903). Poshlje oslobođenja, upravo 6. septembra 1947, obje te u lice spojene su u jednu pod .nov.im limenom Moskovska, a 'bo tllme dato je na svečanoj sjed,nic.i Gradskog ·narodnog oobol'a u povodu 800 gordišnjice Moskve.
152

God. 1953-1 955. nastalo je \ produženje OVe kase prema ViOgošći. Dana 29. maj:a 1952. godine uhici je dato JlO...o ime Đure Pucara, 1St.aknutog živog predratnog revoluci<mara, prvoborca i n arodnog heroja NOR-a (Cestica klod Bos. Grahova, 1899), a kad je izašla preporuk'a za u1cidanje itmena uldce !PO Ž'i.'Vtim 1ičn"Ostima (;osim za proosjectnJ.k·a Republike maršala Tita) , ,cwoj ulici je 20. m arta 1954. -dato današnje ime po Đuri ĐalrovTi.ću poznatom predxatuom Q'e voluciunaru, političkom rrooniku d seklrebalru' K>PJ. R'Ođen II Brodslooj Vanoši !kraj Slav. Broda 1886, ubik ga zagrebački polJicaj ei" n a austrijsko-jugoslovenskoj granici 1929. Postoji d !UZOOČ!la veza za davanje jedne ulice u Sarajevu po njegovom imenu, jer je ĐakovioĆ II ovom g radu ;izučio mebalsk.i zanat i prvi p ut se tu sr eo sa ,radničkim pokretx>m. I menom Đua.-e Đ akovti.6a od 6. aprila 1946. do 20. maria 1954. zvala Se -današnja Ulica. M~će SokolO'Vti.ća.
IZVORI : A. B ejtić, Ali- pašina mahala, Prilozi za proučavanje i storije Sarajeva, 11 / 1966, 54- 55. - A vdo Huma, Đ uro Đaković i revolucionarni pokret u Jugoslaviji, Znamenja re vol ucije, 9-23.

ĐURE JAKSrCA

Kootka slijepa ulica u Novom Sarajevu. Boćinj e od Ulice Blagoja Pa rovU,ća i v:odi na jug 'do trupa bivše željezničke pruge !Uskog kolosiljeka Bočel a ·se formira'bi tkJvaIj"em 19. vijeka il jedna je lOd I prVlih ·u~'i-ca II o nom d ij elu današn jeg SaJrajeva. Prvi naziv ulice Ibio je Jakševa. Nosilac toga naziova bio je austrougaTski -doseljerui.k K a rlo Jrakš (Jagsch), kojeg ,s retamo kaoo majstora tamošnj e željeZIll.i.čk e n-adi.onice od koraja devetntaestog v.i.j ek-a .p a s ve d o 1918. godine. Ovdje je umro i osbavio potomke, koji &ll nastavilj život i rad II Sarajevu i za vrijeme stare J ·ugoslarvije. Danas imamo i izr avne identifikaciju Karla Jakša kao prvog '!l()sWca n8l:liva te ulice: II i nventaru 8!rheološklih nalaza Zema ljskog muzeja lU Sa'l'a'jevu pod I l10jem 4235 zaveh den je novči ć cava Gordijana III s ubilježbom i podatka rđa je taj novčić n aden u Vil."tu K. Jagša .u Jagševoj ulici 1898. Za taj 'Pod atalk zahrvaljujem a'r heologu Đ uni Basleru . Taj zapis :kazuje nam ,i 'određ en ije vmjeme kad je tu nastala prva k uća, koja je iniCirala čitavu I rl.CU, kao ii. ·to d a je tu W prvu -kuću gradio 'Up!"<lVO Karlo Jakš, po kojem se potom ulica i p r ozvala. Naai.v je osta o u upob.'ebi do 1931. godin e, a ta da je ulici dato d anašnje ilIme Đ ure Jakšića , poznatog i ·pranarog S'IiPskog k'njiževnika, inače p o s"br.uci slika ra i učitelja (Srpska Crnja, 1832 Beograd, 1878). Za vrijem e O.· k'1.1r:m.cije 1941- 1945. ulica je noSila <ime Sandora Đalsk og (punu 'k njiževno ime Ksaver S andOO' Đalski , 'a prav:o lime Ljubo Babić), h r vatskog k,njJŽev.n.iloo :(Zabok, 1854- 1935), koji je Jt.roz pedeset godina rada ,napisa'o velik broj prirpovjedaka, Il'Omana i ,drug.ih 'književnih I adova neJednake wijednostk r Ubroo posli je ()slobod enj a , 20. av~usta 1945 . !Ulici je Vl'a.ćeno pred:ratno ime Đure Jakši ća, koje 'j e i dan8.5 u upotrebi.
153

ĐURE

SALAJ A

Ulica II (GrbavJca Il).

!područj u Počinje od

p rarvcu na za pad

oo

sa:vr emenog naselja »Slobodan P rincip Seljo-« Ulice I br.atstva '.i. jectinstv:a li 'Vodi. u 'Vijugavom
Oš1Jrel jske.

početk a

Saobra6ajn'ica kao lJlov.onasel jena umca nastala j e 'll najnovije vrijeme, pri čemu je 'ta ulica ljednim dije],om produžena trasom nešto sta rije sa'Ohra6aj.nice koja se vadila pod službeniim :imenom Radničko n aselje V II I. Današnji .naziv dat je neposredno poslije :kmmimnja te sa'Obr aća j nice kao naseljene stambene jediinice, 7. oktobru. 1960, a čuva ruspomenu n a poznatog pa!I'bijsk,og 'i sindikalnog radnika Đ uru SaZaja (V alpovo, 1889 - Low-an, 1958), }{.oji je j oš 1906. godine kao ·loroj·ačkti .radnik stu pio II napredni sindikalni polm-et l već tada postao značajan s.Ln:d.ikalni funkai:oner.

Đ UR E

SALAJA

ru starom dijelu naselja. Poči nje od odvojka za hotel »Biokovo« od pro1azne saobTaćaj nice (Ulica igmans'kog marša) pa vodi grebenom b11dašca II :pr,a vcu istoka, izvodi. i utapa se u Ulicu igmanskog marša, potom na mzdaljtini od kojih pedesetak metar a produžuje n a supr otnu stranu Ul. igmansk":og m arša i II za.omtu zav.ršava p red drrven im tmastom na ll"Jjeoi VOgQšći. Stam bena u lica . Dion ica od početka do t ranzitne sa:obraćajnice počela se r azvijati i izgrađri.vaii prije desetak godina (.popunjuje se i da-nas), a d.iondca od tranci"bne saobraćaj nice pa do navedenog mosta, prekQ kQjeg se Qpet kao 'Put veže za prollaznu saobraćajnicu, jeste, zapravo, stami. IP1'Olazni vogoš6anski put kJoj i je kao pro lazn a s-aobraćajntica napušten 1955. !ispravkom tx.ase n ove &aQbrooajnice preko dam.ašnjeg betonskog !IlliOsta {vidi Ulica <igmam.skog marša). D alJlašn ji nazi'V je prvo zvanično jme -te saQbl'aćajl1li.ce, <a nastalo je oko 1961. grome. Obuhvata neprirodn o gotoVt() samostalne -dv ije saaobra ćaj nice, :lroj e su prekri.nute o. potpuno Qd'V'Ojene dri.onioom ULice ligmanskog marša od OkJO pedesetak m et<wa . V1 idi prethodni čl anak.

ULica

II VtQgošći,

EKMI ĆA Č IKMA

SHj ep a lUlica n eposredn o u z s taru sarr:ajevsku ča;ršij u ii StaTU srrps:kqpravoslavnu crkvu. ToO je odvojak od 'l'1tove u lice Iroj i vodi u p r aNCU sj ev era istočnom stran om građevnog ·a nsambla Stare crkv e. UH-ca se .razvila lU .tursk·o doba, ci. to dosta 'rano u ok·viru Gornje vaToši, poznate četv.rhl gdje su živjeli, a dobrim dti.jelom li. ractili građan"i srpskopr.a voslavne konfesij e.
154

mica se još u tUl'S~O doba p.rozvala današnjim :iJmenom IX> staroj saraj evskoj srpskoj porodiCi Ekmića, koja je tu dugo vremena imala kuću i stanovala, a u sarajevskoj čaršiji bav.Ha Se trgov:iIrom kože. Neki članovi te porodice bili su peka'Ili i Ć1lrčitje. Današnji oblik naziva uveden je IX>slije 1918. godine. Sve dotada naziv ulice glasio je Ekmin sokak.
LIT. : H. KrcJe v ljak.ović, Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, UO, bil ješka 48 o Stev! Ekmiću.

ELEZOVA Ulica na Vratniku. Počinje od Mehmed-agine pa vodi na jugoistok i zavr šava II Ulici ispod grada. Razvila se u Mahali Než-zađe hadži Hasana, ikoja se formirala još II 16. vtijek.u -oko istoimene džamije, što Se ~ danas nala2li II susjednoj, Mehmed-aginoj uLici. Ulica je i mala više naziva: - Kešedina, - Mehmed-agin sokačić, - Elezova lU gradu pa, najzad, - Elezova. Kešeđinom se zvala prije Qkupacije 1878. po porodici Kešedija }roja je II 'boj uLici imala kuću . Mehmed -agin sokačić Ij e na:2liv koji je nastao poslije !Okupacije ]878. ~ bio u upotlrebi sve do 1895. godine. Tako se prozvala po imenu sus,je:dne, Mehmed-agine ulice (vidi tamo), za koju se {aktično oi veže. Erezova u gradu je 'naziv koji je nastao pred popis stanovništva godine 1895. po Elezima, poznatoj li staroj esnafskoj porodici, ikoja je tu imala k<uću ti bila ugledna lU čitavom kraju. PobLiža !Oznakla u nazivu 'ulice ...u ~a.du" data je po tome 'Što se ulica zaista nalaZ!i u gm.d'u (twđaV1i) Vlratn!i~u, a , l swhu razlikovanja od jedne druge tadašnje l uHce u g ornjem dijelu Sa·grrlžija koja se također zvala Elezova. Godi·ne 1931. ovoj drugoj Elezovoj uhici promijenjeno je dme II naziiV SVTze Hamida (vidi tamo), pa je otpala pcrtreba nalvedene pobliže oznake Elezove ulice Illa Vrartnikru, i otada se 'Zove samo Elezova.

F ADILA JARICA SPANCA Ulioa u sjevernom području starog dijela grada. Razvijena od wha Hajduk-Veljkove prema zapadu do UJ..ice Mi.1adina RadojeviĆ3 (nekadašnjci. Sepetarevac) !iznad Mejtaša. SaobraĆ3jnica je nastala j oš u T3nijem turskom periodu kao sokak looji se protezao Ik.roz dVlije mahale: Sarač-Lsmai1ovu, z;vanu Donju Sara čevu, i Krasim~atibovu, zv·anu Vile Husrev- begove ban;e, obje !iz 16. vTjeka.
l5S

Od turskog per.ioda pa SVe do iza osl obođenja ,u lica .se !Zvala HadžiMSulejmanova, po .nekome hadii-Sulejmanu, čiji d.<ientritet rusam mogao utwditi, ra koj~ je sigurno imao porodičnu ·kuću negdje u toj u lici. Dan,ašnjti.m imenom 'ulica se zove .od 8. jtma 1948 . .po predratnom rev.o!uci"onaTu, junaku NOR-a i .narodnom heroju Fadilu Jahiću Spancu. Rođen 1910. flI Hijeljlini. Predratn~ srolrankli i admk. Učestvovao je u r španskom ratu, odakle mu i nadimak Španac. Jedan je od organizatora j ·vođa ustanka u sjevero.isbočnoj Bosni. Bilo ~e komandant pa loomesacrpIlOOlav.l jenog Majev ičkog NO partizanskog odreda. BOr"ben·i put ovog velJikog revo 1ucionara bio je, međutim, k r atak: pao je 20. februara 1942. II Vukosavclma na Majevridi zajedn o sa suborcem Ivanom Markovićem I.rcem u bor-bi s baJtaljonom dobro naoružanih četnika, br,aneći se iz zgi['ade II kojoj je bio smj ešten štab odr eda.
-

LIT. : M. Sotra, Naši herOji, str. 113. - Zbornik narodnih heroja , 274 . S. M., Fadil Jah ić-Spanac, Almanah-kalendar Kurturnog dru.štva muslimana

,..Preporod«. Sarajevo 1946, 135- 136. - Stevo Popović, Majevički partizani, na više m jesta. - Slavko Mićan o vić, S Majevice i Semberije, na više strana, posebno 92-100.

FILIPA KLJAJICA
Ulica II sl'edrišnjem dijel-u grada na desnoj stvani Miljacke. Počinje od Ulice ĐULfe Đakovića i VtOdri n'a i.stok do Ulice 'l oralja Tomd.slava. Saobracajnci.ca je postojala još -u tursk<Offi perU,odu Ikao sjeverni, peIl.~ifel1ni sokak Kemal-begove .mahale, ko()ja se f.ornni>ral-a još u Pl'Voj polovini 16. vijeka iz dotadašnjeg, pred turskog sela Koševa, ,po kojem se u .narodu li zvala. Bosljednj'ih petnaestak .g!Odina turske upra;vc li prvih godina austrougarske okn.ipacij e u h ea se zvala Ibrah im-aginu, a 'od 1902. pa sve do posLije .oslobođenja r:rnal-a je 'i me Ka bl.areva. U Qba ta naziva ra-di se i o jednoj ličnosti .kao nosiocu imena. To je Ib~ahim Kablar, &in Salihov, rođen 1828-9, zanimanjem kazaz II sarajevskoj čaršiji, gdje je ~mao i vlastiti dućan. SbanoiV.ao je 1868. godine upr avo u boj flIlici, ali, za.niimljlivo, nije Um.ao vl8lStllie kuće, nego je b io nečrlj i stanar. Baorem navedene godine nije imao ni mu.§kog poroda, nego je živio samo sa ženom Fatimom, kćeilrom Ahdulahovom, li. sa kćer1k om DerrvU'šom, I1ođenom 1863-4, g,ocfi.ne. Negdje II Kemal-begovoj mahali, vjerov,a tno u 'toj istoj ulici, u isto vnijeme živio je d I brahtm - ag~n brat Mustafa, također Ziana'bom kaza z, za ,k,ojeg se navodi da ~e 'na đen iste, 1828-9. godine, ,a li je on stan{Jvao u vlastitoj kućil a od .mUškoga ponada timao tada sina A v,dj'j.u, rođenog 1864-5. Po mwedenom Ibrahim-agi Kablaru ,k'a o illglednom grnđaninu, a možda :i mahalskom muhtaru. ulica je dobila I namv vjerovatno 1865. .prilikom fiO'ml:ilranja prve -saoojevske iOpštine i uredenja na'7iiva sokaka. Današnje !ime ulica lIlosi oo 8. juna 1948. u spomen lIla narodnog heroja F>iUpa Kljajića F iću, .prv.og političkog komesaTa Prve proleterske brigade (prve .regult8lrne partizanske 'rojne jedinice), forrm.irene 'll Rudom
156

21. decembra 1941. Roden je 1913. u 'Dremušnjaku kod Petr.inj e. Predra'tl1ii beogradski ohui:&r, 'izrastao 'll snažnog pobornika i >rođu naprednih rdeja. Bio je jedan od oorgani2>8tora i prvih učesntka ustanka 1\1 S rbiji jula 1941 Pao je 5. jula 1943. obila.zeQi položa je u Zv.omi:ku ·n eposredn o poslije probijanj a az obwča pete neprijat eljske ofanmve .na SutjescI i Zelengori.
LIT:: Zbornik narodnih heroja, 350.

FOJ NICKA Uilica 1\1 sjeverOii.stočnom pred jelu starog dijela gI1ada, u području gornjeg dtjela sabjrnice Miloša Obilića, koj,oj d gravdtid'a . Počinje od Ulice Muhameda Gandure, 'vodi na sjever , r,ačva se desno i 1ije~o i kod K iseljačke <opet se sas baje 'tl jednu trasu i zaiw šava li.znad džamije u Gr1ičića uhoL Ulica se ll'aZVlila u t ur.sk>om permu kao ook ak u okv,iru Mahale Had~i Jahja, koji se spominj e 1565. T18. se mahala 1\1 l larodu zvala i t Nova mahata, a to im e prešlo je ·kasnije u naziv giaWl.og sokaka u t oj mah'3:li, ik<>ji .se do danas i po tr·asi ci.. .po 'llam vu održao. U sastavu boga sokaka, odnosno današnje ulice Nova mahala, s padala je i današnja
Fojm čka

ulica.

Saobra6aj n'ica je oovojena u zasebnu umou godiine 1915, ~ tada joj je dabo današnje ime po gradi('"U Fojnici 'll centralnoj Bosni. N82Iiv Jlema posebne uzročne veze, !flego je nastao u sasta·vu davanja imena po našim ,g radovima za još desetak mica. Ime se nije do danas mijenjalo.

FRANJE KLUZA Ulica lU Raj lovcu. Odv.ojak od glav ne .soaobraćajnice UUce 21. maja prema sjeverozapadu do na brijeg, gdje ,p ovezuje stambene ll'1ovo~ad nj e vjgekatnice. Sruobr.a6ajni.ca je u potpunosti prosječen a 'U prvih ,pet godina poslWje osl obođenj a oloao put do sbambenih ·Vli,šek-aIDi.ca ,koje .su se u ist o v,rijeme izgradile na brijegu za potrebe armije. Ov:a sadbra6ajnioa oobila je status uIđ.ce ti. dana'š n je ime nešto prije 1964. godine. Do davanja današnjeg imena zvala se službeno Nova kolonija. Naziv uloi.ce čuva uspomenu na pilota Franju. Kluza (rođ. 1913. u Jošiku kod Bos. Dubice), lwJ,i. je a wonom pobjegao 12 donwbraru;tva u Banjoj LUCi Ina oslobođenu teritoriju, sa k!oje je poslije dzv:ršio ni2: borbenih akcija. Poginuo je od nepnijaoteljske protuavionSke arti1jer:.ije polovinom septembra 1944 . .nedaleko od Omiša. Rrogla.šen je narodnim herojem. On li njegov drug Rudi Cajavec s .pmvom se smatraju pw nirima naše rame aVlijacije. Datum prvog .b ovbenog E1ranjinog leta 21. maja (1942) proglašen je kasnije ·k ao Dan j ugoslovenslrog ra tnog vazduho157

plovstva, a upravo po tome datumu, odnosno danu pllOzvala se :';aobraćajnica, gJavna ulica ,što vodi kJIDz Ra11ovac.
LIT.: Zbornik narodnih heroja, 348.

j

sl1S'jedna

FRONTOVSKA
u 's jevemom području starog dijela gra'da, t'a2V'.i:jena d,spod G!rhlč1ća brda i Sedrenika. Počinje desno r od v.rha Miloša Obihl'ća ulice pa v-odi na zapad do !Vrha ULice Muhameda Kadića 'i tu zavija na sjever i 'li .nelogičnom obliku obuhvata trasu puta kojli vOOi d o na Ulieu Sedreruk. Dionica isrok-zapad II iPOtpunostJi je prosječena ti :uređena II prvim godinama poslije ,oslobođenja tradnim a!kcijama članova Naro dnooslobodilačkog fronta iz onoga kraja. Tom istom prilikom nešto je rađeno na prošitrenju li. djelomičnom uređenu 'i di!onice jug-sjever, koja je dotada bila produžetak i sastavni dio ULice Muhameda K'ailića . Neposredno poslij e Ii.2gradnje one prve dOOnice ulica je dobila današnje lime po lTIašoj općen arod.nQj političkoj ocgani'Zadiji NarodnooslobodHačlmg :EPanta (lOd 1952. godine Socija1istički savez J radnog naroda Jugoslavije), čiji su članovi ;iz 'o noga kiTaja illUčestvQvald II akcij,i g radnj e. U dsto vrijeme to novoD ime proteg10 se i na današnj.u diionicu I ug-sjever, j ~oja je, inače, 'postojala od <rani:ije pod imenom !i tU sastavu Ulke MuhaU~ica

mede

Kadića .

U 'odnosu na topografiju ulice pod današnjim 'naZivom im e je dabo ,nestručno i nelogično. D j;onica jug-sjever ,p redstavlj a organ!ičan i prirodan nastavak samo UHce Muhameda Kadića, kao 'š to je to ti prij e .bilo, ii ne anože se nik·ako veroti za dLonicu isbo'k -zapad pod ,imenom Fr.onhovska.

GAJEV TRG
Thg 'li središnjem i ravnom dijelu grada. Razvijen između ulica Maršala Tita !i Vase Misltlina na prostoru .gdje se nalazi' zg:rada Gradske tržnice. Po .oblik·u isti je kao li 'Drg fra ~ge Marrtića oko Katedrale, pa to i mje u pravom smislu 'otv:oren trg, nego, zaprav;o, dvije ulice s dVije bočne sUrane Gradske tržnice. Na tome terenu i prije gMdnje zgrade Gradske tržnice (građe­ na 1894-95. po pOO:je'ktu J'osipa Vancaša) bilo je -otvoreno sajmište poljopplvrednih i mJli.ječnih prcQzvoda .pa se po tome prostor i zvao Sajmište, kakJo se to jasno mi iz savremenog katastarskog plana, ;radenog dok JQŠ nlije bila !Otpočet a .gradnja z~r.ade Tržnice. Taj nazi·v ostao je sve d o 1919. godine, a tada se pnos1xml d.aje novo lme Gajev trg, koje je ostalo do danas bez :izmjene. 'I\rg no~ lime po Lju.devitll Gaj'u, ma.rk'a ntnoj 1ičnos'bi u 'knj.iževnosti, politici i Jrulturi Hrvatske u prošlom vijeku {Krapina, 1809 156

Zagreb, 1872). Bio je v.oda ilirskog l!1anxmog poka-eta , u ikojem je propagirao ideje jedilnstva 'Svih Južnili Slavena, 1roji!lJl je dao oi zajedničko, ilirsko ime.

G ALIBA FESTi: Ulica 'u južnom području staroga dijela grada. Počinje od Ulice Derviša Numi.ća !ispod džami1 v.odi. najpnije u pravcu juga pa zavija je, prem a zapadu i ~zv.odi ponov.o u Ulicu Derviša Numi.ća. Uli.ca se Tazvj}a 'u r anije dQba ;turskog perioda kao sokak u Mahali hadži Sinana Volodera, koja je, zajedno sa džarrl.ijom, nastal a još prnje 1565 . .gocLine. Sve do davanja da'našnjeg imena ova se ulica zV1ala Goloderiea, a to 'je narodno ime spomenute mahale. Pomtšljalo se Ida Se ovde radi <) iskvarenom oblik,u imena Voloderica, koje je etimološki i ~vani(.'Jl<> slično prezimenu 'osni vača mahale li džamij e, aId to ne može ibit i tačno : oblik Golodarica I ašao , am lU popiSlu lSa1 n s rajevskih mahala 1874-75. god~ne. Današnje ime dato je ulici 15. decembra 1959. ,g odine, ika d je još 12 ulica dohi.l0 novo ime. Naziv čuva spomen na grafičkog IMdnrika Gatiba Festu Plavog. Roden II Sarajevu 1908. Clan KPJ od 1928, u česnik 'll cWu'g oj grupi političkih osuđemka 1929. 5'O'dine, !ilegalni paortijsk:i radnik. Za čM.ava !ilaCa po zadatku boca-vJo rl. radio u Sanajev;u. Rogi.nuo 'Uoči samog oslobođenja @I"ada, 5. apnila, okau član !Udarne pebarke koja je imala zadatak, dat od. Mjesnog komiteta, da štiti važnije objekrte da ih neprij at elj ne uništi pri povlačenju, te da ipOmogne partizanskim jedinicama u borbama '\J gradu. U pripremama za odbranu i 'Il8pa'd pao je od eksplozije vlastite bombe zajedno sa aktivtisbom i suborcem Isme:tom
Krbcše.vičem.

Postoj.i uzročna veza naziva ulice po tame što je GaUb 'U toj ulici rođen , a t u je ~ pogin1iO. VriJjedno je za histo:niju Sarajeva istak.nuhl da je !iz L iste porote dice, koja je .imala k,uću na Hambinoj carini, još jedan čl an borlo se i poginuo u b0l1bi pvotiv iOkupatora . Bio je 'to I brahim Festa, Galli.bov nedavni predak; uzeo je aktivnog u češća u borbi .protillv LustrougarSlQi.h a čata za okupaciju Sar ajeva 1878. godirne L poginUlO na sam dan zauzeća i Sa.Tajeva 19. 8. 1878. na Perčinu 'više Palec1a k10d Kdselja:k.a.
IZVORI i LIT.: Moji podaci prikupl jeni od supruge i susjeda, Hronologija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 129. - Džavid Husić, Grad oslobođen, ali je Valter poginuo, Oslobođenje, XVI / 19S9, br. 3989 (S.4), 9.

GARAPLINA i Il1sstanjena ulica dspod 'Pt-atoa Zeljeznićke stanke Bistr ik. Počinje od sučeljavanja Hrvatina sa Ulicom Behdžeta MuteveUĆ8 i vodi :najprije na jug do ispod platoa Zeljezn'ičke stanice, tu
159
Djelomičnu ugrađena

nbuhvata jedan ikraći ,krak sa lijeve streme ipa zavija na zapad i izvodi ispod Stanke u Ulticu 6. novembra. Dionica u pra·v cu juga (sa vezom na Ulicu Turbe neposredno ispod pruge) je -starra, nastala, 5VakakO, prije okupacije 1878, a Ik.rak .prema zapadu uveden je kao ob ičan PUt i prola2 pos~ije <zgradnje i otvorenj'a i Zeljezniičke stanice Bistrik 1906. godine. Ulica je najpri:je hila sastav:ni dio, odnosno produženje prema jugu susjedne Ulice 'Durbe, pa se tim imenom d zvala. Godine 1900. izdvojena je l i zasebnu :ulicu, a ikasnl:je joj je pridoda·t dugi, zapa.dn:i krak !ispod Stanice. '11ao'3 je uliai dato današnje ime po nekom stanovniku te nove u:J!i;ce pre2limenom Garaplija, ili, š1lo je još vjeoov.atnti.je, po lokalnom i mnogo starijem ta'kvom nazivu sokaka. Nazi·v uide du danas md1enJan. U vremenu od 1902. pa do 1910. ,ulica je bila d2gu:bila status samostalne 'Ulice i ponovo uklljučena u ondašnj:u ulicu Džano-zade T·urbe (današnja Behdžeta Muteve1ića).

GATACKA

Ulica u .naselju ,..Pavle Goranin... ·(bivše Svrmno SelJa). Počinje od Prvomajske kao gla'V!le uhce u naselju i vodi 'na sjever prema polju, gdje zavija prema Banijskoj. ULica kao put ,postajala je još u la ustrijsko doba. Počela se naseljavati tek poslije oslobođenja. Ima klrak prema zapadu do Majdanske. Status :uldce li. današnje ime po m~estu Gacku 'll Herceg,o vin L dobila je tek 7. okrtobra 1960. godine.

GAZI HUSREV-BEGOVA

Ulica u čaršiji, .razvijena !tl pravcu jug-sjever između ulica JNA i Marsala 'Dita. Ra:z;y;iJa se u prvoj JX>loVli,ni 16. vJ.je:ka 'll Gazi Husrev -begovoj mahali i neposredno uz Gazi Husrev-begoOv ·bezistan iz godine 1541. (koji je sa zapadne strane), te uz Gazi-H'llsrev..beg.ovo [imare ~ musafiThanu iz godine 1531 (objekti sa istočne stra·ne). U tmsloom i u austrouga'Tskom periodu, IPa i u doba stare Jugoslavije,.na pOdl'UČjU ove 'Ilhce bile su dvtije zasebne, samostalne ulice:
Ve liki kujundžHuk ti Pred.imare. Veliki ku.jundiilu.k sezao je od Ulice JNA do za;v,ršnice Vase Miskina li početka Sa:rača (rask<ršće. koje je ,ov.ih gockina ddbilo l i narodu ime Slatroo ćoše po tome što se lI1a 'bri < gla iI'3GkI\Šća nalazi po jedn!a u slastičarnica). od postanka to je čaršUjoa kujrundžiđa zla1arr-a, koj i su se do dalnas oOdržah u toj ulici, pa su dali, koa!ko se Vidi, i ime čadija.. Predimar e, Pred imaretom, ili, kako se Još zvala, lmuret čaršija,

bila je ulica na preostaloj dufuni današnje Gati Husrev-begove ullice, od ulica Vase Miskina i Sa r ača do Ulice maršala Tita. TakoO se ulica zvala po imaretu besplatnoj javnoj siro'tfi.n.jskoj kuhinji, zadužbini Ga'zi

LBD

Husrev-bega iz ,g odine 1531, }roja je bila ispod današnje sahat-kule kraj Begove džam~je. Ta dionica nije nik.ada bila stalna čaršij a. Kreševljak-ović u .. Esn:a.fuma.. n avodi da je tu jedno wijeme bila Balukčijska (Ribarska) ~aT§ija. U austrouge.rskmn peniOO.u na početku te dionice a'la slasti~arske Tadnje na desnoj stra~ -(istok) bila je jedna mala čikma i imala zasebno ime, Kasapski sokak, o čemu nalazimo dokumenat u terenskim geodetskiiIU ski'cama toga područja ~ god. 1905, .na osnovu kojih je ra den kata&ta;rski plan područja. K asapski sokak i Ribarska čaršija imaju sadržajnu vezu, pa b i <ffiogao biti tačan Il'l.avod o dosta čud­ nom postojanju' Ribarske čaršije 'll toj 'Ulici. Godine 1931. obje dotadašnje samostalne ulice sjedinju ju se u jednu pod današn}im ':iJmenom. Na2iiv ·ulice dat je po Gazi Husrev-oegu, poznatom 'bosansktom sandžak-begu iz prve polovine 16. ~hjeka (152 1 1525. i 1526-1534. te 1536-1541) i I lti;toru koji ima neprocjenj ive zasluge k za !izgradnju li mnogostruki razvoj Sar:ajeva. POVoma'k je jedne domaće porodice, a umro je 18. juna 1541. i sahra.n jen u zasebnom mauzoleju (turbetu) k r aj svoje džamije. Na2Jiv ulice nije se do danas .mijenjao.
LIT.: Clro TTuhelk a, Gazi Hu.srev-beg, Glasnik Zem. muzeja, 1912. njegov život i njegovo doba,

GLAMOCKA

Uska i brdoVlJta uličica na sj evernoj perifEmijli starog dijela grada, u uglu .što ga zatvaraju ulice Bud a-kov ići ti H adi.i-Lojina, vodeći iz prve i zawšavajuči se iU klj drugoj. Do liZa prvog svjetskog Ifata bio je to puteljak sa 2-3 ]rute u sastavu Ulice Budakoviči. Status samostalne 'Ultice saob:naćaj nica je dobila pvi I Taju prvog sv;jetskog Irata, 'Upravo 1917. gocUne. Tada je dato k i današnje ime po GlamoČtL, ~radiću u zapadnoj Bosni. Naziv se .nije do danas mtijenjao.

GLASINACKA

Ulica 1\1 ju žru:nn 1c.raju starog drijela gr ada, nešto 'Poviše željezničk e pIluge SalI"ajevo-V'!Lšegwad. Počinje od Ulice Had~abdinice i vodi .uzbrdo na jug do Zag.r.ića, na jednoj stram, lie do Ulice DerV'iša Numića, na drugoj strani, na ikojoj izla'Zii. .u dva zasebna kraka. Razvdla se kao gok,ak u turskom periodu iU mahahi Hadžiabdinici . Ta mahala se službeno zvala Mahala Harači hadži-Mustafa, a form irana je ne.§to pitije 1528. Krak prema 2:agrićima izgrađen .je poslije 1902. godine. U tursko i u austrougarsko dIOba ova se ulica zvala Oprkanj (o značenrju te riječi vidi Ulica D anila Ilića) , .a sudeći po značenju te .riječi moglo bi se zaključivati da je nekada barem jedan dio te ulice bio natkriven.
II

161

Do oslobođenja ulica je nosila naID'V FiTuz~begova (pis~lo se Feruz-begova i F'i;rdus-beg.ova), sigurno po bosanskom sandžaku Firuz-'begu , ili, kako se još pisa'O, F eTiz- begu, Ikoji je bio na rtome položaju 1505-1512. i zadužio Sarajevo izgradnjom niza javnih objekata (vidi ulice Culhan i Knd i ća Muhameda). Taj naziv uveden je relatiVno nedavno, tek. 1915. godine. Ne znam kako je II to kasn.o doba došlo do davanja takvog imena u lici, ali uzročna veza zaista postoji po tome što je tu F1ixuz-beg imao !ili :k'Upio ledno imanje k,oj e je zavještao za svo je osnovne zadužbine u ga.-adu. U tQm kraju ci. danas postoji čak i v.rel,o pod imenom Ferizbegovac, što također upućuje na Firuz-beg,o vu (Feriz-begovu) gradn ju 'vodovoda u tom kraju, jer je više nego sigur.no da ime wela vuče porijeklo po tom istome FerLz-begu. PosLije osl obo đenj a, 8. juna 1948. ulica se prozvala d a'našnjlim imenom .po Glasincu, poznatoj ~avllli istočno od Sarajeva i 'Od planine Roman'ije.
LIT. : H.
KreševIjakov ić,

Vodovodi, 102- 103.

GLIŠE JANKOVrCA ULica na desnoj strani rijeke Željeznice na Ilidfu. 'Do je današnji odvojak na lijevoj strani od Ulice Nov.o naselje sjevel'rlQ od zgrade bivše Zeljezniičke stanice. V.ac1,i približno u pravcu zapada sve do kordta Zeljezmce, 'obuhvatajući pri tome veliku skupinu prizemnica i vlšek,a truca, k~o onlih lU samoj Tegulacionoj liniji ulice, tako i onih na većoj udalj enosti. lova ,ulica j:zgradila se i r azvila p oslije oslobođenja, unazad poslijednjlih petnaestak godina. Status ulice ~ prvo !ime lU današnjem obliku saobr,aćajnica je d obila 20. decembra 1960. godine. Naziv ulice dat je II spomen na Glišu Jankov ića, predratnog pekarskog Tadnik·a, prvoborca i narodnog heroja s područja mjesne, ilidŽ3nske .općine. Rođen je u Osijeku kod Ilidže 1913. U NOB je stupiO uSemizovačku ·četu Odreda "Zvijezda«. Poginuo 14. januara 1944. na d užnosti komandanta VdsočkQ-fojničkog odreda u neprijateljsk'oj zasjedi na njegov odred u selu Bukvi između Kiseljaka i Fojnice. Za narodnog heroja Jugoslavije proglašen 27. ll. 1953. kreta LIT.: Zbornik narodnih heroja, 281. II Sarajevu, 114. Hronologija
radn ičk og

NO

po~

GOLOBRDICA Ulica u sjevernom području starog dijela grada. Počinje .od Ulice Ma.rJje Bur.saĆ pa vodi Inajprije prema sjeveru prekQ Podgrunečke, a onda pod pra'v1m 'Uglom moklT'€Će prema istoku, prelazi ruloicu Kaukčije Abdulah-efendije d li.spod Hadži Sinanove tekije izvodi u Ulicu Rem.zije Omanovića (stare Sagrdžije).
162

ULica se I azvila ,kao sokak l i r am lllIl godinama ,t urskog perUoda u r MahaU MimaTa Sinana, formirannj između 1515. i 1530 . .godine. Današnje ime je 'Originaln o, staro. Legenda kazuje da je ime nastalo po tome što je aiD iaj Maj osta'O golo brdo poslije požara grada II navali ".ćesarsk e vojske-oo, pod <kojom se, svakako, misli upad trupa princa Eugena Savojskog 1697. godine. Ta tradicija nema ni potwcie, ni logičnosti Sooeći po analogijama, ovdje se lTadi , toponimu koji su Turci o zatekJ:i tu pod imeoom Golo brdo, a po tome toponimu onda je i ulica koja tuda vodil dobila onaziv najprije Golobrdac (sokak), potom GolobTce (znano iz 1874-5 god.) i, najpos1ije, današnji oblik GOZ obTdica, koj i je ušao u upotrebu posHje 1878, kad je uveden i. termin ulica, s kojom se j ezično slaže u rodu i broju. N82Jiv se, ti:nače , ni1e mritjenjao.

GORA2DANSKA Ulica u No vom Sarajevu. RazvJjena ,o d Ulice Blagoja PavCMi.ća na sjever do p[luge normalnog :k.Jlosijeka, gdje se za'v.l'šava ko.o slijepa ulico. zapadoo od Osj ečke iSprečanske lU1ice. S aob!laćajnica se razv.ila u posljednjim godinama stare Jugoslavije kao produžetak K olonije željezničke zadruge I oja 's e počela tamo a-azVlik jati 1 92 9- 1 9S ~ . god!ine. Današnje .ime po gr:adu Goraždu na D.nini ulica je dobila 7. oktobra 1960. godi'Ile. Dotada se zvala Dolac kolonija V.

GORICA

Ulica u dstoimenom p r edjelu grada, u b1izin.i Crnog v.rha. Počinje od Tepebašine d vodi II pravcu sjevera zaok;rećllći pm samQm kraju na zapad i izv odeći na kr aj Kraj iške ulice ondje gdje počinje Ulica Dajanli Osman-bega. Ulica se /razvila u turs..\;;:om periIodu kao ookak u Mahali Dajanli hadži· I brahima koja se form1rala još 'll 16. vijeku, a koja je II narodu bil a poznata li p od imenom G ori ca. po tome drugom nazivu zaključ ujem da je u 1ica, koju promatramo, }jila glavna weu u mahali i da ~ e ,nastala istodobno ikad i spomenut a mahala. Imala je i rl.zlaz n a potok Koševo . Ulica ,od svog postanka nosi dan ašnji naziv. Dobila ga je po imenu či tava kvarta, mahale, a to ime je topon im u onome kJraju ·koj.i. sigurno potječe iz vremena prnje stabi'llzaoije turske vlasti 'U oQvjJm soranama.

GORUŠA

'Pl'edjelu između Gorice li Crn oga vrh a. Počin je 0::1 Kranjčevtićeve kao prva ulica ;istočno od kompleksa Voj ne bolnice te ,,"odU. na sjever i uklapa se u K rajišku ulicu. Hazvila se d jelom.ilno u
ll'

S aobr.aćajnica II

163

turskom peniodu kao sokak 'u Mahali Dajanli hadži- Ibrahima, zvanoj Gorica, koja ·se formirala u 16. v~jeku . Bila de .slabo 'i2:glfađena sve do okl1.rpa cije BiH 1878. U posl jednje vrijeme .turSke vladavtilfie d, vjerova1mo, u prvim godinama ausbroug.aTskc .okupacij e ulica se zvala G o1'in sokak, po nekome članu stare sarajevske [porOdice Goro, koJa se sreće u 2llVtOtu .grada mnogo rantj e, pa .il III t UTslrom je2iičnom obli ku istog značaja pod imenom
Dag-zađe.

U odmaklim godinama austoougarslrog :perioda javlja se ta ulica pod današnjim imenom Goruša pa je po p.rn.rd put stalno 1la:ko uhilježena u katastaorskom planu područja 'iz 1901. goddne. T a-j .naziv zadržao se d o danas ,bez izmjene. U nekim drugim i r.anij:iun izvorima austro ugarskog doba ova je ulica kI'livo bilježena pod nazi'vom Goruški soka k i GO Taška ulica.

GRAHOVSKA

Ulica u predjelu ~e (iznad dzvodnice Đure Đakovrića), sa trasom "između ZUpa1njske ulice (zaprav:o z.upanj a čke, vidi I amo) li Gorice. t Rrema Gortioi izlazi ou dva pravca . .oo iza 1878. !bila je nešto dzg.rađena d naseljena samo :kir:aj nja dionica, i .to u vidu čikme, u sastavu ulii:ce Gorica. K asIl!.ij e j epvoveden prolaz na Koševo potok pa je sao.bIlaĆ3jnica kao rnenasclje.n put prozvana 11 put na potok (današnja Žiupanjska zvala se I put na potok). Status samostalne :ulice sa'obraćajn ica je dobila 1915. godine. Tada joj 1e po prvi put li dato današnje me po Grahovu . zapadnoj B os.ru. u Nevja:rova'f no je, alU dstiruto, da j e ,taj namv u veden uskoro poslije a tentata G av:rli.la Rrilncipa 1914. i da, sdru.ge stra ne, sam I O sebi čuv a spoP men n a toga .istoga atentatora, ~ojem je Grahovo llX>dni k raj. Na.ravno, ondašnje g.radsko zastupstvo, !lroje je na jednom od uopće posl jednj.ih svojih zasjedanja odrediJo n iz novih imena ulicama ,n ij e ·bilo svj esno te činjenice. Da se ovdje doista Tad.i o Grahovu UZ ;zapad ne Boone pokazuju još d va primjera naziv·a .u tlThjesn o.j 'b1i0i:ni Gra hov.ske, a 'bo su imena Ključka i 2upanjačka (također po mjestim a iz 'z apadne Bosne), data Jsbom pniMk,am.

GRDONJ

Primibivna !Ulrica, za pravo -običan seoski! put nasjevemoj periferijj gliada. Fo6inje od lfudži :Loj1ne '1lIlice, II I blizini Kll1ničk e b olnlice za pl ućne bolesti i t uberkulozu, 1. v,adi .na sjeverozapad ,preko ulice (.puta) PanjIina kula li lisp:orl Seizmol:oške stanice, iza koje prelazi potp.lUl O na seomu stazu prema J agomlhru. Put je d osta sror, a ime j e dobio !PO is toimenom starom toponimu kršewte 'i zaista grdne hridine G.ndon j ·iznad Sekmlološke stan'ice, ispod koje i vodi.
164

je dobila stabus ulice i to ima prije desetak godina. Ima anomaliju tu što se ime proteže ,na dWje nepovezane trase jednu 'ispod, a drugu .iznad saobraćajnice Panjina kula. Donja dionica potpuno se utapa u Ulicu Panjina kula i ne povezuje se u osi sa gornjom dionicom.
Saob raćaj nica

GRLICA

Cikma u starom d ijelu grada, na počebku Ulice Mjed.cn.ica. Vodi II pravcu juga. Ra.ZV'.iJa se, svakako, prije oku pacide 18'78. I ao stambena k jedinica II Mahali Nedžara hadži-Ibrahima, ko ja je nastala oko isooimene džamije.u današnjoj Mjedemcl 'ulici još u prvoj poLoVIinU. 16. v.Ljeka. Grlica je malena pti'Ca iz ,porodice golubova, šumska !ili pitoma, koja ugodno guče, pa je omiljena, ci. uzgajaju je lU kućama d krletkama. Tradicija, koj a se čul a 'u .lm'aju gdje se nala.<';i ta 6iikma, a koju je zabilježio Kosta Mandić, kazudc da je u praivo po toj ptiai p.osrednlilm !putem dato ime ovoj -čikmli. ovako: Komis ija za :popis stanovnU.štva brzo ,iza okoupaoije, što znači godine 1879, obavlj ajući. svoj posao u .toj či.kmi, začula je djevojačku pjesmu u nekoj ·a vliji. Upitali su ko to tako lijepo pjeva, a žena iz te avlii,rje u jedan ,g las: ... Naša Grlica«. Onoj djevojci što je melodično pjevala, ukućani .i. susjedi dati s u od milja drugo ime Grlica. A to sad čula komislja, na.:zriv .je ·osvojio, Ip a predložila da se to ime da li ulli:Ci koja nije do tada imala svoje ime, što je .opštrina i prihvatila. Nije ·se mogla provjeI'iiti. osnovanost te tradicije, ati. se može reći. da je ta etlimologija logična i moguća baš zbog populčU1D()sbi n avedene ptice u narodu . Inače, lime lično Grlica .n ije nepoznato u Bosni., baor II starijim spomenicima. Poisjeć8m da se .t ako zvala jedna Bosank a, koju je god. 1393. jedan dubrovački tr~vac kupio kao robinju patarenku. U sarajevskom polju i danas .pooboji toponim (selo) Grlica. God. 1900-1 910. saobraeajnica je !bil a uktjučena u numeraciju kuća Ulice Mjedenica i nije imala zasebno ime.

GRLrCrCA
Ulka 'u sjevernom .područj u starog dijela ·grada, neposredno ispod Grličica brda na kojem se nalazi vel:ik.o neaktJi'Vno muslimansko groblje. Počinje od sastava ullica Nove mahale, Fojničke :i iPožegijine neposredno ispod džamije i ,vooi u pravcu 6jeVel'a, najprije u dva kraka (s obje strane džamije), i zav.rŠ8va ISe u Roginoj 'llliai uz s jevernu kapiju navedenog groblja Ulice Sedreniik. Ova saobraćajnica je relativno jako stara .kao ishodni put u okolinu grada. [me uce n astalo je po dmenu Grtičića brdo, ispod Ikojeg i Vlodi, a to bl'do dobilo je, navodno, .ime po nekame Grličicu koji je bio vlasnik imanja na tome brau pa ga uvakufio.
165

Status ulice i današnje ime saobraćsjruca je dobila QOš za v.rijeme austrougarske oicupacije, upravo 1915. godine, kada se tek počel a
izgrađlvatli.

GUNDULICA

Ulica u marindvorskom dij elu g.rada. PoUinje od mosta Vrbanj a u osi Omladinsk-og šetališta pa rodi na istok do zgrade Električnog p reduzeća ,..Valter Perić .., gdje se utapa u Br ankovu iU1i.cu. Prijašn jJ i prvi naziv te ulice bio je Novi tabaci. Talro se prozvala još prije -okupacije 1878. ipo tome <šbo su lu, upraV() uz obalu Mil jacke, r adili sal!"ajevsk:i ta baci (kožari), ko ji su tu d.ma1i r adionice tili tabhane, a koje je ov am o diSlocirao u sedmom decenij'll prošlog 'Vij eka bosanski vezir Topal Osma:n-paša (1861- 1869) s njihova .r anijeg terena neposr edn o uz čanši.j u (Vlidi Tabadi) . Posljednja taphana II loj Wim rradila je do 1921. Ulica je dobila bližu oznaku Novi da se može razlikovati lOd ULice Tabaci, koja je bila i prije II gradu, a -ostala i kasnije u području stare l'Okacije tabaka neposredn o u2 čarli.ju, sam o sad kao unca. Od 1885. dalje uhlca nosi ime D onji tabaci. PrVi značajniji objekat lU toj ulici jeste zgrada nekadašnje Elektri čne centrale (danas preduzeće ,.Valter Penić ... ), puštena ti proizvodnju 1. maja 1895. godine. Naziv D onji tabaci održao se bez izmjena do 1919, a tada je (10. 1) ulici dato današn je ime po I vanu G unduliću, poznatom dubrovačkom pjesniku starijeg doba (1589-1638), čija se !pjesnička djela Suze sina razmetnoga, Dubravka i Osman ubrajaju u prva djela cjelokupne jugoslavenske književnosti. Naziv .ulice nije se do danas mijenjao. LIT.: H.
KTe!evljaković,

Esnafi

i

obrti, 122.

HAD2IABDINICA

Ulica na Lijevoj stran i Miljacke, lU star om di·jelu grada. Počinj e od sastava 'Ulica Save Skruuća Zembilja i Zagr.i6a neposredno iznad željezničke pruge te vodi na isbok do Ulice DerY1i.ša Nurniića (stara Sirokača ). Ulica ~e razvila u staroj Maha.li Harači hadži. Musta fe , koja je nastala proije 1528. godine. U prvoj poliQvJ.ni 18. vijeka džami ju u t Oj mahali Qbnovio je s tanovnik te mahale hadži Abdulah, kra će zvani hadži Abdija, zanimanjem araki:jadžija - zanatlija koj i pravi bijele kape. Eto, po tome hadži-Abdiji ;pro21vala se lotada čita:va m ahala i oSama ulica, glavna saohraćajnica u toj mah ali. Taj h ad~-A b d ija 1l1ffir.() je godine 1729/30. Ii. pok opan uz tamoonju m aha1sku džamiju.
166

HADŽffiAJRICA Tako se zove jedan sokak na H ddu koji se p.nt1Ža II jugoistočnom pravcu od Malog kačanika do NaIina :sokaka. To je 1ipična stambena ulica - sokak starih s3raje'V'Skih perifennih mahala sa svim .karakteristikama ,bosanske stambene arhitekture koju je njeg.ovao onaj sibni, esnafskti stalež. Razvtila se 'u tUTskiom peri+odu 'l l ,okVl1ru tam ošnje Mahale Sagr hadži- Alije, kOlja Se 'Počela formirati još II dnugoj polovini 16. vijeka oko tamošnje džami'j e istoga ;imena d. istoga doba. U tome sokaku ·od davnina pa SVe oo 1964. stanovala je esnafska porodica HadžibajrU:a, poznata po specijalnom, bosa:nsk.o-Ori jentalnom kuliinarstvu tU sta.roj sm-ajevskoj čaršijci.. U svome sok~u n a Hr.idu bila je brojna i ugledna, .pa je t~o po mjaj sokak i dobio dme jo.š p rije okupacije 1878. Naziv se nije do danas m ijenjao.

HAD2I-BESIREVA
Ulica iznad Bjelava. Počinje od Ulice Vuka Karadžića, Qndje gdje završava Takovska i vodi na sjever do Šejh-Mehmedove, kod Studentskih domova, gdje se uključuje 'u HadiJi-Lojinu ulicu. Uhi.ea -se razvila '!'ana u turskom I peniodu u okviru Mahale Nabrdilo hadži-Alije iz 16. Vlijeka, ćiji je centar bila današnja džamija II Ulici Bjelave. J oš ,od tog vremena ulica je nosila na2i,v Hadži-Bešir ev sokak. Uži kra j II ~ojem ISe ,nalazi ova ulica, kao i k:om pleks starih g;robalja i zemljišta sve do Kliničke bolnice u K oševu zvao se sličnim imenom Beširevica. Do na,zad deset godina bila je i jedna česma 'u o nome kraju, upravo u Ulici VlUk'a Karadžića oo Kliničke bolnice, koja Se tak()der zvala Beširevica, a u jednome izvoru !iz kraja 18. vijeka naziva se i određenijim imenom Hadii Bešireva česma.. Iz tih podataka jasno proizlazi da se sva ta limena vežu za hadži. Bdira, a to je jedan od starijih lega.tora Sarajeva, koja je živio .krrnjem 16. l početk.'om 17. 'vijeka, i čiji han II S&""ajevu (bio II Đulaginoj uliai. vidi tamo) spominje još 1660. godine putopisac Evlija Celebija. U kraju II kojem se nalazi ulica njegova rbnena sagradio je spomenutu davnu česmu, a stanovao je, vjerovatno, u samoj :ulici koja se d .danas 7iOV e rnjegov:im imenom. T() staro !ime .ove ulice ozva!lličeno je prilično kasno, tek. 1915. godine i do danas se nije mijenjalo. U austrougarskim štampanim popistma pisano je ime .krivo: Hadži-Bećirova. LlT.: H.
KTeševljakovtć,

Vodovodi, 140-141.

HADZIDAMJANOVICA
Ulica čikma uz 'Staru čalmj u , upravo u području stare srpskopravoslavne četv.rti Vru'OŠ. Odvaja se od Tatove ulice prema sjeveru kao prva saobraćaj nica istoćno od Ulice Kaukčije Abdulah-efendije.
167

Do 1931. godine saobraćaj nica se zvala Hadži Petrov ića, a te godine dobila je novo ime HadŽ'i!damjanovića. Nosilac .naziva ulice je Risto HadŽlidamjanoovtić, član stare i ugledne sar.ajevske srpske ćucčijske pocod.ice. Učestvovao -u Hadži-Lopnoj 'buni 1878, a kasnije i !Ne do pred smrt 3. ju na 1922. ,b io jedan od naji'Staknutiji·h jav:n:ih raunika Srba u Sanajevu. God. 1890. otvorio Srpsku višu djevoja&u školu lU Sa'r ajevu. Agilan učesni1k u aut onomnoj borbi 1896-1905. Risac samouk, saradnik za~rebačkog ...$11bo:brona«. P rvi je proosjednrlk Srpskog društv,a »Pros,v jeta« 1902/03. godi.ne ci. posljednji počasni pobpr edsjednik grada Sarajeva 19 14. ,god. Više od polovine vijeka pnoveo je u javnom :rad-u. Živio je .nešto preko 70. godina .
LIT.: Stevo KaLuđe-rčić: Risto Hadžidamjanović, Kalendar P-rosveta za godinu 1931 , Sarajevo 1930, 161- 162 (sa slikom).

HADŽI-HAJDAREVA
C etvrta poprečna < -ulica od Mejtaša na sjever između uLica Miladina Ra:dojevića :iJ DrvarSke sa pra vcem trase zapad- istok. Ubica se ,razVIila !fano II tl.lll1Skom periodu Jeao sok·ak l i okvi/ru Mahale Sarača hadži-Hajdara, Jooj a se for.mirala u 16. 'Vijeku. Ta .mahala zvala se još u 'a ustrijsko doba Gornja Saračeva mahala sa svrhom Ifazhikovanja od dtruge, Donje Saračeve mahale, koja se razvtila također lU 16. Vti.jeku oko džamije Sarača hadži-Ismaila lU d nu današnje DrV\aI'Ske ulJice.

NiJje ta čno dosadašnje tv.rdenj~ koje je naveo K . Mandić, da današnji na.ziv oOve ulice potječe od imena ·dv;orSkoOg bil je-lujka (divani katiba) hadži-Hajdara, osmvača & 'j ele džami je na Vlfatni:lw. Ovdje se ra dd. o sasVIim idillugoOm hadži-Hajdaru, a r\JO je 'OSnivač džamije li mahale II Jrojoj se nalaZi 'današnja 'UlIica Il1j egova imena. Ta j hadŽi H ajdar b io je, Jeako se ti!z samog imena -Vidi, sarač u sar-ajevsk!oj čaršij i lU drugoj polovini 16. v>~jeka . Mahalski sistem oOrganiza di~e naselja ,d avno je n apušten, a još prije toga mahala, u 'kojoj se .nalruti. o.va rulica, promijenila je prvobil1mi, originalni .naziv dobivanjem liimena Gornja Saračeva mahala, 'pa je tako u potpunosti otišlo lU zaborav originalno li!me mahale po -had fu-Hajdairu. Ono je, međutim, ostalo sačuvano l i .nazivu ,s amog sokaka, alti se izgubila svaka veza spozna1e <la je taj ha<lŽi Hajdar kao rrosilac imena ulice !iuentičan s osni,ViaČem mjesne d žamij e 1: okol ne mahale uz 16. v,~jeka. Prema svemu 'bome, ovdje se ,radi iO jednom od ri~etkJih Q1aziva sa!rajevsk.ih ulrka k'oH je staJI" puna četiri wjeka . Ime se nioe 'CIo danas n i 1ednom m ijenjalo.

HA D ŽIJAMAKOVIĆA

Ulica II sjevernom pod.rručj u staI10g dijela grada. P.očinje na mjestu gdje 'i Ultix.'a Mustafe !XJvadžije, ali ova vodJi u pra'Vcu sjevellozapada, prela'.m Ulicu Sumbul-česmu d 2lawšava u z UMcu Vtinograd.
168

Današnja trasa je jedna ulica pod današnjim imenom od 1895. godine. Dotada su ,na toj trasi bila dva samostalna !SOkaka pod dva zasebna imena: pcva i ; lavna d!ionica do Ulice Swnbul -česme bio je g Sejh-Muslihudinov sokak, prozvan tako po osnivaču t8nwšnje džamije i mahale (il narodu se zvala mahala Ploča) još Rz prve polovine 16. viJek-a, a preostala dionica, od Sumbul-česme na sjeverozapad zvala se SoLbatov sokak, po nekom članu stare sarajevske porodice Sotbat koja Je lmala k!uću II toj uličici~ Ta 'i mena ne'kadaŠlljitt sokaka .našao sam u popisu grada Sarajeva 1867- 68. godine. Kosta Mandić, međutim, navodi, dia se i 'Ova ulica i današnja Uhlca Mustafe Dovadž.ije lU tursko do'ba oi. u prvim godinama austrougarskog 'p erioda zvala MusUje Saliha. Mislim da je to netačan podatak, nastao kao posljedica krivog čitanja spomen'lltog imena Muslih udO:n. Općenito se sma1lra da je današnji naziv ove ulice dat u spomen na poznatog borca prOltiIV okupacije grada 1878. Muhameda H adžijamakovića, kojeg su Austrijanci osudili na smrt i , bjesili pod Go:ricom o 26. avgusta iste, 1878. godine. Tešk'O je lU ovo VIjerovaIli iz ~ednostavnog razl'O~, što je gotovo billo nemog uće da Gu-adsk, poglavarstvo lU 'austroo ugarskom okupacijom režimu dia ime uLici po ličnosti koja se borila protJiv toga .r ežima. Biće, stoga, pl1i!je, da se ovd je radi () nekom. cLrrugom mlađ em članu le porodice, koja je, linače, doista !imala kuću u ovoj ulici. Tačno je ,sam o to da se tako ta ulica zvala i II doba austrougarske okupacije. Na uld(:11im tablama danas .kriv naziv Hadži Jamakova.
LIT.: H.
K1'devl;akovi ć,

Sarajevo u doba okupacije Bosne 1878, 77-83.

HADZI-KAJ MAKOVA
Ulica .u starom dijelu grada, u području sabir.nice Miloša Orulića. ulice. Počinje od Ulice Konstantina JeFtiĆ8 i vodi na i'stak do KO-.laračke. Razvdla se 'll turskom periodu kao solook .u Mahali Tabaka hadži-Sulejmana, koja je nastala u d nug:oj poelovini 16. Vlijeka, a čiji je centar bila d8đ1ašnja džamija istog osrri,vaoča na uglu K,oz<w:ačke i Ptijepol~čeve ulice. U narodu · e ta mahala zvala Gu r dinom. s Dana.§nj i na2li.v 'ULIice potj eče od v.remena prvih ausbroug.arskih popisa stanovmJštva II S8jrajevu, a sreta:mo .ga i u prV()m .kat astarskom planu onoga podvU!ćja ti'l! 1913. godine. Ulica Se tako prozvala po sarajevskom predOkrupacionom trgovcu Ahmed -agi Hadžikajmakovii:u, kojeg su zva Iri tkiraćim imenom hadži Kajma k, a koji ~e lU ,toj ,tclici imao ,p()I'Qchl.6nu kruću. Taj Ahmed-aga bio je, inače, 'Č}an posljednjeg g l'ad.skog zastupstva ·twrskog W"emena, lUZ ·bo solidan rt:rgovac li pomagač .siromašnih. U Popisu stanO'VJ1ištva Sarajev,a 1867-68 . .nalazimo i detal jnije podat/k.e o njemu : ·s in Mehmeda Kajm ak-a, <trgovca, a i sam jc .već 'u to ·doba bio Wgovac. ROdXl se, prema istim podacima, J833-34, a oženio se 1853-54. U :tuTskom periodu, upravo u dIlugOj polovti.nIi. '}ll'.ošlog vijeka, sve do 1878. godine, uhca je imala dnugači~e !ime: Sokak Alijage Pirinčlije. Tako se prozvao tamo iza polovJne 'boga Viitieloo. 'IX> ,bOj ličnosti, malo
169

!prezimena, koja je imala porodii.čnu !kuću u t'Oj li.stoj ulici. I o tloj 1li:čnost.i imamo sačuvane podatke u navedenom opisu : sion Mustafin, roden 1828-29, oženjen 1863-64, zanimanjem mali timarnik, ima porez 2000 g:l1oša, a žena mu H atidža, Ikći AbduJahova , sama 'i!ma po,r eza 1000 .g1'OOa godišnje. Današnji oblik imena uveden je 1900, a dotada, barem 'li austrougwrsk'Qffi vtl'emenu , naziv bio kraćt. samo Kajm akova.
LIT.: A.
Bejti ć,

neoručna

Gurdina mahala,

Oslobođenje,

XXI II1966, br. 6394 (23. 3), 6.

HADZI-LOJINA
Ullica -ll sjevernom području starog dt jela grad a. Počinj e od studentsktih domova n a Bjelavama, upravo ,od zawšruice H adži-Beširove ulice pa VJ()"dJi u p ravcu sj evera sve d o m jesta gdje počinje Sedrenik prema istoku i P 8Injina kula !prema zapadu. Do iza oslobođenja, dok nisu b ili tizgnađeni studentskJi domovi, početa k ove ulice bio je u Ulici VlUka Karadžića, u blizini Boln ice u Staro ime ove ulice bilo je Bm'dakčije, nastalo po takvome n aaiv.u tamošnje mahale, kQja se pod ·tim limenom javlja još 1540. a k-oja je iza toga uključena u Pačadži hadži-Nesuhovu mahal u. D anašnje ime ulica nosi od 1931. godine po Hadži -Loji Virajetoviću. ·pozna<om v:odi masa u 'O tporu pr-otiv austrougarske okupaci je t grada 1878. godine, koji je kasni.'j e, kad j e pušten !iz tamnice, odselio II Meku i tamo umro 1892. ili sljedeće .godine. Nazilv ima uzročnu vezu po tome što je kuća porodice Vilajetovića i lično H adži-Lojtina b'ila upravo u toj ulici.
LIT.: H.
KreoŠevljaković,

Sara jevo u doba okupacije Bosne 1878, 104-113.

HADZI-RISTICA
Ulica u središnjem dijelu gro.da, tU blizinir hotela ,..Evl1opa«, razVijena liizmeđu Obale v()j vode Stepe Stepanovića i U1dce JNA. P ravac razVlijanja j.ug~sjever. Razvila se .kao ookak u tml'skom IPenitodU u Sb3iOOj g.radslooj če1lvr.ti L atinluik, ~oja je II 15. vijeku ,bila JoolO1Jlija duboovač­ kli.h 1lrg'Ovaca, a kasndije sve do austr:ougru'skog per.iJoda - četvrt katoliku i, k a's nije, I pra'Voslavn'i.h. U toj tULici bila je li. kuća porodice Hadžiristića, ·koja je ,ovam o dosel'ila iz Cajniča u drugoj polovini 18. vijeka. Od svili članova te porodice posebno 1e značajan za grad i za BiH Kosta Hadžiristić, po stmuai tl1govac, inače poznatij,j kao kultocni radnik (Sarajevo, 1845 Beč, 1870). Pisao je i l bjavljivao r adove iz bosan sk,og f,olklor a i druge o materije u onovosadsk·oj ...Danici .. i ,..Matici .. , a god ine 1873. <objavljena mu je u Boog.rad.u 'zasebna zbirka Srpske narodne pjesme iz Bosne.
170

Ulica je dobila :ime još u turskom periodu po porod!ici Hadžilistića , 'aJd nije isključeno da je nosilac na'Ziv a te ulice li sam Kosta Hadžini.stić k ao -zapažena i zaslužna ličnost za grad i Oit&vu poikrajinu još u ono v.riderne.
L IT .: V .
SkariĆ,

Sara jevo

njegova okolina, 223.

HAJDUK-VELJK A Ulica sjeverno od K atedrale. Počinje ·od S vetoza:ra MalrkoVlića ulice pa vodU na sjever do Hniste Boteva ulice, gdje se -dalj e n a stavl~a ista tra-sa pod imenom Ulica por odice Foht. Ov.a s8()braćaj ni ca nastala je kao u~ica tek u austJ.-ougarskom peri·odu, upra'Vo k raj em prošlog v~jek·a. Dotada je to bio samo put duž ko rita potoka koj i je tek ao trasom današnje u lice, a loojl je pos1i.je regulisan (pokriven) . Pll'"ed popis stanovništva 1895. godine rnikle su .već prve konture i '~rade ~e trase i ulice pa joj je t ada d a to time Ha.dŽimu.lića ulica, kako se dotatia zva<.' samo odvojak ove današnje ulice što pri samom po četkiu ovu ulicu spaja sa Ulicom Vuka Ka'l'adi:ića, na jednoj, i Ulicu Svetozara M arkovića, na drugoj ·s trani. Nosilac ltoga nazi'Va uliCe nepoznat mi je. Inače, H adžimulići su starija sarajevska porodica, koja je, evo, imala ·k u ću baš u ovome kt'a ju. Današnje 'ime u1i.ca nosi 0:1 1921. .godine po H ajduk-Vel jku. (hajduk Velj ko Petrović, tI1ođ. oko 1780. u Le.novCll u 1llimočko m kraju), jednom od najpopularm.ij<i. h junaka .u prvom srpskom ustanku. Poginuo 1813. br aneći NegoHn od Tturaka. Za vrijeme okupacije 1941-1945. ulica j e nosila ime rista'kinutx>g knj iževnik Muse eazima Catića (Tešanj 1879- 1915).

HALA Cr To je stara čaršija halača - pucara V,UJ1e. Ulica wz među Tabaka i Bra,vadžilulka, sa smjerom .razvijanja jug-sje ver. Ulil:la je lU potp unosti poslo vna. no 1951. god~ne, dOk <nije porušen jedarn :blok -.d u ćana na sjevernoj strani, trasa te ča.r.šij e protezala se na sjever do ·osi Ulice Sarači.. Razvila se 'll 16. Vli.jeku. U toj ča!ršiji a-ad iki ·su 'ha la6.i, koji su se bav:ill.i pucanjem pamu'ka (a kasnije i vune) i -nalaga njem jorga·na, debelih anterija, h rka i s l. Eto, po tim zanat1ijama dobila je č a rši j a ime, k,o je je - kao naziv ulice - ,ostalo do danas neizmijenjeno. 'Du su se do danas održala d va stara duća na, od .koj\i.h u j ednom još radi jedan pucar - haIa č, samo ne više na .st,arj n ačin, nego pomoću stroja.
171

HALILBASICA Ulica 'u staTom dijelu geada. Počinje od Kovača li vodi II ristočnom pravcu .prema ulici Nadmlini i li.znad džamije Kučuk-katib dalje na istok, gdje se Tačva II dva !kraka: desni za.vrlŠava II 1Vili.1l kratke či*me. a Jiijevti zaokreće pod Ipra vim ,uglom i izlazi na UUeu J eokovac. Ide II Il"ed najsta:nijih ulica - sokaka 'll gradu. Razvila se u stambenoj četvrti koja se zvala lU 15. Viijjeku Mahata muslimanskog grobtja. nazvana .tak<l po ,g roblju n a Kovačima , koje 1e sigurno najstarije mu slm1ansloo groblje II gradu. Kasnije se ha mahala prozvala Kučuk-'kati­ bovom, a to je biJo nešto pnije 1528. godine, .kada je izga-adena džamija II ulIici' Nadmlini kao centar Ite nove mahale. Današnji na2liv te ulice da1lira iz vIremena okupacije BiH 1878. godine, a nastao je po Iprez.i;menu doma(-e pm.lOdice HaIrilba ši ća , čiji se čl anovi srebaju II Sarajev,u ,k, o ti!ma:rnici d janičatt'i j oš od početka 18. a vijekla. po Kotoreu kod Sarajeva, gdj e su ,imahil svoj e veHko d.rnanje, a unož.da !Oda.tl;e I iilli i 11OCiom, zvali su 'se 'PITije toga Kotorije, pa se i b so:kak, :ulica Ikoju p.l'omatJram:o, II W ,d'CIba zvao K otorijin sokak. U !istoriji Sa.raaeva poznata je 'ta porodica n a.ročito po lI'azmiricama lroje je vocti.J.a sa parodi.oom Mw1ća, a koje su prerasle polovinom 18. Vlijeka II .pravU! mali .:rat. Međutim, 'Obje 'POrodice, i Halilhašići i Morići, ostale su poznate j oš 'k ao saradnici i zaštitnici Dubrovčana (trgovaca) u 18. vijeku, što su ovi sa zadovolj stvom .istIicali.
LIT . : H. Kr eševljako vić, Morići , Novi behaT, XII /193B-39, 5-14 . - A. Bejtić, Prilozi proučavanj u naših narodnih pjesama, Il dio, 107- 108 (o Halilba§ićima). V. Vinaver, Dubrovnik i Turska u XVIII veku, Beograd, 1960,
17 i 23.

HALIM -HOD2INA

Ulica u sjevernom području starog dijela grada, u blizini sastavka ulica K aukčij e Abdulah-efendije i Remzi.je Omanovića. P<>činje od. K aukčijine ulice i \"Odi I\l. sjeverozapadnom pravcu završavaj u ći u vidu slijepe ulice. Razvila se kao zaseban sokak u r1:ursloom openiodu II okiviru Mahate Sarača- A lije, koj!i ~e .u neposrednoj blizini napravti.o džamiju pruj e 1530. godirne. K!raj .oko te džamije zove se od -davn ina i Vrbanju,ša, a to j e boportilm Jooji je, sigur.no, starij~ od .1ru.rske vlasti u ov.ome kraju. Još u tUrSlrO doba ova ulica se nes lužbeno zvala HaZim-hod.finim sokakom !PO nekom Halim1-hodži koji je tu amao kuću, ·a bio · uči.rtelj u ,mektebu na Bu:daJooWĆima. Niije .imala status samostalne saQbraćajnice, .nego je hiJa tmlju čena u sastav Hadii jine ulice, Ikako se zvao Q.anMnjL 'ravni .krak ULice porodice F!Oht. Razdvaj a nje je .nastalo 1907. godine. Osnovna lUlica JlllQzvala se Cad ordiinom, .a uhica kioju promatramo postala je tada sa:mostalna saobraćaj nica pod. imenom koje ti danas nosi.
LIT . : A.
Bejtić,

Vrbanjuša -

Oslobođenje,

XXII / 1966, br.6431 (29. 4), 9.

172

HAMDlJE KRESEVLJAKOVICA
Ulica u n aselj u ...Pavle Goranin .. , Poiinje od Prvomajske kao gla.vne ulice ik.roz naselje pri izlasku trase illa ra vniji ter en te vodi najprij e na jug, a potom zaokre<:e na zapad i vodi II .pravcu II priličnoj dWri.ni do zapadnog luka Partizanske 'I..Lliice, II koju se i utapa. Ulica je II .potpunosti nastala il ·k ao saob raĆ8jnica i kao s tambena jedinica 1948-49. godine :prilikom izgradnje tamošnjeg pI'VOg radničkog .nase10a !individualnih stambenih zg:rada, od. .kojih su prve dovršene i 'Useljen e 7. septembra 1948, godrine. Današnj e ime 'Ulica nosi od 7. oktobra 1960. godine lU spomen n a poznatog domaćeg naučnog radnika H amdiju Kre§evlja kovića (Sarajevo, 1888-1959), ikojli. j e Ig,rad Sarajevo ti. či t avu Bosnu d Hercegovinu l zad~o brojnim na.učnim rodovima kao hIis'bcričao::', P nije davanja današnjeg 1roena u lica je bila poznata pod oznak,om Nase lje Pav le Goranina III.

LIT.: Dr H amdija Kapidžić, Hamdija Kreševijaković (1 888-1959), Na§e .sta1'ine, VI / 1954, 10. - Bibliografija štampanih radova Hamdije KreševIjakovića , Nale starine, V1/1954, 11-20.

HAMIDA SVRZE Ulica II sjevernom području starog dijela grada. Počjnje od Ulice Remzije Omanovi6n li vodi naj pni1 e ou !pravcu sjeveroistoka, a IX>tom zavdja lijevo i izvodi na Pinn brijeg. Ulica je postojala još lU 16. vijeku ikao sokak u tadaAnjoj Mahali Kadi Bali-e!endije, ikoja je II narodu bila IX>:mata pod .kraćim imenom Kadina mahala ili, još kraće, Kadinuša. od Iturskog perioda pa sve do 1895. ulica je b:ija sastavni dio današnje Ulice Rem2ii'je OmanaW.ća, a tada je ~dobila sbatus samostalne uldce pod ;imenom Elezova ulica, IX> tamošnjoj staroj muslimanskoj porodici Eleza od koj;i!h je jedna grana:u toj ulici dmala porodičnu k uću. U a'UStrou.garslrom periodu dobila je lista ilme još jedna u lica na Vratni~u, , amo s pobližom oznakom Elezova u gradu, da se m ože s raz1dkova:ti od ove prve. Današnje 'irme ulica noSi od 1931. godine lU spomen ·na dra Hadži Hamida Svrzu, Illaclonalno-;rev.olucionarnog .rad.n!i!k.a" Sarajliju, iz vremena austrougarske <mupacije (Sarajev:o, 1887 - 1925). Doktorirao je na opra·vu u Beču. Još II sarajevSkoj gimnaziji pod utjecajem opozicione sarajevSke sredine počeo je medu srednjoškolce unositi protuaustrijski i protuLranloovački duh upravo u eri, kad se poslije Kalajeve neuspjele misije bošnjaštwt počelo !ll školama. favol'i.20vati hrvatstvo, ono clcskluzi....,j,stičk,o. franloovačk·o, koje je negiral() eg2listenoiju Sr:b a u oViim ikcajevUma. Zbog ta'}wog svog rada, ilooji je ,nastavio d kasnije, odm ah 'IX> objavi lI'.ata 1914. uhapšen je li intarJ1.'iran u Arad zajedno 33 nacilonaInim suborcima Avdom Sumbulom, Beh:džebom Mutevelićem ii drugim. Namn OSlobođenja 1918. izabran je najpride za sekr etara Na173

rodnog Vlijeća 'tl S&'aj eVlU, a potom za člana Pr'iw-emenog n arodnog predstavništva u Beogradu. Umro je od .t uberkuloze od I oje je obolio k u a:ra<isko j tamnici.
LIT.: Sćepan GrdiĆ, Hadži Hamid Svno, Narod, V f1925, br. 852 (21. 6), t. Mil an Cuković, Dr. Hamid Svrzo (1885-1925), Kalendar Prosv eta za god . 1931 , 154-1 56. - D erviš Tafra, R ahmeUi Dr. Hadži H amid Svrzo, prilikom desetogodišnjice njegove smrti, Gajret, god. 1935 , br. 6, 97-98. - Dr Hadži Hamid Svrzo (1887-1925) , Kalendar Gajret za god. 1933. 229- 232. - Vidi:

Pirin brijeg.

HASANA
U~ica

BRKIĆA

u sjevernozapadnom područj u g,rada. Ulice .k.ralj a 'l1o.m.i.slava ·od raskrsn'ice sa Ulicom na sjever do Ina ,br ijeg !iznad Bolnice na Jezeru, tri nove saobr.aćajnice . Trasa I lavne <OVe uLice je !indja vrlo .sta;re g Koševs}{og potoka koja je ' bližu i dalj nu okomnu

Pooinje kao nastavak Moše Rijade pa vodi

gdje se t rasa

T ačv:a

u

sa'obr-aeajnice d olinom
pov€2li.vala s kotlinom

Mri.ljacke.
Ulica današnjeg im ena nastala je od d ijelova t ri dotadašnje uHce : kiralja Tomlilslava, Nahorevske i Betanije. To j ulici nove dužine i novog imen.a dat je današnji nazi! v posebnom odlukom Gradskog vlijeća na 'Sjedn~'ci 15. ~una 1966. go'dine. Uspostatva ove ul!i.ce kao samostalne sa-o.bnaćajrui.ce J p od 'Ovim, ·današnjim imenom, u čind ena je ti znak pijeteta prema Hasanu Brkiću (Livno, 1913 Sarajevo, 1965), istaknutom predv81bnom revLluC'ionaru, prv.oborcu, naI1odn om heroju i o j ednom od najzaslužnijih partijskih i polijtičkih radnika na poslijeratnoj obnovi 1 izgradnji Bosne i Hercegovine. Obilježavanje ,ove .ulice Brkrćev.nn !imenoOm izvršeno je {tla posebnoj lromemoratilV".rl!oj sjednici Gr,adsk:og vijeća n a g odišnjicu njego ve smrtJi. U povodu određivanja iUilice imenom Hasana Brkića nastale su izmjene II dotadašnjim ulicama (u njihovim dužinama) Kralja Tomislav:a, Nahorevska i B etanija I(Vlidi tamo}, a tom istom pri1ik'o m >nast.ala su ·d va n ova naziva : Ciglane iJukićeva (vi'd i Itamo).
L I T.: A. Bejtić, Skulpt ura lava u Koševu, Oslobođenje, XXII /1 966, br. 6448 (18. 5), 6. - Isti, Jezero, Os lo bođenje, XXII / 1966, br. 6453 (23. 5) , 6. Zbornik narodnih h e roja, 94. - Hasan Brkić, U matici života, Sarajevo 1966. Izvještaji, članci i govori Hasana Brkića. Uvod od Ugl ješe Danilovića i Milana Kneževića o životu i radu autora, pod naslovom ..Hasan Brkić (1913-1965) .... 7-16.

HASANA KIKICA
Ulica u .srednj em diJjelu I rada, u pod r učju sta.rog K oševa. Razg wjena :između wica Danijela 02Jme i Filipa Klj ;ajića !paralelno sa Ul~­ com lcr'alja 'Ilomisl.ava i zapadno od. nje.
174

je vrlo stara. VjerovatJno je to bio put još u tamošnjem srednjovjekovnom selu Koševo, a sigurno je postojao kao sokak već 1538, godine, kad upravo tu, u !Ovoj u.li~ sretamo džamiju sarajevskog legatora Kemal· bega. po kQjoj se cijela stambena zajednica nazvala Kemal-begovom mahalom. Dana!nje d'me dato je ulici 8. juna 1948. godine, a čuva spomen na H asana Kikića (rod. 1905. u Gradačcu), koji je bio po strmu učitelj , a~i mnogo poznati ji ikao v.rsta.n književniik sooiijalne tema.tike li. pripadnik naprednog radničkog pokreta, te .borac, ·kojeg su ikao takvog ubili četnici m aja 1942. kod zaseoka Rapte ispod Cemer.nice, planine na desnoj ob ali Vil'basa. Do 1900. godine saobr-aćajn'ica je bUa u sastavu Ibrahim· agine ulice, koja se od 1902. rove Kablarova (današnja Filipa Kljajića). Te, 1900. jc lI;x)Stala samostalna uNca i pI10zvala se Nuzurova [PO nekome čla nu stare muslimanske porodti:ce Nu.zur, I oja je li:mala !kuću u toj k ulici ti. koja je, usput da navedem znač aj an podatak, davno prl je toga opjevana l\.l pjesmama Erlangenskog "l'Ukop1sa iz 18. "Wijeka. Ulica se tako zvala 's ve d-o davanja današnjeg naziva.

Sao braća'jnica

HENDINA

Ulica .na lijevoj strani Miljacke u starom dijelu grada. 1Počinje od 'Ulice Nunije Pozderca ispod Crkve Sv. Ante ti vodi Illa jug do Ulice

Dragice Prav.i.ce.
.ranijem. turskom peniodu kao sokak: grani<XXm Ma· hala Ha lača hadži· Davuda na lijev.oj 'i Kečedži Sinana na desnoj strani. Obje te mahale bile su v eć [onrrcia"ane do !kraja 16. vijeka pa, -prema tome, i ovaj sokak je nastao najkasnije ,u to doba. Ranije lime ove ulice hio je Svrak;in sokak. T-o jme ul1ioa j e n osila od zadnjih decenija 18. vijeka pa sve tam-o do Qkupacije 1878. po uče­ nom praVJrik'll Saraj Nji Emir-čelebiji Sejidi Muhamed- efendiji, zvanom, Svraki (nominativ Svrako, ulazni. <akcenat na ,prvom slovu) , koj] je 'bio saraj evski Iffiufti<ja od 1764. pa do s mrti 1783. godine. Imao je kuću upravo 'll tome sakaku pa .otud neposredna veza toga lllaZli.rva. Dosad se mislilO, ~ to sam na jednom mj estu [ napisao, da je !Upravo po I()vom muf tiji Svra~i dobilo ime i' dosklOT:ašnje Svrakino selo, u Ikojem je taj muftija zaista rumao [manje. Medutim, noviji .rezultati do '~O jID sam došao u istraživanju otkrdli su spom en Jtoga sela ba š pod tim imenom m nogo ranije, }oš 1682, kad se kao prilorlnik Staroj crkvi 'u Sarajevu spominje neki ...Marko (dz) Svrakina sela«. Proizlazi da je selo mnogo starije, alti da se !i'pak prozvalo 'PO članovima iste porodice, za koju se sad Itttwđuje ti to, da je lI'e1ativno tiako stara. Svraki.nim imenom zove se d ona pomno oblikQva.na kamena česma pred u lazom u džamiju Kečedži Sinana II Dragice P.oov.ice ulici, jer je .ostavW imanje za mjena održavanje, a vjeruje se da ju je li g.radio. Današnje ~me ulice nastalo je negdje poslije 1878, -ali svakalro prije 1882, -kad se prvi put sreta <ll. poznamm pisanim dzvorima pod. fun nazivom. Daka'ko, ime je dato po staroj musliimanskoj sarajevskoj poII

Razvila se

175

rodici Henda k,oja je u toj ulioi od da~irna imala porOO'ičnu kuću, Naj vjerova tnije je ,da je nosilac :naziva te ulice ugledni onovremeni gradanin S81rajeva li. g.ra:dsk.i vi jeĆJlliJk Ahmed- aga Henda (Sara'jevo, 1835-----1913), koji je .ostao lpoznat i k ao do brotVoor. Izdašno je pomagao Sia'.otriinju ~ 1k'llll"burno-prosvjetne ustanove. Zavj ešta.o I e JU te svrhe 'td1lliko j imanje, ida se smatra najvećim legaoorom sVDga vrremena ne sa-mo u SaJlajevu, nego i ou ćitavoOj Bosni..
Kreše vljaković, Vodovodi, 107-11 0. A. Bejtić, Svrakino selo, XXII / 1966, br. 6361 (20. 2), ll. - H. Kre.še vlja ković, Ahmed-aga Henda, Ka ten.dar NaTod na. uzdanica, IV!1936, 152-153. - S. M. Traljić, Sara-

LIT.: H.

Oslobođenje,

jevski grad Vratnik, 50-51 (o Hendi).

HERCEGOVACKA

Ulica u području nOVlOt1OJ1lTld:ranog naselja ...Slobodan P:rii'l1c.i.p Selj-o" (Grbavli.:ca II). Razvijena II Pl1avcu sjever- jug ..oo Dinarske L Ul!i.ce do Ipod hrasu pr1uge i stočnom stranom zida 'i'gra liišta ,.,.Zelj ezn.ičana .... To ~ e još jedini :Jsta"tak stare Hercegov a čke u.lice, tk.-oj a je formirana II 'bfurlni Klaonice n ešto liza 1918. gođ:iJne, a dobila status ulice i nazvana tim limenom pred popis stanoVll1ii:štv:a 1931. Glav.ni.lna te nekadašnje ulice danas de u šla u krak jug-sjever Ulice Ravij"ojle-Rave JalIlković, Ik;ojl , čmi se, do danas :rui.~e ozv,aničen pod tim noVlim imenom. U ,d oba fonmiranj a ull:i.ca je imala i Oi.kmu, k{lja je dste, 1931, proglašena zasebnom jedtinioom pod nazivom Hercegovačka čikma.

HERCEGOVACKIH BRIGADA Ulica II Hrasnidi. PtOČi!nje od Partizanske !UlJice oi. .na južnoj iS·brani izlazi na kraj Ulice Kalinovi6kog parhzanskog odreda, potom iSe r azvija prema !istQku pa zao1m'eće u pravcu j.ugozapada do i preko potdka Bunica. Stambena ruIlica. Form1rala se 'i Ifazvtila poslije 1950. ,g.()dine. Status ulice il 'današnje Imle kao Prvi 'naziv d ·obila je 20. decembra 1960. Naziv ulice dat je u spomen ,na ukup no 7 hercegovačkih brigada u NOR-u , i , o : Hercegovačk a brigada NOP odre:c1.a (for:mir.ana u Fatnici t ]9. 9. ]941.), 10. hercegovačka NOV (formirana 10. 8. 1942.; od Hercegovačkog NOP odr eda i Mostarsk-og bataljona), 2. i 3. (f-ormirane 22. 11. 1943. od dijelov.a 10. hercegovačke NOV hni.gatle), ·z aiim 11. i 12. (farunli.ran e 13. 1. 1944. promjenom nazuva ·dotadašnjih 2. i 3.) te 14. hercegovačka I miadiinska {6ormiJrana 9. 9. 1944.). o

LIT.: Abdulah SaTajUć, Stvaranje bh jedinica, na više mjesta. nologija narodnooslobod ilačke borbe, na više mjesta.
176

Hro-

HERelNA

Ulica ·u sjevernom području starog ddjela ,g rada, ,upr.av.o II gornJoJ dionici sabirnice Miloša Obntća ulice. Počinje od Pirma brijega i vodi n aj prtije na sjever li zawša'v a u Ul~Qi Muhameda Ka dliĆa, praveći prije boga gotovo ·pravi k'u t II zaokretu prema Iis·.toku. Početna dionica ulice II prawcu jug-sjever izgrađena je davno, .u tulrsJt<e:m. periodu, ~ sve do rpočetk a dva d esetog vijeka bila je !ll sastavru Ulice Pirirn. brijeg. Toga vremena nastao je i produžetak sa obnćadn ice .prama is1JOkn.i. sa 1iz1a.l'i0ln t i Utku Muhameda K adilća , dje su g ta·lwđer počel e mcati jednopOTOdi6ne kuće, pa I je nastala 'Potreba da se OViOj saobraćajnici d a'Cl.e status samostalne .ullice i zasebno im e. Tako je i provedeno . Bil'O je to 1900 . .god.ime. NaziN UJikU dat je, po s"VIOj prjliai, po narodnom Iilmenu !Ulice (one počet n e i starije dionice), I~oja je prema jednoj verzi'j i ,glasilla Herein sokak, a ii jedno i ,d rugo rime eViOdir a spomen Illa staru lTlusli!mansku .sarajevSku porodllcu Herco, koja je tu mv.j ela, a lroja .se, inače, u rpisani m 'irzvorima sreta ti SM'aJjevu još od 18. vijeka. N3:1iirv se do dana'S nije mijenjao, ri.zu7lima1)ući .neke 3'ustmouga!I'Ske i~oreJ u Ikojim se ta ulica sve <lo 1917 . I iljem pod k.rirviim imenom b
Hergina.

HIMZAR1NA

Ulica II sjeveroza'pađnom područjIU .star.og dijela grada. P.ači!nje od Ca,p ajeve li vodi na sjeveroz3Ipad do U~ice Višnj ik. D o 1955. godfi1ne ova se ulica I .rodužavala II zapadnom prarvcu iznaddanaŠTljeg Lnstituta p za hJi.gijenu rada ~ izlal'lila na dilonicu današnje KlQševske lu lice (do Moše Pij ade ulice), koj a je 'b ila, u stvarJ., sastavm:i dio H imzarime ulice. Sve do 1954. lodvajao se dd ove ulice jo.š jedan Ipnodužn:i! Jm-ak II Vlidu 'Obič ­ nog puta Jooji je vodio u sjeverozap adnom pravcu do na mj esto gdje počitnje današnja Uhlca dra S t jepan'a 'I1om i ća ('ispod Bolnice) pre~o Starog groblja. Tih godti:na na ·toj dionici izgra đen.o je :nek()l~o stam benih višekatnica, a i trasa nove ulice V išnj ~k, ipa je tako sasvilm nestao taj nastavak ove ulke. Danaišnj a trasa Himzarine ull ice nastala je još !ll 16. 'vJjeku kao sok·ak .u Had.ži- Dža.fe.rovoj lIllah.aUi, !k,o:}a se u narodu .zvala Provare , a looja je rormli.rana oko džamiije iStog osnivača na uglu Hlmzarine i Capajeve. U rpr:vom austoougaTs!rom pla'I1u i sve do 1900. ,g:od:ine i ()va i Ulica Jelene Vi tas !bile su jedna jedins1Nena ulica., .k oja 'se zvala imenom Gornji dervent. Te, .t900. godtine, ulice su ·reOO.'VIojene u dvije saobraćaj n'i:ce, od IkojIih je lOVa prva po pvvi put d ohila ime Himzanina. Na.mv j e za mjerne stare JugoslaViilje preokJrenut 'u današnji, u bibi kmiv .oblik H imzar ina. Irme ulice nasta-lo je ,po jednom članu sta.re sar ajevske porodice Hemzanija, čija se kuća nala2iila u toj 'lIlici. B iće da je nosilac ·n aziva ugledan čl an te porodi'ce Mehmedaga, k-ajd je dugo drža'O

12

177

vlastitu bosanskou ,k afanu u toj ulid (današnja stambena zgrada 11>01'10diice tS~va:c) , a ru.mro megdje oko 1900, upr.aVQ II vrijeme 'k ad s e ulica prozv·ala njegovim prezimenom, što još vdše 'ukazuje na osnovanost ove tv.rdnje. Nj egova kafana ibi.la je zborno mjesto uglednih i učenih ljudi, među k!oj:im se i sam Mehmed-aga izgra,diJo, pa su otud 'n jegovu kafanu zvaLi iKadina kahva. Kafana je, mače, !Tadi1a sve do posljednjeg rata. ClanovJ. te ipor.odice i izrav.ni potomci Mehmed-age pod prezim enom Hemzanija li danas žive u onome k.raju, samo Ille rtl ovoj, nego u Višnjik ulici. Njihovo još starije, .originalno !prezime glasilo je Emzanija, kB.iko se to \"idi iz jednog nedatiranog ,tursk.og popisa sar. mahala u GH biblioteci, dokumenat ibro 987.
LIT.: A. Bejtić, Provare, Oslobođenje, XXII /1966, br. 6404 (2. 4), 4. Moji podaci lično od 78-godišnje Almase Strik, rodom Hemzanija, sa Višnjika.

HLADIVODE Ulica-pu.t izvan užeg gradsk!og područja, na sjeveroi stočnoj p eriferijd. Odvaja se od središnje dionice Ulice Ba.ruthana (vidi tamo) i v;od~ 'u pravcu sjevera lPfem8 Donjem d. Gornjem BiJOsku. To je stati seosmi p.ut, ušao u sastav gradsk!og .teritorija <prije desetak godina. Naziv ·saobraćajn1ce je stari 'll'a mv i pUlta li. kraja k.noz koji v:odi.

HOSIN BRIJEG U1i.:ca u jugoistočnom predjelu starog didela ,ga-ada, dzmedu Alifakovca i Hr ida. Ima dva I !raka. Jedinstvena trasa po&nue ispod željezk ničke pruge, od ulice Špire Kneževića (stari Ce ljugovići), prol8JZi ispod kolOSijeka podvo:7mjakom pa se Il'ačva II dva k,raka te ponovno sastaje na pni1ičnoj ;razdaljini g.ore l i !brdu i vodi ,o pet kao jedna trasa sve do NaHna sokaka na Nišanu. Današnji naziv ulice pni.l.ično je star, a nastao 1e lPo ;istoimenom topommu stjenoVl~tog brijega, uz Ikojd ulica vodi, a ikoji <lbuhvata t amošnje po dmučje sve do d:zlaza te ulice u NaHn sokak, što se jasnn vtidi i iz topogr af5kih geodetsklih ika.oota sarajevskog pod r učja starijih godina. 'I1rad~ci:ja k80uje 'da se trim imenom 'Pl1ozvalo , rdo (a IOnda i . 1ka.) po b u ponodiai Haša, k'oja se tu, d.ose]illv;ši u Sarajevo, jedno vrijeme baViHa mljekarstvom. U Sarajevu i danas živJ ,porodica istog prezimena. Jedan član te porodice, neki Hošo Ibrahim, zanli.man'j em Inadničcur, učestvovao je u otporu 'a ustl'lougarsko j akupacij>i grada 1878, pa je !kao takav bio interniran u Olomuc. P.rve ,g odine poslije 'o kupacije (1878- 1879) N:jevi k.rak 'Ove ulice b ila ~e zasebna ulica, a otada pa do 1885. ova ulica s oba kraka zvala se Za Alifakovcem po predjelu Alifakovcu, iza I ojeg se ti. nalazi, samo ne k i2lrav;no, jer ih I astavlja mahala Celjugov i ći. od. godine 1885. <Ulica nosi r ·opet staro, ođm.osno današnje we, jer je lU narodu najpopularnije.
178

dar Gajret za god. 1938, 58.

LIT.: H.

Kapidžić,

otpor bh muslimana protiv Austro-Ugarske, Kalen-

HRASNICKA

Ulica u Hrasnu. Počinje od Ubice vojvode Radorrui.ra Putnika na Dolac-malti , prelazi Miljaoku i poprečnu micu braće Vuk()vića pa u nešt-o izmaknutoj osi vodi kroz Novo Hrasno na j ug do željezničke

pruge.
se razvila nešto prije prvog svjetskog tl'at a, Ikad se počeo izgr·adivati i oiu tamošnjli I !raj II 09i ove 'l..t lice i !istočno od nje k pod imenom Novo Hrasno. Današn je .ime ulica je dobila tek 1931. godine po tome što kao glavna sa;obraćajnica vodi u k!raj koji se još od pr.ije tursk-og penioda nS2i:va Hrasno, a kQj~se kao naseobina dijeli u ove predjele: Staro Hrasno, Novo Hra.sno oi Hrasno brdo. Samo bne, m islim, vuče porijeklo upravo po tom zadnjem i naj,visočijem predjelu, li nekada je ta 'riječ bila prJldjev uz <im enicu u obliku ;i u značenju hrastno brdo, odnosno hrastovo brdo (brdo obraslo hrastovJnom). Još u dalekom vremenu pridjev je (ovdje postao imenica na listi načiln kao i lU drugim analogijama (<imena mjesta Mokro, Slano i dr) ,pa se vet i ne osjeća uopće njegov stvarni! etimon.
Saobraćajn:ica

HRASNICKA CESTA

Brolazn:i d.mmt k,l'OZ Ilidžu prema nasel jenom mjestu fuasn ici , po čemu i iIlosi <takvo !imc. Kao takva 'predstavlja nastavak ultice ObaJa Ognjena P,,-"ice sa početkom od telefonske cen trale, gdje prestaje ta prva ulica, i pod istim .im.eooU1 vodi skroz u Hrasnicu, gdje se još produžava preko :mosta n a potoku Bunica prema welu. Saobraćajn!i.ca kao ob i čni t ovarni J loo1ski put je stara, jer je to bila prirodna veza mnogJi h naselja na podnožju Igmana za l lidžu i Sa'l1ajevo. Status ulice U. današnje ime saobraćajnica je dobila 20. decembra 1960, kad ~ sve IOstale naseljene i bar djelomićno izgrađene saobraćaj ­ nice na Ilidži.

HRASTOVI
Slabo nastanjena i u tehn ičkom pogledu sasvim jednost.: wna :ulica, zapravo običan put na s jevernoj pel1ifevijd starog dijela grada. Počinje od Budako-wća i završava na sjeveru u Hadži-LojUnoj, >istočno lOd Bolnice za plućne bolesti i tuber-k·ulozu.
12'

179

U turskom .i austrougarskom periodu bila je i~radena i .naseljena tek početna dionica ove uti:ce kao 6i.kma koj a se vezala za ul!i:cu Buda.looviće. P rolaz prema sjeveru u drunašnju Hadži-Lojinu nastao je nešto pos1dje 1921. godine. Sa·Qblraćajnica je d obila status zasebne ulice i današnje ime 1931. gocbne. NaziiV je na!Stao 'PO toponimu Hrastovi lli Pot hrastovi, kako se i danas oove predj el oko wha današnj e H ad2ii.-Lojline ulice, po rome št::> su :tu još u turSko doba ool a uzgojena viso'ka hrastova sta'bla, ćhtav l maH gaj. Ta s tabla bila 'Su tu još pot."'-etkom oViOg vijeka, a nekolik o ih se još do danas zadržalo II I bl/irzini tamošnje bolnice ·i jedno u samoj ovoj ulici.

H RGICA

Ulica lU starom d ijelu g rada, na padini sj e-vemo od čaršije, 1'8:z\'Iijena izmed u ulica Sv. MaIikovića i Remzi:e Omanovića . UJUca je strura koliko oi sama čaIl'šij,a. Ra.zW1a se još u 16. v ijeku na tromedi. tri maha:le: Jahja pašine na CurčiiĆa bni~ egu, Bu.zadži hadži -Hasanove oko Ka.ukčij ine u h'Ce i Duradžik hadži- Ahmedove Illa istočnoj strani. Nadvećim ·dri.~el"am ulica je spadala u okvir ,prve, J ahja-pašine mahale. U.bica je još u rtu~ko doba dobHa dana:šnjn. na.2lW po sta.Doj sar ajevskoj porodici Hrgo, koja je živjela u više kuća u .gradu pa tako i u ulici koja se ,prozvala n jihovim imenom. U ovoj ulici, upravo u Buzadži.jmoj mahali sretamo ih još godine 18 11 / 12. Hrge su se bav.Jle i trgovinom u sarajevskoj čalI"šiji. Jedan član te p()l'I()di.'ce, Ibrahim-aga H.vgo, kicoš, strastverui lovac te !ljubi telj pjesme i sviir.ke bio je godine 1878. žrtva denunCije, pa su ga okupacione vlas.tri osudri.le li pogubile prVli:h dana po ulasku u grad. Današnji oblik prezimena ove porodice je novij eg datwna, nastao, sv,aka.k:o, posluje okupacije 1878. godine. Stariji oblik bio je, k·ako sam naveo, H rgo, jer se tako .na,v odr Iti više dokumena.ta, 1 po tome sudim j da se ova umca rtl rturslw doba zvala Hrgin sokak.
LIT . : H. Kre!evljaković, Sarajevo u doba okupacije Bosne 1878, 98-101 (o Hrgićima ·i Ibrahim-agi Hrgi). - A. Bejtić, Prilozi proučavanju naših narodnih pjesama, dio II, 392 (o Hrgama).

HRISTE BOTEVA
Ulica u sjevecJWm podl'učj u starog dijel·a grada. Pooinje od Ulice Kaukćij e Abdulah-efendije, vodi <na zapad pa za:voida u desno do v.rha Hajduk-Veljloove ulice, a odatle .prodUŽUIje dalje uzbrdo u sj everozapadnom pravcu i zav;rŠ3va u Ulici: Vuka K3Iraužića nešto prije izlaza te utice ·na !brijeg. Ulica se raz;v.i1a JDA .u 16. vdjeku -na pOO.ručju dVlije mahale : prva dio nica, -do Haj duk-Veljlrove, b Ha je u Mahali Mu Za Arab
180

Džedid, a druga dionica, od H ajduk-Ve ljkove do !kraja, u Mahali D.umo-zade hadži Hasana.

U rtursko d oba li sve do nazad če 1lrdeset godina ulica je bUa poznata pod imenom Karpuzov sokok, ·odnosno (od 1878) Karpuzova ulica. Noaila je taj naziv po pre21irnenu starije muslimanske porodice Karpuz looja se ovdje sreta još <ll 18. vUje1mt. U sastavu o()ve !Ulice sve do 1915. godin.e bila je Ikao oikma Ik:asnija samostalna ulica Cučkova, odnosno današn ja Braće Eskena· ti. : U lPI'Vih desetak goci'i na s t are J u- os1avije lU sastaV!U K al1PUZOve g ulice kao njezin produžetak bila je i dionica s tare Pehlivanuše sve d o Bo1ni:ce u Koševu. Godine 1931. nastale su bWle li!zmjene: taj IJXlsljednj i krak (zaprav.o produžetak od sa:>tava sa m icom Vuka Kan-adž i ća ) ušao j e u sastav UlJice Vuka Karadž ića, a dotadaŠl11i K.oo:puzov sokak (d už.ina današnje !Ulice) dobi'J.a je naziv Bregalni čka po imenu najveće lijeve priJtoke Varda ra u SR Makedonij i BregaInice, ·a ou spomen na brega. lničku bitku na 'boj 'niđeC:i 30. 6. 7. 7. 1913. d:zmeđu srpske i bug·m'ske v.ojSke, iIoojom je .z3.rpoeoo drugi ba1 lliaJnSkti. II'Slt, a - 'koj()j je u srpska vojska i.zvojev.ala pobjedu. Današnje lime :uli'Ca je dobi-la 8. juna 1948. u znak pijeteta prema bugarskom pj esniku, pubUcisti li. revolucionar.u Hristi Botevu , 849-1876), čija je ideja vodilja bila borba protiv nacionalne bespravnosti i ekonomske eksploataci je -te zagovor za djela Pariške komune i južnoslavenske ba)kanske federacije.
1

H RVATIN Unca na lijevaj obali Miljacke u staDom dijelu grada. Počinje od Ulice Nurije Pomerca , vodi na jug i zavr,šava Illa sučeLj avanju ulica Behdžeta Mutevel1ea i Garapl!ijii1ne, dQtiću.ci prije toga i stočni kraj Ulice Dragice P r.nvrioe. Ulica - početnoj d ionioi ima jedan odvojak preu ma ~stx>k!u lU vidu čikme, koja je sastavni dii.o Hrvatina. Hrvatin se k ao nasel jena saobraćajnica raz-vjo dosta rano u okviru M ahale V lakovali hadži Mehmed, koja je I bila formir an a još 1556, a čiji je cen tar ,o na današn ja džamija na sastavu Hrvatina -i Uli-ce Dragice Pravice. Ulica se 'o d davnina ZOVe d anašn j im imenom. Ona j odvojak iz te ulice ;prema istoku, Čik-ma, j ~dno vrijeme u a ustrougarslrom ookupacionom IJleriodu bil a je s amostalna saob r.aćaj n ica 'POd imenom Mali Hrva.tin. M eđuhm , naziv Ht'Vatm ni je samo ime u lice, ll1ego je -istovremeno toponim za cio predjel oko te Ut.lice. Tim imenom nekada se zvala i zapadna polovina današnje Ulice Behdžeta Mutevelića. Današnji oblik i:mena ulJice 'll upotreibi. je od 1878. ,@dine i zbo~ svog specifičnog !prizvuka !izazvao je 'razna tumačen ja, od kojjh jedni to time dovode u vezu sa niječj u H rvat, a d rugi, kao antltezu p rvoj, 'kazuju da je ime nastalo od arapske konstnukci.je H ur -vatan, što bi trebalo da zna ćj >odomovina slobodnog roba.... U stvari, to j e ri..skvareni oblik narJOdTIOg i v.rlo starog 1j;mena H aTVa.tin, .kak<l ga nalazim zapisana u dok-ument:ima sve ta mo od 18. vijeka i kalko se, uostalom, i danas
181

čuje među stamijim ženama Muslimankama u Sarajevu , koje su poznate

kao dobni' čuvari jezične traddoije. Ne može Se zasada reći niš;ta odre đ eno o osnov~ toga s ta.rog oblii.ka, ali. ~e izvjesno to da 'nema m.kakve veze sa bilo kojim navedenim
tumačenjem.

LIT.: I bnuI-Vatan (pseudonim), Mrvice iz istorije Sarajeva. $eher-ćeha­ jina ćuprija. Hurvatan - Horvatin, Bosanka vila, X III /1898, br. 2, 26. - H. K re ševIjaković, Vodovodi, 52- 60.

HULUSINA Ulica tna lij evoj .st-ram M>tljacke u stal10m dijelu grada. R azvdjena od sučeljavanja ULice 6. nQvembra \Sa Ul.!i.com Dr·a gice Prl'aV'~ce Ina !istok do Hend.i'ne. Nastala II turskom per iodu u sastavu tamošnje Mahale Keč edži Sinan, koja iSe narodnim iitmenom zvala Na turbetu, a k o joj je bila centar ,ona današnja .džamija <ll Dr ag:ice P.raVtice ulici d!z 1515. go-

chme.
Od osamdesetih godina prošloga videka pa do davanja današnjeg imena ulica 'je nosila nazi'V Nad konakom, po k-ona.k.u, ,rezidenciji b osanskih vali1a II susjedstvu iz 1869. godine (v.iili : N'1lnije P ozderca). Današnje lime .dato je uliCi negdje prnje 1893. godrme, ii čuva spomen na značaj nog javn·og r adnika Sarajeva aushI\Ougarskog perioda Mehmed- efendiju Hulusiju ili Hulusi-pašu (titularni paša); wši. državni služben:k turskog perioda, viši vakufsk<i. finansijski službenik 'll austroug8!rskoj 'Upra vi igoradski Vii.je6nlik. Imao je li1epu orijentalnu naobrazbu pa s e ba'V"ilo ti pisanjem, pretežno nov:inarstvom. Izdavao je i uređivao u Saraaevu dva nedjeljna lista na turskom za čitavo vr~~eme njihova izlaženj-a: .... Vatan .... 1884-1897. i ....Rehber .... (nastavak .... V'a tana ...) 1897- 1902. J edan članak (o !k.ong,resu orijentahista u Stokholmu) .obj avio je i "tl Glasniku Zemaljsk'og muzej a 1889. Prezivao se Aliefe ndić - Đum ruk­ čić. R ođen u Sarajevu 1849, a umro 'u ~stom mjestu 1907. i pok>opan na Hambinoj carini.
LIT.: Ibni Sej ja h (pseud.), Saraj lija Mehmed H ulusi-paša i njegove novine "'Vatan... i ,..Rehber,' - Muslimanska SVijest, Sarajevo, Vj 1940, br. 71 (20.1), 10. - Arhiv Vakufske direkcije u Sarajevu, god. 1893, br. 224. - H. K reševIj aković,

Stamparije u BiH za t urskog vremena 1529-1878, Građa za poviM . MUjezino vić, II Glasniku IVZ jest knj iževnosti Hrvatske, IX/I920. 1958, 297.

HUM-BRD O
Ulka, zapravo seoslca.s aobraćajnica II području brda Hum, ~znad uliica Humsk.e i Orlavske te naseljenog mjesta GOltrljti. Ba:ka.revac. Saobl'aĆ8jnica 'Postoji j oš .od austrougar.sk-og 'Perioda. PQčela se naseljav:ati za mjerne stare Jugoslavrije.
1B2

U sastav gradskog organizma ušla je posli je oslobodenja ·pa ~e tada, .prij e 1964. godine, dobila i status ulice i d8lnašnje im e po br du Humu, u čij em se podnučj u j nala:ai.

H UMSKA

Ulica u predjelu Pofahića. Počinje kao nast avak Ulice Pofalić.i. te vodi prema sjeveru u pravcu I rda H um mijenjaj uCi pravac tJrlase. b Ulica kao trasa postojala de još II turskom ,pel"i<Xiu, a li samo do one prve 'Vel.i[kc okuke na zapad. Izgrađena je posli,je 1878. god'ine, naj ~JE'I k ao strateška saobraćaj nica, a 'Onda ~ kao , radska ulica. Ka o g st:rtate~a veza izg,rađena je sve do na wh brda Hum, do tVIrđave koju su tu 'S agradhl i A'Ustrijanci odmah posliij e okupaci'j e 1878 (rmilnilraLi je i uništili Niđemoi u ranim j utarnjl1m ,s atima 6. a:pnila 1945. godine prilQkom povlačenj a iz grada). Prvo bitni put dob'io je 's tatus ulice 1915. gQdine. Tada , e službeno s 1 nazvala ~enum pu bnlu H u m u, iPr ema krojem ti vodi, a čije Jme ukazuje na porij eklo !i staI10st ipraslaveonsk!u. Danas je Illa tome brdu objekat telev.iaJijskog r eleja. Ulica <tosada n~je lIIlijenjala s voj naziv.

HUREMUŠA

To je prvob1tni naziv česme, a onda po toj česmi i IUmce dznad žel jezničke stanice Bistil1i.k. mica POMje u Ulici 6. Illovembra, neposredno ~'Zn ad željemičloog mosta, vodi poprečno na istok do mjesta gdje počinje U1ka Kamenica 'Pr ema jugu i Ulica iza Hrida prema isboku. Ulica se razvdia kao sokak u dvije -staJre mahale, obje ~'Z 16. vijek a : Sejh Bagdad ijinoj na zapadu (nal1oono lime Pastrma) te u Mahali Hadži- Sejdi Alije 'na istoku, koja se zvala i Vlaška ma hala. Ova ulica sve do >nedav;no zv:ala se [menom Vlaška mahala. Naziv je staa:' li podsjeća da je ov:dje hila nekad j, hni'šćanska n aseobina. Današnj i naziv Huremuša ou sluŽlbenoj je upotrebi od 1900. god~ne. Ime čuva spomen na sarajevskog d.obrobv.ara i učenog ,čovjek a I kadiju ( d1i mud erisa) Mevlana had ži-HuTem-e!endiju, sina BaHjina, .koj i je godine 1602. bio živ i st ~novao u susjednoj H adži-zade hadži-Ahmedovoj mahali (Gol"l'lji H!lvatin ili zapad ni dio Beh džeta Mutevelića ulice). Te godine dovrišo je sv·oj u džamij u, u Donjem Nišanu >na ,P alama (propala polovJnom prošlog vijeka), a nešto posliij e toga sagradio jc .u VIMkoj mah ali i česmu, koja je po Tljemu j , dobila ime H uremu ša. Kreševljako\.tić je odnekle saznao i napisao da je ovaj H ao.ži Hurem pr eko sV:Qga imanja ~ekao rulicu Huremu.šu. Teško je v jer ovati u rtaj podatak, jer sam naziv Vlaška mahala za lIrasu dana.mje ulice Hweml1Ša jasno govori da .se ()vdj e radi o mnogo sta1'lj:oj saobra-

,.3

prlJe da je .tu ulicu Had~i Hurem samo produžio prema istoku, da'ju6i. joj takIO izlaz u n~lje Hrid.
LIT.: H.
Kreše vlja ković,

ćaj.nioi. Biće

Vodovodi, 146.

HUSINSKA

Umea u područj.u V.raca. Roči!nje od posljednje dionice Zagrebačke i vOOi na >istok (m li~eVJU stTanu) !ispod austrougarske tvrđave, .izlazi na put za Trebević, ,obuhvata ,ga li. završava .se pri (pOSljednjem odvojku Ohrli.ds.ke ulice ·n a lijev:oj s Urani, odnosno pred putemštJo vodi .udesno u niže predj ele Miljacke. Početna dionica nastala j€ kao pr!i'l az twdav.l 'na w h u, dovršenoj 1898. godjine. Srednja di.onica nastala kao pu1 nešto kasnije, a onR posljednja, t rasom p uta za Th'ebević, prosječena je poslije oslobođenja, upravo prtje 15 godina. s.tatus ulice saobra6ajnica je dobila tek poslije oslo bođenja ikad se 'Po prVli put !iobilježli.1a imenom Pod vraca po Vracima, kratkom klancu, ispred ikojeg !i počilnj e, a kroz ,k'ojii rvodi posljedna dionica Zagrebačke kao now put na Trebević . Današnje ime !Ulica je doWla 7. okh:Jbra 1960. godine 'll spomen na Tuda:rsko selo li rudnik uglja H usino !kod Tu2le koj e je ostalo pozna-to po oružanom 'Otporu lI'"u:dar.a ·protiv nasilja "državne vlasti u .'boku generalnog štrajlk,a 21-28. decembra 1920. god-me.

HVARSKA

Ubica u naselju ...Pavle Goranin ... I,bivše Sv.rakino s elo). Razv.i.jena ( paralelno sa Cetilf1jsloom !između B.osa.mske i !kraka P.rvomaj ske ik<oji se spušta zapadnom stranom naselja -prama J avor.skoj uhld . Saobraća'jru:ca i k, o ulica 'i. kao stambena jedinica nastala je u a prVlim 'godii'I1ama poslije os lo b o đenja u sasta,v;u .nOVQg .radničkog naselja koje se počelo Ilama .i.zgrađi;vaJti, a ,čije su pnve Ikuće oovr..šene d. ·u seljene 7. • oktobra ,1948. godi'l1e. Tada je ,d obila li. st8itus g.radske ulice pod imenom Naselje Pavra G oranina VII. Današnje lime po jadranskom otoku i mjestu H varu ul'ka je dobila 7. oktobra 1960. godine.

IGMANSKA

Uli<!a II Novcom Sarajevu. P06itrxje od Ulice Blagoja Parov.i.ća vodi. prema sjeveru do trase pruge nO!1malnog I mlosijeka. k
184

1

Uli'Ca je nastala nešto p oslije 1900. prJ.iikom i2gradnje ,onog dijela grada i P<>falića . Status gnadske ubice dobila je upravo 1905. godine. Prvo lime te ulice bilo je Hasibovića li zadržalo se sve do oslobođenj a. Tako Se Wica prozvala po porodici Hasibovića, .koja je l1ru još u predok-upaciono do ba dmala imanje i ishodnu Jruću - čardak. Današnje 'ime Igmanska dato je .posl!ije oslobođenja po Igmanu, poznatoj planini urneposrednaj sarwjevskoj olrolfui, !inače 'Čuven'oj po igmanskom mariu 'll drugoj neprijateljskoj ofa1l2n:vu 14-23. 1. 1942. godine, u Ikojem se jedna kol~)Jla Prve proleterske brigade !izVukla !ispred udara 'Iljema6km 100lQna prevalj"ujući dubokim snijegom zavijane igmanske 'planinske st8'Ze 'PO zimii od _ 300 i ,probila .se na prostor Foče.

IGMANSKA Ulica na HidŽli. Situirana sjevenmo od Zelje2lničke s tanice. 'Odvaja se od Ulice Novo n aselje rkao produženje Ulice Ive Veličana u .pravcu zapada, I dje završa va kao s lijepa ulica. g SaobraćaQni:ca .nastala u potp1.lJliOOt'i poslrije oslobođenja, kad je i dobila status ullice i prvo ime u današnjem obliku. Naziv je dM 20. decembra 1960. (Vidi prethodni članak).

IGMANSKOG MARSA Ulica u Vogošć.i . Gla.vna tranzđ!tna sa.obraĆ8jnica lkoroz anjesw n a putu Sarajevo - Semizovac - Olovo. Naziv se odn09i na ltu eaobra ća;;nicu kroz čitavo !l'1aselje, -od Kolačuše prema Saoo.j evu do 'itza Jošanice prema sjevero-zapadu. OVidj e se Il"adi il s taroj , još srednjavjekovnoj saobraćaj nici, na kojoj $u iSe još u predtursko doba nala21i!la seoSka naselja Gogošta (dan8Šnđa Vogošća) li Jošanica. U · unskom peIliodu, u 'k'ojem ·je u samoj t V.ogošći I(lbo je 'p rvJ d io današnjeg naselja idući od Sarajeva) :nikle džamjlj a ti 'knaj nje !turbe, 'put je I :io prhli~no ~rekventa.n. Pl'Ii1agođen je za b kolski s a obraćaj tek 1938. godine, ·a pno.širen je, modemizovan i podešen za savrem eni loolski, gradski ti ·vangradski saobraćaj god. 1953-1955. BIliJli:kom Iffiodernioova-nj a toga .puta Illesnalo je spomenute džamije i t:t:wbeta, jer je preko .njihove lokaci~ e udaa-Ha nova, ispravljena brasa. UHca je dobNa po prvi puta naziv, i to ovaj IPOd današnjtim imenom, oko 1961. po tradicionalnom maršu ~ve pr.oleterske b:nigade janua~a ] 942. od sela Gajina :kod Olova preko pl-amine Igmana do sela ITesjemce 100d Tnnova lIla ciči zimi -od -300 C. Nazirv ,u:Uce .ima izravnu uz:r-OČnu vezu u tol!)ko 'Š to su di1elovi brigade ·prošli !kroz samu J-o!an'i:cu.
LIT.: H.
I shakavića,

Sabanović.

Bosansko krajište, 207. -

Isti, Krajište Isa-bega

6457 (27. 5), 9. - Hronologija oslobodil ačke borbe, 194. Igmancl, izdanje ..Rada .. , Beograd, 1962.

nica), Sarajevo, 1958, 30. -

62. -

Preduzeće

"'Tito«, Sarajevo-Vogošća 1948-1958 (spomeA. Be; tić, Vogošća, Osloboden;e, XXII/ I966, br.

Zivo;in

Gavrilović,

185

IGM"NSKOG PARTIZANSKOG BATAWONA UHca II Rrasmoi. ~očinje od 'I1rga br~i;s;tv a i jedinstva i v;odi do ~raj'a novog naselja 'u pravcu za'Pada. Saobraćajnica je u potPwnosti nastala kao stambena jedinica nešto poslije 1950. godisne. Uliica je dobila status gradske saobraćajnice i ·današnje ime 20. decembra 1960. Naziv čuva spomen na 19manski partizanski bataljon !iz NOR-a ili, tai:ntje, I gmanski bataljon (kak·o je glasi'o prvi narziv), kojli. 'j e foormilram još srediJnorn oktobra 1941. godine I~ ao sastavni :dio Kalin ovičl{Jog odreda NO rpa;rbhzanske v\ojske li ik!ojii je sa jačinom tOd tni čete dimao kontl'olu Inad planinom Igmanom te v.ršio diverzlije na pru2li li tdrumu Sarajevo - Konjic. P rvi komandant batalj ona bio je Ivan Vetičan,
čavanje

LIT.: Mani Finci, Borbe NOP odreda oko Sarajeva 1941, Prilozi za prouSarajeva, 11 / 1966, 362-363, A. SarO-jlić, Stvaranje bh jedinica,

134-135.

ILID2ANSKA CESTA
Glavna izvodna saobraćaj nica u pravcu zapada 'Prema Sarajevskom polju. Razv.ijena od podvožnja:ka željeznMike pruge Sara'jevQ Višegrad .pa do mosta na Miljacki na Ali-pašinom Mostu. Ulica kao saobraćajn.ica postojala je još u ,ni:msko doba, a kao takv,a sl,tUli bez prek'i da lod .toga doba sve do danas. II rturslmm periodu bio je mo .i. ,glav ni lk,ontinentalni PUlt prema 'za padu i moru. Do iza oslobođenj a, kad Ije dobila .današnj i 'n azi"!, ulica se neslužbl"no dijeldla u dvJ<je dionice li saobraćaj nice pod dva razliČlita limena; pIlVa -od grada, po prilici do 'DVorJlice ...Astm... bila je Cengić- Vila, a d ruga, dalje prema !Zapadu, zvala se AIi -pašin Most. Današnj e ime, analogno Sa,rajevskoj ulici <na Uidži, daoo je po turne što saobraćajnica ti1zv:odri iz grada u pravcu ILidže, gdje se sjedIinjuje sa SaNlljevskom ulicom. U b iti Illi Cengić-Vila .ni Ali- pašin Most d o ·iza ,oslobođenj a nisu lj;ma]J.i sta1rus uli ce, tnego su lbili samo naseljena mjesta, Ji oo izvangredskog područj a. Cengić- Vil a .prozvala se tak1(l po jednoj tamošnjo j vili, ljetnikovcu bos. valije T<>pal Osman-paše, koji de 1869. ku povinom prešao u vlasništvo Dedage CengJća i lI1asljednilka. Objekat je b to čitav sve d{) 1965. godine. Toponim Ali-pašin Most vuče porijeklo ješ iz 16. vije-ka :po .tamošnjem mostu na Miljacki i Injego vom utemeljitelju Ali-~aši, čiji identitet, međutim, do danas nije utv;rđen.

LIT.: H.

Kre.ševljaković,

Vodovodi, 212. -

A. Bejtic,

C engić

Vila, Oslo-

bodenje, XXIIj1966, br. 6334 (24. 1), 5.
lB6

ILIJE GRBICA

Ulica II središtu grada. Počinje lod. Titove i vodi \1 pravcu sjevera do Ulice Nikole Tesle, ill drugoj Wtmici II vidu ulice-stepeništa . Saobraćajnica II prvoj, ravnoj dionici potječe '12 turslrog perioda, kad je bila sokak II okviru Jagdži-zade hadii- Ahmedove mahale, .koja se tamd formirala' 1između 1530. i 1560, a koja se II U1cmxlu 2:Vala Dženetića mahala, Niže banje oi Begova mahala (po Mustafa-begu Dženetiću, vidi ruže). Prvi poz.nati naziv ove ulice, kojj datira još iz turskog periooa, bio je Mustafe Dženetića ulica . ~ra nije sokak), 1l18ZVana Itaka ,potkrr'aj turskog penioda po Mustafa-begu Dženetiću , čl anu sarajevske C eudal ne porodice Dže n ellića, Ikoja je II Ibbinii. te ulice imala svoju .kuću i putni.čki .Ironak. (vidi Ulica Dženetića čikm a). Mustafa..Jbeg je bio sin Fejzulah-begov, rođen je 1806-7, a u mno 1874. Zivio je ·od nasli jedenih nekretnina lkoje je jednim, manjim dijelom izavještao (uvakufio) II dobrotvorne sv.rhe. D.ruga, usponska diOnica ave rulire nastala ~e ou potpunostrl. u austlrougarskom periodu, upravo početkom našega vijeka. Stava ime ulice zadržalo ·s e sve do !iza osl()oođenja, a tada je zamijenjeoo današnjim po Iliji Grbiću, predratoom učitelju, književniku i lI'evo}ucionar.u (Banja Luka, 1906 - Kalinovik, 1943). Prnje rata objavio je neko liko pjesama, lisbo t oli.kio pripovU!jedak.a te više književnih Q." eportaža, pedagoških radova i nov,mslcih članaka. Kao predratni napredni učite lj, koji se opredijelio za marksisbički put u sv.ojoj dvadesetoj godini II rumštvu Hasana KUtića u Derventi, II danima ustanka 1941. bio je II prv.ism borbenim 'redoWma NOV-e. 6. januara 1943. telnici su ga uhvatili zasjedom ti umonili u K alinovik·u.
LIT.: elanak Ilija Grbić u Spomenid palih pisaca 1941-1 945, str. 75-76. - Rizo Ra.mić, Na putevima slobode, 75-1iO. - Hronologlja radnH!kog i NO pokreta II Sarajevu, 107. - H. KTe ševlj aković, Dženetići, R adovi, II/HI54,

knj. l, 112-163.

IMAMOVICA U1ica u sjevernom periiemom podt;učju starog dijela g r ada, na BaJ.xiakwjama. Počinje od Hadži-Lojfine i vodi .najpr.ije n a zapad, a onda u jakiom zaokretu zav.ida na sjever J .kzVlodi !ll Ulicu Breka liza Pačadži had~-Nesuhove džamije. Saobraćajnica se t1azvila u turnlwm peniodu u okViru Mahale Pačadži hadži-Nesuha, I100j a se f<>r.mi.rala oko postojeće džamije jcš II drugoj polovini 16. vijeka. Prije o:kJupaai1e 1878. ulica je nosila ..ime Sokak Mustafage ImamOVića, po l stoimenom članu stare sarajevske pOl'Od.ice Imamov:iĆR koja i je tu imala porodičnU kuću. Gr.ana Im amovtića, po ikojoj je unca dobil;) ime, izumrla je. U austrougarskom penioou ulica nosi najprije .ime Imamovića Mustafe, a od 1900. pa sve do d anas lmanwvića.
187

LIT.: A. Bejtić, Pa čadži Hadži-Nesuhova mahala V I j1942-43, br. 10-11 , 317-322.

džamija, El- Hidaje,

ING JAROSLAVA CERNlJA Sllijepa ulJica (čikma) u središnjem d b jelu grada. odvojak od UJice maršala Tita prema s jeveru do upravne zgrade preduzeća Vod ovod.

Ulica se r aZV'li'] a u ,f;unsk,om peorti.odu, aJi nrije bNa samostalna saobraćajIIlica, niti je imala zasebno ime, negu je >bila uključena u sastav Cema1uše ,ulke. Te'k preci okupaciju Bi!H 1878. prozvala se u narodu Grbetica, . o jednom .ctoseljeniku iz Crne Gore, izbjeglici, zvap nom GrbeZica, kojU. se nastanio u :boj fukm!i. kupivši kuću od nekoga Jevrej ina Parde. Taj isti Grbe1ica odselio je s porodicom <tl 'I1ursku odma h posli1e okupacIje Sarajeva 1878. godime, a njegovQ prezime ostalo j e 'll na:2I.iJvu ove wee do naših dana bez tkakve promjene. Današnji naziv da't je uLiru 15. decembra 1959. po JM'oslavu Cerniju, hidrotehničkoom i.nženjeru, pioninu domaće hidroenergetike i struč­ njaku jugoslo;venskih Ifazmjera (Sa,rajevo, 1909 - Boog.rad, 1950), k<>i'i je još prije il'ata radio kao đ!nženjer h:idrotehničar u Vodovodu II toj istoj ulici, što je i bila neposredna uzročna Iveza za davanje ,ovog naziva ulici. rP.osboji 'jo.š je<ia'll .razlog vi\Še šbo se ova lllhca danas tako zove. r Jaroslav,o v otac Jakob (doseljeni Ceh) lzadwn.o je SarajeVQ radom upravo na i.zgndnji li eksploataciJji g.radskog vodovoda; oka.o viši inženjer, a poslije i građevinski savjetnik, bio je prv~ sbručnj 'ak ·g radske opštine li ruko;vodio g,r adskim vodovodom od prlije 1903. pa sve do ,i.za 1918.

ISPOD BUDAKOVICA

Ulica LU 'Sjevernom !području 's tarog dijela gIrada. BoČlimje od Ul.!ice Kaukčije Abdulah-efendije pa vodli na j ugoistok do Ulice Muhameda Repovca. Razvila se još u 16. vtijeku, ak,o tlIilje postojala li otprije, na južnoj periferiji Mahale Abdi-halije, koja je nastala ll1ešbo prije godine 1556. na prostoru srednjovjekovnog sela Budakovići. Sve do novijeg vremena bila .bezimena či kma u sastavu maMene Ulice Eudakovića (današnja Kaukčije Abdulah-efendije), Pred .početak pr~og svjetskog I aJta doWJa je 'll wdu Ipješačke sta:ze izlaz ti na suprotnu r stranu, u današnju Ulicu Muhameda Repovca. Tada, upra'v,o 1915. godine, postala je i samostalna saobraćaj nica ~ dobila dana.šnje lime po ondaŠIlIjoj ,glaVItloj uli'oi B u dakovići, !ispod I oje se, stvaI'll1.o, i .razvija. k
188

ISPOD GRADA

Ulica ·na Vratn]ku, II r lizini tv.rđave (grada) Bijela tabtja. P ob činje od Mehmed-ag:ine II sjeveroistočnom P1"3'VCU do Ulice ispod oraha. a tu zaokreće .gotovo II supnotnom pravcu i izvodi tl Zvor.nličku ulicu. Na početnoj dionici lima jedan odVlOj:ak prema Iistolru, illa desnu stranu, II obltiku Oilmle I ez zasebnog 'ilmena. b Ulica se razvjla kao sokak !fano .u turskom pet'lio du II okviru Mahale Kadi Ahmed- eJendije, Oiji je centar bila .džamija !istog imena II uglu ()ve < lice i Ulice ispod oraha, građena II drugoj !pOlovini 16. viu jeka. Sve do popisa staoovništva 1921. godine trasa i ime ove ulice obuhvatala je d današnju Zvoru1ičku ulicu .(VIi<di tamo) i na taj način imala je izravan izl·az na ,zar avanak izmedu Višegradske kapije i prostora gdje se nala,zi tv.rda"l8 (bastion) BiJela tahija. U tursko doba ti. Pr1V\ih ·god'ilna austoougarsk'og penioda ulica se zvala IčkaIa,~to na t u'l'Sk!om ,znači unutrašnja, cenwalna lk ula, ciltadela. Obadva 1;a na- iva nastali su .po 'gIla-du (tvrđavi), za ,koji se uli ca nepoz \Sredina topograf·s ki vezala. A taj grad :illi ka l'a nije ll1iAba drugo .nego stara turska tvrđava , grad, kJoji niJe nipošto identi6an sa v,ratničldm tabijama i bedemima iz 18. vijeka, nego sa kompletntm utVirdenjem, koje 's e tu spominje još polovdnom 16. rv:ijek:a, a .]{oje, v.rlo je vj eravatno, \·uče polli.jek.lo još 'iz srednjeg vijeka. Pomoću naziva ulice upravo smo na sigurnom 'Putu da 'p o prvi 'Puta definitiNIlO 5itmr.amo tu staru turs ku tw-đavu na prostor današnje Bijele tabi~'e. Dase ovdje zaista radi o gradu, tv.rđaivti., bjelodano rupućuje sam tu.rsk!i. naziv !Utice I čkata, jer on označuje tkulu citadelu, koja je mogla postojati samo u ·tvrđavi. T< urrski lJla.zilv ove uldce posli~e austrougar.ske okupacije postepeno je sve manje bio u lq)Otrebi dok ga domaće ime 1$pOd gTada nije li. u narodu i službeno .potpuno zamijenilo. Sabirući matemjal .za {)vaj rad 1965. godine čuo sam u ,toj ulli:ci lj, za treći nekadašnj i naziv te ul!i:ce pod limenom StOkae lfua pr:vom slogu spori 'IlagJasa.k). N.ije, međutim , sigurno je li <to bilo ime za čitavu ulicu, ili je to samo lokalitet na početku te u1i:ce.
LI T.: A.
Dejtić,

Sarajevski grad,

Oslobođenje,

XXIU1966, br. 6447 (t7.5), 6.

ISOOD ORAHA Ul!ica ,na Vratniku. Počinje na w hu Vtratnik~ejdana pa vodi II jugoistočnom pr avcu !ispod Osnovne škoole do Zvorničke ulice, gdje izlazi. .n:a plato !ispoo. Viregradske ikapije. Ulica se razv.ila najkasnije do Maja 16. vWjek:a, kad su se formiraie d vije lOkalne mahale koje je povezi'vaIa: Kasap-zade hadži-lbrahim.oua, u narodu zvana Kasapovića mahala u .prvoj polovini ove ulice, te Mahala Kadi Ahmed-e/endije, u drugoj poloVlini ulice. Današnje lime ulica nOSli još iz v.remena pnije okupacije 1878. Ime je nastalo po jednom velikom li. zapaženom stablu oraha za k-oje se zna da je [ bilo Ifla početku ove 'l1'lice, sgomje strane, u ~blju. na
189

kojem je pred drugi svjetski lI'at sazd.dana zgrad a ,današnje škole. Krošnja i ,grane toga oraha pružaLi su se iznad same u:hi:ce. P.osljednja (istOČIla) dionica ove ulice godine 1915. izdvojena je II samostalnu ulicu pod limenom Kadi Ahmed - efenđije (po osnivaču tamošn je mahale i džamije UZ 16. v.ijeka), i tako je ostalo to stanje do 1931 , kad je Ulica Kadi Ahmed-efendije uključena u Ulicu ispod grada. Srednja dio.r:ti:ca te uhce bila je poznata li. pod .narodnim imenom Cur ak po :imenu česme u 'bome dijel- uliice, a ta česma (kao li mnoge u druge u I~adu) Itako se zvala po tome što je voda na toj česmi bila slabo dzdašna pa je satn(l cUrila. Današnji .naziv uLice sačuvala je i narodna pjesma, .nastala u SarajeVlU, koja počinje ovako: N a Vll"atn:iJku , Pod orahom, voda iprovr ela, Tu dolazi l'jepa Diša, 'Vođu zafaĆ8 . .. Ime ulice nije se do danas rm1jenjalo.
LIT.: S. M. Traljić, Sarajevski grad Vratnik, 61-64. - Hamid Dizdar, Na tragu sevdalinke .. Na Vratniku, Pod orahom, voda provrela ., '""', Jugosl ove nska poHa, Xl jt939, 3053 (10. 6), 9.

ISTARSKA
UIdca u manndViorsk.om dijelu g·r ada. Razvijena azmeđu D aniči­ ćeVe i Bra.niJtnfura Cosi6a uLice. Ima i jedan krak prema saobraĆ8jnici Omlad1:n.sk() šetalište. Saob raća;j nica je postoj a:la kao pu.t još lU turskom pel"iodu u sastavu današnje Uldce Branimira O:lsića, Ikoja se zajedno s tim putem zvala Vrbanja. Godine 1931. ova saobraćaj nica postala je samostalna ulica, a tada je dobila i današnje ime po poznatoj pokrajini Istri na sjeverozapadu Jug.osla.vije; Istra je II ,ono vr.i.jeme bila IX>d Italijom. N.mv se nije do danas mijenjao.

IVANA CANKARA
Ulica II sjevernom podeučju starog dijela grada. Razvi~ena od Mej taša na istok do Drvarske. Saob.oo.ćajn:ica je n astala sigurno dosta Tano II tJu:rskom peI1i.odu kao sQkak k'o ji je povezivao, ,odnosno spadao II dw~e m ahale: Dudi-bula ild Mejtaš na zapadu te Sarač Ismalilova ili Donja Saračeva m ahala na istoku. U turskom peruodu .ova ulica činija je jedinstvo sa današnjom Ulicom N.ik-ole K aši.kovi6a u produžetku prema istoJc.u lj, zvala se Dudarev sokak (vidi Nikole Kašik.ovića). Godine 1900 . uldca s obje te dionice prozvala se nov.i!m imenom Tuzlina, t3. god . 1910. nastala je ponovo izmjena: drugi !krak na isoočnoj strani postao ~e samostalna u1i.ca, kojoj
190

je vraćeno staro trne Dudareva, a prv\i krak , kojJ je identičan sa u1i4 com 'l roju promatramo, zadržao je naziv Tuzlina sve do davanja današnjeg imen a ulici. To 'Pnijašnje ime dato je, r azumije se, po muslimanskoj porodici Tuzlo, ali ,mi naje poznato pobliže objašnjenje u tome s.mislu, jer su Tuzle 2ivjele, a i danas žive na Vratniku, Današnje dme ulica je dobila poslije 'O slobođenja, negdje 1.1 vremenu 'Pri.tie maja 1952, godine, po poznatom slovenačkom knjdževnika Ivanu Cankaru (1876- 1918),

IVANA GORANA KOVACrCA Ulica u novijem di jelu ,g rada, lI'1a rlijevoj str,anU Md:ljacke. Razvijena Qd V~s'očke do Ulice MUška Jova novJ.6a. Saob~aćaJnica j e nastala početkom dv.adesetog vijeka zajedno sa današnjom Ulicom Miška Jovanovića, na ikoj u se neposredno ti. veže. Obje .te u lice pred pNi svjetski fI'"at bile su jedna saobraćajnica, koja se 1915. pl10zvala dmenom Ljubinjsku p o mjestu 1Jj.ubinju u H ercegovini. Godine 1931. !llastal0 j e .razdvajanje dotadašnje Ljubinj ske ulice: uspenski krak lU smjeru j uga Pl'OZV3tO se Uhcom Miška Jovano vića , a poprečni Mak, saobraćajnica, \koju ovdje obradujem postala je kasnije tak.oder samostalna ulica ,p od imenom Cačans ka, po mjestu C ačku u Srbiji. Z a vrijeme okupacije 1941-45. ulica se zvala Bihaćka, po Bihaću u Bos. krajini, a 20. avgusta 1945. goddne W'aCeno je staro lime ovoj uliti Cačanska. Da-našnje ime ulica je dobila 8. juna 1948. ka.o spomen na poznatog hrvatskog knj~ževnika Ivana Gorana Kovačića, učesnilw 11.1 NOR-u, u koj em je nastala ~ Itljegova poznata poema Jama, jedno od n aJpotre3nijih pjes ničkih ostvarenja u čitavom NOR-u. Rođen je u Lukovdolu Jr.raj VJl'bovsk og 1913, a 'llhih ,g a četnici kirajem jula 1943. 'll o kiolini Vrbnice kod Foče,
LIT.: Zbornik narodnih heroja, 373.

IVANA MARKOVrCA IRCA
tnir'.a na lijp.v()j obali Miljack ~ , 1J !':tal'ffi'r'l diijehl grada . Pre_nj~ od. Obale Pa.rUAke komune li. v.od.i u pravcu juga d o Nur.ije Pozderca u1ice. Saobraćaj nica se razvila kao soka'k u tursko m periodu u okviru HadŽi l sa.ove Jnahale, u naroou zvane Dugi sokak, ikoju je .osnovao Hadži I sa, li2gMdiVŠ1 svoju džamiju u današnjoj U1ki Džavada Haver ića (prijašnj i Dugi sokak) .nešto prije 1602. godti!ne.

191

To je staord Isevića sokak pa Isevića ulica, prozvana t ako sig:unno po samom ktitoru, hadti I sa~. Današnji na~lV, looji ~e zamijen:iJo slX'menut4 stani, dat je 8. juna 1948. u znak p'jijete:ba Iprem a Ivanu Markoviću Ircu, jed.nom od na jvećih majevi-čkih junak a NOR....a, na.rodnom heroju J.ugosiarv.ije. I van je rođen 1909 . • godine u !kući hrvatskih .nod!i.telja u Kožuhama kod Doboja. Pored-ratni đak rtrgovačk e akademije li radnik. U ratu, u Joojem lUČestv.uje od 1941. kao već dzgrađen revoluoilOnar, IbiJO je ocgani!zMor ustanka na Majevici pa komandant !prQSlaV'l'j enog Ma'jev;ičloog NO partizanskog odreda, u kojem je sV()jstVtU uspješno vodilio mnoge ibOl'be. Pao je 20. februara 1942. na MajeVliiCi !boreći !Se plliboljem do posljednjeg metka protiv četnika, ioojJ. su bm opkoJlib Stab odreda u Vulmsavaima. S kcem je pao ~ awmamdir 'toga odreda, Fadi.il Jahić Spanac. SmM: te d v.ojice junaka predstavljala je <težak udarac za ll1j-ihove drugove, m ajevičke partizane.
LIT.: M. SotTa, Naši heroj i, 161. Zbornik narodnih heroja, 460. Stevo Popović, Majevi čki partizani, na više mjesta. - Stavko Mićanović, S Majevice i Semberije, na više mjesta, posebno 99-100.

IVANJSKA Ulica u Pofa1ićima. Počinje od. Humske nepoSl'edno ·i21nad kQmpleksa zgrada t)j'llše bolnice pa vocli najprije Illa za-pad, a potom zaokreće na sjever i II villu pješa-čke staze !izVIOdi !ponovo na drugu dli.lOnicu Humske u lJice. Kra:k istok-zapad ove ulice postojao je .kao i zg;rađen·a li naseljena saobraćaj-nica još priđe drugog svj etsklog Il'a'ta , a preostala dionica smjer(l jug-sjever počela se 'ia.građivsti li> <nešto je uređena ·tek 'Prije desetak godina. Ova saobraćaj-nica dobil a je .9tatus zasebne ulice l današnje ime 7. oktobra 1960. Etimon n3.!2lLVa mje mi poznat. U osi dionice ova ulica !Smjera jug-sjever sve dIO iza oslobođenja bila -je na 1užnoj strani pbsebna Mea \Sa prilsbupom !iz današnje Pofali6ke ulice. Saobraćajnica, ikoja predstavlja stvarni početak i dovršenje Ivanjske n.ilite, dobila je status gradske ulice uprav«) 1905. godine. Zvala se ~oČ,inCt; po ,porodici Foćo, koja je tu !imala Unanje !il čarrl.ak. \,Posliije oslobođenja ulica je zatvorena, odnosno pretvlOrena u bolničlro dv.orti.šte.

IVE VELICANA ULica sjeverno od hivše željezn'.i'čke .stalni:i:ce na Ilidži. To je zapr:avo prodll2etak Igmanske ulice i , ujedn.o, od.,v.oj'a.k Ulice Novo naselje koji vodi II listocnom pra;vcu i zarvrošarV'a !Zasada Ikao sli:jepa ulJica II ledinama, prema ilrojim se jednako produžuje izgradnja. .
192

kao tl33eljena jedinica nastala je poslije oslobođenja, uprarv.a u poslj ednjih .petnaestak g.ociina, i obuhvata I ek desetinu t kuCa. Status ulice i današnje ime dob ila je 20. decembra 1960. Ivo Veličan, u či'ji spomen !OOSIi ova ulica lime, bio je pT'edra tn: srednjošlrolski profesor i preda·v ac n a jednoj ško li na Ilidži, <Odakle i neposredna veza za dav&nje n jego.va limena u1ki .na. Uidži. R ođen je 1903. godine ili negdje OJrO te .godine .u }oš n eutv.rđenom mjestu. Stupio u NOB pn'lih mjeseci. 'Ustanka 1941. 'i. postavljen još u -oooo-hru .iste godine za prwog komandanta Igmanslrog ba1:aljona u .oktVtiuu K alinovi č­ kog NO pa r tizanskog odreda. Sa svojim ba taljonom vai.io kontrolu na pla,ninli Igman u, gdje j e i poginuo .na ,d'U1lnosti komandant a ba'taljona početkom maja 1942. N a m jestu '})()gibije podignut m u je spom enik . Vidli: Igmansk,og pa:rtizanslwg b atalJo.na.
I ZVORI : Biografska
građ a

SaobraĆ3jmca

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva .

. IZA BASCA Slabo nastanjena i neregu~isana ulica lispod 'DrebeVlića. Počinje od Okrugle pa vodi .na istok d o Kamenice. Postojala 'i pl'.ije 'Okupacije 1878. Sve do davanja današnjeg imena nosila ie 'l'larocin i naziv Pastrma. OV() da našnje ime ulica 'll'Osi od 1915. godine.

IZA GAJA

Ulica iznad Hl'ida. Počinje -od Naline u~tce, tU nj enoj završnoj d i;onici, Iir2lna:i HOMa Ibrijega, li. vodi na jug 'it!:a onog -današnjeg velikog hr astovog gaja d<! r ijetk'og naselja Co1ine kape. Sa() braćajnica je postojala }oš u turskom peni.odu, kad je to bro put za T rebević li za ispašll u sjevernim {)bI1onoitma te ipla.n!~ne. D an:ašt1ljti tna7.1v saobT'a ćajnice je .st arr, aLi ni je star iji ,od prve pol<1Vine 17. vijeka. Nastao tie 'PO OTl'Ome današnjem tamošnjem hrastovu gaj u, koji se lU navodu zove !Oh'i6nim imenom Gaj, a koji dominira č'i­ ta;....,im <m'im didelom grada. Taj gaj je 'nekta dašnje vakufsk>o dobro, a rrastao je početkom 17. vijeka kao zaklada sa:r.ajevskiog ~a đMli.n a i ·u čenog 60vjeka hadži-HuTema, srna Ba1ij:i!na , .loo}i je tada stanovao II Mahali Havadže-7.aide hadži-Ahmeda, u narodu poznatoj Ipod imenom Veliki H aTvatin. T() 'Saznajemo iz hadži- Huremove zakladne povelje iz j 602. godine, u .k()joj se taj ga-j navodi. 1. vakuJii .kao tadašnja ba§ča s dVije kuće, ~ lbunarom te 'Plodnim i neplodnim drvećem u bLizini .mjesta KTstac 'll Sagr hadži-Alijinoj .mah ali. U v.&kufsktim Iknj igama sačuvani s u Joontinuniranl podaci !iz kUjih .se vidi da ~e dana.šnji gaj dden tičan sa luvakuflj.enim nektretm.inama hadži-Hurema. Zanimljiva je odredba toga legatora da se svake g<:ld:ne U navedenoj b ašči ima zasaditi po d eset voćaka, a 1a odT'edba s provedena 'j e, kako <ianas wdimo, utoliko
13 193

što je tu gajena hrastova šuma, .koja je do danas li!zrasla u vrij edan hrastov gruj. Saohraćajndoa je dobila status u1li:ce -tek poslli.je oslobođenja, kad je lo naj kr-aj po prvU. put :ušao II sastaN .gradSkQg rteritorij,a. T ada je nastalo li !Zvanično današnje ime 'te ulice, ikoje nije .ništa drugo nego na.zjly Ikiojj je narod oovaj'k ada upotrebljarvao za dQtadašn"jd. put.

IZA HRIDA
Ulioa u s tamom d.riljelu ~ada u predjelu Hrid, i0nad željezničke pruge. Ro:č:i!I1'je lOd lS&stalVa ulica Huremuše ii iKrunennrce iznad plartoa 2eljezničke sta:ndce Bistniok pa vodi Illa istok do mjesta I dje se sastaju g u lice J ahonimskoa li. N alin sokak. Ime uli'ce staro je tko1ilko i sama saobl1aćajnica, koja je prvobitno la bL obična staza. To ime nije I1JastaJo od na'Ziva naselj a Hrid, koji je i danas lU !jakoj upo1lrebi, nego ISU obadva ta 1x>ponima oovojeno dobili naziv IPO određenom. hni.du - stLjeni, kloj:a se dana s sa si:gu.rno.šću može u tvrdirt:L iPu1Joka'z lU tome pogledu daje nam jedan drugi tQponilIll u neposrednoj I li1zlind., pri!jašnjli. .naziiV 'Ci.aJnašnje Jahorinske .ulice, kojli je b ,g lasio Ispod Hrida, a ikoji je sačuvan u prvom k atasbarsk-om .premjeru onog kJraj a li2: godine 1902. U:mmaju6i u ,tim topon:ilrnli.ma kalO osnov riječ hrid li. Joonwontiradući gmmatičke plli.jedJ.oge :u tim na:2liv.ima iza i ispod, proizI-ani samo po seru da se i:zomeđu ta ·dva toponima mora nalaziti nekakav hnid, s tijena kJOlj a je dala ,OS!1lOViU za naziv uJJica i čitava predjela. A Joo zna onaj k.raj i malen predjel izm eđu .te dVije ulJice, sjeti.će se da se tu zaista nalazi hrid - j ako ,-i sturena, gotovo vertik- lna .gola stijena ,krečnjaka , kioja se nadnijela na rput iznad željeza ničke pruge. Eto, odatle potječe naziv ulice Iza Hrida i .nazi,v čitava ,predjela Hrid. Naziv ulice mije ,se do danas 'miđenjao, a treba ga j zadr-:l.aui kao toponim Jooj-i tUna svoje značenje i vni'j ednost 'Za g.rad.

JABLANICKA Ulica ill ravnom ,dijelu grada na HievLoj stlranli. Miljacke. Razvi-jena od Dobrovoljačke d o Skenderije. Saobraćaj-nica je IIl.aStala neposredno pred 'PrVU svjetskU rat, ,Jt,ad je ondje iiizgrađena današnja vatrogasna Ik:asarna. Dotada je bila samo klra 1lka čiikiIna iz Dobrovoljačk e. Do da- ja damašnjeg imena ulica s e ,zvala Curčića Fehim-efenvan dije po posljednjem &.rajevsk'Om gra donačeln1lk.u aus1loougarskog okupacionog peni:oda 1912-1915,.za čideg joe načelruiJmv,a:nja sagra đen a t u
194

va.trogasna kasama i prosječena sama ulica (Sara jevo 1866 Grtimmenstein 1916). Dcma:šnje ime dato 1e ·uJiui. 8. jWla 1948. godine .po mjestu Jablanici 'Ila Neretvi, koje je ostalo čuveno k:ao p0pci6te ogoreenih bor-bi na ri jeci Neretvti. cu toku četvrte .nepn:i!jaie1đske of3'fflli.ve od januara do marta 1943.
LIT.: H. Kre§evl;aković, Sarajevo za vrijeme austro-uga'rske uprave, 115, bilješka 29 (biografija Curčića).

JADRANSKA

Sli jepa ulJica na desnoj obali Miljacke. PočiInje od. Oha·le vojvode S tepe Stepunovi6a ~ vodi za'Padnom .9wanom prav.osudne palate. Saobraćajdica n astala pot.krraj stare J;u~lavije. Projektovan a j e k8X) spoj ISa susjednom, Radićevom u licom, 'a li se to nije ostvarilo, DanaSnje ime dato je rtoj uJti:01 u listo ,v.rijeme kad je i nastala po staro-jugool.ovenskoj nacionalnoj patttOOtslooj wganizaci1i ...Jadranska straža .. čija je sekcija II Sarajevu imala u ,to doba društvene prostorije II sastavu praNooudne .palate, sa ulazom upravo iz o ve nove saobraćajn.ice.

Ime se do danas nije 'mij enjalo.

JAGODICA

Ulica u blizini stare s arajevske čarii.je, u području Ko vača i Miloša Obili ća ulice. Počinj e od Ulice T·ri1ika Grabeža i ·vodi u pravcu sjevera do Ubice Zije l)izdareviča. Ullica se l'3!Zvila u .t u.nskom ·p emodu kao či.k:ma ulice Patke (danas Trifka Gra beža) li tada nije imSila zasebnog, barem slu2benog ~mena. Tek. 1900. d obi'l a je stat us samoota.lne ulice. Ta da joj je dato drunašnj e ime, oooje se nije mijen jalo. Tako se prozvala po srpsJroj porod.ilo~ Jagod ića, ,koja se- 11 Sću18.jey.u sreta od 18.
stoljeća.

Naziv se n ije do danas mijenjao.
LIT. : V.
Skarfć,

Srpski pravoslavni narod i crkva, 71 .

JAHORINSKA

Ulica u starom dijelu grada, ;u području Hni.da. Počinje kao puteljak od Turbe 'Ulice, !prolazi ispod pješačkog pod.vož.njaka pod željezničklom prugom !ispod same Itrebevi. ćke žičare pa serpentinama Vladi dalje ka jugu, presijeca ULicu iza Hirida i rzavl\Šava se u vidu čikme uz korito Colina potoka,
13'

195

Sa:obra'l5ajnioa Ije pos'bala kao staza s.redokcr:'aća za Hrid dalek,Q pnije okupadije 1878. ,godine, a n eposredno ;iza 1878. godLne do biva status 'Ulice i službeno i lme Pod Hridom, pa I spod Hnda. Ta'j na21iv, medutim" rn~e obuhvatao mtJavu dana-šnju sao.braoojnu.t':u, nego di'Oni-cu do Ulice iza Hrida, a !preostala dionica 'Uz Colin potok bUa j~ tada samostalna uličica 'Pod imenom Gornja česma. Etimologija imena Ulica pod Hridom ima o.snovu ll1e II toponimu Hrid, nego 'u stva,r.nom hridu sbujeni prJ samome .početku u1i~, o čemu vid'i detaljnije 'u članku o
Ulici iza Hrida.

Pred !popis stanovništva 1910. godine toj ulici (dkmica do Ulice iza Hrida) dato je ime Kulića ulica, po ne'k,o me Salih-agi Kuliću, koji je nešto 'prije toga prvli \Sa~adl ilo tu bolj,u kuću, a 1921. [gDciine na!Ziv se prošiIrrLo u oblik Kutića na Hmdu, da -se saobraćajnuca može raiZlikovati od KuZića ulice na Vnatnik!u. Taj diU~i I uziv bio Ije u upotrebi m sve do iza rata. DaJnaSnj,i naziv Jahonnska dat je 8. juna 1948. ,po plamrd Jahorhri <ll i;iiJrokoj oko]ini Sarajeva, na jugoistočnoj .s1n"ani ~ra'cLa, koja je pozna ta po ,gkij'aSkim terenima, a čiji je naj'Vj<Šj, V'rh Gola Jahori,na sa 1913 m nadmorske visine.

JAHORINSKA

u Hoosnici . Bočinjoe od Uliice 6. ,apni1a na istočnoj s1lrani Drušbvenog doma, vođi. .najp:nije u pravcu i.stoka, a potom zavija II smjeru sdev€ll1oistokia ~ izlazi na PamtizalllSk.u. Stambena ulica. Počela se formin'aJt:li.1 oko 1950. godine. Status gradske saJob raćwjnlice i današnje :ime :dobilla 20. decem bra 1960. Vfrdi prethodnu članak

U~ka

JAJACKA
U1llca na VLr1atnliku lU nEWQSlrednoj bli:zJbii. Jla jce-.kasaor:ne. Poč~nje na Vra'tnliJk -mejdamu ii v.odti II pravcu jruga do jiza Bijele džami'je i da Ulice Bijela česma, ,g dje se n astavl ja TarbijiSk,a ulica. SaobIm6ajnica se r.amvHa još II 16. VlUekU kao ookak .u oktv1iru Hadži-Hajdarove mahale, II .narodu bolje poznate pod imenom Bijela džamija. Budući da tamošnja doaru:.šnja ihaciM-Hiajidia'l'eVa, , vana Bijela z dfumj.j a, ima waz neposredrno ti.rz ove ulice li Ida se ZIna da je :ta dža.nrija glI'ađena prn1e 1545. gornne, kad je unmo nj'e zin ,osni'VIa!Č hadŽi Hajdar, pr'dizlazi da je da:n.&šnja Jaja'čka 'UJiiica staaija od te godti.ne. J oš lod lilursk\()g WeIIlena u lica ;se zv:ala Džanin sokak ri., kasnije, Džanina utica, 'PO nekom čl8lllu starre esnafske sarajevske porCidice Džana, koj'a se 'ba'Vdla mah'Cml člrz;medži jskfum zamubom, imala uglectan položa j u staroj srur:aJjevsk,Qj ,čalI'Šiji, Iti II toj uNoi li porodoonu kuću. Sve do 1915. godine u sastavu ulice pod tim imenom bila je i današnja Tabijska ka'o In jezi'!) logičan nastavak i organičn;i di.'o.

196

Današnje .ime dato je 'UlIi.m 8. 6. 1948. po .gradu Jajcu ll"Ja Vrbasu .i P1tivi, koji j e POStao poznat i IPo tome što je u njemu 29. novembra 1943. Q.:iržano drugo zasjedanje A VNOJ-a, na kojem su udareni l1:em elj i nove, oodijaJ:ističke J'Ugos1avtije. ' Za tak-vo davanje imena cwoj ulici vjerovatno je asocijativno utjecao naziv susjedne Je jce-kasa::rne (vidi Uliica Bije}a česma).

JANKOVIĆ A

CIKMA

Slijepa 'Ulica u centru gl'lada, oovojak od U lice J·NA prema jugu li zmeđu Zrinjcsk.og na zapadu li Sime MIilutinovti.ea .na !istoku. Ulica se I'3!ZVi.la :k.ao čirkma-s.o.IDak još u tUIT'slrom periJodu u Ajas-pa§inoj m ahali i neposredno 'Uz lijevu stranu Ajas-pa§ine d'.ami je iz god. 1477, k-oja je bila, centalI' te mahale. Današnje ime ulice potječe ,jlZ turskog pertioda 'po srpskoj , orop dioi J ankovića, Ik.aja je tu ·imala ipOl'Odličnu kuG'U li dugo u n jooj s tanovala. Td sarajevski Jankovići f.tr~vaH su ću.:rč:ijSkorn (}ttvznenwn) robom. GoWne 1879. čikrrna }e uključena II ondašnju Ubicu Flmnje Jos.ipa (danas JNA), 1886. opet je izdvojena pod s tarim imenom, 1895. ponovno je u sastaVIU Uli.ce Franje Josi.pa, a 1921. vnaca joj s e !Status samosualne ulice i staro rime Jank ov ića. Tako je 'hibo rd;o 1941 , a ·tada je ta čikma ponoV'<) u.šla. lU sastav matićne ul-ke, koja se pod. okupaci1om zV\ala Uli-ca br. 1. , Poslij e osld.bođen j a, 6. a.pl1i.la 1946. vraćen je u l!i<li ponovo statrus samostalne ulice, a i$to tako i staro odnosno QVO današnje ime.

J ARCEDOLI P o.riferna .ulica u jugoisbočnom -dijelu 1 9nada. Počinje Naline ulice na Nišanu, iznad Hošina brijega i vodi p ribližno iostak a sve do liza !Popov;a I aja g gdje se g ubi. u Inasel jenom TrebeVti.6a.

oo
II

kraja pra:vou

'Podnučj u

Ovdje \Se lrod!i .0 doota I9ba.ro:rn putu .koji je poveaivao onaj kr aj sa I§r'adom. Još 1682. godine spominje se u jednom domaćem izvoru kao prilo-mik Stare crkve II Sa.rajevtu neki Pavao iz Ja-rčedola, iz čega slijedi zaključak o !postojanj u u ·to doba ne Sa:tn(l toga puta, nego i kakve-ta-}.cve .naseobjll1e II onome .kraj;u. Ime pl"Vobitnog puta, a td<ma.šnje 'Ulice nastalo je po imenu či­ tava onoga kiraja, a .ovo je opet - ošlo od natz.iva jednog lokaliteta d Jarčedo kojoi se illa18'2li dsJXKl Kozma1lića i koji SIC ·do danas lOdr-žao II tome obliJw. Razumljivo, Il'lW2}V je nastao }xl !Imenu vrste ·domaće životinje, ·po :kojoj je mastao j nam tamošnjeg starog mosta K<Y"ja ćuprij a. Na'2liv je ikasniije eVldluUvao 'll QbWk m notine JarčedoU.
197

Je dobila status ulti:ce pmje desetak godiina, je ovaj 1k!r8Jj lI.lŠao u sastav jed~nstvenog gredslrog '}X)dru.čj'a.
LIT.: V. Ska"ić, Srpski pravoslavni narod i Jarčedoli, Oslobođenje, XXII/ 1966, br. 6460 (30. crkva, 149 i 151. 5), 6.

Saabroćajnica

~ad

A. Bejti ć,

JA\'ORSKA

Ulica II naselju ...P3IVle Gora.niID .. I hi.'v še Sv:ra'kino Selo). Počinje ( ondje, ,g dje se .zavtrŠava Klrupska, lm vodi. 12 polja, a gdje .počinje Bosanskla. prema jugu, Vodi u zapadnom pravcu u vtidu naseljenog puta što izvodi na 'nedžari6ki (i k·alinovički) drum, Saobra6ajnica j e starijeg datuma :kao put li2: .pol~ 'a, koj i je vodio traoom darrraŠI'lje KI'upske !Ulik e. U dQba sbare JrugosJ:a:vtije bila je jedna jedima kuća na ovoj sa.obra6ajn'iloi, d. to na samoj početnoj di'onJici, Počela se 1a:če na:seljavatbi tek pos1rije oslobođenja (194S-49) , I lad je i k dobila st8lbus uld'c e pod limenom Naselje Pavla Goranina VIII. Današnje iom e, mis1riJm po pll'lnl ni Jano TU u '& rbiji u1lica 'j e dobila i 7, oktobra 1960. godine,

J EDILERI
Krotka poprečn a ulim u ·dnu Blsp<a, d2lmeđu ulica 6. 'novembra li. Dervti'ša N umića, Ra!ZVlila se Ikao sok-a6i'Ć u Cokadbi had'Žli- SU!lej.manovoj mahali, koja je nastala, :lJaj edno s tom ulic.om, Još u 16. vijekru. Cio o na'j iklraj, a !pOSebno rullica Ikoju 'prromatll'amo, te oo današnje Ulice Derviša Nu.rnića (stava Sirokača) u turskom peI1iodu zvao se Za beglukom, po begluk-sa:raj:u, dv:oru bosamskih namjesn<ika, koji je bi;o tamo, joon!m -d!i.jelom na mjestu današnje zgrade VlOjne o blasuL Današnjli .na2liv u lice u upotrebi je od .191 5. god~ne Ikao slwbeno ime, a n!alStalo ·je lPo limenu itamoŠI'ljeg lisWimenog >turbeta, koje je nastalo 1815. godine, ,a lU loojem je poIropano sedam nepoznatih lica, ll1av:odno i'z doba QSV'ajanja Bosne i wemena veli'kog požara grada 1697, godJne, Bo 'broju tu pokopan'i!b lica naJSUw je :rmjp:rd:je :tU!tskl.i oblik Jediler ,i Jed Her turbesi (",>SedmQrUca«, »T'Urbe iSOOmorice«), a 'o nda je to lime preuzeo d n all".od 'Pa mu dao još svoj oblik mn- ine lU da.našnjem m izgoVlctrU. U rtunskoj d er:v:.i·Skoj literasturi i gOVQru postoji termiln jediler (...sedm orica..) I a,o oznaka za - edam bogo m ugodnika mistične hijerark s hli1e, alU ,taj waz nije mogao :birti osnova za ime .ov:oga turbeta. Za 'VI1i.jeme .okupaci'j e 1941-1945, ultica PQd 'oVli!m dana'š njim imenom obuh~tala j e i pOL-etrm dti.onh:ru danas.n.je U1i'Ce Derviša Numića , do ioz1aza Ulrice B isbrik ·basamaci.
LIT.: E(dhem) Miralem, Istina o ,.čudotvornom« Jedi1er-turbetu, OsloX/ 1952, br. 1735 (18. 5), 9, - H amid DizdaT, Legenda i istina o Jediierima, Osvit, Sarajevo, 11/1943, br. 82-83 (l. 10), 4. - I smet V aT atanović,
bođenje,

198

Legenda o istoriji .. turbeta sedmorice+', Jugoslovenska po!ta, Sarajevo, 111/1931 , br. 760 (24. 12), 15. - S. K emura, Sarajevske džamije, 36-40. - A . Bejtić, Jedileri, Oslobođenje, XXII/ I066, br. 6459 (29. 5), l l.

JEKOVAC

Ulica dznad star e čaraije. POOlnje od K<>va6a i ~odi lU pravcu sj eveIni:stdka brdom .p ored kafane J ek.ovac, zaobilazeći je u dva kraka s d v.ije (Shrane, zartMn lijevo ,od Zute ta.bije li J.;zlazi 11 Ulicu Vratnik....mej dan ispod. džallntiije I:pl'idžik Sinana. Ulii:ca se rraz:vti.l a 'll turskom peI1ioou kao put 20. vratn.i.črka naselja. Rrva dionli: a, do :kafane, .bila j e u IOkviru Kučuk:-k ati bove mahale, zvane c Nadmlini, a druga, od .zute tabilje do kraja, lU Iplidžik 5manovoj m ahali, .u n arodu zvanoj Sirp~:c. Ob je te mahale formirale su ese <\JJ 16. vijeku, pa pr ema tome može se pr eUpostav-lj ati da i ta saobra 6ajnica potječe dz d.stog vremena. Današnje im e u lice naroona etimologija zasni,va Ina jeci ili ječanju. i ikazu.je da je nas1lalo u vezi sa 'UlIlOfstvom uglednog sarajevskog kadije Mustafe Nurudin-cfendije Seribje, zvanog Nek.ib-efendije, koje se, kako kam1ju izvori, zaista i dogodilo 6. januara 1827. godine. Razulareni sarajev.skti. janii.čari, čiji 1e red tek ukinut, traž.id..isu od NekU.b-efendije da stavJ svoj muhUiI' na njehov,u predstavku sultanu ·protiv ukidanja janič8lr6loog reda', a 'k ad je to on odbio, oni su ga negdje na. današnjem Jek.QVCU sustigli d kamenovali. Pti tome Jtiamenovanju Nekib-e!endija je, veli narodna predaja, suno ječao, pa najposlije li izdahnuo, a po toj njegovoj jeci onda nastao naziv onoga kralja Jek.()VlaC ikao uspomena na toga kadd.jou. Ko liko 1e tačna ta etimolog.ija, zasada se ne može utvl'diti. Sumnj u ,u nju uyoo.i činjenica, što se navedeno umors tvo desilo 6. jan UMa , da.kIe u zimske d. rIllII"8'ZIle dane, klad je ,moglo biti zarm-znu"bo i ·loo.menje, oSim ako bas te godine zima alije oola iZ\IIa.ruroo.no blaga, u što ,j e .teško vjerovatii. Sude6i. !PO "barne što se o vdje I"1adi. o :imenu sl-arven sk)og porijekla, v.rlo je Jako moguće da je po sIijed..'i mnogo starij i, predturski topcmim, ,kakvih analogija imamo ·više tl gradu. Današ-nje ime je u upotrebi tl nepreki.nutom slijedu od turske vladavine. LIT.: S. M. vac,
Oslobođenje,
T1'aljić,

Sarajevski grad Vratnik, 26- 27. XXn /1966, br. 6465 (4. 6), 6

A.

Bejtić,

J eko·

JELENE VITAS

Ulica u lpodručju Bjelava. Razv.ijena od H.imzaJ1ine i Capaj eve (ispod džamije) II opI'a'VCU istoka do Ulice Bjela:ve. Nastala najkasnije u 16. vijeku u sastavu Hadži-Džaferove mahale !iz tog !istog vremena, k<lja se zvala nal10dnim imenom Provare. U plan u .grada az 1882. ova ulica "jj današnja Himzani:na 'bi!le su jedna ul.~ca Ipod menom Gorn;i dervent. Godine 1900. zapadni dio
199

pPVIObi bne 'Ulice postao je samostalna. ulica pod limenom H imzan ina, a istočn i kIrak (ulica koju plntn<l'trarmo) uklj učena tie lU Tahmiščinu uticu. GocLine 1910. postala 1e , o prvi put samostama uW"Ca pod dmenom p Tahtali. Ovo fume biće 'adminli.stIr.a.'tivn!im putem ,k orum pirano od starog i o:rigiJna1.nog namodnog lIlazirva Tahta.lin sokak, looj] sam lično čuo od jedne starije žene 'll roooue Ilm-a~u . Nosilac na!ZliJv"a je, dakle, illke zanimanjem tahtatija, tj. čovjek kojU je ~ađiv al() liLi. ipOSbavJjQO (Hi. Ii. jedno i drugo) tahte - najvjer.ov:a:tm!je drv.ene p1oć.iicr! IPrv:ih kućnih ,brojeva. To ime i zanima'l1je :je Si:gU!t1I10 ,vezano za prvu numeraciju kuća . putem kućnih 'tablica, tahti, koj e je ovdje !Uveo 1853. Muhendis Ćamil ... paša i po k,oj e m je li sam Oami1-'P8tŠa .u narodu !prozvan Tahtar-paša. Današnji naZliv zarn.:iljenio je staTO im'e Tahtalii 8. juna 1948, a Ču va uspomenu ona predtI"atnu Illapredinu omladilnku i oak·tIiv.nog člana NOP-;a Jelen-u Vri.:tas (rođena 1919. god. u Sarajev u)., .!roja je ,bill<a lukljuČella II poM-et zajedno sa braćom B.rau1llrom i MHanom. UsloollO pos'N je prrv< i iapoolenja 'll !Svojstvu dnevm,ičara k,r ajem 1942. otJkr~"Vena je i og ?

uhapšena ,te !poč etkom iduće, 1943, irnternirenJa 'u lo:g+or u S:balroj GradIškU. Th! de J zaVlrši"la ~irvo t ri.:duće, 1944, :godine. Posljednja dopisnica kloju je poslala IOCU, d.at rrana je 20. a pnria 1944. Mjesec dana !posLije, upl'a"Vo() 23. 'maja 1944, Mj tbl1j k-omitet KiPJ ~ Sarajevo u put.lo je Vrh ovnom štabu tpnij edlog za orgM1'l;z()V,anje zamjene 11 atm.ivista !NOP-a i.z Sarajeva, ,koji \su se nalazili II logorima Stara Gradiška i J asenovac. Medu 'Pr edloženim Mle su J elena VIi.'tas li Olga lvko-Wć. Kako 'j e poznato, do a-azmjene IIll'je došlo. Nije li J elena UiffiOirEl1la prije 'Clolaska pr1ijecUoga?
L IT. : A. Bejtić, Numerisanje kuća, Oslobođenje, XXII / 1966, br. 6417 (15. 4), 9. - Hronotogija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 116. - Radivoje Papić, Nevidljive glasonoše, fragmenti iz ustaških zatvora, Oslobođenje , XIII ! /1955, br. 2452 (6. 4), 2-3.

JELICA
svedištu I rada, 'll blliiiniJ '~8'tedrale, ilWlwjena !itzmeđu g Vase Miskine ulice i Titove. Nastala je ·U tursko ICidba ,u okviru Mahale Ferhadije .kroj la se već fOl1lTlii11ala u drugoj !poLovini 16. vi'je.k.a ,oko današnje džam:ilje I evhadije ill VaSe Miisk!irnia. uhl:ciJ ' &z 1562. goddine. F Današnji Jli8:Ziv ulJice potječe, t akođ er, Ii.!z !turSkog 'VIl'en1Ema, iz zadnjih decenija -turskog peniooa, a nasIJao je po 'prezimenu jedn og od d"Viojice Ibraće J eH6a, Gav<ri ri1i Je:fit:i', ikoju su biLi , ČUvenli. predok!upac:ioni !Jngovci ćutraijsro om ·robom, a či~a je poI."lQCiica ON'amO dosel.Ji.la iz B ranog Dol a 'll lbilećkam IkIraju Illajlcasnije k rajem 18. vijeka. Upra'Vo u '"bo j ·u lici imah su Ibra ća parodri.čnu !k uću; p a lotru:d & IUZrOOna veza takvlOg ll1aZlirva umre. U ipožatru 1879 . . godi.n.e n estailJo je u 'potpunosti ne samo te kuCe, neg,o i čitav Curčilu'k , gdje je bila sva ~ba Jelića, li. .na·veđana d.vojlica braće spadoše preko noći, takor ekavši, na prosj aUkri š tap. U devetom deceniju 19. vijeka uLtca je nosFla n azilv Skols1<:a po školi C. kr . realnoj gimnaziji, k()ja je tu r adila od 1880. pa d() otvaranja
Ulioa
II

200

današnje zgmde . u Zmaj Jo~oj ulli.di 1891. Najprije (god. 1880/81) bila je u u.n:oj današnjoj zgradi na zapadnom uglu J elieeve i Titove, a 1881. preselila se II onu današnj u zgradu na zapadnom uglu J elićeve i Vase Miskine ulice, ko ja je naročito građena za te lP<)brebe i za koju je projekat izradio dir ektor te gimnazije d r I van Z oh.
LIT.: Godišnje izvješće C. k. realne gimnazije u Sarajevu, 1880/81, Sarajevo 1881, 41, 44-45. - H. KreševL;aković, Hanovi i karavan-saraH, 85 (o
Jeli ćima ).

JOSIPA SIGMUNDA

U:bioa u oll.O'Vom elJi·jelu gre'da, r:a'ZV'ijena od obale Miljacke d o zgrade ,bi·vše Zeljezničke stanice S a rajevo-Uzana. DI1ugoa !(iioni<:a, od VojvoQde P utnika ulice na sjever ll'1astala je 1882. godine p r ilikom izgr adnje i .otvorenja Zeljelll1!i.č.ke stanice i 'usk,otllačnc pruge, oahl nije imala staJtus ,u]'i'Ce re imena, Inego je bHa uključena u današnju Ulicu vojvode Putnika, ondašnjU. vangradski drum, 'k'oji je dobio s tatus ulice pod imeoom K otodvorska 1885. ,!!;'Odine po loolodvaTu, žel jeznićkoj staJnici iz rnaved.ene godi-ne. Prva d ionica ove ulice, južno ad Vojvode Putni-ka ulice, nastala ;~ nešto kasnije, upravo 1905-1906. godine, kad je r egulisan onaj dio konita Miljacke i kad je nastala m.bava saobraćaj.nica <lu ž desY.e obale Milj acke ;pod imenom Kalajeva promenada (.današnje Omladrnsko šetalište unca), u Iko}u je bila uključena i ova dionioo. Godine 1921. obje ove monlee spojene su u dednu ul.icu pod novim limenom K o lodvorska privozna, a dQtadašnja K otodvorska . prmvala se novim limenom Vojvode Radomira Putnika. Godine. 1931. naziv u lice mijenja se 'U obi'lk. Stanična .j kao takav zadržao.se sve do iza >os\obod e.l1ja. Današn je lime ulica nooi od 1948 . godine u iSpomen na Josipa Sigm u nda, predratnog ,naprednog oamladiinca, kojli se IJ'IallO u~lj učio tl narodmooslobodilallki pok,ret; za VIliijeme okupacij e radilo II ileg,alnoj partilj,slooj rtehrnL<:i II Ulici. KMe ~von1XŠ]:ć . Usta še \su .ga 1943. otkrli1i i uhvat1hi. lP.oom:ebni prijekli sud II Sarajevu 8. O'pn11 1943. ,osudio .g,a je a na sm rt strijeljanjem. P.r esu da je i izv ršena 13 . .aprila iste, 1943. god ine na Vr·aaima.
L IT.: Hronoiogi ja

ska

građa

i NO pokreta II Sarajevu, 108. o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.
radni čkog

.

Biograf-

J OVANA CVIJICA Ulica na Cengic- Vili, neposredno iza podv()inj'a ka, obuhvata s lobodno postavljene 'Objekte <ll prostonu d0medu Ilidžanske ceste na jugu i pruge na sjeveru.

201

Sastoj i se od nirza ktl"akova li prilaznih tpwteva 'kojJ su nastali kao posijedJiIca moderne unba n.i<sIDčke ,poota-ve objekata (ovdje v'iIšekatrui.ca) slobodn.o u prostor:u, I sama naseobina i sao.braćajnojce .oko toga naselja u potpunosti su nastaLi poslijeosldboden1a, IzgradnjI(> je počela još 1946. godine pa je poslije IjednQg velikog prekida zav.ršena ,tek prije sedam gOOdlt1'a. NovoDormlir.anoj ulici dabo je me 7. {)ktobra 1960. po srpskom geog.ra·fu Jovanu Cvijiću (Lozni'ca, 1865 - Beograd, 1927), krojd j e dao broj ne stu'd!:i.je iz iJ.)Od.ručj a geografije, osobi,oo srvestrnne 'oI".adove 'o Balkansk<om 'p oluostvvu, Ji otim sv.oj.iim radovima uda,r.io temelje geografskoj nauci 'u Snbijili. BilO 'j 'e, inače, IPOOfeoor Univerzliteta II Beogradu a predavao je Ji na Sol'ibond. Zanli.ma'O se 'il naciQnaluo-:prosvjetnirm pitanj'ima i napisao o tome v.iše I1ad-ova, a među ~:iIn'a je ljedno zasebno koje se djekmtično odnosi na Bosnu: U Annexion de la Bo.mie et la question

serbe.

JOVANA POPOVICA
Ulica u Pofa1iĆima. Ptl"V1i odvojak od Humske ul<ice na desnu

stJvanu, u pravcu sjeverQistoka. Slijepa ulIica. Počela se izgrađirv;ati između ,d va , ata. Status ulice doJ:ji~a je II T gocitinama poslije oslobođenja, ,k ad joj je i da1.o prvo 'ime Humska čikma l. Navedeni naziv zamfujenjen je današnjim 7. oktobra 1960. godine. S 'obzirom Illa v.rijeme nasta~ današnjeg amena, nosilac 'boga nariva je biO, svakako, revolucionar, odnosno učesnik NOR--a. Znam za dva !lita tistog imena ~ prezimena, od ikojih se 'Ila jedno odnos.i rime ulice. Rrv!i je Jovan R. PopovJć, rod. 1899, IS uhapšen li strijelja n na Vracima 'u Sarajevu 1. 8. 1941. II grupi sa još dv.anaest ,aOOtivnih radnika NOP-a (podaci s nadgrobne ploče). Drugi je Jovan Popov,ić, .kmjiževnik, .revoluciooru- i ·a'k.t'irvni učesnik u NOR- u 1941-1945. Rođen II Ve1rikoj Kikindi 1905, umro II Beogr adu 1952, Godine 1929. uredio poznati almanah socij'aJ.n e lir.ike ...Kn jiga drugova"", zbog čega je ča'llUo u zat'V ODU j edno vriđeme li 'u SWDadevu te <tu lt izveden pred 'Sud. P,oznate su m u Ji ...Istinite Jegende... r 1948) , memoarsko djelo !iz NOR-a, koje se ( dij elom odnosi i na BiH. Mislim da u: ica masi naziv po ovome drug.om .revolucionaru. l na skupno j grobni ci na Vracima Jovan Popović, likovi revolucionara, Beograd, Rad, 1960. - Rizo Ramić, Na putevima slobode, 347-366 (esej ..Sa Jovanom Popovićem u tamnici«) .
ploči

LIT. : Tekst natpisa na kamenoj (nije novo spome n-groblje). - Velibor

Gligorić,

JUG-BOGDANOVA
ULica u području Košev.a, Razvijena iznad Ulice Sutjeska ti. Ma-

tri.je Gupca.
202

.

' - ~""

je 'kao s tambena jedinica naslala 7..3 v·riJeme stare Jugoslawje, Kad je ;po p~i put i d"dbilta ime '\1 današnjem 'o bliku po Jug-Bogdanu, legendamom junaku srpskih narodnih pj esama, ,prema kojim je sa svojih devet sinova Jugovića ;poginuo na Kosov:u (1389. g). Za vri1eme okupacije 1941- 1945. u1ica je nosila ime H rvoja Vukčića-Hrvatinića, po ~stoimenom bosanskom vojvodi (1350-1416) srednjovjekovne bosanske države. Stari narZW v:raćen je uJrici 20. avgusta 1945. godine II okvku općenite odluke Gra.dskQg narodnog odbora kQjom se za pr vo vnijerne vraćaj u stari, predntndJ n azilV!.i ulica u g;radu.

Saobr.aĆ31jmc a

JUGOSLOVENSKE NARODNE ARMIJE Ulica u središnjem d ijelu .grada i Ij'edna od ,g lavnih grads1cih S8obraćajmca. Počinj e od Tbtove ulice u blizDni Velikog parka, V'Odri kratkQ u južnom pravou, a onda za'Vii.ja prema is.tok.u ~ vodi do Obale voj 'Aode Stepe Stepanovtća kod Rnlnaipova mosta, gdje ,21vodl u luku t šbo ga či'I1i!kod Apoteke ... 1. maj .... Tt() je jedna od naJstarijtih saobracaljnica u gradu. Dokumentarno Se zna da je postojala, barem 'u današnj.oj svo joj završnoj dionici, }oš '\l drugoj pol()V.jmj 15. vijeloa. Početna dionica ove ulJice, od 'Thtove pa po priliCi do Senotne, Ifaz..,i-la se iI1ajkasnije u 16. vijeku kao ~k u tamošnjoj mahali Zablj ak koja se službeno zvala Hadži - Idrisova mahala, po osnivaču džamije lroja je bila blizu ugla ulice k oju obra đ ujem i Titove. Po tome se ta dionica i zvala :lab ljak. Daljna dionica od Senoine pa, po prilici , do današnje Ulice Slobodana <Pnincipa Selje It:to ·je zaseban sdkak pod imenom Cajirdžik ili, lkaJoo se još đzg.ovaralo, Cejdžik, iskvarena od. turskog čayirdžik, što 7.n8Čil čajixčić, Jd.vadica. Dal jna dionica, po prilici, d o današnje Strosmajerove ulice i Zrinjskog, .zval a se, ta:koder ;kao zasebna saob2"laćajnJica , Put ku luk~ ·česma (,turskti izvor iz prošlog Vlijeka: Kulu'k-česJn a rdžadesi) ·po tzv. Ktduk· česmi ko;ta je bila u ovoj uHci u bliziini današnjeg hotela CentJr!al. Dionica od Strosma jerove pa sve do k'llaja trio je s tari Latinluk uHca u istOimenOj kršćanskoj četvrti, o ikojoj p rvi pi sani pcx:laci potječu iz 1485. godilne. Klraj.nja diQllica južnog p ravca bila je f\l prvoj polovini J 6. Vlijekla, po svoj prilici, tzv. Franačka čarši.ja, a u tisto vrijeme d.iOIl!i.ca oo Strosmajerove do Apoteke ,.1. rnaj .. 'bila je Sabljarska čar§i;a, lkasmje nazvana Krulukčri.je (,..Sabljarii ..), po čem u je dobila ime i navedena česma, a po njoj i spomenuta dionica puta. U drugoj 'POlov.ini prošloga !Vijeka nekol.i:kio d ionica ove današnje ulice, po sv-oj PriIiIOi <xl Oajirožika na istok, kao samostalni sokaci postale su jedimstvena saobraĆ8jntca pod imenom Galata džadesi ili, na našem j eziku , G alata ulica, što se :ima pripisati tadašnjem preduzet203

nom bosanskom v:e21irru Topal Osman- p aši (1861-1869) k oji je, to ime da.o tlli s uger'i sao p o !imenu cacr'igradske četrv;rti Ga1ate. J edno vd'itjeme pred <Oku paciju 1878. gQdi:ne d ionoca ove 'U1ice, po p.ni:lici od Ulice Saloma A ~baharija ,do kraja, zvala se ThIŠlihanska po Gazi Husrev- begovom !k amenom h anu Tašlihanu iz 1541-1543. god, koji je sve d o 1879. godine bio li. ;radio Illa prostoru dana.'Šllje bašče hotela ,.,.Ev,ropa«, 'abi se ne zna siJgurn{l da J.i O ro bi'la vec l!ZlTljena e m rl'ijeg s llWbenog naziva Galata ulice, ili .j e to hilo drugo, narodno ~me za tu c.Jonicu . KIroz 01'0 aust rougarr.skti. 'o k.upacioni period lS aobr.ačajn.ica, ·t8ikođer, ima status jedinstvene ulice i nosi na'ZiN F ranje Josipa u.tica (Fnnz Josef StraiS6e) po caru i kralju Foonji J osipu I Habzburškom (18301916), ·pod6iljom je 1V1ada.wlnom i OIkupkano Samjevo. Z a .čilitarvo vtltij eme s1JaJre Jugoslavije ulJica n OSli naziv Krarja Petra po Petru L Karr:ađorđev1iću (1844-1921) , kralju S rbije' li. Jug,osiaVlije, za č ije je vladavine zemlj a osl obođena isp od Aust:ro-Uga rs ke Monar ho~je
~ U'jedilO~ena.

U p osljednj em akup.aci.o.n.Orn periodu 1941-1945. saobraćajtl1ioa 'je nosna zasebnu Olln-aku p od :Rmenom Utica broj 1, : oje je predsba'vljalo k r ezervaoJju za time n e9Uden og 'kiralja NDH , itabi'j<:mskog priInca od Spoleta, -dok .ovaj Ine .odgov.()ni na poTl'Udenu kmunu . K a1ko je :pnin:c ()tk looio p<mudu, rtakVia oznak.a .u.l!ice ostala je do kra~a vata. Dama~l\i i naziv u lice dat je 6. aprila 1946. u spomen na Jugos lo ven sku narodnu. armiju, oružanu kopnenu, pomorsku i v:azdušnu silu socija 1ist ićke JlUgoslavdJe, koja je w.ojeval-a :pobjedu .nad ok upartorom , a ,osnovana DOl'rrii:l'anjem P rve proleterske 'bl1igade u Rudom 21. decembra 1941.
LIT,; A.
Bej tj ć.

LatinIuk. Oslobodenje. XXII / 1966. br. 6426 24. 4). ll.

J UKICEVA
Ulica u sjev.rozapadnom pOQnučju grada. F\oč:inje od Ulice Đ ure Đakovića lTlia m jestu gdje se nalazJi mrjgol1Oja pogonska zgn~ada gradsk!ih ciglama pa vooi p r ekio Koševsk..og brda sve do ula:.oa 'll NQv() groblj e na Ba'rama. , Tr je dosta stall'a saobraćajllica ,koja je prije ima}a karakter o glarvne izvodnice iz grada p r ema K'Obi lj{lj glavi i Vog.oŠći. Počela se }ače jzgcmđl~val!i .pa 'j e ii dobHa status ulice Z'a Vl1ujeme s<1ia;re J ugoslavije kao dio, odno:mo ll1astarvak Ulice .kirailja TomIisla va. U s tatusu i pod im~nom Ulice k raJ ja Tramisla.y,a bila je oQiV'R saob.rać:ljni:ca sve do 15. juna 1966. godli:ne. Teda 'je izdvojema u ZĐ.sebnu ul1iou i d ato joj dana.šnje lime po I vanu Frani Jukiću (BanJa Luka, 1818 - Beč, 1857), bosanskom firanjevCll, prustaš.i ~lrirsloog pok.reta, protuturs~om agitRl1:oru , značajnom kul,turn'Cllll nacLnliku' i j ednom od prv!ih nosil'aca ,e vropske pismenosti i prosvjete u Bosni. NepOsredan PQvoo za davanje posebnQg st1atusa i :imena ovoj ulici btla je akcija da se imenom zaslužnog drža,vnika H asana Brkića
20'

ulica, u koju 'je <tijelom uključena D. prijašnJa Ulica k.ral j.a Tomislava. Ta je akcija i s provedena -odlukom Gradsk og vijeća 15. juna iste godine. 'l\Jme su preostale dion'i:ce U.litce koralja TQmis~arv.a osta le o dsječene lOd ,matrhčnog Qijel.a. p a su sbo~ i .proglaSene .noviJm ti samostalnim ulicama, 'll koje spada i ova (vidi ; oš: Cig lane, S~pska). P rijedlQg IZa o b n lježa.Vlanje .ove ulice J'Uklioće.."Iim imenom da() je pisac ov;og Irada ispred. ·Z avoda "zla :aaš"titu sp.:m1e~a kul-ture grada Sara-jeva. Tiane je ispl'a.vljena greška U"k·[danjem na2l~va Iranije Juki ćeve u1\ce "ll gradu (.Viidi Ulica D~mij e'a Ozme).
Ivo Franjo JukiĆ, izdanje »Nolita«, Beogr ad, 1963. Jukić. GQdišnjak istor ijskog društva BiH, VII I 11955, 171-183, i osta la broj na literatura, na vede na u tome rad u. LIT.: Hija
Kecmanović.

označi.

Todor Kru.§evac, Ivan

Frano

JUSUFA ĐONLICA
Ulica U
podl'UČjU V'ra~. Ra;z vtilj~na

po i'lOh.ipsi oo

v.ratrrričkog

bedema na zapad· d o Ul:ice Sadika Kadrošića , gdje ima i jedan oo\Aoja k II brdo. To j e stara Ulica D on;e ćebedži;e, nastala u isto vrijeme i nazvana ,tako po tisboj ·osoovi :kao tamošn ja d anašnja U lica Gorn;e ćebedžije (v.idi tamo ). Današn je ime ,uJ i ća nOSi: 8. juna 1948. godiine u spomen na prvoborca i .narodnog heroja Jusufa Đonli"6a , ikoji je ro đen u lJivnu ll. 4. 1920, a -odrastao u roditeljslwj 'kući -uprav.o u "boj ulici. B ravarski r adnlik G lavne že}lj"emOOke r adi<mice u Sarrajevu. U napredni ,p okiret aktivno se uključio 1938, a 1941. pniml jen li "Za člana KPJ . K ao borac najprti:je bio .krurirr, a potom zamjantik komesara 1. I bataljona 16. muslima·nske ·brigade. Na 'toj dužnosti i umro u proljcće 1944. II Mihajlovićima (Vlasenica) od Ilana za"dQb'.i!venih u drugom lO81padu na Tuzlu februara navedene god'i ne. Za narodnog heroja proglašen posm rt:no, 20. decembna 1951.

oo.

LIT. : Zbornik narodnih heroja, str. 208. - Spome nica 7s-godišnjice Prve gimnazije, Sarajevo 1955, 27. - R(ajko} G(liQorović), Vrat n i čki heroji, Oslobođe nje, XIV/1956, b r. 3072 (27. 7), 2-3 .

KACANIK MALI
'TIa je ubica .na Hm.du, I eposredno vezana za ulicu Veliki ,k·g,ča ­ n -nik, po Jrojoj je i dtob.ila time. Razvijena iirMl3'd. Naline ulice i H ošin a brijega, gdje se t z,a·v.rnava.
205

se Il"azvila ,kao zaseban sokak II -okviru Maha! e Sagr hadži-Alije, koja se !počela f(l r mirati još polovinom M. viljeka, a II nanoduse zvala imenom Hrid. O porirjekl-u iJmena lUDice vidi čJanak: Ka:ča:ojlk velikIi.
Saobvaćajn:ica

KACAN1K VELIKI ULica na Hridu. Počinje od Timurhanove u hice ri!znad same trase želje:zm.ičke pruge i vodi, /Uglavnom, u istočnQm pra.vcu do Ulice Mali kačanik pm Hošinu bnijegu. Saobraća:jnica se r arzvila 'u 16. vijeku u sastavu Maha.le Sagr hadži-Alije, II 1118'oodu pozna·te pod imenom Hrid. Lme ulice je sta'I'O :i u svakJome s}.učaj~u :predstavlja toponim koj.i su 'I'urci ovdje za1ekl:i i popninli:ld. .ga. Ima v.ilše mjesta, pa i onih naseljenih II JtUgraslaVti~ i pod imenom Kiača.nik, pa će ,biItJiJ da je i u Saraj'e vu na prostoru ulica Mali fi. Ve1ikri kačamik posbojalo kakvo-t1:a1wo l nase11e toga limena, Iroje je još lU 16. v..ijek.u ušlo u sastav navedene mahale na HIl1i:du. Na zack ljučak. -o poot.ojanju naselja u "\lOme kraju II predtU'f-sk-o doba !i2iravno upućuje i tQpomm Krstac, .kako se zvao susjedni kraj prema jugu, ,k'o ji s e javlj a u tome obl!iku 1602. godine kao mjesto u blizini kojeg je hadži Hurem uvakufio s·v oje imanje, medu ostalim i prostor dan ašn jeg tamošnjeg I astoV18. gaja. m Do 1921. godine ova se ulica bilježila 'll obImku Veliki kačenik . što vidimo iz k atastarskog plana onog dijela grada iz 1902. godine, a to je pogrešan oblik. Na2liv se, in ače, nije do danas mijenjao.

KALEMOVA Ulica .ispod Ornog vrha,a iznad Ma:rilndv<ora. Počinje od Ulice AV'de Jabumce li v.odi na .zapad stranom -do Tešanjs.ke ulice. Kao Qbičan seoski, 'Odnosno čobanski put sa·obr aćaj nica je postojala u . turskom !p€{l1]odu, a talooiv je karak,ter Iirnala još i u austrouga.ri skiom peIli!odu, 'št-o se jasno vidi po ikatasbrursk.om planu li jednoj staroj f orografiij'i . Ulica se počela kao n aseobina li.zgu-ađivati 1932. i 1933. ,godiJn.e postavom IprViih .objekata Stambene zadruge žel-jezničarra k,oji su zn'ačili početatk i.zgl'adnje 'i ·Č]ta'V.og .baanošnjeg zadružnog nasel~;a, zvanog Kolonija Crni vrh . Tom prJ.J.ii~om uređena je ti. "brasa sa'o1waća~l'1Iice, 1'a je ,od seoskog 'puta nastala Il"loormalna )9l"'adsk'a ulica. Njezin kraj prema ULi ci Avde Jabučice (danoa šnji ,početak ulke) prosječan je, međutim, t ek poslij e oslobodenja, i time Je ova ulica po prvlt puta pos"bala prohodna za kela prema !istok u. i Naziv ulj ca n-osi po zaslužnom d'I'UŠtvenom z·adruinom ·radniku željezničaru Ni koli Kalemu, koji je Iloden u Otes:ima ~od Stupa, a tragično prerrui.nuo II SpHtu 1936. go(l!ine. N ajvećtm d'i,jel-om upram njemu
206

pnipada zaslug·a za masovnu dzgradnju stanova za zadrugMe željezničare, u k!ojoj je mikla izgradnja i u dana:.šnjoj Kal emovoj u lici. Godinu poslije njegave s mr:ti, 1937, njegovi drugovti i saradn.iqj II Sarajevu izradiJi SU i izdaH njemu 'll SIX>men zasebnu spomewicu. Tom pni:hi;kom dato je !i. ime uLici. Naziv se nije do danas mijenj ao. levo, VII/ I933, br. 12, 1. LIT.: (Kal)em, (Nikola), Izgradnja Crnog vrha, ZadTužni glasnik, SaraSpomenica Nikole Kaiema, Sarajevo, 1937.

KALlNOVrCKOG PARTIZANSKOG ODREDA H ra sruci. RarzVli!jena od P arti2lanske ulice do Ulice hercegovačkti:h brigada pra veći zavoj pr ema d.stoku , u kojem pravcu i vodi. Stambena 'llllica. Formirala se lPos]ije 1950. g-odine. Stabus u:l!ice i današnje lime kao prvi 'lla2ri.rv dobila je 20. dece mbra 1960. godine. Nazirv .ulice da t jc II spomen n o. Ka.lrlnovičkli odred NO partizanske vojske (.klasniji .nazj,v: Kamovičkti NO partizanski odred), fonTl!i.Nn sredin()m .oktobra 1941. godine od dota dašnj e Bosa!lSko-herceg-ovačke bni.gade NO j parttrzanske V()jske, koji je II svom sastavu imao teUri bataljona: Trebevieki, Kijevski, I.gmanski i U darni.
'u
čavanju istorije Sarajeva,

Ulica

LIT. : Moni Fine!, Borbe NOP odreda oko Sarajeva 1941. P1'ilozi P1'OU11/1906, 362. - A. SarajliĆ, Stvaran je bh jedinica,

134-135.

KAMENICA Ulica na HI'1idu. ,Bo6:iInje ondje .g dj e se sastaju ulice Hur em-uša i Turbe (iznad 'platoa Zeljezničke stanice Bistritk) i vodi 'll pravcu ;uga pod 'I1rebevlc, 'prolazeći 'll ,g ornjoj dWo.nici Ula !istočnu .stmnu dspod trase
trebevićke žičare .

Trasa Qve ulice stan je koliloo li. samo 8wajevo d b.i!la je sve do novfirjeg V'l'emena ,put kojim -se ulijevao ou .g rad soobra6ruj pješa:loo. i tovarnih grla iz seoSlkih ll aselja ;na Trebev ić u i iza T rebevi.ća. O važnos1li. toga !pUta j o int~tetu saohnaćaja na ,njemu najbolje govori činj e­ mea što je II vrhu te ulice još II austrou.gars.k<>m periodu uspostavljena gradska maltarnica, gdj e se naplaćivaJ a ma1.tarina na ,polj oprivredne i stočne proizvode koji su se s te strane unosi.lli. na pijacu u .grad.
Do 1931. godci.ne na dužini današnje ulice bIile su drvij e zasebne uItice. Brv:a polovtma bna je Du.din hrid, nastala ~š II tUnsIDom periodu i nazvana ,tako po ženi DudWji illi! D.udi, k-o}a je, ovjeJ1Ovatno. identičn::t sa Dudija- kadunom iz Muhate Havadie-zade hadži- A hmeda (Vel. H ar-

va1liln) , V'lasnti.oom jednog !l:manja upnavIO 'll oVloj ulici. ' P olje 1812. godiJle ta Du"di..«aduna je t o imamje zavještala 'll ddbrotVlCn"ne sv.rhe (za džamiju Havadže-zade Hadži Ahmed, zvanu "'Pod taki šom «), pa je kao
207

tak Vlo to .imanje postalo . poznabo te se fi: prozvalo njenim imenom. Ovu di<:lJli.tOa ka1() Isaobraćaj-nica ,d()b ila je staJtus -ulice 'tek .1900. ~.odri.ne. Brve d~ije godine .slutbeno se 2lvala Dudina, a od 1902 . .pa .nadaLje lima na:3iv
D udin h:rid.

Preostali dio ulil)ce -sve do IkN.ja austrougarske uprave ' bila je nenaseljena saobraćaj-mca ~ zvala 6e služben() Apelov -put (.po poglavaru Bosne i H ercegovine barOil1U J ohanu Apelu .vidi Obala vojvode Stepe). Sbatus .ga-adske uhice dob ila je 1920. godjm.e. Tada joj je po p r vi p u t li daro ime Kamenica, 'po <Lasta stanoj sa.il"ajevskoj musli:man91wj porodici il(.amenica, k()ja je tu imala ,imanje i ,kuću, a daJl"lIUlS ži,v,j na drug,o m mjest u ill g;radu. Godine 1931. 'o bje te ulice spojene ISU u j~u pod današnjim imenom K amenica, čime 'je n apušten starti. na!Zlw Dudin hrid, koja se. međutim , li danas čuj e u onome kroju. mije, 129-1 30.
IZVORI i LIT.: Sidžil hr. 52, str. BO. -

S. Kemu ra, SaTa jevske dža-

KARLOVACKA
Ulica na Ali ...pašinorn Mostu . Obuhvata 4-5 ikuća i obje-k te remi.ze Gradskog sa.obraćaJjnog preduzeća izmedu IHdžamske ceste ~ nove lIlJaglistra1e Sauajevo - Hidfu 'naprama TV'()l'Inia} žice li eksera. U 6tvam, ova uli'Ca k ao sa:Qbnćajnica danas vti!še i ne 1p.oo'\JO'jIi, jer je II potp unosti re5kopana il za1 tlr'ba izgradnjom navedene remize, koja je otpoL-ela septembra 1961. Porem'a tome, mi samo :trne nema ·budućn osti. Današnj e ime po .grad·u Karlovcu u H rvatskoj dato je saohraćaj ­ nioi dok je hi1a tiitava, 7. oktobra 1960. godtiine. To je bila ulica k>oja je li.mala prilaz sa nidžanske ceste Illešto istoćnilje od d anašnje 'remize i kQjl3 se zvala sve do dava'l1j-a današnjeg il1azi1 V elika drveta. 'lio je va iJme čitav<dg !ol"lIog- lma'l og ,kIr,aja, 'kroje ,ISe v,eć zaoora'Viil o, 'a .looje je r el,ativno jako staI1O. Nasba10 je po prinodnoj alej1 krupnih s,taba,}a brJjestova li !!ipa, ,što 5U /Tas1e u ,tom kIDaju. Na tu .ulej- .u posljednje vrUjeme u sjećalo je još sa:mO' jedno jako debelo, ali u krošnji oklrunjen o stablo hlJi!jesta, koje je rpak eatTveno 1967. !inače, ' (i ulioa 'pod" 1Ii:m starijim iIlTIenom .kao .sta.mbena j"edinica nije duge prošlosti. Fionnirala se poslide oslobođenja, ooad je l dobila status m ice.

KARTAL Ultka u 's j€vet'Jlom, pen1fernom području .staTog -chjela grada bLizu Bardakčija. f\očinđe II Ulici Ašiko vac i vodi u pravcu sjever a do ulice Budakovidi. lrna jedan odvojak kQjU ·.se na o b je J?1;vafOe veže ~ ,osnovnu ulicu. Sa:abraćajnica se I13'Zvi1a još poloVli!n:am .16. ,vijeka . U ta doba W a je centralni sokak II ,tada ,nastaloj MahaU K artala. hadži- Ejnehana, 'k>oja
20B

se .razvlila oko t am ošnje d;';amije istog osn ivača, građene pri j e 1557. godine. Taj K artal je 1557. gOO.ine .j,mao u Sarajevu si na J.brah.ima, koj-i je bio tada već had2lija, a to znači da je tada bio II 'S tarijim .godinama. Eto, po tome OSJlivaču džami1e doWa 1e ~me najprij e maha:1a, a onda i sama ulJica, ,koja j e taj naw održala do danas. IZVORI : Sidžil iz god. 1554-57, 22, 55, 124. i 154.

KASINDOLSKA Ullica n a Lijevoj st-ran i Miljacke, neposredno ispod obronaka Trebev ića i Zlatišta, ,na južnoj periferiji ,grada . Poči:nj e od Trebevićke neposredno iznad Starog jev;rejsk.'Dg groblja i vodi p!1i1b~i.ž.no 11 pravcu istoka dio Oiem'a hana, -a tu za,vija II ·pravcu jugoistoka i izViOd!i opet u Treb evićk-u bl!izu nj ene završnice 'u Zelengorskoj. Saobraćajnica ikao naselj ena 'j edinica počela se formiroti najvećim d~ j elom poolije prvog svjetsk.og cata. Početna dionica, od luka Trebe~6k e IPa do ~.znad J evrejskog groblj· , prosječen a je tek nedavno, a pr ije deset godi!na , a tom priHk om proširena je d asfaltia:ana dionica do Cicina ha n a, pa je tak o ulica po prvi PUlt osposobl jena ,i ,za ·k.al.ski sa obraćaj i dobila PrW !put lizrav:nu loolsku vezu sa gradom preloo Trebevićke na zap&cl.noj strani. Završna diOt1l!ica -ove ulice, od Qidma han a do kraja, medu hlm, ni do danas nije prohoclna za k.aIski saobl'aćaj pa ima kafIl8kter običnog put-eljka oko kojeg se nižu s lo bodno postavljene stambene jednoporod ične .zgrade. Sa obrraćajro.ca je dobila s tatus uli ce pred popA<; stanovništva 1931. godine, a tada joj je dato i današnje lime Kasindolska :po Kasindotv., mjestancetu u jugozapadnoj daljnjoj oko1ini Sarajeva, koje je poznat.o kao opora-...t.llšte iii bolnica tuberkulozni h bolesnika. Sarmi 1 a21-V Kasinda ta·kiođer je nOVlijeg ,vremena ti zanimljive n osnove, koj a .se danas gotovo d ne naslućuje. St3l00 ime toga mjesta-nea je K obitjdo, koje se IPod t im imenom sreta j:Oš 1455. godin e. :Ar1vo oporavi.]i'šte, koje je nastalo u KabHjdolu 'll austnouga;rskom Iperilodu, bilo je pod U'pra·Vlorrl IBol esn iičkOlg ~onda, odnosno B olesn!i'čke blagajne. 'I1aj food, odnos no !blagajna u narodu se zvala IXlPulal1l1ij im imenom kasa, a 'Po tome se rpr1OZV>.a , ta:kođer najlpmj-e lU nrunociu, d lJ13>vecieroo lječiltšte Kasin d o, što !kasn ije pređe ill današ nji oblik Kasindo. NovU .n amv je n astao taklođe.r lU ·a ustl1ougarskom periodu. OporaviliMe je obnovljeno t n ešto prošireno posli-je prvog sv.jetskog l1"'ata (1922-1923), tJ o tada rad i samo lJXld tim -novim imenom , 'ko je se !proteglo i na samo naselje i u potpunosti potisnulo u zaborav staro ime KQbiljd.a. U zgradam a toga oporavilišta poslije .a:o lobođ enj a l.IISpostavljena j e Bolnica za rplućne !bolesti.
L IT.: H . Sab anović, Bosansko krajište, 195. i 211. - Isti, Krajište Jsa-bega Isha kov lća, str. 65. - S. i V. Trijković, Sarajevska okolina, 30, 59, 61 ,

62, 99, lOG, 124, 127, 132, 133 «(1 Kobil jdo1u) . -

Otvar anje oporavilišta .. Kasin-

do--, 14

V ečem;e

novosti, n /1923, br. 213 (2L 8), 3.
209

KASINDOLSKA CESTA Uf;ica ri prolazna saobraćajnioa što .se odvaja od Sarajevske ceste i ,pruža dalje II pravcu Kasindola ~voc;,eći iz naselja. I me se odnosi, r a:rumljiv:o, samo na dionicu Iti okviru naseljenog m jesta Ilidža. Sa'Obraćajnicn je kao .put stara, potj€X!e još iz tu.r.s-lrog perioda. U Qustrougaxskom peIliodu uređena d osposobljena za k'olski \Saobraćaj . Status ulice i prvo službeno rime II da.n ašnjem ob1Ji:ku saobraćaj ­ nica je d.obila 20. decembra 1960. Naziv ima !UZročnu vezu po tome što saobra6a'j nica vodi II pravcu poznatog naseljenog mjesta i lječihlš ta Kasindol. O etimonu ovog imena ",idi: Kasdndolska.

KATE GOVORUSIC Ulica fU '!'avnom području grada, bLizu današnje 'Zg.rade Rad.io-stanice, lUZ Đure Đakovića ulicu. Razvijena izmedu ulica Dan-i.jela Ozme li Filipa Kljajića. Ulica je nastala II turnirom periodu II okv.i.ru ,s tare Kemal- begQve mahale, form:Lrane II prvoj poloVIini 16. vijeka oko Kemal-begove džamlij e, što de bila 'll današnjoj ULioi Hasana Kikića . St ari naziv ove ulice jeste Jezero; ime nastalo, vjerovatno, lP'<' povremenom jezeru, akumulaciji vode koja se uz tu :ulicu stvarala pri 'Velikim kišama i po plavl jenju susjednog potoka Koševo, koji nije bio regulis an, niti, kao danas, kanalisan (pokriven). Današnjli naziv ulice čuva spomen na Katu Govorušić (rod. u Fojnici 5. 9. 1885), koja je cio ž~vot rpl'ovela k- o ,napredni radnik i a revolucionar-borac, 'c d radnice II Tvornici duhana u Sarajevu do komesare 'Velike 'PartizMlske ibolnice lIla Papuk,u (1944.) P()s1ije ·rata akmvan l'adnik u masovnim orga~aai.jama. Bila je jedna lod prvih žena koja je u -staroj J ugoslaviji (1929) >osuđena na dugogodišnju robiju zbog Ifevolucilona.rnog ~ partti~skog rada. Umrla je pos1ije teške bolesti u VIf"ŠCU 22. februara 1957. godli.ne. Naziv FUlice po njenom imenu uveden je nepoznatog datuma nakon njene smrti.

LIT.: Radiv oje Papić, Revolucionarka Znamenja Tevolucije , 93-107.

iz ...stare garde« Kata

Govo rušić,

KAZANDZILUK

Ulica u 'Srcu stare čaršije. p.omnje na Baščaršijli. i vodi na istok, a potom naglo zavida prema jug·u i za Vifšava se .u Brav:ađži l uku. Tv je jedna od najstarijih sanjevs1dh ulica-čaršilja II k ojoj se, mti.mo sve druge, do danas ,o držao zanat izrade raznog posuda i suven ir a od hma na način kako se radilo pID'j e 400 godina. 'Di obrtnici još u staroj oOfli jentalnoj esnafs~oj terminologiji nose n a·z.i'V kazandžije
210

valjda po tome što su u prvo v.djeme na Onijentu, upra'vo u osmanskoj careyjni, II"8d.ili prvenstveno kazane - kotlove za vojsku. Ulica kao čaršija r azv.ila se još rtl 16. VJijeku na dotada praznom zemljištu koje ,je kupio i za,vjerovao za svoj u džamiju Sagrakči h adži Mahmud, osnivač one današn je džamije na Ulomjenici. Sagrakči hadži-Mahmutove džamije i mahale Jlij.e bilo 1515 . .godrine, a PrVU. put se javlja 1528, što znači da je tada i n astalo navede no zavještanje zemlj išta i da je, s druge strane, čaršija K azandži1uk počela se tu formirati tek iza te druge godine. Sadržajno sastavni -dio ove ulice-čaršije bio j e li proši'l'eni pros tor u današnjoj susjednoj Luled:iinoj ulici, gdj e su magaze kazandŽli.ja iz te prve čar§ije, pa se prije zvao Mati ka,zandžHuk, zatim Ibrikči;ska. čaršijaJ a pored boga Oprkanj i, najposlije, Luteđžina ulica (vidi tamo). Taj prostor magaza ikao nova ulica pod imenom Mati kaza"ndžiluk nastao je odnosno izdvojen iz ulice Kazandž,iluk 1931. Naziv ulice-čaršije fonnirao se još davno II turskom p el1i:od'U po navedenoj oonovi !imena. obrtnitka, do danas sc m je nijednom m ij en jao, a ima velil{Ju etnološku i kultuI1no-historijsku vrjjednost kao ime koje ozn aČ3rVa jednu posebnu građevnu aglomeraciju u gradu i jednu osobnu djelatnost u mjetničke vrijednosti k oja se i danas odVija II toj ulici. LIT.: H. Kreševljaković. Kazandžijski obrt II Bosni i Hercegovini, Gla3nik Zem. muzeja, nova serija, VI/1951, 191-240. - A. Be;tić, Kazand!iluk,
Oslobođenje,

XXII/ 1966. hr. 6374 (5. 3), 6.

KAZAZI J edna od vrlo starih 'Ulica i pojedinačnih čaršija. LeiJl II srcu čaršije, ~zmeđu ulica Sarači i Veliki ćurčiluk, sa pravcem t1:1ase sjever- jug. mica se razvila još u 15. vijeku, što dokazuje Gazi Iza-begova vak:ufnama iz 1462. godine 'll koj.oj se navodi kao put sa zapadne strane njegova karavan-saraja, kasnije Kolobare. Brzo poslij e toga, najkasnije negdrje u idućem, 16. vjjeku, tu se :razvila i čarš ij a kazaza - zanatlija koji su !izrađivali od svile !i vune, a k asnije i od Ipa muka TRzne predmete za ukras odjeće i k onjske opreme, kao što su gajtani, tkanice, šiI'1 iti, podveze, razne kite li dr, Eto, po tim obrtnioima 'nastao je i naziv čaršije, odnosno današnje ulice. P,osljednji kazaski duća n u bOj čaršiji zatvoren j e poslije os l obođenja, 1947. god ine, ali je o bjekat, dućan s magazom posljednj eg sar ajevskog kasaza još čitav.

KISELJACKA

Ulica 'u sjevernom podTučj-u s tarog dijela grada, gotovo n a sa·· m oj periferiji. Razvijena u kriv.1ni od F<>jničke do Nove mahale. Saob.raćajn'ica potječe iz tumloo-g periooa, .kad je bila sokak II okviru ta211

mošnje Mahale Hadži Jahja, koja je u n8JrQdu hHa poznata pod ·i menom Nova mahala, a .nastala je još II 16. vJ1jeku. Sve do 1915. godine ~ d'3lIlašnja Kii'5elj"ačka li Fojnička nisu biole samostalne ulice, nego su se nal~il e u sastav.u ubka Požegijina li Nova mahala. Toarla su po prvi pm 'obje te uN'c e dob'He sbatus samosta.lnih saO'braćaj ni'ca pa je ulljca, koju obrađujem, zamala me Kiseljačka po K iseljaku, poznatom mjestu ISa mmel'al!ntim v.re1ima na drumu SaTajevo - 'Drarv:ni.k. Na'lliv se IlIlij€ do danas mijenjao .

K LADANJSK A

UlJica na ViMtni'k<u, u blirzinJi Jajce-kasame. Flvoteže se 'o d Jaj ačke, gdje -i (pOči.nje, 'a završava lU Kršilovcu. Pr;arvac pr.uža·n ja IistJo:k: ,pa j'ug. Sal()'braćajl1l::ica .se r azV1ila II turskJom periodu kao so}Qak II MahaU D ivan- katiba hadži-Hajd ara (na rodn·o ime: Bijela džami ja) iz 'prve .polovine 16. v.rjeka . Do !iza prvog -svjetsklog ra.ta ulica de b Ua u sastaViU Kr.§ilav,ca kao poseban krak k oja. je, tinače, proh odam na obje swa:ne ~ }Qojd je 'kao t~kav predstal iljao anomaliju -ll Ulici Kršilovac. V Godine 1921. izdvojen je .taj krak u z·asebnu u]i'Cu li. toj novo] ulioi 'dato j e današnje ime K ladanjska po ·gradu K ladnju na ni~eci Drun'jači 'll sjevennoj Bostn. Na~iv \Se nije oo danas mll'j enjao.

KWUCK A

Pješa6k>a saooraĆ3jnica izmedu Ulice Đ.ure Đ akovića ii Tepe-bašine. Ulli.ca-stepanište. Postoj ala je 'l oš 'll austrougarskom periodu i zvala se Gorica sokačić . Današnji naziiv, po , radu Ključu u zapadnoj Bosn i, dat g je 1915. god~ ne. U vremenu oo 6. 'Septembra 1947. do 29. ma ja 1952 . .oVla saobraćaj nica hilla ~e uklj učena ill mairi.tmu, donju u~rcu rpod 2lajedn±čkIi!m nazjvom Moskovska. Vidi : Đure Đakiovića .

KoCrCEVA

Ulica n eposredno uz staru čaršiju, .rarzvtjena od Bašča ršije u preveu dstoka do iza Namodn e b i!bliPteke. Sao1::xraćađn ica na dti.oniai od Baščarlilje do kraja Saanard~ija p!10sječena kroz bašče 1863. gochitne na Učno zauzimanje tadašnjeg bosanskog vezira T..opal Osman-:paše. Bio je bo za ono v,rij eme prilično veliki uI'lbanistički 2lahwat u postojećem @"adsk,om tlkiv,u.
212

Pnilikom same predaje prometu umca se službeno prozvala Osman-pa!ina džada po navedenom Osman-paši., rna CIle je zauzimanje i izgrađena, a li je 'u samom lI1arodu ostalo poznatije ime Nova testa. Tako se nastav.ila zvati i sllrilbeno lU austrougankom okupacionom pertodu, što se vid i ,p o prvim katast3rslWn planovl.ima o nog di-jela grada. Negdj e poslJi.je o kupacij'e: vjerovatno 1885. ulica je dobila novo ime T elali, po telalima ili staretrinarlma, ikoji su tu imali dućane (pr.isilno preseljem tu riz Brusa bezistana). I taj .na'Z i:v ostao I sve do je kraj a arustrougarskog perioda. SV\i. navedeni naz.i'Vii odnosili su se samo na novoprosj ečon u d ionlicu do početk'a Samaro2lija. Proostala dionica današnje uli'Ce bila je u \Sas tavu li pod imenom Mustaj-pašina mejdana sve do 1919. ,g odine, a bo lime nastalo je još u turskom perm u !PO sar ajev,s kom feudaleu Mustafa-patši. Babiću , koj i je ži'vio u onoj ,d anašnjoj star'O'j ku ći ·na istočnoj &trani zgrade Na.rod'ne .Jjb b1iote;ke. Današnji lIl82iv u~ica nosi od 1919. rgodiine pIX) težući -se n a 'Obje navedene dionice. Ime .ćuVla sjećanje 'n a poznatog bosansk'Og književnika li po1i'w;čam. Petra Kočića (Stri'čići .kod Banje Luke, 1877 - Beogr a'd, 1916). Idej e vodilje u ·njegovom književnom i po1itičk<lm rudu bile su : .borba za soal'j alnu jednakost li s lobodu, 'šibarnj e lažne zakonitosti i okupatorske vlasti te zahtjev za rješenj e agll"'a nnog pitanj-a. Gcxiinama je proganjan, zatvaran i -osuđivan. Kad mu je uSliljed toga zdravlje bilo ~8.I'UŠeno, ()\tišao je u Beograd ma l:iIječenje u Bolnicu za n e!l:vne bolesti, gdje 1e ri završi<l život nedio:čeloavš.i n i četrdeset godina. U doba oku pacije 1941-1945. ulici je bHo vr ačeno staro ime

Telali.

KOMATIN ULica II južnom i perifernom .području sta rog -dijela greda, neposredno ilspod obron aka ThebewĆa. Počinje ,od vrha Ulice Derviša Numića (nekadašnja S:irokača) ondje gdje počinje d Zelengonska i vodi u pravcu juga gd je Se završava u besp uću. I ikao , rasa i Ikao ullica-sokatk: .ova .je saobraćajntca sbaTa, a listo t tako staro jlQj je ime, i ·mOŽe se ubrojiti 'u ll1a'jstarije sa'obraćajifld:ce u gradu. Upravo današnja tra sa lOVe ulice ·bila je os dko .koje j e pooto jala još u 15. vijeku mala naseobina, već organizir ana .gradska ,četvrt, Mah ala mesdžida Jahj a~aše , dru:kČlije zvana K01'/'l.atin, loako se izrJćito na'Vode obadva ta limena 'u ka tastar.skiom de1iteru !iz 1528-30. god:!ne. Budući da je Komatin daleloo od rawtice oloo Miljacke, k-oja j e najpovoljnli.ja za ,razvijanje naselja, i2 ovog ranog spomena džamije i mahale u Komatialu dade se zalcljučnn da se ()vdje radi sigurno još o I}>redturskom aktivnom .naselju, selu pod !imenom Ko m aUn, .k-oje je u 'OkvIirima novog .gmdskog naselja preraslo 'u zasebnu rmahalu relatli.vno vrlo ('ano. Eto, po tom starom, još pređ turskom topo.nimu, a vjerovatno i naselju. ulica koju proma tlramo dobila je svoje ime i nosi ga sve do danas. A samo naselje Komabin dobilo je ime 'PO još starijem geogr a fskom
21 3

obj ektu listoga imena, po poto~u Komatin, koj i !iZvire upravo u tome 1m-<i,iu li ~i SB još li danas tako zove. Pri tome lnavodim 'Ovdje i jedan važan podatak: prvobitni K omatin, po kOjem se prozvala cijela ta ulica, obuhvatao je samo posljednju dioniou te ulice (od 'Vrha Berkuše) na jug do izvorišta istoimenog potoka, uz koji saobraćajruca stvamo vod.Ji.. Da je to tako, svj edoči prv.i. plan grada iz 1882, II Ikojem se imenom Komat1;in označava ta dionica, <lak se dionica južno od toga rask ršća bilježi kao sasta'Vni d io ulice pod naziv;om Hambina carina, koja je ,kao takva u rta doba obuhvatala i čitavu današnju Ulicu Derviša Num i ća (sve od zgrade Kr mande o v:ojne oblasti). Ulica je poslije toga dva puta imala izmjenu imena. Poslije 1882. prozvala Se Palučeva, navodno po 'nekom r us.toougarskom naredniku a Paluču, koji je bjo član 1rorniruje za popis u lica i !izradu biračktih spisloova pred prv,i ausbro ugarrski pOpis stanovništva 1879. godUne. Godine 1885. ulica je dobila kombinovano lime Komatin-Pa lučeva. Takvo tumačenje navodi K'o sta MandiĆ, ali lono, pored sve SMoje očitosti, mrij e tačno. Ne 'J:ladi Se ovdje n i o kakv:om strancu, a još manje 10 au.strougars1rom naredniku Paluču, nego 'o ['odenom Sarajliju. iz staTe sarajevske muslimanske pOJ:lOdice prezimena Paluc. Upravo u to vl1ijeme Žli.vd.'O je baš II onome kraju fh'aledžija, odl·i.čan obrezivač voćki i mutevelija vakufa Balibegove džamije Mula Salih Patuc (umro 1899), ali je njegova kuc:.! bila u Ba.bibegov.ici, J. teško da bi Mo baš on !id entičan s tadašnjim Palucem Ikao 'nosiocem naziva ulice. Godrine 1895. čirtavoj ulici je dato 'staro ime Komatin, koje se do danas nije mijenjalo.

KONSTA NTINA JEFTICA

starom dijelu grada, u područj u sabirnIice Miloša Obilića ulice. Počinj e od sastavaka ulica Miloša Obilića, Z:i!je Dizdarevića i PiTuše ipa vo&. u pravcu sjevera dQ Kozaračke. Ima u srednjem dijelu prilaz !iz Miloša ObiJdća uLice. Saobra6ajnica je postojala j-oš u 16. vijeku kao sokak u pod ručj u Mahale Tokmo-zađ e hađži Ahmed, u naJ10du poznale pod imenom Ulica
II

Potok mahala.

Ova saobrać aj nica i dionica Miloša Ob ilića ulice od P atki do ove uhlce bUi su SVe do liza 1920 . .godine jedna ulica k oja se zvala Potok-utica po potoku Ramića banji, k'o ji je tekao brasom dacr1a-šnje početne dionice Miloša Obilića ulice. Pred 'popis stanovništva 1921. godin e nastalo je razdv:ajanje stare p.otok ulice: početna dionica dobila je .ime Miloša Obilića ulica, a preostali dio dan ašnj i nazi v Konstantina J ejtića ulica. Nosilac naziva ulice, Konstantin J eftić bio je član stare sar ajevsk e zanatske porodIice, inače student u Beču li. Zagrebu fi -b orac za n acionalno osl obođenje i ujedinjenje ill godinama k{)je su prethodile neposredno prvom svjetskom ratu. Kao rtakvog austrouga.rska vlast ga je još II :početku rata sprovela u !internaciju, u kojoj je, skrhan od tuber214

kuloze, J. umro. Postoji neposredna uzročna veza naziva ulice s njegov,im imenom po 'bOllle ?!Ito je živio lU roditeljskoj kuci uprayo U toj uUiai. Za vrijeme .okupacije 1941-1945. ulica je nosila ime Dra Safvetbega Ba~agića, doma(>eg knjižeVIlika li istaknutog historičara orijentaliste (1870---193-!J. Njegovim imenom zvala se 1.1 to doba fi današnja Ulica Miloša Obilića.

KORDUNSKA

Ulica ,i za Koševsk.og brda. Počinje od JukićeYe na samom njenom prevoju .na Koševskom brdu i vodi 'Ila lijevu stranu strmo i pravcu sjeverozapada prema potoku Su.šli:ca, gdje !Završava kao slijepa u lica. UJica ka{) naseljen put .postojala je još u austrougarskom per.i.odu, što se vidti iz rkatastarskih planova onog dijela grada. Kao dio gradskog naselja fonrrxirana je tek !pOslije oslobođenja, prije desetak godina, ugradnjom stambenih višekatnica. čiju je gradnju finansirala opšt1ina Centar. Dotadašnji p.ut dubio je status ulice i prnro (ime u <lanašnjem obliku 24. I juIa 1962. po Korounu, Maju u Hrvatskoj oko rijeke Korene. K ordun je u NOR-u bio značajno .područje gdje su za cijelo vrijeme rata buk-tale ·operacije snaga NOV-e, pa u pravo otud i povod za davanje takvog imena uld.di.

KOSOVSKA

Ulica .u području Alifakovca, \l'azV'ijena izmedu ulica Vladi1liiira Gaćinov.ića ci Stevana Sinđelića u pravcu sjever-jug. Nastala je .rano II turskom periodu kao sokak u Jakub-pašinoj mahali, zvanoj Maguda, čija 1e džam1ja nastala 1491-2, a bila sve do 1936. godine ondje gdje se .sastJaju uLice Stevana S1nđelića li. Behdžeta Mutevelića (s danoj e strane te posljedn je ulice). Do 1931. 'ova ulica i današnj i produžetak Ulice Stevana SinđeJ.i6a, što teče pr ema turbe tima na Alifa"k{)vcu i vodi između grobalja, bile su jedna jed.instvena ulica pod imenom Ispod groblja. Te, 1931, gOl:nji d io Ulice ispod groblja ušao je u sastav novoimenovane Ulice S tevana SinđeliĆ3, a donji dio postao je samostalna ·u lica pod menom Kosovska . Ime čuva spomen na Kosovo polje kod Bri:štine, rna ik.ojem je 28. jmla 1389. b)la čuvena bitka II ikojoj su TurCi porazili. srpsku vojsku , ali li izgubili samoga cara, sultana Murata, te "Otvorili 'Put za daljnje i br.zo .nadlranje u unubl'ašnjost Balkans100g poluostr:va. vrrijeme ok'upacije 1941-1945. !Ulica je nosila naslov Krbavs"a po Krbavi, odnosno Krbavskom polju u Hrvatskoj, gdje su T urCi 1493. potukli hrvatsku vojsk>u. Poslije oslobođenja ulici. je opet vraćeno ime Kosovska.
2[5

za

KiOSEVSKA Ulica <ll !pOdTUČjU današnjeg Koševa. Počinje od Ulice H asa.na Brkića naspmITn Starog lPra'voslav.nog gnobIJa pa v.odi ona listak, prelazi Ulicu Moše Pijade te n.ast3Jvlja dalje iza zgrada Medficinskiog fakulteta i Zavoda za transfuziju kn"i i zawša'V:a <sc kapijom .neposredno pred
Himza:nin'Om ,ulti com.

Ulica je kao saobraćajni'ca, ,običan put, postojala još II turskom penioou, alJi je odUJVlijek. I bila slabo nastanjena. Đionica ti.stočno od Ulice Moše H}ade Illi ,danas nema nijednog stardbenog 'objekta, <nego je tek prije nekoHko 'gtOdiiJna Illastala bu n'OvograJdmja TInstirtuta za higijenu ra da, pa ,ta di:ani-ca tima .karaMer ontelnne saobra6ajnicc, 2:bo.g čega ti .postoji kapija na drugom .kra'ju u lice. U !Svoje vmijeme, SVe do !prnje desetak gađJina , 'PUit je udarao kroz Himzarino I -vo.blje, kojeg danas v&še na !bome dijelu nema {poI'Og &ično .grobLje Hl'Iga i mutevelija Gazi Husrev-begova vaikufa), i izv,o dio 'Pored ,tzv. Kadine kahve, ko ja je bhla iU današnJoj stambenoj zwra:di Rifata Si,voa, na ·donj.oj strani Hli!nwanine ulli'ce. Današnj e lime ,ulica tn~, od wemena ·stBire Jrugosla;vije, K :ad je ukinut 'nal1liv Koševo : alO ime za danffiŠnju Kralja Tomislava lUlicu. k Na2Ii;v ulice, koju 1P1'omatramo, nastao je po na'Vedenoj utici Koševo i po imenu graldske četW1t!i Koševo ('ranijii 'Oblik : Koševa), tlooje Se prvobitno oonosi1o Ina Pl'ostor i:znneđu ulica Đure Đ<rlcoYii'oa, Danijela Ozme i Kralja Tomislava do Ulice Sutj'eska, a kasnl~je se prooinilo daJje na sjever=nu SIT8II1u.
LIT. : A. Bejtić, Koševo, Oslobođenje, XXII/HI66, br. 6454 (24. 5), 6.

KOSEVSKO BRDO Ulica na KlOševskom brdu. tPOOinje od UI'ice Jukića 'Ondje gdje se zav:ršava Ulica Dajanl'i. Osman-bega li ViOdrl II sjeveroistočnom 'pravcu grebenom !brda pa se sPUlŠta li završa'Vra u Uliici Đure Đa<kov i ća ,na samom .preVioju, .gdje se odvaj a pristupna staza za zapadni ulaz II koševskJ. Stadion. Soobr;a6aJjl'lli.ca I postala još II ·tJUrnkom periodu .kao 'put - dio je trase današnje UHce Dajanhl OsmaJn-bega. Ime je dosta s taf(). DOo !OSldbođenja put se .zvao Gornje koševsko brdo sa JtrowOln rpobl11žoon loma·kom da se sarabmćujnJi.oa može raz~iko­ vati od. Donjeg koševskog brda, a oo de današnja pooljednja ,dliomca ulice Hasama Bnkića , od autobuske stanice do ras:k~šća ulica Betanija, ShttiJna i Krromoljski Jm< i'2lnad ,ula2a II Bolnicu. P.oslije 'oslobođEll1ja t ulica u Jezeru dobivanjem narova BetW1"Lj:a d;zgubila je staro ime Donje koševsko brdo, pa ,t ako vti:še trii!j-e rpI:lstojala pobreba ni da &e pobLiže l označava 'ova druga uJJi'ca, Gornj e 'k<oševs'i<!o <brdOo, i .t,ak,o je tada nastao daJnoonj i obldk imena. Status ulioe i -današnji ,oblik imena saobraćajnica je dobila poslije
oslobođenja.

216

KO$UTSKA
juga predjelu Hrasna . Počilnje od OštreJ.jske li vodi 'u pravcu .teren ispod željezničke pruge Sarajevo - Višegr ad. Sao braćajruca se formirala kao <lIMea II toklu Tata izgradnjom individualnih p11i.Zemnica i jednoka-mica II $viru novog tamo!njeg i tadašnjeg radničkog 'n aselja »H usejn -'beg G rada5čevi{:.., .ko je .se ,otpočelo izgrađi:vati 24. avgusta 1941. godine. OO 'POSt~ka današnjeg imena. sa'obraćajnica je dmala <lznaku Ulica
II
II neizg.l:'ađen

Radničko

naselje VI.

lime - ia-to .je u1ici 7. o kltob-ra 1960. II 'SJXlmen .na K ošutu, d predj el na Zelengoti (MaJa Košuta 801 i Velika Košuta IB7l m) , PJ-eko kojeg su jedinice NO vojs ke vršile proboj II peto j noprij ateljskoj ofanzivi II prvoj p olOVli'ni jU!l1a 1943.
LIT.: Hronolog\ja
osl obodilačke

Dan~nje

borhe, 490.

KOTORSKA
stambena jedIDi'C8 ispod ViJ1aCa. Poči nje od srednje dionice današnje Dumn.iotorske li. vodi II pl1avcu jugoistoka te ima izlaz kod Osn ovne šk.ole ,.Radojk'a La:kti<:... na HuS'insku ,ulli:cu. Sve do dza 0510b0đenja lbio je 10 nenaseljen, star !put. U poslijeratnom periodu, kad je tek otpočela tu izgradnja prvih Ikućica, saobraćajnica je doWa status ulice ka\') .sastavni d io današnje Dur.ntLtorskc (ondalinja N{)Voseli) pod daneDOm Novoseli čikma, .iako de trasa jmala j oš od vremena stare Jugoslavije izlaz na današnj u Husinsku. Današnje cime da'ix> je uliQi 7. ok.tObra 1960. godine po gradu Kotoru u Crnogorskom primorju.
Pješačka saobraća-inica li

KOTUROVA
To je čik-ma u starom d!ijelu grada, prva ISao braćajnica isbočno od Gazi HUSl'ev-begova hamama sa razvijanjem od Titove ulice II pravcu sjevera . Saobraćaj nica potječe iz turskog .perioda, .kad 'Se razv)la kao čikma ­ -sokak II okviru tamošnje Mahale Oruč- pehlivana, ikoja je nastala još II 16. vijeku, a sredđšte joj je hHa Qrruč-pehbiv3lnova džamija illa uglu Titove i današnje Roma:rtijske u l!ice. Na~ starJji poznati nazilV ove saobraćajnice 1e Odža k-čikma, a tako se zvala po zgndi štaba ili odžaka bosanskih j aničara koji je do 1878. godine bio u neposrednoj ibli2lni, ondje .gdje je danas Katedrala. NeAtx:l poslije 1878. godine II ftoj 'Ulici otvorJ.o ~e radionicu, neku vrstu fabr ik e za izradu metalnog lXlSuđa aust.rougan:;'ki doseljenik ZeUnger. Iako je ta radionica nazvana f abrikom, radila je k.ratko vrijeme,

217

što znači da nije bila uvedena, a o t<ome kazuje i podatak da je za izradu posuda vlas.rrik upotrebljavao i vojničke limene zdjele za ruča­ varnje. U svakom slučaju fabrika I e bila poznata i popularna 1895, pa j se upr,aV(l po njoj tada ulica pr.ozvala Fabrika (;ikma i taka zvala sve do 1931. gudine.
Pred popis stanovnlištva 1931. godine ulica je dobila današnje ime 'u spomen na Du§ana Kotura, jakog predokupaaionog trgovca u Zemunu. Kotur je stekao zasluge za SUII"a1 jevo li spomen po tGme što je neposredno I os1ije onog katastrofalnog požara centralnog dijela P grada 8. avgusta 1879. godine, kad je boravio lU Sarajevu, s kojim je održavao I:lrg{lvačke veze, dao prilog Gl'adskoj 'Opštini 30.000 zlatnih fotiin:ti, što' je za ono d oba predsta,vljalo krupan timos, sa ' svrh'o m da se pomognu pogorjelci.

Kotul"oVO ime nosila je od 1895. do 1919. jedna druga lUlica II gradu, a to je današnja Ulica Sime Milutinovića, k<Qja je također stradala u spomenutom požaru ti poslije obnove (1895.) nazvana Kotul'Ovim imenom. Izmjena je nastala 1919. godine, kad se o'V'a druga u1i.ca nazvala Sime lVI!iluM"Ovića , a Koturovo ~me ostalo priwemeno (do 1931) ukinuto. Za vrirjeme .okupacije 1941-1945. ulica je imala starni naziv Fabrika
čikma.

LIT.: Bosansko-he1"cegovačke novine i Narodne nO"Vine, Sarajevo, brojevi od 20. 8. 1879. i dalje. - H. Kreševljaković, Požari u Sarajevu do 1879. godine, Kalendar I slamski svijet za god. 1934, Sarajevo, 33-34. - A. Bejtić, Koturova ulica, Oslobođenje, XXII /1966, br. 6413 (11. 4), 6.

KOVACEVA
Ulica U sjevernom dijelu It-rada, podno Bjelava. Počinje od Nemanj ilne i zawšaV'a se II sjevernom pravou u Ulici Lajoša Košuta. Ulica se razvila još u turskom periodu kao -sokak u Armagandži Sina:nov:oj maha1ti, koja se zvala krr."a6im ri.menom Armaganu§a, a koja se počela formirati polovinom 16. 'vijeka, kad je u Sarajevu ŽJivio .A!m1agandži SWnan i <tu lfl-apraVlio svoju džamiju pri'je 1557. godine. Ime ove u1ice, rodnosno I prijašnjeg sokak a, nastalo je još II tursko doba po !Staroj sairajevsk:oj muslimansk!oj porodici Kovač, od kojih je jedna grana tu imala kuću i II njoj stanovala. Današnja jedna porodica Mujezinovića u Sarajevu su dojučerašnji K ovači. Clanovi te porodice, inače, spominju se češće II životu grada 18. 1i 19. Vijeka. Krajem 18, Vti.jeka ovdje je živ.io ti hadži Sal!ih Kovač , ca'rsk'i kurir, tatarbaša i , uz to, dobar pr1ipovjedač. Vodio je na hodočašće Sarajlije, među kojim 'je hilo tl hni:šćana prav0Slavne ,v jere, kroji su se Iiedvoji1i u Izmiru i ,otišli u J erusalem, i I ad se vraćao s muslimanima iz Meke, otišao je k i u Jerusalem 'PO svoje k,o mšije.
21B

KOVACI stalrom di~elu građa. Počinje od Cekrekči.ne džamije na Baščaršiji i vodi na sjever do početka ulica Jekovac, Mirka
II

UNca-čaršija

Lazića

i

Ploče .

Od 'k lraja .pr·vf)g svjetskog :rata pa do iza oslobođenj a II sastav ulice ovoga <imena spadala je i današnja Ulica Mirka Lazića, a od 1931. pa do 1956. i Ulica ~ovaći-čikma. Osnovna d ionica ove ulice je početni dio od spomenute džamije do Ina 'Plato~ Otkako , e zna, to je čaršija, II kojoj se i danas nalaze s stal~i dućani. Tu su, Ibarem II prvo vrij eme, u 15. ti 16. vijeku, vjerovatno, radtiH kova<:-i, zanat1ije gv;oždcur*ih ma đev.ina , pa otud, može biti, i naziv čaI'Ši~e, Qdnosno ulice. Međutmn, s obzir.o,m ·na činjeni cu da nam n:i1e poznat nijedan dokumenat 'o postojanju kovača 'll toj ulici -čarši ju II t ur..sJrom perJodu, nije lisk>lju čena ni mogućno.st d.a se '()IVd je radi o wIo sta:rom toponimu, koji. je .nastao po ~>kovač1ma« - kle3al,i:ma stećak a i prvih muslimanskih nišana, kojU. ISU se doista rtl prvo vrijeme turske vlasti II oVQme k-raju mogli ovdje naći. Na Ito 'Uipućuje jaka činje­ nica da se Krovači ·n ala ze neposredno na 'Pravcu iz Hreše, odakle se i doba-vlj'aD kamen ~ za prve i za kasnije n'~ane . U kasnijem procesu organizaci~ e turske vlasti i uvođenja esnafske orijentalne terminologije, predturskli ,...kovači"" dobili su .novU. ~'zraz tašćije, ali se staro :ime zadržalo II samome imenu kraja, ka;o što su se zadržala j.o.š dva rtoponlima uste 'o snove, Kovačići !kod Grbavice i Kovači. k·od Uidže, koii su mogli nastati samo na ovoj drugoj osnoVi.. Za '.ov:a]Qvu etimolog.iju limena Kovača te za poveza'Vinje ove uLice sa Hr€ŠOm nije d!re1evan bna mnjenica da i danas wadi jedna LlesaJrsJm radnja nlišana u gornjem dijelu ove k ulice i da se neposredno 'iznad prve dionice nalaze IlIprav.o najstanid i muslimanski nišani 'll ovome mjestu , a rtu je, z·na iSe 'pouzdano, nastalo ~ illajstal)jjje muslimansko grob1je II , radu, po kojem se čak jedno VIl1ig jeme u 15. vijeku zvala i tamošnja mahala 'imenom ...Muslimansko groblje«. Ako se ovdje radi za ista ;() .,.,kovao~ma« kao taščti.jama, 'li čemu amamo ostatke do daL as u .onoj d.anašnjoj .taščljskoj i adi:onici, onda su n r ti prvi kovači , odnosno taščije mogli r,a diti samo · a platou, gdj e se n nalazi ti današnja .klesarska rad ionica, jer je taj plato jedino li pogodan za takvu djelatnost. Nikako misu mogli ifad iti II dana.§njoj ,početnoj di'orooi, koja se smaka danas osnOVlOm rove llmce, jer ,tu ne samo ,l;;1Jo nema mjesta za t aka v .rad, nego je više nego j:asno da je ta dionica ljudskom rukom prosječena .kroz lbrijeg u vidu p rosjeka, 'Što se li danas sasvim očito rvidi na samom terenu.

KOVACI CIKMA

I amo ime ~uje, to je , lijepa uličica , stfl!rom d i jelu s s u gra da, desni ,odvojak Ulice Kovači II njenoj prvoj dionici, neposredno iznad džamije.
21'

K~o i

·je I tara koliko ii sama pnva dionica Ulice KQvači, s na koju L<le neposredno li 'veže, a upralVO po r1x:ld .u lici nosil i ime '(vidi Ulica KlQvači) . U tursko ,doba i 'kroz ausUrougarskli. 'ok'llpac]onQ period do 1910. uličica je nosila z8Jnli:m lj!ivo ime Kapija, kaJro se to jasno vidi iz iloa.tftSta,rskog pla:na ov,o g c1:ide1a grada j.z 1903. 'go:dine. K apilja, 'koja je 'd ala taj naziv, ne Imože se historijskU osviijetHti. ali se može pretpos.taviti ·da ISe radi o nekuj jedlinstverroj kat:nji za cijelu, li:nače .malu čiimnu, kad. je ·tou IhilO IP09jed samo jednQg ·Hca, ikoJi ISe i mogao .osigurarl;-i ,na <baj IJlGČlrn (sačuvana li:denbična 'pojava ill. :Đkmi.ća ćikmi u btirzini). t Alko je -to tako, onda je I o moralo bli.ti da'VllO, :kad izgtradnja j .posjed nisu bili 'Usitn jeni, kao danas, pa je, .prema ,tome, i .sam naziv stru'. Od 1910. pa do 1931. godilne ·u~ica se ~Vlala novim limenom Kovači - čikma ,(dva puta imala i oznaku , imskog broja I), a od 1931. r do 1956. 'S ao:braćaj:nica je ,b lla uključena u Ulicu Kovači. A te posljednje godtine -nastao je ovaj današnji nazi~v, 'koji je idenltičan 'o nome fiz 1910. godine.

Saobraća.jnica

KOZARACKA
Ulica u stal10m dijelu .grada. Počinje 'od Ulice Kov,ači i vodi ·u pravcu sjever-sjeverozapad sve 'do Ulice Hirin bri jeg, pr,elazeći i Ulicu Mi-!Qša Obilri.ća. Saobraćajnica se rrazvii.la u turskom petiiodu :kao .SOJCak. koj i je povezivoo dvilje mahale: Sejh-~erahQvu ii.hi. ~nar.od.no ime) Abdesthan«, u Pl'Ivoj polQvini, te T.abak hadili ...Sulejmanov.u ili Gurdinu mah·a1u, u drugoj ,polovini. Najst3!ffiji poznati na.ziv ove ulice jeste Očaktanum, a to je .une dQbNa po staroj \Sarajevskoj J)O!I"IOCiici Očaktana 'koja je ·u toj ubici Dimal a veliku :porodičnu .kuću. Ta porodica \Sreta se Il.l Sara,j evu još od p rve polov,ine 18. \!lijeka. Bili su trgovci grosisti, i bio ih .je zao ,glas teških vjBlXJvni.ka ; daJVailii. su novac .u zaja-m uz kama·te, '~oje 'Su ,ll ona stara vremena bile rliJjetke ~ veliki ,g.r~jeh. Sačuvala se u na'l1odu li pjesma o tome: Blago otebi, sinja ku kavice, kad ti :kukaš 'll šumi na gra:nli, a nijesi Očaktanu dužna! Ta .je polooica potpuno li.zumrla u prošlom v.ijeku. Njihovu poIlodičnu kouću u taj IUliQ na:s1i~edili su Penjave, a 'dd oVlih 'o.pet .isbim putem Hadžiša'banovići. T o je ona današnja kuća lU Koozaračk-oj 5 !i. 7, koja ima rvri>jedinu 's taru arhitekturu :i Iroja ikao itak-va pred9ta'Vlja spomenik prv:oga Ireda, daok.o je nekoJik,o puta ' djelomično IPrepravljana. od 1878. pa do 1902. ulica onosi im e Sabanovića (po spomenu toj porodici H adZUšab'anov.i.ća), a od te đxuge godri!ne pa sve 'oo odavanja današnjeg U"B.'ZI1va zv;al'a se ,s tarim 1menom OČaktanum. Današnje ime ulica ,nosi od 8. juna 1948. !po K azaT i, planini u sjeverozapadnoj Bosni (naljv.iši wh Liaina, 978 m), ~oja ~e ostala poznata kao ustanički k1raj u NOR-u, gdj e se ži"v;o manifestovaJa ·bratsvo na220

roda Jugosla vije J gdje je četnički ,u tjecađ bi() potpuno ti;sklj učen_ Kr(lzrura je II toku r ata nekoliko .puta I bila i poprište ·teških borbi s neprijateljem. U trećoj neprijateljskoj, 'koz al'ačkoj ofanrziv i j una i j ula 1942. odred KIrajišnika u dugotrajnoj bor.ba na Kl()zami nrun.lo je neprujatelju velike gubi tke, aH je oi sam, zajedno s :l8JrOOOlU onoga kraja, pred daleko n admo ćn'ijtim neprijateljem, da'o velike ;,!;r.tve: 1700 palih boraca i oloo 50.000 u logore odwedenih stanov.nika, od k,ojJih ile cna1ve6i dilo ubijen. Na·mv u li<=e ču:va "USpomenu, miSlfim, !Upravo na 1;u borbu i te žrtve. Spomenik K ozari kao popa-j'š tu ;ustanka i !borbi ri2gr.adi·o j e oi n8Tod u I t'iojn'im pjesmama, n astalim u toku ustanka i borbi, od k oj ih h jedna ima ove stihove: Sred Koeare, ,tvlrde 'Pl.ače, P artizanska b orba .poče .
L IT.: A. Bejtić, Prilozi proučavanju naših narodnih p jesama, dio ll. 118. i 123. - ISti, Hadži Sabanovića kuća, Os lobođenje, XXII11966, br. 6414 (12. 4), 6. - Isti, Gurdina mahala, Oslobođenje, XXII / 1966, br. 6394 (23. 3), 6. - Isti, Mahala Lučevica, Oslobođenje, XXII / 1966, br. 6405 (3. 4) , ll. M. Dizdar, Narodne pjesme iz borbe i izgradnje, Sarajevo, 1951, 34.

~OZJA ĆUPRI J A

Uhca !izvodnii:ca na !istočnoj perifer1i1i grada na 1ij~j stran i Mil-jacke. Poc'inje i.za Alli.f a:k.o.vca ondj e, gdje Se zav.rš avaj·u ulice Vila dim:iJra GaćilJ1ov,ića, Podcalrina i Spire KlIleževića te vodi li istočno m prarvcu do riza kamenog mosta na Mi'ljack!i, poznate Kozje ćuprije. Današnja ulica je r elati:vno star put, nastao naj kasnije polovinom 16. v i'j eka, o tkad ·je ·sloviK> ~a'o važan I1:rgo:vački tranzitni bosanski d r um koJi je vodio sve do Carigrada ii :koji je upravo po tome bio pOZU8lt pod ~.menom Carska džada (u turrsk;un 1izvorima slXlmlllJ1je se poo imenom Divan-yoti - Prut Ina drvor). Naselje uz t aj ·put uključeno j.e ug.radoskti. <teritol'iij <tek poslije osJQbo đenja, 'Pa je bada i sam put dob'io status u lice li današnje ·j1 me po K'o zjoj ćupr.iji, prema ikojoj i 'vodi.. Kozj'a ćupnilja je znamenilt arhiit ekJtonsk;i spomenik 16. ....i jeka J j ednoluČl1i !kam eni. most sa d v.a olak.šarvajuća rklružna otvora . Po svojim oblri.cima, proporciJama građevnih elemenata ii masa id e JU .red .naj-vred.n'ijih spomentk'a Jte VlI'Ste u Bosrni i H ercegovJni.\ a po načinu akomocl1ranja terenu .predstavlja remek-drjelo -pejsažne arhli.tek.ture. Nije 'Poznato 1111 jasno odakle samo ime moStu, a1i j e v9eI'1O:vat no da se 'l'acii Q imenu jednog starijeg, drevnog mosta, -koji je ·l:to staza za :]roze .pr i izgonu na !ispašu. Za razrješaJVan~e etimolol!}L .n:a~v:a podsjećam na karakterije stičnu analogJju jednog lokaliteta u bl'ilzin:i., a 'bo je Jarčedo, toponim poviS'Okio gore pod Trrebev.ićem (vid.ri Ulica Jal1Čedoli) . &umrnj am da ne postoj1i uZIfOČn a vez·a 'irm1eđu ta dva limena, Ikoja 'S u nastala baš .po imen.irma iste vrste -domaUi.h iIi'VoUnja.

221

KRAJ ISKA Ul!.ica 'u području Gorice i Crnoga v.rha. Poči nje od Krranjčevića ulice pa vodi na sjever sve do mjesta gdje počinje Ulica Dajan1i Osman-bega, '3 završavaju se IUhlce Gorica i Grahovska. Saob raćaj nica se lI"a2'vih II turskom peruodu kao sokak 1\.1. Mahati Dajan li hadži- I brahima, k,o ja je nastala II ' 16. vjjeku, a II nar:odu se zvala današnjtiJm imenom onoga krnja Gorica. Od .g odine 1885. utica nosi namv Odobašina po neh."Ome članu stMe sarajevske muslimanske porodice Odobaša, čiji se članovi sretaju II ov:ome gradu od druge polovjne 18. vijeka kao bakali , gvožđari, t rgovCi stokom (dže l epčije ) pa i dobrotvori (vakiti). Jedna !lirska narodna pjesma, koju .gam svojedobno zabiljei.lo II Saraj evu, odnosi se, mislim, upravo na tog be:?Jimenog Odobašu, či j~ identitet n isam mogao utv.rdHi, ci! na lIljegov kon ak baš II uhlci Q k,ojoj je ·riječ. Prvi stihovi glase ovako: Vg Hiseta, prema Bjelavama, 11 konaku age Odobaše, samovala ),jlj epa Uzej fa i pitala siv-zelen sok<ola, s kojim aga lovri po planinti . .. Današn ji naziv zamijenio je 'onaj stani. (Odobašina) 8. juna 1948, a !l1astao je .kao spomen na Krajinu, >široku ,o blast ill sjeverozapadnoj Bosni, koja je kao ustanički kraj dala velik broj boraca u NOR-u i !isto tako ·velike žrtve u ,s tanovništvu i imovini u toku čestih Qperacija nepnijateljskih jedinica.

KRALJA TOMISLAVA UJ.ica ill sr edišnjem dijelu grada. Počinje od Titove !Ulice, ~zmeđu Velikog i Mal()g parka, i vodi na sjever do raskršća gdje počinju ulice Moše PJdade desno a Hasana Brk-ića pravo. Ul:ica poslovna li stambena. To je još srednjovjekQvna saobraćaj ­ nica. Sve do 1931. godine zvala se najprije Koševa pa Koševo po predturskom 'Selu d kasnijoj gradskoj četvrti Koševa, < oje se steralo upravo k na .prostor u izm eđu lOve ulice i UliCe Đure Đakov.ića, sjeverno od današnje Ulice Danijela Ozme. U turskom periodu to je bila zasebna če tVDt, lP()zna1a ipod imenom Kemal- begova mahala, nastala ok o 1533. godine, aJri. ju je nar:od zvao sv:ojJm starim imenom K oševa, što se ,prenijelo li na samu ulicu , glavnu saobra ćaj nicu u toj naseobini. Darrašnj,j naziv u lice nastao je pred popis stanovništva 1931. u spomen n a hrvatskog kralja Tomislava ~vladao po pr ilici od 910. do p 930. godd.ne), čiju vlada.vtinu karakter'gu I llOši.rl,vanje granica mlade hrvatske :države na sjever, uređivanje odnosa između crkve li drtave te proces dufiltracije Hrvata u ·romanske gradove. Tim novim nazivom potpuno je potisnut stari naziv glavne dionice ove ulice pod imenom K oševo, koje je staro prek·o 500 gQdina J k.oje u kazuje na prošlost ovoga
222

kraja Ij QŠ II doba bosanske samostaln:os1li, a to preds't avlja veliku greškiu, ~oja bi se morala ispr aviti, ako hoćemo da gradu sačuvamo :i lični, historički karruk:ter. Istodobno, kad je staroj u lici K oševo dat .ovaj današnji naziv, u <ulicu pod današnjim limenom uveden je li. nastavak 's aobracajndce preko sjevera d o bivše Nahorevske, zattim prečac puta što odatle vodi na zapad do Ciglane, pa, dalje. osaobraĆ8j nica što ide preko K~ševsk()g brda i rizl~ do .pr ed. današnje Novo .g roblje ,na Barama . I ,takvo stanje bilo je i trajalo sve do 15. juna 1966, !kad se Ulica !k,r alja T<omislava svela na današnju dužinu. Vtidi u~ice: Hasana Brklica, Ciglane i JukJ.ća.
LIT.: A.
Bejtić,

Koševo,

Oslobođenje,

XXIIj1966, br. 6454 (24.5), 6.

KRAWA TVRTKA

Ulica II području Macrindvora. Počinje od sastava Vojvode Putl1li!ka 'Ulice i 'Ditove te vodi na sjever do Kranjčevičeve, obuhvatajući i jedan krak na zapadnoj stran1. Ulica je lU potpunosfli nastala ti. dzgrađena lU austDougar skom periodu. Počela se f\oomirati poslije godine 1900, jer ,t ada Ina tome prostoru, 'kako se Vidi iz katastarskog plana onoga kraja iz 't e gOO.i.ne, nije bilo nd'j edne zgrade IDa čitav:oj trasi ~a ~ rtl alrol±n:i, aLi se u lidućl h četrn aest .godlina gotovo li potpunosti izgradi, a i naselila. l Prvo ~me OVe ulice, nastalo odmah poslije ,njenog trrasiranja i izgr adnje prvih objekata, bilo je Tuzlanska, po gradu Tuzli li sjevernoj Bosni. DanaAnje dme ulice nastalo je 10. januara 1919. po imenu bosanskog bana pa !kral.ia Tvrtka I Koilroman ića , koji je za vrijeme vJada v.ine 'od 'oko 1338. d-o 1391. sproveo lIlajopsežn!iju ·i ntegraciju jugoslovenskih zemal ja i rna:r.oda: pod njegovom kIrunom 't ada su bili dijelov·i Srbije, Bosna, Dalmacija, Hrvatska ti Rr1morje. Naziv ulice -ll1'ije se do danas mijenjao.
LIT.: U lice Kralja Tvrtka i Silvija XII j 193B, br. 16 (10. 9), 2-3.
Kranjčevića,

Zadružni

glasnik,

KRA NJCEVICA

Ulica u novijem dijelu grada, razVii.jena od Staničnog 't rga ispred stanične zgrade Sarajev:o Nov,Q ·pa do početka Ulice Đure Đak ovti.ća . K ao 'Put uhoa je postojala još u tursko doba li bl1a poznata pod ~menom Sušica, 'k ako se zove potok što t eče dstočn-om stranom Vojnoga logora. Ime je sigurno staro, potječe iz srednjeg vije1ro, jer se u današnjem lobliku sreta već 1462. 'u Gazi Isa-begovoj vAAufnami koo naziv ·kompleksa 'O ranica II 'Onome kraju. Ime <:Ive ulice Sušica bilo je i u upotrel::U od 10. januaru 1919. do 1921, a tada je zamijenjeno današnjim u spomen na iisflakonutog hrvat223

sklog pjesn!i.ka Silvija Strahimira Kranjčevića (1865 - 1908), koji je najzrel:rje godine proveo II 'radu u Sarrujevu, gdje je J. 'Umno. Već u to doba, ali 'pr:ilje 1931. gvdrine, foImllira() se i produžetak te w ice ,prema lRofa]irćima pa je tada J taj ,krak uključen u ulicu ,k oja se prOZivala KrranjčevićeVf~m imenom. FwUi!kimn 'i:zgradJnje Omladinske pruge Samac - Sara'je\o\o, koja je 'puštena rtl saobra6aj novembl'\a 1947, a posebno lizgrad!njlom zgJr'ade 2eljemičk.e ,s tanice SarajeVlo No~o, k'oja jeotvrorena 1953, dotadašnja d ionica od tr.ga lispred '<ia'llašnje Zeljezničke stami'ce do Bofahća pastala de zapraIVo prekinuta :i Illeprolazna sve do današnjeg pod:VIOžnja:ka u Fofali6irma, IPa I e ostatak Kiranjčevića j ulice u BofalićUna dQbio novo ime PofaZići, a Kra!IljČ€v.LćevJm ;imenom \otada se zove .samo di.anica -od Staničnog wga prema !isbok·u ooao samostalna ulica.
LIT. : Vidi: Kralja Tvrtka.

KRANJCEVICA STEPENISTE Uhlca-stepenište, 'l"B2vijena iizmeđu K!ranjčevi ćeve J. Kalemove. Saobraćajoni:ca je nastala potkraj ISta'T e J.ugosla'Vlije, kad je <ia.n'ašnja K alemova bila prfulično izgrađena li. kad se .tlom pr.iliklOIn ukazala potIreba za izravrnim prlistupam u srednji dio Kalemove iz područja KrranjčevJćeve i Mar.indvo}""l3. Ta 's pojnica dobila je status ulice ubrzo d,z a -oslobođenja 19~5. godine. Najprije se .zvala Stepenište, potom jedino 'Vmjerne Mala Kalemova (vidi K,a}emova ulJica) i, najposlije, , anašn j'im imenom Kranjčevića d stepenište po rtome što .se 'veže ne!Xlsrecino za Kranjčevića ulicu.

KRESTAL!CA Ulica u s jevernom području star,o g dijela grada. Počinje od Ulice Sumbul--česma i 'Vodi pribWžno na .sjever do Ulice Vinograd. Uhlca je Itipičan r sok:Ja.k, stambena saobraćaj.nica 'Stadh sarajevskih mahala. Razvila se u turskom periodu 'kao perif,e rni sokak u Mahali Sumbuluša, koja se službeno zvala Bali -zađe hadži- Mehmedova ma hala, a ,lwj a se počela furmira1:i prirje lr556. godli!ne. naziv vuče "'VDje ponilje1clo još [I wrsk.og peri ooo, a Z nastaQ 'je '!Xl 'prezimenu stamij e .saraj evske porodice Krešćalica, '~oja je imaJa Ik.~ lU toj ulici" upra:vo tn.a uglu te rulice i U~i.ce Vltno~ad, ·i dugo stano vala u toj kući. Nije isključeno da je naziv nastao p r ed ok:Jupacjju 1878. godine po hadži Mu.jagi KrešćaLict i·z te ,ulrice, koji je baš ·tu sagmdi:o jednu česmu pa se ta česma ,po njemu li zvala KrešĆQ ­ ličina česma. 'I'reba imati .na lumu da je starij i i pravi , blik ~mena o ulice bio Krešćaličin sokak, ·šbo pokazuje da su l1:a drva limena n 'a svu priliku ddentilĆna . Had.Žli. Mujaga KrešćalJi:ca u.mno je 1879. godine.
Da.našnj~

22'

Kaki() se vi:di, gov()rni i etimološki 'dblik limeoo drukčijli je od današnjeg službenog (koja. je uveden pod austrougarskom ,okupadjom), a taj starJ 'Oblik (".KTešcalica .. ) li 'da:nas se 'Ćuje II onome 'ko:aju.
LIT .: H.
KreševIjaković,

Vodovodi, 91-92.

KRIVA UNca 'll iko:ajnjoj sjevemaj rperifer..ijri starog dijela ·g ruda, nepos.redno vezana za Sedren:tk. POOimje .od Broov'J.te ,~na i!zlazu iz Ulioe Katiličije Abdulah-efendije) i izvodi 'fia Ulicu Sedrenik, u ·kojoj se i zawšava. Ova ulica, ..ltJa·o li. c~o .<ma:j :kraj ,(rvti.dii. Brdovl'ta), počoo se lIlaseljav:ati poslije prvog s vje"\Jsk:og ·r.ata, a prije "boga bila je običan seoski 'put. Već pred 1931. godiiJnu, kad .su 'VJI"lšene pripreme .za . oPis stanovndištva, bilo p je ,ovdje toliko ik:uća, da 'je postojao raruog da se .taj put pretvori u gradSku .uliou, \Što je i učinjeno . TOOl prl1i~om dotadašnjem bezimenom putu po I rvi put ,d~Lto je li dana.mje ime Kri.va, ·a naZiv je nastao po P samim tropografskim kaN1ikoteri.gtikama saobraćajni:ce, jer vodi uz jako nagnurtti.. teren ti. ukrivinama. Naziv se nije do damas mijenjao.

KRIVAJSKA Ulli ca lU Boralićima. Razvaljena od 'Početka dionice Humske 'Wiee u pravcu sjevel'Oiostok a ·kao 'treCa sldjepa u bita n adesno. S~ob raća'jnica -u potpunosti n astala nešto prii e 1960. godine kao j prtstupna staza za tadašnja 4 objeklba (koji .su lliH .il jed1ne zgrade u toj lUl!ici) ik,olekrtivn ih -nastamb:i. radnika samaca Građev inslmg preduzeća »Vranica.... Današnje ime .po rijeci K.ri-vaj i, desnoj ,pl.1itoki Bosne, dato je 7. 'embobra 1960 . .godJme. 'R rije toga u1i<ca je noSi-Ia naziv Humska čikma III.

KRKA Ra2vije·na ri!zmcdu Džeka uli-ce ~ BistriČlkJog .potoka, ·W8'n;aj.ući se u lOe.koJ.iko klra:k:ov8. Sadbraćajnica je pootoja1a kM put i 'li nešto starijem turskom pen:ociu 'li ataru Mahale Bostarrić, II Jt,ajoj je, prema podacima Sejfud1na Kemull'e, j.oš 1551. gocline .sagr adiJo svoju id21amiju neki hadži Mustafa Bostarić, po kojem se onaj kraj i 7JOve. Put se, medurtirm, počeo izgrađiva ti -tek pred kTaj rtW'sk·og perioda, ok,o 1875. gomne.
15 225

Ulica ·pod

'Ilrcbovićem,

n..spod

Bostumića.

Ime ulice nastalo je po preZlimenu nekog član a pOl'O<:1ice Krku. koja se 'j avlja u Sarajevu još u 18. vijeku, a tkoja je tu :iimala porodiMu kuću i dnugo nepokrebno imanje. U Kom atinu, lU neposrednoj blizini, SVe eLa drugog rata bila 'je i radila jedna bosans. a kafanica, 21vana k K rkina kahva. 'poznata tak,o po jednom drugom članu te iste porodice, k oji ju je držao i konllS1lio. Naziv .umce potječe ,hz turskog vremena i do dan'a·s se ,nije mJjenjao.

KROMOLJSKI PUT sjeverozapa:dnom, penfernom dijel u .g rada . PoaBlje na samom p:rev,o ju iznad Bolnice na Jezeru (,cmd je gdje se zaV'J:šav:a Ulioa Hasana Brk.ića, a nastavlja ,s e Betanija li Slatina) d vodi u pravcu sjevera p r €m3. Nahore vu. Tnlsa toga puta je stara saobr aćajnica k'o ja .je povezivala grad sa okoind!m selima. Današnjim .imenom zove s~ 0:1 da:vnina po i menu sela KromoLj, prema koj em i vodi. Ova saobraćajnica .se počela izgrađivati u svojoj pOC-etnoj cLi:ontioi u vremenu poshje oslobođenja, ali je do danas 'o stala običan seoski put, koj i n i po dmenu rnje dobio status ulice, iako se nastavlja ri2ravno na Ulicu H asana Brki ća ii. na !pOStojem grads.lQi cu-ganli2am .
ti

Saobraćajnica

KRSILOVAC Ulica na VlI'a-tniku, istočno od Jajce- k'a sar:ne i Bijele džamije. Razvilj ena :između ulica Jajačke d Mehmed-agine II pravcu jugoistok'3. Razvdia se u turskom peniociru .kao sokak u gOl1Ujem, zapadnom dijelu u Mahali Divan katiba hadži-Hajdara iz .prve polovine 16. vijek·a (zvana Bijela džamija), a drugim, istočnim d ijelom, u okviru Mahale Než- zade hadži- Husejna, koja se f(JrmiraJ.a, također, u 16. vijekJu, a u narodu ,bila poznata pod im enom Na dolu. Do 1921. II 's astavu ove 'u~ice kao zaseban njezin k r ak bila je i današnja Kladanjska ulica (vidi tamo). Današnje lime je prilično st;ar(l . 'lio je imel'Lica mušklQg roda sa pun im naZJtvom Sokak KršHovac. N a'l1Odna etimologhj'a koju je zabilježio Kosta Mandić tumači postanak toga imena na dva načina : prema prvoj predaji dime je došlo po kršenju, lamnjavJ, ifušenju zgrada u tome kraju (ikoji se tada zvao, navodno, Fejzagin sokak) od e:ksplozije nekakv:e baruthane .ll okolini. Druga preda ja kazuje -da je 'teren današnjeg K ršHovca j,oš II doba vezilra Topal Osman-'p8Še (l861 - 1869) bio u žbunju i :kamenu, pa ga narod iskrčio i počeo pr.aviti tu ku će, a samome solro.k!u po tame krčenju dao ,ime Krčilovac, što je kl8sfllije preomrenu to II Kršilovac.
226

Naivne su obje te etimologij e. Nasuprot nj:~ma stoj.i, smatram, istina da se ime razvilo 'Od turcizma kr šla (tuorskioblik kišla) k o ji ima značenje 'Vi jno zbnov;aJilište, vojaxma, a ov:dje označava UpI1a:v~o staru o tur s.ku tVirđ avu, ~l'šl u, na dan ašnjoj Ri'j eloj tab:iji. Neposredna uzročna veza ti.mena ulke 'i navedene 'kršle stojJ II tome što je to bio jedan od puteva prečaca sa Vratnik-megdana do u tvrđaiVU, pa se upI1avo lpo tome i pI1ozvao najprije KršIovac pa onda, Iffidi ,l akšeg izgovora, Krši/ovac. U okviru takvog tumačenja ~mena 'Ove uU.ce ne zabora'ViiJno da se sve do ,naših dana u samome narodu zvala kršlom tursk a kasarna ·š to je do 1902. bila na prostoru današn je zgrade Vojne ,oblasti II dnu Bistrika, a i ·da 'ima jedn a staM musLimanska pOl'oclica u Jajcu s prezimenom Kršlak, kojem I e potpun'O ista osnova klao i u toponimu KršiIovac. j Naziv 'lunice nije se ImUjen}ao -do danas i lima vr-ijednost.

~RUPS K A

Ulica u nasel ju " P avle Gor.'lnin« (bivše SVlrFl.k ino Relo). Poči n j e od -tramvajske pruge i nove .ibdžanske magistrale ispod nek-adašnj~ S vrakina Sela i vodi u !pravcu j ugozapada do ragk.ršća gdje počinj e Ja.V'orska prema zapadu i Bosanska prema augu. To je stara saobraćaj nica, put koji je spajao $vrakino Selo sa desnom obalom Miljacke. Počel a 'Se naseljavati tek poslije 'Oslobođenja pa je tada li dobila stat us ·ul!i:ce 'i prvo dme Naselje Pavla Goranina X . Današnje 1me po gradu Bosanskoj Krupi na Uni dobila je 7. oktobra 1960. godine.

K RUŠEVACKA

Ulica 'u Novom Sarajevu . Razvijena .od Ulice omladinskUh radnih bnigada j:spred žel jezničk'og podvožnjak a pred P:oTald.Ćima J v.oeLi u pr avcu zapada južnom ·s tranom željezničkog robnog I agacina sve do U~ice m 2iv.ka Jošila ispod Tržnice voća i povrća na veliko (Kvantaška pij aca). Osnovna du,žina lUlice 'Potječe iz austrougarrskog perioda (prvi deceni'ji 20. Vlijeka) . Tada je lITa istočnoj sUrani. 1mala ii poprečni krrak jug-sjever od ž elj ezničke pvuge do današnje P{)fa~i'ćke ulice. T'aj k r ak napušten )e 1947. i nešto kasnije izgradnjom pruge Samac - Sarajev.o na sj evernoj stram:i i ·prrOšDrenje m preduzeća ...Vaso Miskin-CI'I1i« na j užn oj 's'\;ran.i. Zapadala polovtim:a ,ove uiliice 'Pl''CIsiečena je li 'llajncmi1e v/rij eme, \l1egdje oko 1959. Do toga 'vr emena imal,a je Iizra'WI u vezu prema za'Padu sa o.ndašnjom Caj .ničb~ml, a današnjom U1ioom Bože Pejanovića. Osnovna diorUca dobila je status ulice još tla wijeme austrouga r sk:og peri'oda, klada je k ,ao !prVo i!me nasMa ,oznaku mica »D«. Današn je ime dobila je pred ,popis stanov.ntištv8 1931. .godine po gradu K ru<ševcu u S rbijjj,.
15'
227

Za vrijeme <>kupachje 1941-1945. ulica je imala naziv Bijeljinska po &Dadu B:i.jeljtiln!i u Isjeveroistočnoj Bosni. Staro, odnosno ovo današnje ime vraćeno je ulici 20. av.gusta 1945.

KUJUNDZILUK MALI Jedna od u !ica-čaršija II sastavu stare čaršije. Razvijena Gazi Hrusrev-hegove na zapadu 1: M'I.Ildželita na istoku.
SaobraćajlJ1li.ca
između

se razvila još II prvoj pok>vini 16. Vijeka u okv:iru Ga2li HUlSXev-begove mahale, čiji je centrur bila današnja Gazi H usrevbego va džamija -iz 1530. ,g odine. Bila je oduvijek sastavni dio i organskU li. sadržaj em KujundžHuka, koako se do 1900. 1 9oclilne zvala današnja Gazi Husrev-begova ulica. U !Obje l1;e ulice od početka do d anas r ade zlatari, illi, kaJrQ se ,tu:rskian li.tmenom zovu, kujundžije, .p a u pravo otud i naziv obje ove .ulice Kujundžilu.k, od kojih se ova ik<raća .kasnije prorzva·la Mali kujundžiluk. Kujund~ijsk:;i' ·zanat bilo je 1ako razvtijen II gradu, a njime su se I b"cwili najvećim dijelom musti:m:ani, ali jednim, manjim dijel-om i hr".išćani. U drugoj polovini 18. viljclc.a Ill. ·k<ujundžijsk<om esnafu, II ikoji su spadati još časov..ničart te aalduzdžije !i haš.rmedžije, b.ilo je preko 200 majstora, kalfi i šegpta. Osnovna r ujundžijska s1Jruka, k zlata'r ski zanat, ~ danas se lijepo odvija u Sarajevu u dućanima upravo u te dvije ulIce, gdje je i prije bio.
1900. godill1e ova je !Ulica lli.la u sasta·vu dotadašnje Kujund2iluk ulice, a tada je nastalo .razdvajiainje: ma1llČ11a ulica dobila je .ime Vel:ilk.i kuj UiJ1.džiluk, a ova je postala 'PO prVi put samostalna ulica i pr·ozvala se imenom Mali ktLjundžiluk, Ikoje -otada pa sve do danas

no

nosi bez !izmjene.

~ULINA

BANA

Ulica u sjevernom području starog dijela grada. POOi..nje od K ozaračke i 'Vlodi na sjeverdtstok d o U lice M!iJ:.kia JQvanovića u blizini Sumbul-l-esme. Ulica se Il'azvila j'Oš u 16. vti;jeJc.u u mahaJ.ri. .koja se ziVala Mula Arap-atik, Arabi-atik Hi, kako ju je narod izgovarao, Mula Arapova mahata. Po imenu te mahale 'll panijem tursloom periodu zvala se i sama ulica Mula Arapov sokak. To lime nastakI 1e u prvoj polovini 16. vijeka po u čenom čovjeku Mula Muhamedu, looji je 'u toj ulici ,osnovao džamilju, a :kiojeg je lIlarod zvao Arapom, vjerovatno po njegovu porijekIru.. I NaziJv arik (»"s1aTi« ) .doda.t je Jtasnilje, ,aLi također u 16. Vijeku, kad j e jedan drugoi Arap !SagradilO džamiju u danMnjoj Ulici H riste Boteva.
228

U .prošlom vijek!u, pnije ok!upacilje 1878. ulica je bila razdi jeljena II dV'i~e .sam'osta lne jed!mi.ce s pose'bIfun itmenima. Dlon:ica od. ~ozarečke do F\:lžegijine .zvala se Kaukčijin sokak, po 'l1ek>ome članu stare sarajevske porodice Ktaukćija, k!oj~ je tu imao ponod.i.ćou ,kuću, a preostala dionica nosila I ime K1"avji sokak, sig.umo po JbOme što je to II svoje je vl'ijemc I o 'i. put kojim su se ganile na ispašu &-8IVe iz pojedinih doW ma6mstava toga drijela gra·da. Još 1868. godine navodi se u ·popisu sbanovništva Sarajeva pdimenice ii vUše čobana, .tto znači d a je bilo i domaće mar ve, .loojoj j e potrebna .ispaša, pa je tak'Va etimologija naziva toga sokaka sasvim l ()gtčna. U austrougarskom per.iodu slwbeni lOO2:iN za obje ·te dionice -bio je A1"abi atak, ali je narod tu ulicu (obje dionice) zvao svojim imeno m Kau kčina ulica. Ovo josljoonje ime, držim, ne treba ·vezati za poznatog borca protiv olaupacionih četa 1878. Abdu1ah-eien·diju Kaukčiju s jednost3lWlOg razloga, što to ime nije m ogla d.ozvoli'ti ok upaciana uprav a. Dan ašnje trne ulica j e dobila zastlaxe JugoslSIVije, rupravo 1931. godine, .a dat o je po imenu bosanskiog bana Kulina, ·koji je bio prvi domaći vladar i ban ovao od. 1180. do 1204. Bila je drugo vremena tl narodu živa tradticija o banu KWimu kao dobrom vlad<llru.

K UMANOVSKA

UlJ.ca u Novom SooClljeVtl, razvijena neposredno .ispod. brase normalne pruge Samac - Sarajevo. Saobraćajnica j e u potpunosti nastala u pr-vom decenij u ·ovoga. vijeka, kad i većina uli.ca lU onome kraju, i tl a.us"brougarskom 'periodu i kasnije nosila I pr]va-emenu !Oznaku slova ...C«. je Tek. pred ,popis stanovništva 1931. godine dato jQj je današnje ime Kumanovska po gradu K,umanovu u sjevennoj Makedonijli. Za v·nijeme okupacije 1941-1945. ulica je nosila ime Baki1"- bega Tuzhća, posjednika d .poHtičara 'iz Tuzle (Tuzla, 186a-IgI0). Ova u1ica danas praktilln.o ii. ne postoj'i ika>o sadbJ:1aćaj ni.ca, 'jer joj je trasa /U:ništena d zauzeta !izgra dnjom nmma]ne pruge 1947. godine, a posebno izg:radnjom kolosijeka prema lONo-teretmoj stanici, koj"i su postavlJeni Uipravo trasom ove ulice. Tek su ostale jedna ih dvije Ikuće koje su ·samo vještačiki i lohi'lježene Imenom stare ulice.

KUMROVACKA
Ulii.C3 u mlSE'l ju H na:m o-&do. Razvijena o)zmeđu željezničke pruge i Rrirjedorske oulice ,)la jU2moj sflrarn od pruge. Rijetke kućice u rtoj I\l]±ci postojale su li. prije drugog s vjets~og

rata.
Status ulice .saobraćajn:ica je dobiloa odmah .poslije Qsiobođenj a i prozvala se H1"usno VIII. Današnje me po K uml'O'Vcu II Hrvatsk·oj, rodnom mjestu m aršala Tita, ulica j e d obila 7. oktobra 1960.
22.

KUNDURDZILUK Ulica II 'Čavšiji, i salma imala status čairšije. Bo.qilnje !Od Utice Jugoslovenske lDat'l odne armije i v:odi II .pra'veu istaka do Abadžiluka, i zvodeći južnom s tranom Brusa .bezistana. ULica de postojala još Icr-3Jjem 16. stoljeća . Sve do iza polovtine p.l'Ošlog vij eka :tu .su JjUe dl/l'j e zasebne iiarsije: Tarakčijska {Cešljarska) II zaJpadnoj polovini te Nalčadžijska (za li!zradu potkova) II i stočnoj dionici. God1ne 1865. počeli su lU tim dvjema čaršnjama 'Otv,a rati 'radnje sasvim novi lObrbnici - kundurdžije ili cipelari, .zanatlije kožne obuće eVl1Opskog lwoja, ikoja je ·bila rpo1lrebna (ll prvome redu za n ovu, r egularnu twrs.ku .vojsku, ,utemel'j enu 1864. godine. Taj zam.at donijeli su ovam o iz Carigrada rt:rojica domaćih lj udi, a njim a su se potom pridružili i dpelari iz DaJmacije, pa jedoni i drugi, kao i njihovi šegrti, kasnij e kalfe :il ma'jsbori, počeLi su 'Q1;lv&'RbiJ d a.ljnje đućall1e II sta!rim dvjema čaršijama. ~ime Se stara djelatnost potisnula, a ulica je dobila movi sadržaj i pl'ozvala se današnjlim limenom upr'a'Vo ipO toj [lovoj djelatnosti. 8rema ,tome, na,ziv uHce datiJra najr anije !iz 1865. godine. Do danas nUje m:.ijenjan. Kunduroži1uk lUlica kao g.rađevna jedi:nica i kao kundurii;jska ča ršija II potpunosti je stl1arlaI.a u onom veli;kom požaru ovog d ijela grada 8. avgusta 1879. godine. Tada je I estalo i sta'rih d ućana li. samih n obrtnika k'Ull1dU11d2Jija u toj 'čaršiji, a na Il1j,ihovo m jesto dođoše ev-vopski koncipirone gradnje ti 'Vi;šekatnice, koj e liče v~e skladiš tima ·n egoli čaršijsk!i,m jedinicama.
LIT.: A.
Bejtić,

Kundurdžiluk,

Oslobođenje,

XXI1 / 1966, br. 6410 (8. 4),9.

KUPREŠKA
Ullica južno od nasel ja ".Slobodan P clndip SeLjo« (G1"baV'i.ca II). POOiJnje .od Din arske i vodi II pravcu juga ,i jUgoQstoka II za,vojdma do iz'nad potoka '1 željezničkog mosta, gdje završava kao slijepa ulica. Sa.obraćajnica je lU potpunos1i nastala poslij e oslobođenja, kad je d obila 1 status ulice pod. imenom Radničko naselje Novo ll. Da'našnje ti.me po mjestu Kupresu u zapadnoj Bosni uvedeno je 7. oktobra 1960.

K URTIN SOKAK

Ulica pod Trebevićem . Počinje ,od Bistričkog pataka na w hu U lice BjejaViice i vodi u d va lrnaka, lijevi u pravCu sjeveroistoka do Okirugle, a desni II pr avcu jugoistoka do gornje dionice Ulice Mesuda vemid žića (prijašnji Begovac). Ova uJica bila 'je d o .okupacije 1878. put koji je povezivao druge, naseljene 's okake. Tek poslije 1878. i!Zrasla 1e ill ulicu izg- adnjom pr vJh r k ućica na tome putu i ušla u sastav Uli ce Begovac. Godine 1915. postala
230

je samostalna ulllca i po prvi put dobila d anašnje ~me Kurtin sokaT:.. Naziv ulice dat je !PO nekQme čl anu starije sarajevske muslimanske porodice Kurto, .koj a je potk'l'aj turskog perioda imala uz navedeni 'Put bašču i šlj ivik, a poslije 1878. godine sazidala tu i lwću, čime Se i počeo dotadašnju. put fOlmrati u naseljenu jedin!icu sa 5tMusom ulice. Naziv se nije do danas fJn'i jenjao, ako se d2uzmu austrougarski popisi, u k ojima se krivo navodi na~prije kao Kunn sokak., a 'OIlda
KuHn sok.ak,

LAJOSA KOSUTA
Ulica u \Sjevernom području sta rog dijela gl1ada, !ispod Bjelava. Razvijena d2medu Neman j, ne i Duv.a..njske. i Ulica se razvJIa Ikao sokak još u 16. V'ijeku rtl sasta·v u Mahale Anuagandži Sinana, koja Se u ·n arodu zvala kraćim imenom Armaganuša. Sve do 1931. godine u1rioa je nosila ime mahale i zvala se Armaganuša. Te godine dato joj je novo 'ime Bana Jelačića, po hrvatsko-dalmatinSko-slovenskom banu, grofu Josipu Jelačiću (1801-1 859), koj'i je ostao rpoznat po neuspjelom pohodu protiv Madžarske (848). Današnje lime dato je u Lici 8. j una 1948. ikao suprotnost onom prijašn jem, po madžarskom državniku Lajošu KoOŠUtu (1802-1894), savremenik-u bana Jelači ća, kojri je do smrti ostao vjeran svome an tiaustrijsk'01n i slobodolj ubivom stanovništvu i koji je kao takav postao simbol madžal'Ske b orbe za slobodu d nez3!v,j.snos t.

LASICKA CESTA
Ulica u Hl1asnidi. Počinje od 'J1r!avmčke ulice kod por ta-nice Fabrike m{)oora pa 'Vodi rpored ograde te F abrike i <ialje ikroz glavninu naseljenog mjesta Lasica i prOO.užava još sve do područja Igmana, obuhvatajući kuće u Lasici, koje nisu uklj učen e u druge ulice. Ovdje Se radi j oš I{) starom srednjevjeJrovnom putu , iz .kojeg vremena potječe i naseobina, nekadašnj e ,s elo Lasica, kroz koj e .ovaj put vodr ti 'PO k ojem je danas kao u li ca i dobio lime. Status ulice i 'ovo današnje ime saobracajn ica je dobila 20. decembra 1960. Izbor dmena j e dobar, jer je to još jedini trajan i ZIV) ddkumenat koj i 'Sjeća na staro selo Las.i.cu, ikoje se 'i ikao t~p naselja II po imenu sve viAe gubi li pretvara u cjelinu m odernog -naselja Hrasnice. Spominje se još 1455. kao selo sa sedam ku ća poreskdh obveznika.
-bega IZVORI i LIT. : H. Sabanović, Bosansko krajište, 201. Isti, K ra jište l saI sh akovića, 16. S. i V . Trlfkovi ć, Sara jevska okolina, 147-149.
231

LENJINOVA
Ulica II
bačk e

naselju G l'ba·vica 1. POČinje .od Zaglrenaspram Tnn ::nliske pa vodi II pravcu zapada, pObom zaokreće na

iIloy.<Wzgrađenom

jug, pa na :istok, ~ ponov;o Ii2lvo~ II Zagreba6lru, samo liz s uprot nog pravca i lIla mjesbu L dje Zagrebačka produžuje, odnosno zaok,reće za g Vraoa. Sao.bracajnica je II potpunosti ['.Zgrađena poslije oolobođenja, do 1958. godine, Ipničem·u je rprva IPOloWna ulice (smjer istok - zapad) položena Itrasom starog puta i ulice Grbavica. Na;z.i!V te staliije ulice, odnosno 'Puta, .nastao je po ~menu či.ttatV'Og MOg ,} waja kroz '1«:>J:i vodi, a ~ lLme nema Iveze sa Il'ječi com ponorn.ioom Kn:-,ba,vioom II lJici i sa doseljeniaitma tiJZ Like, ka.ko sam do sada mislio ti. pisao . U stvari, ime je stavije od oslobođenja Ilike, 'jer se javlja kao konkret an toponritm onoga kraja još II 16. 'v.ijeku pa i 1682. godine. Prema tillne, historijski etimon lt oga značajnog limena tLeba tražiti sasvim na drugoj strani. Status lUlice i današnje ime ubilCa je dobila odmah po izgradn ji PrVtih diontiJca. Naziv je dat 'll spomen na V ladimira Hjiča Lenjina (1870-1924) , p oznatog ·nuskog m arksistu, ,r evolucionara i osnivača sovjetske države.
LIT.: V. Skarić, Srpski pravoslavn i narod i crkva, 150, dokumenat iz 1682, gdje se među priložnicima Staroj crkvi navodi i .. Mihailo s Grbavice«. - S. i V . Trifković, Sarajevska okolina, 10, 97-102 (o Grbavici kao selu). A. Be;tić, P orijeklo naziva Grbavica, Oslobođenje, XXII{1966. hr. 6324 (14.1) ,9. - S iđžil 1554-57, str. 157. (prvi spomen Grbavice).

LEZE f'ERERE U1k.-e Abdulah-efendride K aukči,je oo 'Ulice Vuka Kau~ad~jća, presiijecajući Ulicu H ajd-uk-Veljka. Saob raćajnica se razvila dosta rano ·u tmsloom periodu kao sokak Mahale Haseći - hatun ili Za banjom na zapadu :te Buzadži hadži-Hasa ?l.ovu .ili Defterdarinu na istoku, II k,ojoj se nalazila i gl'a·v:l1Iina t e 'ULice. Prid'8Šnje ime ulri:ce bilo je PotokHnica, a lIla3ta,l o je po Mulića potoku Ikoji je tekao ot·vorenim .koritom pravcem današnje Ulice Hajd uk-Veljka li na koj~ se OVla ·ultica neposredno v~a la. U .popisu stanovništva grada 1867- 68. POVU 'U1icu, u :kojoj je tada bilo sveg.a osam kućnih b rojeva, s.retamo pod ~kti.m limenom Dere-sokak, što znači Potok-sokak, a to nilje n išta drugo nego loš prdjevOO .narodnog imena Potoklinica. Današnji naziv uveden je 15. decembm 1959. Ime 'čuva spomen na predratnog ,naprednog ·sa.Ta je'VSkog .metalskJog ,r adnika Eliezera Pereru L ezu. rSta:rojug-CIS}Qvenskli. lI"ežim uhapsio ga ponoVIO uoči same k!apitulaci.je, aprila 1941. Nijemci su ga ti. Illa:§l'i u zatvoru te među prvim poslali u log.or, gdje je i završio žiy;ot iffiučeničkQm smrću iste, 1941. godine. Bio je .načitan bo11e nego meki lin telekbualac, brz u jeziku ·i u akciji. Još 1934. bio je ,član Mjesnog komiteta SKOJ-a, koji je fonni232
ULica u središ!1ljem
području

s"banog djlj ela ,grada. Razvijena

oo

ran kraj em .j'llla te ~.od.ine. Rred Ok,ružn~m sudom <tl Sar aj evu bilo mu je .suđenje 9. 9. 1940. zbog lTastluranja letak'a Mjesnog komiteta K P, ali je ·u nedoota'tklu dokaza oslobođen kr:irvnje. Izgradnjom sbambene višek~tJ)tce 1964. godiine II H ajduk-Veljk·ovoj, !ispred k<oje umca izvodi sa o.s1JoČTle stMne .k.roz kućni 'p asaž, krak ove ulice ·na zapadnoj strani, od. H ajduk-Veljk ove do Ulice Vuka KaradŽlića ,postao je soobro.ćajn<l od~jen.
radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 58, 73. SKOJ-a, Sjećanja Rate D ugonjića, Oslobođenje,

LIT. : Eliezer Perera-Lezo, Spomenica Jevreja, 311-312. - Hronoiogija Rato Dugonji-č, Pet decenija

XXVI/ 1969, broj od 6. I D, 5

(nastavak 2).

LIČKA

Ulica u blizini. lijeve obale Mil.j aoke, ispod Hr.asna. Počinje od Hrasn:ičk e ,uliice >te vodi najpr ije na istok, <čl potom il1a . ug. j UNca se ,razvila il1među dV18 poslij ednja tfa>ta. P r vu put dobila je ime u dana·š njem Obliku , a ujedn<l i sm1Ius ulice 1931. I odine. g Ime je d~to 'PO L ici, pokr ajini u jugozapadnom ·d.ijelu Hrva tske. između velebita. Plješivice, Male i Velike K apele. Na z~v u1tice · j· e se do ·da:nas m i~e-nja'o . nj

LIPE Ulica na Jcr-ajnjoj j užnoj pernferiji .grada, IPOd .samim Trebevićem . "Vodi oo Brajk<wca do Komaltiina. K ao p ut pootoj'a la je i u strutije doba u pod:ručju KQma-tin mahale, k 'oj a se tu javlja još poče·tk,om 16. vijeka, 'a kao I.izgJ'a đena sa-obraćajni'ea uQ.vijeg je datuma, jer konfi:guxa oJ:on1 I'IJ.slov~ ti ·da ljina od cenbra I rad a nisu b ili povoljni da se tu ira~vti'j e izgradnja tillo kakVlih g objekata. Pil've kuće nikle su tlu PI1ed -prva svjeIJski 'r at, a .sa obra-ćajnlica je dobila status 'Ulice ·tek 1921. godine. Tada joj je ii dato d anašnj e im e. NaZJiv ulice je tu zatečeni toponim, nastao po !i!menu !istoimene vegebao.ije na istoj ,osnO'V'i ka;o što je drugi toponim. na suprotnoj strani Saraj eva Hrastovi nastao po Jmenu ·v egetacij e -druge vrste. Danas u tome !kraju nema lipa. NaziJV .uli.ce nije se do -danas mijenjao.

LIVANJ SK A U hica na Koševskom bI"d u. Po6.Lrnje ,od Ulice Ju.ld('eve, na samome njenom prev<oju na Koševs'kom brdu, i vodi na jugozapad. u pravcu Crnoga vrha, gdje zaV>l'Šava ti ledini, jer trasa n ije dalje provedena.
233

· Ulica se počela razv·itla-b za v.rJjeme stare Jugoslavije .izgradnjom i prvih \o·bjek-a.ta. J1ače se počela naselja,vati .tek ·pJtiJje desetak: godina, a izgradnja se ri. danas nastalVlij a -od Injene zavffšrrice pa dalje prema jugozapadu. Današnja dužina iZlnosi. svega o()ko 165 m. Ime ulica nosi po .gr.adu L iv nu u zapadnoj Bosni. St~tlliS ulice ~ bo I me saobr.aćajni.c;i j e da.t o 24. jula 1962. J

LOVCENSKA
Ulica 'u opodr;učju Velešića. Počinje neposredno ispod Ciglane O()d samog 'Platoa Zelje2lničke stani-ce Sarajevo Novo ti. vodi. u pravcu sjeveroistoka do današnje Jukića ulice pri samom Sušica 'POtoku zaobilazeći pnije toga lU velikom luku sjevernom stra-noon I ompleks objekata. k Saobrać aj mc~ je postojala još u .auswougarskom !periodu, aLi nij~ bHa naseljena, a vezu sa gradom imala je .na Kr:a.nJčevićevu, 'IDoj'a je išla pt-ek:.o današnjeg platoa 2eljezni"čke stan·ice. Status uliice i današnje i me ulica je dobila 7. 'okitobra 1960. Naziv je dat 'Po pomaMj ernogorskQj plamni Lovćan.u, .ko ju ·k:,rul\i .kao crk\o1ica - Njegošev mauzolej. U .godinama poslije oslobođenja .i2wšena je i devlijacija trase ove ulice sj evennam stranom navedenog kompleksa Qbjekata prti. samom kraju saobraćaj nice.

LUBINA

k ačke

Ulica 'na VJl"atniJt.u. Počin'je u Ulici Vffabnik-mejdtan iznad šoiroIka-lli-kule, a završava se II Uliai Mustafe Đovadžije, pored dž,"':t.-

mij e. Ulica se razvila najkasnije u 16. vijeku kao sokak u Mahali TO~ pal hadži-Ejnehana k oju je zasnovao <prije 1528. godine T.opal hadži-Ejnehan, -dizdar (kaštelan) tvrđave Hodidjeda iznad sastavaka Paljanske i Mokranjske Mi1jacke, izgr.adnjom one današnje džamij e na uglu ulica Lu bine li. Mustafe Dov~dŽiije . Današnji .na2liv ulice je staro n aaxxl.no ime 'DQpa1 hadži-Ejnehanove mahaJe, kQja se mnogo kasnije pl10zvala Lubina mahala. NoSilac lIlaai;va ii. mahale i -u~ice jeste hadži Ahmed Lubo, čije ime koao nosioca naziva upravo te mahale InalaMm po ,prv~ put u poznatim IjzvrOIima u jednom .obračunu Skender-pašina vakufa iz 1799. god~ne. Bez dkakve sumnje .ovdje se radi o hlčnosti koja je izvršila obnovu stare Topal hadži-Ej nehanove džamije, jer u .konk1'etnom s.lučaju jedino to može h iti uzročna veza za mativ mahale .nj egov.i.m imenom, što nam, uootalom, potwđuju i analQgije .na d rugim mjestima. Samo se ·tačno ne zna .kad tle izvršena ta o bnova, odnosno kad je živio navedeni hadži Ahmed Lubo pa da 'po tome utvr.di!mo i otkiad datira današnji naziv
234

mahale, odnosno ulice. Najvjerovatnije je da je to bilo .neposredno poslije onog katastrofalnog požara gxada 1697, II 'kojem je stradala, zna se pouzdano, J ova džamija. ToO je najkasniji datum kad je mogla biti izvršena obnova džamij e Ikoja je dovela i do promjene naz.i:va mahale, odnosn o imena ulice. Prema tome, današnji lI1aziv ove ulice potječe najkasnije az prvih godina ]8. vijek!a.
IZVORI : S. Kemura,
~arajevske

džamije, 231 (\fakufski

obračun).

LUKAVICKA CESTA n UUoa.-drum I a južnoj perifertiji gooda, oza VJraca li. nadomak Lukavice. Počinje od mjesta gdje <se iza Vrraca završava Z agX'ebačka. a ala Jije\o'U strMU počinje .put za 'I'rebevk. Til'asa Luka\lličke ceste ·od te tačke odVija se na SUPl101mU, zapadnu stranu (pr Woda'l'l produžetJak puta sa Trebevi:6a) ~ v;OOi II rpravcu naselja Luk.avice. Saobraćujnica je postojala lU turskom i austr ouza:rsk.om periodu kao vangradski put. Moderni!2.lilrana je i 'w-eđen a za savremeni. kolski saobraćaj prije desetak godina, kad je ti dobila današnje ime (p06lije ]960). Naziv je dat 1>0 kraju Lukavici. prema1rojem v:Odi, a Jeoji je u posljednjih desetak god.ina izrastao u jake> industrij sko naselje ... Energoinvesta... Lukav.ioa je, inače, toponiim k-oj.i obuhvata pr.ilično veliko IXXiručje ~ ){lojli je po tome, po svoj prilici, identičan sa srednjovjekovnom župom d rane>m turskom nahiJom Tilava. O sta.r.osti ovog kraja li same saobra Ć8jnice, k<>ju obrađujem. govori, med u asta l.im. i vanredno zn ačajna nekropola idhšana iz 15. v.ijeloa kao izravan likovni nastavak stećaka uz samu ovu ulicu. Le>k:alitet te Inekropole zove se Turbe, .po nekome turbetu, koje je tu postojalo do nedavno. Na starijim specijalnim kartama taj lokalitet ubiljE"'len je pod imenom ..Han-turbe.... šbo kazuje da je tu bio i han kaD konačište putnika i kiridžija koji su se kretali upravo oV'Om saobraćaj nicom.
LIT.: Dr Mihovil Mandić, Postanak Sarajeva, NaTodna stuTina, sv. 14 , Zagreb, 1929, 8. - H. S'abanović, Bosansko kraj ište, str. 199-200. - S. i V.
TT ifkov ić,

Sarajevska okolina, lO, 29, 61, 91 , 11 5-1l 8, 125, 143.

LULEDZINA Ulica u istočnom dijelu IStare čaršije. Počinje od. Ulice Kazandžiluk pa vodi najprije na sjevel' li pretvara se u :relativno ~.i:rok krug, mal/i trg, sa !koojeg poOOm Wiokreće prema isooku li izvodi u Ulicu DamIa Ilića. Jedan kPak izvodi 'i na suprotnu ·s tra.nu. na Baščarši·j u. Ulica se razvila u 16. vijeku ·na zemljištu Gazi Isa-begova vakuCa, k_je je zavje.štano za njegove zadužbine još 1462. godirne. U 18. v.ijeku,
'35

a vjerovatno i ranije bila je <to čal'Ši.lj a u sas6<wu KoatzandžHuka. U nJOJ ~u -se kavalIi -posebni kaza'lldžirjski proi;zvodi, tilbniai, pa ..se po nome tada zvala lbrikčijska čaTšija. Nekako u isbo vnijerne, a pogotovo kasnIije, ča.Dšij-a se zov.e i OpTkanj, .i ru s;;rstav.u te ulice pod tim ime'IlOIIl Ibila je J današnja Uliica Danila Ilića. U austrougarskom wemenu Q'VU ulicu sretarno ll1ajpnije pod Umeno.rn OpTkanjski mejdan, a od 1900. oove se OpTkanj, !izuzimajući 1917, kad se bilježi u 1eZi'Čl1o.m .obliku Oprkanje, Poslije 1918. ulica gubi ime i fUlazi II sustav Kazandžilu'ka. God ine 1931. nastala je nova izmjena, II kojoj je današnja uLica podijeljena ·u dvJde dionice ka(l samostalne 'Ulice: centralni mali trg dobio j e naZN Mali kaz:andžituk, a saobraćajnica zapad-istok (od. Baščarš i je do Danila Ilića ulice) ·prozvala se današnjim im-.mom Lutedži1UL U o noj jedinoj jedndkatnici II 'Ovoj ulici b.iIla je ·od da vnilna šegrtska IŠkola (mek!teb) . 'Du dns1liwciju, a vjerova'm o i saunu zgradu osnovao je 1783. lkaozandžirja had21i Osman Had2iimuha·remović, kojli: je radiio u ·toj ili u sUlsjechmj ča:rš ijii . Skola je ;radma sve do 1912. godilne. Posljednji ruči-telj ·u ,toj škoLi b io je hadži Hafiz Mustafa Muhić, zvani Lu.ledžija, IDOjli: je nadimak dobio po tome što se u mlađim godinama

bavio pr.aNJjenjem lule. za duha'n. Eto, po tome uč~telju Luledž.ij i prozvala se 'ova Ulica . Umro je 1917. godine 'li oko B3-oj ,god.i!noi života, Prije toga bio je učiLelj u tmi sarajev..skla mekteba, Slovio je kao hafiz i ~'U'ven ka1i'graf.
LIT.: S. M. TTaljić, Sarajevski grad Vratnik, 49 (biografski podaci o Luledžiji). - H. Mehmed Handžić i h. hafi.z Smail Fazlić , Pamćenje Ku r'ana napamet (hifz) j hafizi u Sarajevu od 1878. do danas, Sarajevo, 1943, 8 (o Lu-

ledžiji, životopis).

LU2A NSK[ P UT

Ultica na Illdiri,. Počinje od sastavka ulice Blai ujs}{ji drum ~ Obale Og.njena I ce te vodi rpo:r:ed zga-ade Skupštine o pštline I1idža li pra vcu M zapada sve do Aleje I proleterrske brigade. K!ao 'Pu t sa obraćaj'Ilica }XlstQjlj od sta:rina. Voodi k.J.10Z naselj€' Lu.žani, odakle uli'di i ime . Status ulice oi današnje me saobmćajnioa je diObila 20. decembra 1960. Naselje Lužani jeste, II stvaJ1i, srednjovjekovno selo istoga imena, koje je obuhvata'lo današnju Iliidžu, odnosno l raj oko termal.nih !Vrela. k To je i prJjašnje, srednjovjekiOvno ~me Il!idže. N.avodi 'Se po .prva poznati put 1455. ik ao .\Ji'm;;rrsko selo 'posade tvrđave Hodidjeda, a lU jednom sliiČnom IlzvorU (katastarski defterii) ii;z 1542. i!zričito se ,kaže da se selo Lužani dmng.im imenom rove Ilidža.
LIT.: H. Sa banović, Bosansko krajište, 205. - Isti, K rajište Isa-bega I shakovića, 60. S. i V. TTifković, Sarajevska okolina, 160-162. - A. Bejtić , Ilidža ili Lužani, Oslobođenje, XXII j 1966, br. 6444 (14. 5), 6.
236

WUBWANSKA Ulica II nOvdjem dtjelu grada, na ,}ijev,oj stJrtau1i Miljacke, neposredno ispred Kovačića li Grbavice. Počinje od Zagrebačke 'kod mosta Vrbanje pa v.odi II jugozapadnom pravcu do iznad želje:zmičke pruge. Uli1Ca je ,položena tvasom starog puta 'k oji je lV·odio i~ doline Miljacke !prema padiinama TrebeVliĆ3 . Počela se izglrađivaoti 'tek pred prvi svjetski rat k~loO ulica individualnih 'Objekata i vila ondašnjih austroug,aI'S'kih činovJlli.ka, koj i su II tu svrhu koristili kredi<te ikl()d banke. Taj staai .put, a po n j emu 'Onda i prva ullka kao naseljena saobracajnica zvala se imenom Satorija (na drug.om ·slogu uzlaroi akcenat), koje u etiJmolo.!\kom pogledu predstalvlja zaglanetku. To lime ulica je nosila do 1919. 'l$ocJ.i!ne, a tada joj je dat uanašnji naa::~v LjubLjanska po imenu I lav:nog grada Slovenige, a ina zauzimanje 'Više stail10vnika te g ulice, među Joojima je Mio li nekoli,k,o Slovenaca. Naziv se ni~je do I anas rrilijenjaQ. d

MAGLAJSKA

Kratka ulica u marimdvorskom predjelu grada, f'azvi~ena između Gundu1ićeve i Brankove li neposrednoj blizinli Ulice Turhan-ija, čiji je i logičan produžetak Ulica je nastala u .twrskom .periodu i sve do 1878 . bila .s astavni dJo Tu.rhani.j a uLice (vidi' tamo). GOOi!ne 1900. izdvoje'l13 I e II samostalnu saobraćajnicu I j pod novim ffi1enom Majmunova, a to !:ime nije nastalo ni po ka:kVi()m majmunu, kako tum ači Kosta Mandlić, nego po cigans~oj porodici Majmun, odnosno Majmu.novića, kojli s u doista žilvjeli u toj u lici, r od ikojih se u a popisu stanovništva 1868. godine na:v:ode .tu dvoj ica braće, Nuka i MU3ta:fa, Sinovi Hasanovi, obadvojIica arabadžije. Navedene, 1900. gQdine, službeno time ulice dato j e 'PO n arodnom rna-zivu daka, a taj rn32Jiv nastao ·j e po nekom č}a:nu navedene pooodhce Majmuna, koji je bi:o ugledna ličnost u ulici, vjerova1Jn.o i -muhta'l" čitave, inače skoro II cijelosti ciganske mahale. Današnji ll1·azOi.rv Maglajska potisnuo je staro lime MajmunoV13 1931, a nastao je po g.rad'U Maglaj-u na Ilii.jed Bosni, narvodino Illa molbu birača te ulice: žali1ri. se opštini na staro ime, smatrali I a I r dnim. g pog, Naziv se nije do danas rnjjenjoo.

MAGRJBIJA Ulica ti marindvorsk-om predjelu grada. Poc'inje od Ulice maršala Tita li vodi na sjever pored is.tailffiene džamije te zawšalva II Ulici Kranj 237

ispred Vojne bolnice. Neposredno kod džamije prima jedan krak i sa zapadne stt;a:ne !iz .pravca Ulice Sla,više Vajnera Ciče. Saobraćajni.ca se razval a j.oš 'll 16. vijeku kao centrn.ITlli sokak u Mahali Sejh Magribi, ikoja se II narodu zvala obii!nim imenom Magribija. l(il"1ak prema TItovoj ulici nastao je, upra· o prosiječen mnogD kasnije, v poslije 1882. • godine. To ime došlo je po imenu osnivača tamošnje džamije, ikoji je ovdje živio lU 16. vijeku i -osnovao spomenutu džamij u prije 1565. godine, a posli.je 1528. godine, kad je mije bilo u tadašnjem popisu saraj evskJih džamij a i mahala . Magribija nije prezime, nego oznaka geografskog IXlrijekla, pa znači Magripčanin, tj. čovjek .rodom, porijeklom iz Magriba, a to je arapski geografski .pojam za zemlje sjever.n e Afrike koje su sačinj avale zapadni dio (arap. magrib = zapad) arapskog carstva tj. 'Ilunis, Alžir i Maroko. Eto, po tome Magripčaninu nepoznatog imena, ko'i je, inače, ovamo došao ,kao šejh iz d a..Ieke afričke zemlje, prozvala se još 'u 16. vijeku najprije n jegova džamija, a potom mahala, pa najposlije i današnja u lica, koja to im e nosi već 400 godina. Sama mahala, il.1 kojoj je ova ulica bila sokak, potkraj tu:rskog perioda (popis 'IDahala a'Z 1874-5) nosila je :ime Gornja hiseta.
LIT.: Ulice Magribija i Dolina, Zadružni grasnik, XIIj 1938, Sarajevo, br. 15 (21. 8), 2-3.

čevića,

MAHMUTA BUŠATLIJE
Ulica u srednjem dijelu grada. Po či-nje u T.i·tov:oj i vođina. sjever do Mejtaša. Sve do v.remena stare Jugosl avije bio je to samo 'Put uz korito potoka Buka, na čijem j e nonjem di~€"lu g odine 1931. sagra đ ena palat.:l ondašnje Hirpotekame, a d anas Narodne banke pr ema .projektima arhiteklata Zlokovi6a ti. Petl1O vJČa. Sao:br.aća.jnica je J"egulisana i uređena 192e-29. g.odine. Godiine 1931. dobila je status ulice a pr\110 ime Dah-M· tinska. Nazi,v je ostaQ u upotrebi bez .izmjene sve ·do 1966. godine 0.:1luk.om Skupštine opštine Centar Sarajevo 10. juna 1966. godine ulici je dato današnj e !ime u znak pijeteta prema predratnom beogradskom studentu, -revQludi"<maru i nal'Odnom heroju Mahmutu Bušat[iji (rođen u Bugojnu 1914) koji jc 'll godinama 'Pred irat oi p1'"Vih mjeseci Irata borav.i;o i Hegalno radio na ,organiZlova.nju ,naprednih snaga II Bosni i Hercegovini, osobito nl Sarajevu. Ranjen od vlastite bombe ru nenadanom susretu i -o.kTšaju sa u stašama na putu za Majev.icu oktobra 1941. kod Gornje Tuzle; uhvaćen je i .odnesen u Tuzlu, gdje je ubrzo, posHje strah ovitih mučenja, i prem1nu o u zatvoru. Za nal'od.nog heroja pr:oglašen je 16. 7. 1945. LIT.: M. Satra, Naši herOji, 102. Zbornik narodnih heroj a, 113. _
Budo Bušattija, Mahmut Bušatlija, Almanah·kalendar Mustimanskog kul· turnog društva H-Pr eporod«, Sarajevo, 1946, 139-140.

MAHMUTQVAC
Jedna od perifernih <ulica ispod T.rebeviCa. Razvijena od Okrugle du iza Paja, lU bespuću k.rševitih p.adina Trebevića. Ulica je kao običan 'Put stara, a razvila se II nekadašnjQj perirernoj mahali Paje, čiji je centa.r bila džamija Hitri Sulejman, građena, prema lPOdaaima S. Kemure. još 1578. Rrema jednom i21Voru iz 1874- 5. mahala, II kojoj se nala:zii.la ta ulica , zvala se i imenom Begovac. Mahmutovac je ~e lok aLiteta doO kojee vodi ta u lica, a po tome toponimu prozvala se potom i ova -ulica. NaZ'iv je nastao, razumije se, po nekome Mahmutu, koji je, zna se sig,UlrnO, živio II turskiom peniodu i koji se, prema tradiciji, doseLio !iz HercegovJne, dobio tu erarno zemljište i na njemu zasnovao malo .i rrnanje s kućom. Ta ista tradicija kazuje i to kak.o su 's e 's tUm Mahmutom doselile još dvije-trS hcrcegQvačke porodice, a onda se li Saraj 1i~e ,počel e rtu nasbanj~vati, naI1Očito

samostalne uli ce i. da našnje ime 1900. godine. FTije toga bila je u sastavu Paje umce.

početkom austrougarskog 1lcdo:ia. Saobraća.j n ica je dobila status

MAJDANSKA mica u naselju ,..Pavle Goran;in« (bivše Sv.rakino Selo). Počinje od Prvomajske kao gla.vna saobraĆ3jn.ica !kroz naselje ondje gdje iz suprotne stanne dovodi Partizanska ulica, pa vodi u pravcu sjevera prema polju. Saobraćaj nica li kao ulica i kao stambena jedinica u potpunosti je nastala poslije oslobođenja od starog ~ješačkog puta. Status 'tI1!ice i današnje ime PiO mjestu Stati Majdan II sjever~)Za­ padnoj Bosni saobraĆ8jnica je dobila 7. .oMobra 1960.

MAJEVrCKA

Ulica na Vil'atnri:ku. Počinje u Ulici M.ustafe DOViadžije li vodi uzbrdo u pravcu sjever-sjeveroistok do Ulice Fdjeka česma . I sključujući početnu dionicu, koja je 'l l naj n ovije 'Vri1eme preuređena i modernizirana kao prilaz za tamošnj i društveni dom, cijela ostala dionica ,o ve u1ice je tipičan sokak starih vJ"8tn ičkih mahala. Razvila se sigurn.o još u drugoj rpolDvi.ni 16. vijeka 'u 'Okviru Mahale Havadže-zade had.ii Mustafa, koja se u 'Prošlom vijeku zvala H adži-Must afin d.iemat, a centa.r joj je bila ona današnja tamošnja džanUJja iz 1578. godine, zadužbina .navedenog hadži-Mustafe. UpravQ po ,osmvaču te džamije li nosiocu .naziva tamošnje m a hale i sama ova ulica zvala se lU tursko doba pa i sve do i!Za iQslobođenja H adži.- Musta[in sokak pa H adži-MustaJina ulica. U dokumentima se nosilac naziva te ulice bilježi, kak.o je n avedeno, pod 'pre-.limenom R avadže-zade (turski pri- evod preibnena H odžić), Del čega se može za1t:j
239

krvJ i jem'ka kao d veĆlina -drugih lega tora i mmjJ\IIača džarmija i mahala 16. vjjeka u Sarajevu. Da'tlaSn je ime ulica je dobila 8. jlUua 1948 . .po planil1li MajeViici kod Tuzle u sp~m en :na borbe 'koje je tu ,"odila narlOdn ooslobodlilačka vojska li \ka'o sje6a'nje na pomoć koju je n:arod toga kraja dao NOB..ii. da je ,bio

ljuči.ti

,čovje.k domaće

MAKSIMA GORKOG Ulica II središnjem dijelu gJ1ada, lr8'zvilj ena duž K,oševskog potoka ,o d kraja Brankove do 'lii:tove. Status samostalne saobraćajn ice do;bila je tek ·poslije ·.os1obođenja, a sve dotle bila je sast a'Vni d io današnje Bmn'~ove uJlice, ,}{roja \se .u turskom i ikasl1Ii1em austrougarslwm periodu :zvala imenom Donja hiset(l, God:1ne 1919. <obadva ta kraka Donjih h!iseta prozvali su se imenom Brankova i 1ta.~O se zvali Sve do posljednjeg svjetskog rata po poznatom snpSkQlTl pijesrmku Branku Radičeviću (1824-1853) , Za vrijeme I ata 1941-1945. obadVia ova :kraka, odn'OSno dota r dašnja Brankova nosila je nazi'v ipo imenu hrvatskog k'njiževn~ka Eugena
Kumičića

(1850-1904),

U prvim danima poslije ,oslobođenja (20. 8. 1945) ulici je vraćeno sta.ro ·ime Brankova, Drugi !krak dubio je 8. j·una 1948, status samostalne sao:braćajnice li današnje lime 'IX' čuvenpm ruskom kffi.jižeWl1k u Maksimu Gorkom (Nižnji Nov.go.rod, danas, !PO n jemu, Govk:ij, 1868-1936).

MALA ALEJA na IlidŽi, II Ikraju poznattom pod limenom Stare Ilidže. počinje od ,Sacr'ajevske ce&te Ikao produžetak saobraćaj!llice 'od sta:nične zgrade (U1ica Muha-meda Mehm€idbašića) !.. !Vla di IPribllimo u pravcu juga pored os.novne škble »Branko Radičević" .do dl1venog mosta Ina 2eljeznici, preko ,~ojeg se veže sa centrr"alrrilm di~jelQm nasel ja 'i s3'obraćaj ni ­ com Obale Ognjena iPri ce. Saobraćajrui.:ca je nastala u aUS't:l'iougarskrQm -periodu, upravo početlrom 20. vij eka, kad je ~ obogaćena dJrvoreo:om vti:so'k e 'Vegetacije. Status ulice li. današnje lime saabraćajrrica je dobila 20 . .decembra 1960. NaZiN je ':n.ast8.lO po alejr:i, navedenom dl\lioredu. Pil1ro.jev.ak M ara nosi zato da se razJ.]kuje od druge, veće aleje ll)8 Hidži, ,koja, taikJođer, ima status ulice i nosi lime Aleja I proleterske brigade ("'idi tamo).
U~i~a

MALI SOKAK
Uličica na

Osmoljetke
240

lj

VratlrJiik:u. Po.činje;Od Alekse Santlića ulice naspram Vlodi na sjever uzbrdo do ULice Jusufa ĐonUća .

kao sokak kojim ISe mogu .kretati samo pješaci i tovarna gIlla nastala je još u twroskom periodu 'll okvtilru tamiO~'ll je stare Mahale Mokro·zade Sinana, koja je II narodu bila poznatija pod ime-nom Cebedži;e (zapis iz 1874- 5 godine). Današnji ll'UlZiv uHce potječe !iz t UTSlrog perioda, a Qlastao otuda što se 'Ovdj e radi zalista o m aloj uliti, sokaku, li r o duži.rwi i po ~irini, p koja ne prelazi 270 cm na n a,jširem dijelu trase. Do oslobođenja ulica se pisala d. zvaLa limenom Mali sokačić, pod koj im ga Qlazivom sr etamo i u prvom lk:atastal'lSkom planu ,onog di'jela gr.ada iz 1914. godVne.

Saobraćajni.ca

MANDRINA Ulica u s j evennom podrručj u starog di!jela ,g rada . Počimje u AšiJoovcu, ·Z8!VrŠ8va se na mjestu gdj e prestaje Sejh Mehmedova, a poč'imje K a;rtalova. U lica se razvila lU turs:kom periodu u .okviru Usk'lldari Ahmed-če­ lebijine mahale, klaja je u n aI'lOdu poznata pod imenom Pasja mahala, a f ormirala se još u 16. V'J.j ~. Do 1895. 'll sastav.u ove ulice i .po lllumeracij i i imenu bile su današnje samostalne lUlice M andžina donja j. Ma:ndžina gornja. Današnji Ilt812!iv ulice n astao j e <ll r ursk!am peI1iodu, sigl.1.l!nO U drut goj polQvini prošloga 'Viijeka, kad ~e većina sarajevskih sokaka u okviru organizacije rprve sarajevske opštine pOčela d obivati novo .ime. Već tada, pa o. prvih @QCijna austrougarlSke okupaci1e, do 1885. godi!ne ulica je \::illa poznata pod današnjim timenom u širem ob1!iku Sokak Salih- age MandTe pa Ulica Mandre Salih-age. Nosilac naziva dee je član tamošnje paro· dice Mandra, ugledan čovjek iz toga :lGrarja i, po svoj pr.ilici, maha.lski muhtar iz dro:ba Topal Osman-pašilna vezirovanja u Bosnii (1 861-1869) . Mamke, i n ače , sretam.o u Sarajevu još lU 18. vijeku, a poče tkom prošloga V!iJjeka barvtili s u se pekarskim 1 ašćijsk!im .zanatom u aaršiji. od 1885. J odine ulica noSi .rl'8'ziv u današnjem , s1oraćenom .obliku. g

MANDZINA DONJA
Utica u sjevemorn podr.učju stM'lOg dljela gI18da, !l"a'z vijena od Hriste Boteva u 1ice iznad vrha H ajduk-Veljkove do Ulice Miloovac. Saobraća1'nlca je IMStarla u t ursko doba I ao sokak 'u Mahali Dža· k no-zađe hadži Huse;n, ikoja se narodnim imenom .zvala A!'likovac, a počela se fomn:irati ru .chrugoj polovini 16. v:ijeka, ,priije 1560. Do 1895. .ulica je b ila uključena u susj ednu Mandrunu ulicu, a tada je d!zdv:ojena u samostalnu saO'braćajnicu i dato joj dana§nje me Mandiina (po nek-ome !Članu IStarije ,mU's~anske esnafske porodit.'e Mandro, koji je tu irn.ao porod:ičnu .kuću. Porodicu pod tim prez!men.om sretamo lU Sar ajev:u još u l B. 'VijeIru. Dvoj ica Mandža učestvovali su u otpOl'U austrougarsktim akupaaionim truprona II avgus1lu 1878. lU K loko· tima kod K:iselja:loa. Jedan oo njih, imenom Ahmed, rpoginuo je 19.
10

241

av:gusta na Hum:kli. pred Sarajevom booneći pnilaz gradu, a drugi, illmenom Salih, zarobljen je. U Sarajevu :ilma još jedna porodica istog prezimena, al!iJ ·ona nije starinom i.z Sarajev:a, nego je u ltlovJje vni.jeme doselila ovdje iz Sandža'ka. Od 1900. do ,1910. ponovo je izguhlla status samostalne .ulice rl. bils po drugi pu't uključena uMandrinu ul!i:cu. Današnje ime U jezičkom ·oblik u Donja Mandžina nastalio je posIrije 1931, klad se ulica i.zdrvojila i.z dotad ašnje Manđžine, koja 'je dbuhvatala i dana:šnju Mandžinu gornju (vlidi tamo).

MAND2INA GORNJA T·o je cu.lica ,ropogl1afSki !Vezana za Ul!i:cu Mandžina donja između ulica Hrjste Boteva li Ašikovca. PoćiJnje, po prilidi, na sredini Ulli.ce Mandžina donja i vodi na sjever do ~ejh Mehmedove. Ulica se lI'aozvila rtl ,tursko doba, l1ekaho u isto vrijeme, kad i Mandžillla donja. Svc <lo !iza 1882. hilla jc samo čikmo sn p.niIaZiom .i z današnje Mandžine donj e. Bila j e li samostalna saobraćajnica ti. zvala se Džano-zade turbe. O čito je da je taj naziv nastao ,po imenu tamošnje ;:ižamije Džuno-zade hadži Husejn (džamija u Ašik-ovcu, nema je više) i !PO nekakvu turbetu k>ojem ISe čuvao trag u takvom ll1az.i.vu ulike i 'll naZiiv:u čitava o·kolnog g.roblja, k.oj e je u !planu gr ada i.z 1882. ubilje-leno pod imenQm Turbe. Tako je oo bilo do 1900, a tada je :nastaja čudna zbrka : i 'Ova ulica i današnja Mandžinadorija uključene su II Mandžinu ulicu, a n~'V Džnno -zađe turbe određen je kao ime ulice ispod sasV'.im druge d žamije (Hodža -zađe haMu Ahmed) li:spod Hirtida, li rta kao naoziv početne I lionii!ce dan'a šnje UlJi.ce Behdžeta Mutevelića c d od vrha Hrvatina do opočetOCa današnje Ulice Turbe. Očito je da je na t u nelogičn<>st navela .slučajna poja'Va pojma t urbe na oba sasvim odvojena i udaljena di!jela grada. Iz ovog je vti.dIjiv oi z'a nimIjiv podatalk Ida su Q1azJ:ve ulica i u austrougarskom periodu I premala i predlagala lica ikoja nisu imala pri pojma o historijskim faktorima i zako nitostima. Današnja Maudžina gornja, ikoj a ~e 1900. izgubjla status -samostalne Džano-zade turbe ulice !i. bila ta:da, ,zajedno sa današnjom Mandžinom donjom, uk-ljučena iJ Mand.2iinu ulicu, g,odline 1910. sjedinjena je s današnj,om Mandžinom danjom -tl jedinstvenu ulIicu pod imenom Mandžina. Takvo je stanje .ostalo do po.sliije 1931, ikad su Se a,v a dv:a ikTaka r82dvojila .ponovo II zasebne ulli.ce pod današnjim lI1azi!vom Mandžina donja i gornja. O histor.iijskoj etimologiji imena uliCe vidi Mandžina donja. Naziv ulice se rnje do danas mi~enj al().

MARICE UH ERKE Ulica na IlIidži, p:rrvi odvo}ak od
SokolO'v.ić-JCQloniju. Hrasručke

ceste

uli~ev.o,

vodi kroz

242

Saobraćajrui:ca je In'a stala nešto posllije prv.og svjetskJog rata, k;ad je t u sarajevski posjednik SaJ:;it Sokol.ović 'Počeo ri.zg:rađivati !niz najamnlih zgrad a, kojim se ti. tonrnirala tzv. Sok>olnvi.ć..:krolonija, Jlazvan:a J tak!o uprav.o imenom lIljenog osnlirvača i(žirvtio id o liza .oslobo đenj a) . Uilica je dobila -statu-s gradske saobraćaj nice .i današnje ime 20. decembra 1960. Naziv čuva spomen ona pa!f1tijSkog Tad.ruil1oo. Mar.icu Uherku (kći Josipova), koja se aOOt1vno u'ključ:i1a JU pdk!ret j'Oš jula 1941. i djelovala k a!O ci.lega'lni terenski radnik !na 11fudži i Igmanu go.t:ovo mtavo vrijeme r ata . Foslrije jedne 'Pnovale lPantiijske onga n iza-a1je na ilidži 'otk!rd'vena je i ,uhapšena. Bilo j e to decembra 1944, a prema drugim, vjoorujirm podacima znatno Il'anije, 7. jU11la. te godine, bd su na IlIidži !POhapšeru sekktivista NOP-a, medu koj<im r etar biroa oI'g'anizacije, 2 sk,ojevca i 4 a! de, najvjerovatnije, hlla i Marica Uhfmk.a . Potom je deportirana ,u jasen<YVički logor, , dje je i umorena. !Vodena -je 1903. u Sarajev, . Zanimanje g u domaćica . Hirvat!ica. Neposredna 1.l2l'OČna IVeza između naziva ii. ove ulice je II tome IŠto je upraVIo u ov:oj ulici Mrurica Uher:ka stalliO'VlaJ.a li. ilegalno djelovala.

LIT.: Hronologija

radničkog

NO pokreta u Sarajevu, 117.

MARIJANA BARUNA Ulica lU p odrueju naselja »Slobodan Pr.lincip Seljo« (Grbavica II). P.Q()inje od plWiOg .luka U1:i.ce Đure Salaja. Ii ,v ooi lU pnwau juga do Di n~ske obuhva1ajući sl'o bodno postojeće I lokove stambenih novogradnji. b Ulica li kao saoooaćajnica i rkoo stambena jedinica rozV'.ila se nešto pni:je 1960. godine. Status rulice i davanje "ilmeJla uli:ca j e dobila 7. oktobra 1960. Naziv (uva spomen na p redratnog naprednog Jl""adnika i člana KPJ iz SaJrajeva Marijana Baruna. Upravo II periodu šesbOjanuarske diktature 1929. '1zabran je za lSekll'etara nov:oool1IDil'3ll1!Og Mj esnog kiomiteta KP. Tek ·Iroji mjesec poslije 'o tkmven je i uhapšen. U .zatv:oru je ubijen 31. jula tiste, 1929. !u rt;oku lPOl±aljsk.e istrage i .naklon 'Velikog mučenja . Bio je bravar II 2elj ezničlwj rad:i'CU1ici II SarajeViu. Stanovao je kod Jevrejskog groblja. Prema ,podacima njegovoag ličnog znanca Dušana Zig.ića, iz Sarajeva, umro je JU bolnici od zado:bivenih povreda II zat voru, i tada je imaD ·oko 28 godina.
menica Jevreja, str. 310.

LIT.: Hronologija

radn i čkog

NO pokreta u Sarajevu, 50 i 51. -

Spo-

MARIJ E BUR SAC sjevernom područj a starog dijela grada, r aaVli.jena ulioa Kaukčije Abdulah-efendi je J Hir1iste Boteva. Ulica
II

između

16'

243

se l'aZVli.la dosta rano 'u tursk)om periodu kao sokak u Mahali Davud-četebije (narodno ime Nateguša), }ormiranoj još u 16. Vlijelw. Do davanja dan&šnjeg imena ulica se zvala Adžemovića, po staroj s8!rajevskoj porodici koja je li mala kuću u taj ulici. Najpnije ~e prrozvala negdje polovinom pmšloga V!ijeka Adžemovića sokak, 'Vjerovatno po MUlStaiagi Adžemovfi.ću, sinu hadži' Salihovu, kiojeg srebamo u tOJ uliQi 1867-68. u Popd'S u s tanOViIl'ilštva S8irajeva na .položaju tahsildara (poreskti slwžbenik), a klop je rođen, prema tim istim ,p odacima, 1833--34. godine. Nije, međuibim, isikljuCeno da je nosi.J.ac naziva LUlice bio još n jegov otac hadži. Salih. Današnje lroe daJto je uJiiQi 8. 'J una 1948. Nosilac nazi'Va ,j e Martitia Bursać iz Kamenice I OO Dl'Vara, devebnaesoogod..išnja djev.oj.lca, legenk darna pant;izanka, !pr'Voborac, Illeustra.§iv j unak li pr:va žena :u Jugosla viji k'o ja je dobila čast i zvanje narod.noog heroja Jugoslavije. Ro đena 1924 . Novembra 1943. podlegla tranal!na \Što ih je nekroliloo dana prije zadobila na neprtijateijsklilm r unkerima na P.rloos':iJma ktod Kulen-Vakufa. b Za n arodnog h eroja proglašena je j oš za života (15. 10. 1943), tridesetak dana pred. smrt.
Saobraćaj'l1ica

LIT.: M. Šotra, Naši heroji, 49. -

Zbornik narodnih heroja, 112.

MARSALA TITA
GLruvn a uJ;ica u g.Dadu. P6Činje ,dd Ulice ,kira1ja Tvrtka n a MaI1indv.oru '(l()ao !produžetak Ulii:ce vojvode H a<ipmira P.utnJika) i v:odi na istok sve do Baščarši'je. Ulica iSe rrazvila trasom starog puta. ~oji, po svoj opr1ilici" potječe još Il!z ,m'Tl1Sk.og per.ibd.a. U lourskorn p enilOdu n!ije b iba jedinstvena sa()bra6ajnica, nego se cli1elila n a nekoliko so.kaka i dJi.onica, puteva, od kojih je svaka ~mala svoje zasebno ime: Roče1ma dlu:mica orl Ulice k!ral'i a Tvrtka pa do KoQŠevskog potoka bila su Gornja hiseta, u kojem se o bliku time utice, odnQsno !puta, zadržalo li u !idućem, austrougarskom 'Per'.i.ociu. Ta ista 'diironica u drugoj polovini prošlog vijeka bila je 'POznata i pod imenom Podmagribija, kak o se to vidii /iz I .opi!sa s t anK>vništva 1868, 'a to ime ,n astal'O je po maha'li, P odnosno džami,j~ MagribWi, !iSpod 'koje lUlica i v;0di. Dioni.ca od Koševskog !poboka pa, 'po PI'.i1i'oi, d q Vehk!og parka bila j e ,p oznata Ipod imenom Gaziterski put, !l1aiZv.81lla tako lPo !fatnlicima i gazijama ,(herojima) dervišim a Ajn i-dede i Semsi-dede, !koje nan:::dna trad icija stavlja u pITVe dane !turske ·u prave lU ovom mjestu, a čije je turbe donedavno I o s lijeve (sjeverne) strane ove ulice. Po ,tim gazibil j ama imenom Gaziler n azivala se najprije jedna t ekija u tome ,krStju, nastala prije 1538 . .gocidne, što !Dam samo .po I i predstavl ja ikrajnj-i seb datum tnast:anka l!1a'Vedenog 'imena purt;a.. Ta litsta d ionica u mlađe tursko doba ~ .u austrou.ga$kom per.ioou zvala se u nartOdu i Musala p o otvorenom bogoslužju musaUi k!oje se
244

upotrebljavalo 2.a vrijeme 'Velikih pr.azni~a, a koje je bilo ,ondje gdje je danas zgrada Izv.I\Š.Ilog vijeća. Da~jn a dionica oo početk a Velikog parka pa, 'PO ,prilici, do dana:šnje Ulice Mahmuta Bušatlije obio j e stari Zabljak, kako se u narodu nazivala i stara Hadži- Idrisova mahala ,Oke lte dionice, ll1astala još II prvoj polovini. 16. vijeka. Da ose .ovdje .radi o n~acLašnjem podvodnom i Lokvastom kraju , koji je mogao bi.ti osnov .za 1akv:o lime, dokazuje .nam i jedan drugi, sličan tam'o šnji 1opomm, a rto su Barc, !lokalitet, po pr1lici, na prostoru današnje "bančine zgrade, k'Oji ·s e javlja još 1462. godine. Nema !Sumnje, i jedan i drugi nruciv Illastalli su po l'Ok·v ama za žabe li po b a.rama, koje je - -tome rpredjelu stvarao 'POtok Buka što je u tek;ro otv;orenim Irokom trta.SQm današnje UlJice Mahmu.ta BUiŠatlije i eazlijevao se u Ira.vnici. Daljna dion.i.ca ove ulice, po 'prIhlici od Banke pa do Gazi Husrev-begova h am3Jma, k r aj Katedr8Jle, II najrnnij e vi1iiJjeme I bila ječurvena Cemalu!a mahala i sokak, nazvan tako po hodži Kemaluđinu (Cemaludinu), koji je u prvoj polovi-ni 16. vijeka 5agliawo džamdju na mjestu današnj~ nebodel'a u Vase Miskina ulici. Istočna poLoV'ilna <ove ulice, ,od Ulice Ra'd ojl e Lak!ić do Katedrele, zvala se oi Gornja CemaLttša. k D.i(miica od Gazi Husrev-begova hamama ili banje prema d:stoktu do Gazi Husrev..Jbegcwe i Kaukčijine ulice zvala se Za banjom ili, ikal~o se ,s reta ti 1rursk!im dokumentima, Sokak Gazi Husrev-begova hamama. I 1edan i drugi lJta0iv ll1astao je po Gazi H usrev-'begovu hamamu ili banji Maj Katedrale (današnji Ham8iffi-bar), .!roja je ;nastala polovinom 16. vijeka. Preostal a d ionica, od Gazi Husrev-begove do Baščadije, zvala se -imenom Gornja var oš iti samo Varo!, a to je, ujedno, i ime ta mošnje četvrti u Joojoj su -sbanova'l i i TadiLi isključivo hrišćalni prav-oslavne vjere. U austrougarskom oku.pacionom .periodu .dotadašnje ulice 'od Ko~evsk-og potoka 'pa sve do Baščaršije (uprarvo do početka dan ~nje Kači­ ćeve) sjedinjuju se lU ,j ednu ulicu i pod zajedničkim imenom Cemaluša, po nM'liv.u glavne dionice ona wj tmsi. Godine 1914. -nastale su nove li. I bitne, ali kratklowajne izmjene II nazivu te ulti<:e. Neposreda.n ipO'Vod 'Za ilzmjene bio je saraj evskU vJdov .. danski atentat. U vezi s tim ooga đaJj em zaključJoom Gradskog 7..aStUPstva 4. tniOvemhra 1914. godine Gor!Il1ja hiseta li Cemaluša oo Ulice Radojke Lakić dobilli su ime F ranje Ferdin.anda, 8Justrougal's~og pl'estolonaslj e~nika ona [kojeg je liozwšcn a tent at 28. juna Ite godine; daljna dionica Cemaluše Ido K atedIraile .prozva}'a se V ojvotkinje Sofije, po FerdJ.nandovoj ženi, kioja je, također, .poginula .u at entatu, a .krajnja dio nica, od Katedrale do Kočićeve do'bila je ime Potjorekova po generalu Oska l'u P otiweku, ilroji je kao tadašn1n poglavar Bosne !i Hercegovine bio u pratnj;i Fendinanda a Sofije. Odmah po !prVom oslobođenju, 10. 1. 1919. nestalo de sviih tih naziva: 'Sve dotadašnje samosta.lne monice spojene su u jednu ulicu pod novim imenom, Il'l'a jprije U~ica prijest olonasljednika Aleksandra, a parom (1 921) Ulica .krail.ja Aleksandm po Aleksandru I ii:z dinastije K arađorđev i ća (Cetinje 1888 Marsej 1934), ikoji je godine 1909. postao prijestoliOnasljedni:k, a godlJne 1921. k r alj S HS odnosno od 1931. JugosIa"lje.
245

Za fVr.ijeme rata ulica je nosila ime Dra Ante Pavelića. Boslij e 'oslobođenja g:r.ada, .odlU!kom od 20. arvgusta 1945. ulici je najprije I biJlo \ft'a00n0 staro ime KTa1ja Aleksandra. Današnje lime dat-o je 'Jla prvu ,gIOdišnj:icu ()Slobodenja grada, 6. aprila 1946, po Josipu Brozu Titu (rođen 1892. lU Ku:mrovcu, Hnvrutsko zagorje), tadašnjem vrhovnom J<:.omandantu JNA i maršalu Jugoolavaje ~ današnjem predsjedni!t,u Repu:blike li IWhOWlOm Jwmandantu oružanih snaga Jugosla vije, čiju lli6nost nije l otrebno detaljnije 'ovdje prjkazi'Vam, ijer je sasvim p poznata. U .prvim gooirnama pooslitje oslobođenja por:uŠel1i su na Baščaršiji objekti koji su činili dionicu stare Ćemalu:še do Kročićeve, pa je t~o ·taj pros· or ušao u sastarv BaščmlSije lkao ulice, a sarma ulioa, koju t pI'omailvamo, reduci.rana je do na kra1 gređevnog 'bloka &stočno od hotela »Starti. g r ad....
LIT.: A. Bejtić, Varoš. Oslobođenje, XXII/ 1966, br. 6440 (10. 5), 7. Glavna gradska saobraćaj nica, Oslobođenje, XXII/1966, br. 6441 (ll. 5),6. Zbornik narodnih heroja, 99.

Isti,

-

MARULICA Ulica u Nov,om Sarajevu, razvijena pravcem istok-zapad između Bir6anske i Igmanske. Sa'Obraćajnica :nastala u prvom ili ,početkom drugog decen:j'ja :dvadesetog vdjeka, kad se .počelo uopće fmmi:Dati 1:amošnj e naselje s ulicama. P rodu žetak prama zapadu nastao ~ e tek ,1 929-1930, ikad se cpočeo i'Z~adivati drugi dio No vog Sarajeva (od današnje Ulice Avde Karabegovića illa za.pad) pod limenom Dolac-kolonija. Do ,1931. ulica je .nosila prJ~enu oznaku slova »E«, a tada je ovoj u Jti.ci dato d8!!l3Šnje ime po sred:njo-vjekov.nom dalmatinsk<om plem!iću, adv:o'lmtu te ou< enom pjesniku 'na hrvatskom ii - atinskom jezik'\.\ v l Marku MaruUču, rođenom Splićanli!nu (1450-1524).

MATIJE GUPCA Utica u području da!TIašndeg Ktoševa. Počinje od Uhlce knalja Tom:i6lava li vodi na listak oo Nemanjine. Saobraćajnica se !razvila poslije oJrupacije 1878. od staze koja je ,,"oema i zmeđ-u b ašta li. koja ~oš 1882. nije im'a la wa!Za nadpnašnju Nemall1jdlnu. U aus t rougar~om ,perioou ulica se zvala GabeHna, kako se to vidli u ik.atas.tarslrom planu o\'iog područja iz 1901. lme je .nastalo po prezimenu Gabela i II nal'Oidu je ,g lasilo Gabelina, sa uzlaznim akcentom 'na 1rećenl slogu,analogno izgovoru i obliku ulice CemcrZina. U Sarajevu dma mUSlimanska .porodica Gabela, alli po nj;oj lniije utioa dobila ime,
246

jer je ta porodica doseli la lU SaTajev:O r ek !pOslije 1918. iz Foče. U Sat rajevu 'S u, međutim, wjeli ~ hrišćani pravoolarvci Gafbele koji se tu sre taj u j"oš lU 18. vijeku kao zanaotlije, ikuj'Wl<Ylli:je, ii ,to .pod dvojakli'm prezimenom GabeJa-'Fočić, što upućuje na rpotpuno isto i geogr afsi{lo li krvno !porijeklo \sa Musliman.i,ma Gabelama az Foče. Biće rđa Se . me i ulice veže Upl'aIVO za nekoga člana 'i!z ove druge, hrišćanske porodice. Za stare J ugoslaivije, upIlavo od 1931. u lica j e imala naziv Fran kopanska, a II ratnom peliodu 1941-45. K neza Frane Krste Frankopana. I jedan i drugi nazi,v d ati su po Ličnosti Franu Kristi Fran!kopanu, knezu trž·ačk.om, rSenjskom, m odttuškoom , ·:m-6kom, koji je p oznat po u r o.ti proi tiv njemačke poUti-ke cal1a Leopolda sa hrva·tJsk!im hanom grofom Petrom Zrinjskli!m, zbog čega su obojica ko:'i§om dovedeni rtl Beč li tu opogubljenri. odsijecam.jem g lava 30. apnhla 1671. gođi.ne. Analogno davanju ·t oga imena prti.jašnjoj ulici Gabelina. jedna drug.a ulica u Sar;ajev,u dobila je II !isto v.rijeme n a'Ziv Zrinjskoga ,po Frankopcmovom suborcu, banu P etru Zr.injs:kom (vidi Ulica Zrlm.jsk-og). Današnje ime u1ica llloS.i od 8. juna 1948. po Matiji Gupcu. (nominatitV Gubec), poznatom 'Vođi ISeljačke bune u Hrva;tslooj koji je u tome svojstvu u ,bici 9. febr u ara 1573. godine zarobljen i do :nekolik-o dana, upravo 15. februara iste .godine, osuđ en .na sml"lt i ,raščetvoren. LIT.: P. Momirović, Prilog proučavan ju sarajevskih ku jundžija, Prilozi Orijentalnog i nst ituta, V/1954-55, 209-213, 222 (o kujundžija ma Gabelama) .

MATIJE POPARE
Ulica u Novom Sarajevu. Razvijena neposredno ispod nomnal ne pruge Samac - Sarajevc od utice Branka Mri.lutinov.i:ća ll1a zapad, gdje se !?Za Osječke ulice zavlIšava kao č1kma. Ulica j e tnaStala izmedu dva rata k!ao nastava'k: ,Joolon:ije željezničaJra zadrugara koja se II onome k<raju (Novo Sa.Pajevo) počela u/zgrađivati 1929-30. godine. Status ulice ,doblla je ,tek poslije oslobođel1lja, kad se p rozvala imenom Dolac kolonija IX. Današn:ji naziv dat je ulici. 7. ok1x:>bra 1960. Matija ,Popara, nosilac imena ruLice, ,bk! je rg,ra đevinsk i !inženjer, 1Z8S1uža.n za izgradnju Saujeva d zemlje. Bileća, 17. 8. 1890 - Sanjev.o, 27. 10. 1956. Dip lomirao na V!is6koj tehruičkoj školi u P.ragu 1921. Rukovodio !iZgradnjom prug,a V.ardište - Užice - Sar ajevo - Mostar (rek<m9trukcija pruge i tunela ispod Ivana) d Kr:apina - Rogatec. Od 1929. lI":adio u Sarajevs1roj opštini, najprije kao .šef s lužbe gradske kanalizacije, '3 PQtom šef građevinskog odojel jenj a. P<>četkoon okupadi.1e 1941. ikao Sr1hin otpušten dIZ službe. Za v.rijeme rata bo1'8IVio :tl Beogradu. Od.rpah JPOslii:je osl obo đenja vrat!io se u Sacrajevo i uklj učilO iU01'gani'2lB.Qij.u obnove zemlje. Ramo 'li Min:istanstv\.l g.rađevi.Jla, ,Planskoj komisiji NR BiH, Upravi za unapređenje proizvodnje ti, napokon, ou NO sreza Sarajevo. po oporUCi sahJ'anjen u Dubr.ovmu. nika
u Preduzeću

IZVORI : Biografski p odaci od Matijina bratića, ptt saobraćaja u Beogradu.

Neđe

Popare, dipl. prav-

247

,

MA2URANICA
Ulioa II ravnom chjelu grada !ula lijevoj obaJ.i Miljacke, razvijena izmedu ulica Otokara Keršovanija (na samoj obali) i SkendErije, prelazeći preko D'O'brovoljačke ulice. Pravac razvijanja sjever-jug, Ulica se ["azvila doš u drugoj poiovini 16. vijeka II mahali kOlj a

se službeno zvala Pešiman hadfu-Husejnova, a koja 1e ·u narodu bila pozna.ta još od ik.raja 17. v1je.lt.a pa .gIVe do olmlpacije pod imenom Fazla~ gina m.aha1.a. To n arodno ime nastalo je .po oa'l'..skom kapidži-baši Fazlagi {F.arzlu:1ah...aeM, looj i je poginuo II .J:xyj.u na 'ItiSi 1697. goctim.e, a iza sebe ootavli.Q !potomke, tkojli. su l';e po njemu pr.ozv;ali Fazlagići i im.a.l,i kuću, zna se ;dokwnenta1ino, upravo ti toj mahalli> još , rajem 18. vJje'ka k (praunuk Omer-<aga Faz1agić, muselim sarajevskU i a ga Fazlag.ić .iz poznate lirSke narodne pjesme ...Na Obhrođi prema Bak:ijama«) . Prema toone i sam F8!Zlag.a hio je rodom ii;>; te mahale. U turskom periodu ulica se zvala Tabačnica i Tabašnica. po taba:čklim odnosno kožarskim 'radion /:i:cama koje su bHe u to doba 'uz obalu Miljacke. Od 1878. do 1885. ulica se :rove T abaci - Mutni potok. a te posljednje gooine opet je vraćeno staro ime Tabašnica. Da.rnašnje ime ;ulica je dobiJa 1919. god.rine 'Po I vanu Mažuraniću, poznabom hrvatsk!cun pjesniku liJ političaru {No·Vii Vlin:odolskti., 1814 Zagreb, 1890), autoru dobro pozna1x>g epa Smrt Smail-age Cengijića. Nazi'" se ll'l1ije do danas mijenjaO'.

MEHMED-AGINA
Ulica na Vratnik,u, 'll kraju i2il11eđu Jajce-kasarne li. Bijele tabi!je. Počinje od .krajeva ulica Pod bedemo m i Tabijska, gdje prima i jedan krak iz pod.ručja NeV'jestine ulice, pa ':001 lU sje:veroistočnom pravcu do 'd a'naš.nje ULice Nusreta !Pašića (bivša Ahazo,y o ćoše). Ulica pod današnjim li.'menom prvobitno je Qbuhvatala i današnju Ulicu Nrusreta Pašića i izvodila do na Ulicu ispod Qraha. To se Vidi i 'iz prvog plana grada !iz 1882. ,g odine. Kao 1Jakva ,razvila se do .početka 17. vijeka na području dvtije <tamošnje mahale: Ne-l-zade had.ž.i Hasan (narodno ime Na dQlu), 'u ipvvome dijelu, te K adi Ahmed-efendci. (u na rodu zvana Pod topovima), udriugome dijelu prvobitne ulice. Reduoiranj e uilli'ce na današnju duž;inu i:zv.ršeno IJe po s.vOlj priilici 1900. godine. Današnje lime ul!i.ca 1Il0000i .iz .tursfk,og PariJOda. Vodeći obzira o lIleposrednoj I blizini. tvrđave os ,t om ulicom i poznalvaj:ući 1i$.u dizdara (k8Štela!lla, komandanata) te tvrđave. koju je dao H. Kirešev1jaković, sama se dd sebe nameće identifikaailj a iI1-,oSi'OCa nazi,va te rulice sa sarajevskim drlZdarom Mehmed-agam, ikoji je bio Illa JOOj dužnosti, koli:\«) se sigurno zna, od 1756. pa do 5ll'I.I1ti 1782. U ovu tezu unosi izvjesnu sumnju 'bo što se dokum.entam:o znade da spomenuti. dizdar Mehmed-aga nije !Stanovao II ovoj uLi'oi, ,nego u nelroj drugoj, ali s.vak<ako !Susjednoj . Naime, sačuvala se njegova ostavilnsk:a isprava Jz 1782. nz ikoje ISe v.idi
248

da je dizdar Mehmed~a živ:iD i umro u svojoj kući u Kasap-zade mahali (u narodu zvana Carina ili Sirokac), u sastavu te mahale nije Mehmed....a~ma Uil.ica ni današnje ni prvobitne dužine. IZVORI i LIT.: Sidžil, br. 21, 130. Ljetopis Bašeskije, 279.

MEHMEDA ZVONE

UJica ispod Hrida., ispod li !iznad željezničke pruge Sarajevo Višegrad. !Počinje u zapadnom k!raku S'prlre KneževJća uli.'c e d vodi n aj prnj e u 'vidu serpentina do Timurha.nove li 'llIkla"pa se u tu !U}licu pa se .opet iznad pl1uge oOdvaja II poseban mk koji u Vli.l:iu čikme za vl"Šava na istoč.n.oj strani niže Kačaniika 'Ve1dkog. Ulica IisJpod pruge :kao st azas.redokrnca posoojala je joo u turskom pel'ti!odu u okV'i.ru Hadži-'Dimurham.ove mahale !iz 16. vijeka, koja je u narodu poznata pod imenom Celjugov ići. Krak hmad pvuge nastao je poslije 188 2. godine. U austrougarskom periodu saobraćajnica je bila u <Sastavu daihllšnje Timurhanove, k>01a se II ono mjerne zv:ala Hrid ulica. Status zasebne saobraćajruce oba .!waka dottid.a su 1920. godine, i tada joj 1e dato ime Hrid-okuke. Današnji naz.iv !Ulice nastao ~e 1931, a dat je II spomen na Mehmeda Zvonu iz Sarajeva (cmd. 1894), ul-enika ii člana đačke 'I"evolucioname onganizacije; suđen lIla poznatom iravnićk.om veleizd ajničkom procesu 1915. pa prliSilno odveden u vojsku .u Budimpeštu ~ .na istočni b'Ont. Odatle. sa \istočnog fironta Zvono je prebjegao u Rusiju d uključio se u tek for rrurani Dobrovoljač:lq koOrpus, II 'kojem su !Učestvovali naši ljudi 'Sa austrougarskog okupacion:og područja bilo kao bivši zarobljeniCi ili prebjeglice (vJ.di. Dobrovoljačka ulica) . .u sastavu roga korpusa Zvono 'j e otli.š3(l na solunskli front, gdje je li' zavil:šio ž.i'Vot 1918. godjne. Zaklopj() je oci lU bunilu, u bolnici, n avodno u Solunu, zar azio se u putu tifusom. U Srurarjev.u i da-nas žive njegove dvije mlađe sestre, koje (je zajedno s čitav.om siromašn om porodioom, u najtežim godinam a 1914 1918. potpomagala .nepoznata ruka vrećama brašna i ld ru~m namirnicama.

Za 'Vlrijeme okupacije 1941-45. ulica se zvala Hrnjice Halila., po
istaimerrom junaku
meda Zvone. 5. 8. 1938.
mus)j~mcmskih

na;r-OOnih epskih pjesama.

IZVORI i LIT.: Moji podaci pribavljeni izravno od uže porodice MehB orivoje Jevtić, Mehmed Zvono, PoHtikin zabavnik, broj od

MEHMED-PASE SOKOWVICA

Ul!ica u sj€!Vernom području .grada. Razvijena između ulica Vuka Karadžića i Mej ta.ša. Razv.i!la se ·dosta rano II turskom penitodu Ikao sokak JrojJ je povezivao dvije mahale: na istok u Na lč.adž i hadŽi Osmanova, zvana Banjski
249

brijeg, li na za·p adu Dudi-bura Iilii Dola, kasnij.i Mejtaš. Obadvije rte mahale počele su se formi.rartii još u 16. v.!jeku . U turskom .i austrougal-skom pecJoou ov.a se uliica ~v,a.la Banjski brijeg PO ·toponimu, .odnosno mahali na istočnoj strani, -odakle de i

polazila, la to time nastalo je !PO Ga.zi Hus:rev- begovoj banjd, hamamu, k{)j,i <se ,nalazi !ispod toga 'predjela, a koj i je, litnače, nastao .polovtinom 16. VIiIjeka. Banjski brijeg I ao ulica obuhvatala je i današnju Ulicu Miladina k Dana,i;."Ilji naziv nastao je 1931. po ve1tilwm veziru ,turI;Ske C'arevine Mehmed ..paši Sdkoloviću I(pa-o kao žrtva atentata 1579. godine), koji je roden u h:nišćanskoj porodici u SokoJoVrići!ma r od Rudog, a na k twr·sloom dvoru zauzimao preko 50 godina ll'Iazne, pa ii .najviše čas1:!i. Osta-o I e 'Poznat i po čuvenoj Cuprijii .na Drini, II Višegmdu, 'koju je j gradio 1571-1578. godine. Za Višegrad li i'S'bo<mu iBosnu zaslužan je još i .po 1lome, šbo je tu, u Vri:šegradu podigao još džamiju, hamam, ima.ret i kara.van-saraj a u 'selu Sok.lolovićima i drugu džamiju <te ostavio brojno i velik-o imanje baš u tome 'kr aju za uzdrža,vanje tih zadužbina, među ,ostalim vel!ik broj dućana u Vli:šegnad,u, krojim se, po svoj .prilici, J .formirala v:i.5e.g;radska ča'l'..šija.
Radojevića .

God. 1941. nastalo je razdv.ajanje klrak,ova .te ulice, tako ·da je gornji, završni di() sa-obraćaj'llice postao samostalna ulica pod nekadašnj im imenom Sepetarevac (današnja Miladina Radojev i ća). Naziv rulice, inače, ni-je se mijenji30 od 1931.

MEJTAS Ulica u starom dijelu .grada, sjeverno od T.itove ·ubice. RazViij en u od .kr aj a Ulice Mehmed-paše Sokolovi ća do početka Nemaa1.jli!ne. Ulica ,se !l'uzvJ!a f\.l tur,skom periodu 'll okvilPU mahale Dudi-buJa, koja se zvala j.oš li Dola, čidi je centar ,bila Dudi- bulina džamija što se nalaz.il·a na prostoru današnje trgovti!ne Samoposluge na uglu Mejtaša ci. Ulice Mile VuJovli·ća. Da!llaŠnje ime bilo je prvobitno na.zi;v lokaliteta oko te ulice i do starog 'llluslimansk!og groblj a, koje se nalazilo na humkama južno od ,t e ulice. Ispred jednog od rtih Ig~obalja .bio de ugrađen kameni k ubus , tzv. mejtaš, ·od bur. mejt- taš (mejt = mrtvac i taš = kamen, m ejt-taš = mrtva.ćkli.· :kamen), na kojem 's e polagao 'mjes ua-nrIog proi 'Obavljanju pog.rebne mo1ti:tve 'Pved pokop. Eto, tRlj kameni :kubus .posebne namjene i posebnog rl.mena n.ajpnije je .!:OO b.iđjeg ·z a roPDglmfis.k,u onijentaci:ju, a onda se ime prenijelo i .na sam lokali~t, potom <Ila čita.vu mahaln Dudi-b ula i, ,najposlije, na ulri.cu koju obrađujem. Ovo nije IUsaml'j en primjer gdje je nazw određenog k'a mena postao rtloponim, jer amama i po dru:g1im mjestima II BoSl'l!i. li H ercegovJ.ni više lokaliteta koji se :rovu istim limenom !i koji su .nastali potpuno na istli. .nači n. U11ica je temel·jno I proširena ~ preuređena 1900. 'Pa je .tada i dobila današnji naziv po imenu l{]raja u kojem se nalazi. Dotada ~e 'bO bio
250

.prostor , a same zgra de na tome .prostoru IPrUpadale su okolnim ulicatrna već prema tom e I a koju je UI]iIQU bio vezan koj i ula!Z. z NaciiV 'Se mije do dianas rrti.jenjM.
LIT. : A.
Bejtić,

neuređen

Mejtaš,

Oslobođenje.

XX rIf1966, br. 3388 (17. 3), 8.

MESUDA Đ EMIDŽIĆA Ulica u g!o11njem dijelu Bisllrik.a. Razv.ijena od Uljice Bistrik-bl'ljeg najpr'.ije II p r·aNCU juga, a p o:bom jug.oistx>ka do pod stijene u blizini 'izvora B istlri6kog paro'k:a, gdje d zavrŠ8rva. Ulica potj.eče iz tursk:og 'penioda. Poče tna dionica lbilla j e sokak u Mahali Sejh Bagdadi {narodno ime Past r ma), a preostali i najd uži dio II Mahali H itri Sulejman, u marodu z;vanoj Paje. ZaNršna dionica u pravcu jugoistoka nastala je !izmedu dva !Tata. Ranti'j li ~ stari naziv ove ulice ibLa je Begovac. His torijska etimoJog ija ,imena je nepoznata . Ne breba, medut]m, potpUJllQ -odba citi pret..:. pus tavku da se dme ,udnosi na Ga~ BaH-bega, a možda joo II Gazi Isa-bega, dvojicu starijih sarajevskih lega:bora koji su upra1 V() II tome kr aju I mistili dva izvor a za opskrbu svoj-ih vodovoda I k kao ;zadužbina. Ovu, današnj e ime ulica nosi od 15. decembra 1959, a čuva spomen na 'Predratnog naprednog IOmladinca. učenika d prrvoborca Mesuda (S majlova) Đemidžića, rođenog II SaraijeVlU 1. 9. 1923. Godine 1941. stu.:. pio II NOR u 's astavu Mos tarskog ·bart.al j"ona.Rosl!iJe vrraćen ,u S ara1evo na Hega1ni ra:d . U tome radu uhapšen i Ulbi~en 26. 3. 1945. u LubUl1i:ća vtili u Samajevu. Sahr3!lljen 7- 10.aprill a 1945. !Ila VojTllOlU .groblju u Sarajevu, gdje mu je humka označena zasebnom kamenom plOČlOm i nat· pisom.
IZVORI: Biografska
građa

o p rvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

MICE SOKOLOVICA
Ubica .uz lijevu obalu Miljacke, rrazV:i jerua IZimeđu mosbova V,I1banJe ISk enderrije. Sa.obr a6aj rlJica je s igurno postojala kao pu>t o balom još 'll sre.dn~em ·videku, a :narj!ka:snilje prvtih g,o.din.a J 6. vijeka oko nje Se fOl'111i'~al.a Skender-Q)aSina mahala, zvana Skenderija, p.a se Skendel1ijom zvala i :::ama ta utica. Tek zadn jih decenija tu rske vlada vice ili, najkasnije, II p rvam godinama au!rtIDougarskog I})er~od.a u lica gUbi stam ime i ulazi u sast av Terezije, tj. današnje Dobrovol jačke k'oja se zvala tim imenom II ;tursko doba .i k roz cilO 13.us-tToug.arski .peri'Od, pa li do 1931. godine. O značenju tog imena '\"d.;dJi Dobr1ovolja'čka lUlica. Godine 1931. 'UlJica je pos-tala 'sam'ost3l1na saobraćajinica, ,ali je i dalj e zadržala s tani. naziv. 251

Odlukom GNO 6. apr ila 1946. uffica je do\Yila dme ĐU1'e Đakovića (vidi Đ ure Đakovića). Na sjednidi: NO g.ra.da 20. 3. 1954. godine liIme Đure Đa.ko:V-ića ,s e 'Prenij elo <l1a dotadasn~u Ulicu Đure Puoara (današnja Ulica Đure Đa~ovića), a OMa, koju pr.om.a:tramo, tom prilikom dob ila je današnje !ime. Mdćo S'O'~olQVdć, nosilac !imena ulice, hm je k.njigovezačkJ r admk (zanat iz-ucilO II Beogradu) pliije prvog svjetskog rata, inače značajna ličnost lU . rgam'w vanju rndnićkog lpdl«-eta. u S al1ajev,u i Bosni i Hero cegovini Ikoji j e, među oota.l'1m, dIOvoo dQ poznatih >štrajk-ova u mjesecu maju 1906. Bli.o ·je član Rrivremene uprave Glav.nog radnričkog saveza za B osnu :i HercegoViinu, .koja < 'potpisala Pir,avi1a saveza, odobrena 27. je avgU'sta 1905. Roden je u selu Kovanju kod Rogatlice 1883, a iumro u Sarajevu ·neposredno pred 'g eneralni štrajk u gradu 27. aprila . 906. 1
LIT.: Sreten Jakšić, Mi ćo Sokolović (S portretom), Snaga, Sarajevo, V/1932, br. 2, 2- 3. - Spomenica, 30 godina organizacionog rada grafičkih radnika u Bosni i Hercegovini 1905-1933, Sarajevo, 1933, 53-54. - Mirko BUić, Mićo Sokolović (Uz 45-godišnjicu smrti) , Oslobođenje, IX/1951, br. 1403 (27. 4), 2. - A. BejHć , Sarajevske terazije, Oslo bođenj e, XXII/1966, br. 6391
(20. 3), 21.

MIHRl ViODE Ulica u sjever nom pod(učju 'StaoI"og dijela g rada . Razvijena od F1.ronbovske i K aJdića Miuhameda ulice n a istoku do Ul~ce Abdulah-efendij e Kaukčije Illa zapadu. U rt:urskom p eriodu li .du g;o i.za 1878. mIa čikma Iiz L ugalV.i.ne i zvala se Zildžiča. ulica, p ri čemu je u hl .istu ulicu spadala tad'a li d anašnja Ticina, Iklalklo se Ito SVe v.iui tiz prvoga ,plana grada iz 1882. Godine 1900. u.LiiCa dobiva ! naziv Mihrivod-a koji! se od 1921. godiIDe m~je­ nja u današnh obliiJk množine M ihrivode. Naziv j e da.t po česmi Mihrivodi 'll toj uH-ci, a IDa Qsnovu predloga ikJomlis~e za Il'eVli..ziju na~iva wic-a k,oja je od tamošnjeg mahalskog muhtara ·čula Pllii6U k'alko je tu česmu <lzgrachl.l.a i v;odu do lIlje dovela nelm dijevojka Mihra prije 200-300 .glO.dii:na . Ta ·tradicija može da ima 06lWV ·baJrem ,po <tome ,što Ije mus1im&nsk() žensko i me Mihra Hli Mihrtija tipične za 16. vi je:k, kad se ja;vlja vJ:še ·puta. P,rema .gomjem, orirglinalni ;, ,pl'avi1a'D I ziv ulice ,glaS'i Mihrivoda, na a ne, kao što je to danas fl! upot r ebi, Mihrivode.
đe nje,

LIT. : H. Kre ševLj aković, Vodovodi, 133. XXII/ I 066, broj 6390 (19. 3), 6.

A.

Bejtić,

Mihrivode, Oslobo-

MILADINA RADOJEVICA UlJica u 's jevernom području staJrog dijela g.rada. Počri.nje na Mejtašu i vodi na s.jever .de mjesta gdje počinju H adži H ajdareva na desnoj i Duvanjska na H,jev:oj strani.
252

Ulica se 'Ila2vila !k'ao sokak u ,turSkom ;periodu donjim dijelom u Mahali Dudi-bula, a gornjim (sjevellnim) dijelom II Mahati Sarača hadži-Hajdara, obadvije iz 16. vijeka. Da;y.n~ ata.ziv lOve <ullice je Sepetarevae. Hti.storijska etimolo~ja naziva nije poznata, a jezična }eatzuje samo to da je iane napr.a,vljcno od I'Ii~eči sepetar, a Ito je oznaka !Zanimanja zanatli-ja ·koji pra·vU. sepete, ko'ševe. Porema .tome, sepetarevac znači sokak ikoji se 'Vezao za nekoga sepetara. To je na1prije bio toIX'nim. cijelog onog baja, lOd Mejtaša pa do Duvanjske. U austrougarSkom periodu ulica je b'ila izgubila sa.:mostalni sm,tus i w la lU sastav današnje Ulice Meluned-paše SO:kolov~ća IPOd ondašnjim zajedničkim nazi'Vom Banjski brijeg. 'nakvo .stanje !produžilo se i II doba staJre J ugos1avij'e , -samo od 1931. pod novJm imenom Mehmed-paše Sokolovi ća. God!ine 1941. Uilica postaje samostalna li dobiva s taro ime Sepetarevae, koje 'kao takvo ootaje u upotrebi do v.remena -da·vanja današnjeg imena. Današnje ime uhlce ll1asta}.o je Illedavno, a ćuv:a spomen Illa borca NOR-a li narodnog heroja Miladina Radojetlića, rođenog -ll Stocu 1914. godine; 'predratni sarajevski čtnovnik i član KPJ, organizator ustanka na T.rebev'dću i u P!'esj·enici. U bitki za Kalinov.iik 1941. lIi8alaz.io se u prvim redovima boreći se .prsau prsa S /f1eprijateljem. Tu je i .p ao. Okolni seljaci su ga jedne noći potajno lisloo.pali s mjesta, ,g dje je poginuo, i sahranhl.i lU selu Smije - šk> !Samo po sebi ikazuje Jroliko je Mi1amn bio još u ,početku ustanka Vloljen li Cijenjen u narOOu.
LIT. : Zbornik narodnih herOja, 664.

MILANA SARCA

Ulti:ca-drum tt<> vodi od Bembaše (ispred ulaza ·U kupalište) na Jekovac, do i$POd tbastiona zvanog Zuta 'babija, ·g dje se uključuje u Ulicu Jakovac. Ova saobnaĆ3jn'ica 'i ni~e ulO.<::a 'll pr1a.v.am smislu, jer ·u njoj ,postoje svega dva stambena objelcta, dva I.kućer.ka dil godina !pOslij e oslobođenja. Ulica, inače, vodi trasom s tarog p uta iz turskog perioda. Taj put proširile su za lrolsk1i saobraćaj austr.ougar ske 'čete .pjKmira ubrzo iza okupacij e ~ada 19 . .arv:gusta 1878. IPa se po tim gradite-ljima odmah l prozvao Pionirskim putem (P.iontrstrasse). Put je definibi:VItlo Lizgraden u današnjem o bliku 1884, Jmd je prosječena i uređena tr asa ,puta d o Da · rti:ve d preko Darive doimom Mošća!nice Illa Vasm H an. Dan8'šnj e ime aaro je oVloj uliCi 15. decembra 1959. II spomen na prvoborca i narod.rl<l€ heroja Mila na Sarca, predratnog ze.mljoradnika iz Đ edovaca ik ad Glasinca, gd-je je i roden 1917. Bio je .na R amaniji među prvim partm:a.nima. Klomaru:iir čete pa ik:orn:anda.nt Beogradslrog bataljona u P.rvoj pr.oleterskoj brigadi.. Poginuo juna 1943. na Sutjesci. U rje.šenju () upostavJ ovog imena puni naziv ulice glasi: ... Nar. heroja Sa r ae Milana .., -aji se, radi .batkoće, II praksi lllX>trebljava naziv

dat

II

.naslovu -ov.oga

članka.

LIT.: Zbornik narodnih heroja, 760.
253

MILE VUJOVICA UJioa II sjevernom poocIDučj.u s: atrog dijela grada, neposredno iznad t Mej taša . Rtazvti'j ena od Ulice Mejtaš kroz pasai stambene no-vogr,a cinje (nastala 1958) 'll pravcu -sje.v era do Ukce Lajoša Košuta. Ova se sao braćaj nica razvila II tturskom periodu II sastavu Mahale Dudi- bula tlwja se II narodu zvala sa dva imena: Mejtaš i Dola. Ranije se ova ulica !ZVala imenom: Kevrina, po aleikom čl,amu stari~e swrajevske porodice toga prezimena (0100 god. 1860 b:i.Q je II Sarajevu čuven'i ma1iS tor-dU!flđer Atif-aga Kev,m). To time potječe iz rtlurskog perioda ci. bilo je II .upO<\Jrehi sve do ,davanja današnjeg imena ulici. U neposrec:inoj blizini !bila je 1. dI'luga ulica sličnog imena, Kevrin potok, a 'oo je današnja Ulica Ahmeta Fetahaglća ('Vidi tamo). Današnji na.;civ nastao je 8, j.u na 1948. po imenu saraj evskog prVlohorca Mile (M1~an a) VujOViića, sina Gojko,v a, ·rođenog .na Natkovač:imta lU Sara1evu 1912. Predratni .učitelj . Stupio <ll NOR 1941. II sastavu Užičkog batalj ona. Poginuo ll. juna 1943. upetoj ofanzivi na Zelengo:ri tkill) kultU1'll'l'O-p.t\osv·j etni refe:rent brigade. Aprila 1947 . njegoV\i pos.mr.tni lostaci preneseni su II Sanajevo na Par:ti'Zansk<o .g.rob1 1e. IZVORI: Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

MILINKLADSKA Ulri:ca II naselju Brasno-Brdo. Počinje od Sremske i ,v.odi II pravcu jug- gdje z.a.'W'šarva kao nedov.ršena saobraćajn/i'ca II neizgrađenom tea renu. SaohI1aćajmca se počela izgrađivati poslij e oslobođenja, iak'O de trim pr3'Vcem Li prije !pOStojao .ohičan pm. Do 'davanja današnjeg imena n'OSila je .'Oznaku Hrasno XIII. Dana'š nji na2i~v dat je .ulici 7. ok.tobra 1960 . .a čuva 'Uspomenu na Milinkladu, čurve-ni predjel na Hrčav·kii. II Zeiengorl, preko kojeg je izvr šen !proboj jedn'Og dijela jedinica NO vojske II 'Petoj neprijatel jsko j ofanziv,i 'U prvoj .polovim.i juna 1943.
L IT.: Hronologija
oslobod il ačke

borbe, 487, 490. (o šumi Milinklada).

MILORADA PEJDAHA
Ulica lU pod!ru:čj u llizmeđu Hrasna ti. n aselja ,..Pavle Goranin«. PoC1Ci]e 'Od lPmi.~ ed'Onske Ikao lI'ljezin .prvi južnli 'Odvo jak iz 'pravca Hr.asna j vođi. prema Mojmilu. Saobraćajrnioa i stambena jedinica nastala II posljednjdh nekoliko g'Oc1ina u tmtenzivUlOj iWgr adnji gradske periferije jedn'Oporodičnim stamb enim .zgradama, većin om na bespraV'l1oj osn'Ovi.
254

Naselje ,kao gMdsk'8 saobraćajniica i ulka pot:vrđeni su odlukom SO Nov.() Sarajevo 12, decembra 1968. Tada je prvi put tOj ulici i dato današnje ime. Nosilac imena ulice Milorad 1Pejdah, čij a se porodica zvala i pisala u posljednje v.rijeme još Pejdaović, bio je član sarajevske porodice sa Vraca, koja je u cij elooti izumrla. Rođen u Sarajevu 1920. Predratnj elektromehaničar. Rrrvoborac, stupio 'll bor-bu II <sastavu odreda ,.ZV'J jezda ..,a poslije postao komandk čete II Ornovršk.om bataljonu u istome odredu. U ,t ome svojstvu i poginuo 1942. na planini Ozrenu u sreclnljoj Bosni.
I ZVORI: Biografska
g rađa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

MILOSA OBILICA

ULica .u sjevernom području starog dijela grada. PočilJ1je na samoj Baščaršiji i vodi na sjever sve do pod Gr li ća brdo. Najveći dio ove '\lJice Illastao je u novi~e, pa ti. najnovije vrijeme. Pl1ije ,okupacije 1878. i sye do i.za prvog svjetsloog .rat a postolala je samo dionica .do dana.mje Ulice Zlije Di.zJdaTev~:ća i sa. današnjom U]icom Konstantina Jeftiča, uključujući tu i Ulomjenicu, činila je jednu ulicu pod imenom Potok. Današnjim kr-akom od zavoja u Zi!je Dizda revi ća u licu pa sve d o Pti:ri.na I brijega tekao je otvorenim koritom potok Ramića banja, koji je tridesetih g<Klina ()/\I'oga vijeka po<kniven, a na , jegovoj trasi n i.zga'ađen današnji, navi 'krak. Miloša ObiHća ulice. D.iorrioa sjeverno od Pirina brij ega kao organičan i logičan ,produžetak glavnine ulice izg.rađena je i ,uređena l i .godinama posllije oslobođenrj·a, dead se ondje .utemelj'io niz -stambenih objekata .društvenog sektora. Naziv u1ice Potok nB.Sitoo je po potoku Ramića banji koji je, kako je n avedeno, ovuda tekao i u dnu dwnašnje Ulice Trifka Grabeža sas tajao ,s e sa r:ukavcem Mošćan i ce. Današnje ime, pod koje se podVe<! i k r ak sagtIladen posliije oslobođenja, .ultica je doblla p red popis sbanovn:ištrva 1931. , odri!ne, Ikad 'j e g već ,bila :i..zgr:ađena dionica do Ririna I br'ijega, po Mitofu Obiliću, juna:ku srpsk!ih Irtarodniih pjesama koji j e u hrl.stor ijsk:Lm vrellima poznat pod -imenom Milo! K ob ilić ti. koji je, prema kas.nij!im i2vonima, ubi() cara Murata na dan kosovsk e ibiltke 28. j.u na 1389. Za vrijeme okupac:ije 1941-1945. 'llliica je nosi,la ime Dra Safvet-bega Ba šagića, domaćeg historičara orijen'ta1iste i pjesnika (Nevesin je, 1870 - Sarajevo, 1934), U tome istom periodu u ulicu pod imenom Dra Sal vet-bega Dašagića bila I e ukl jučena i danSšnja Konstantina Jeftića ,ulica kao j poseban, desni krak. Ulici j e v.raćeDo staro, a M je ov.o današnj e lUne 6. apnUa 1946.
LIT.: A.
(3. 4) , l l.
Bejtić,

Mahala

Lučevica, Oslob ođenje,

XXn / 1966, hr.

6405

255

MIRKA JOVANOVICA Ulica ulica
Ploče
<ll

sjevern.om

podrućju

i

Sumbul-česme.

starog dijela grada, ;r:a'2.vdjena i:z;među neposredno [spod Hadži:jama.lrov.i.ćeve .

j e n astala ,dosha ran10 II turskom peni.odu, dijelom II Mahali Šejh MusUhudin, zvanoj P loča, a ·dij elom II Mahah Bati - zađe Hadži Mehmed, II 'llaro<iu poma'boj pod imenom Sumbul-mahala ili Sumbutuša {obje iz 16. vijeka). Struro lime -ove utice jeste B ašića sokak, .po nekome B ašiću iz te

Sa'O:braćajnica

ulice. To ime ubi!lježano je II Fopisu .stanovn!ištrva Sarajeva 1867-68. godine, a li II sokaku 'toga limena Jnirje bUo tada nijednog Bašića , što upućuje n a zakl j učak CeLa se ovdje radli o još stami'jem imenu. Negdje .iza navedene godine, a .prU.je 1882. ulica se pl'ozvala Hadžišabanovića, po stru1ijQj sa:raje:vsooj pooodidi' Hadžiša banovića iz te
ulice (u 'Ilavedenom Popisu ubilježena u '
načelnik
Baš1ća

sokaku !),

čiji

je rodo-

ka!ZandžJ.da hadži Saban, koji je vodio t Dgovinu kazandžijs:kom iI'obom sa itZ.l.lJnmlli!m SabUl"l3lIl1a, a umro 1762- 63. D.anašnje ime d ato de UJliOi 8. jruna 1948, vj ell."cwaJtno po predl'atnom napredlnom cr-adnillcu., članu KPJ od 1937. i .prv:oborcu Mirku (Jove) Jovanoviću, rođenom 'll Sro-arjevu 1914 . .u ~bene jedimice stupio apru1a 1942. g<ldin e. P<lg:inuo lB. dMQb:m 1944 . .u boIibi ·z a osldbođenje Beograda i sahI1anjen u Beog.radu Ina g.robJju ill Grobljanskoj ru1dci. Postojao je, međutfun, još jedan napredni radnik. lisboga .i mena II Sarajevu, r·ođen 191 8. II SaTajev,u , a 1941. z8/tvoren i odveden u Jasenovac, gdje je !pOslije li. ubijen. Ndsam mogan utvrditi si-gurno na koju se od: te d wjice odnosi današnj i nazi v ulice.
IZVORI: Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

MIRKA LAZICA Ulica dznad Kovača. poči.'I11e od Ulice K-ovaći kao desni ,krak prema V;ratJnik..mejdanu li vodi do tow. Sirokačke l apije. k SaobMćajnti.ca je stara kolik.o ti saimO Sa:rajev.o i! predstarvlja dionicu vel:hlcog i važnog puta. kojii. je rprelro VJi.šeg:radS.ke kapije 'povezivao grad sa I b.1iižc.m i dalekom okolinom . Sve db darv·anja naziva lUlica je bila dio duge i .j edlinstvene ulice do današnje Alekse Santića pod imenom Vratnik-mejdan, kako se i danas zove nastavak ove uliJCe neposredno li.znad kapije. DanaiŠinje lime dabo je ulici rj ešenjEm NarDdnog odbora Stari grad l5. decembra 1.954, Ikad je :iiZmijenjenQ jo.~ 12 naziva ulic<l 'u g.oo.du, a čuva spomen na .pr:vooorca fi.z .t e ulice Mirka Lazića, kojti. je II NOB stupio -ll sa&haiV Romani[j~og odreda i PoWnuo 14. juna 1942. n a Hr.eši. Kuta njegovih Tooitelja, situirana n 8lX1sredno tispod ikapi...lkule na Sirakem, s des/l1.e strane, bila je dedn"O vrijeme sjedište MjesnQg kooniteta KPJ i neotk riv eno -sklonište dlegalaca 1941- 42. I .odilne. Iz te ,iste kuCe g je i drugi borac, Mirkov bra t Branko, poginuo 18. aprila 1945. ou Glogovcu.
256

MI S IRBINA Ulica II srednjem di~ elu gmda sa opočetkom na K'0ŠeV5kom potokru ispred zgrade Skupštine g r ada Sar.ajeva, a sa z8vršrnoom II Ulici JNA, Saobra6a1nica je stara Sahtijan'U.ša, prozvana :taklo po .istom limenu M ahale Sahtijandži hadži-Mahmud Balije, koja je nastala II drugoj polov.ilni 16. vijeka. U IPro.šwme vti.jeku (zapis ie: 1874-5) d m ahala i >ta ulica 'Zvali se još imenom P od M usal om, po ot vorenom m uslimanskom bogoslužj u, musali, koja je b'.iJa - a prostoru današnje palate Izvršnog n 'V.ije6a i pa.t'1k.ića IS j užne IStrane te zgrade. Od .novembra 1914. p a do 1919. ul~ca se zv;ala Cara Viljema, po njema&om oaam W~lhe1mu IL Hohenoollel1l1u ,(1859-1941), kojli je II prvom svjetsloom r a tu 'b:ioo sClJveznik Austro-Ugarske. Taj naziv nastao je -onom ±Stom pnili:kom !load rSu imenima Franje Ferdirna.nda, njegove žene Sofije i I enerala P otloreka namani d ij elovi d.anašnj e Maršala Tita g ulice (vidi tamo!) na vanrednoj sjednici Gradslrog .zastupstva 4, 00vemhr!a 1914. DB.'našnje ime .ulica 1I'l'Os.i ·od 10, januara 1919. po Engles-kinji Adelini-PauH l rby (Boyland-H8.!lly, 1833 - Sal'ajcv.o, 1911), velitkoj dobI10tv0rki srpskog življa u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji. !Nastanila se u Salra·jevu 1866. ti. !tu odmah >otvorili 2ensk.u školu 'koju j e i VIOd i1a 'Sve do 1875. Upravo 1e tada Ibulmuo illStana'k u .Bos;n!iJ, li Mis Lrbi 'Odlazi u Englesku dva puta, ! pr.i.kuplja tamo veliku pomoć i s njome se lVraća II Bosnu te JXlmaže raštrkane izbj egličke .kolonije, a uz to radi li dalje n a svom osno.v.nom ·zad~tk u, prosvje(:ivanju: otvoIiila 1e li i:7.A'h-žavaJa ?Oa srpske izbjeglice jednu :šknlu tl PaJkinaau , 19 u oko~in1i .boga mjesta te po četriri ru bosa'nSko.petrovačkom srezu i II miJnskom kraju. ·Pos1tje se .opet watila II Sa.rajev.o i nastav:ila da vodi svoj stat;i zav.od sve do smnti, 1911. Testannenbom je svoju imovinu ostavila ,društv·u ...P.rosVljeti« t Dobrotvorno.j zadrozi Srpkinja. : Z a vni!jeme ok upacije 1941-1945. ulica je noSila lime SandaLja Hranića, 'Po Samdal ju Hraniću Kasaei (umro 1435), _voj vodi d od 141 6. do smrti najvećem ,v.e1.iJk.ašu b osanske ,cWžave. Današnj a IP8tikovna si'arza sa z<lJpadne strane Z:gll1ade S kupštine grada Sarajevra, .duž K'oševskog potok!a, 'u l8Iu9trougaJrsloom .periodu vezala se, kao i danas, na lUlicu moju promaJtramo, al i de imala ISta-tus ulice i ZV1a118 se Ali-pašina 'u lica, po imenu 'OsnO!vača susjedn e džamije dz 156!. godlilne.
LIT.: Spomenica lOO~godjšnjice rođenja Miss AdaIlne Paullne Irbi, Sarajevo, 1934. - A . Be;tić, Mis Irhina ulica, Oslobođenje, XXII/ l 966, hr. 6381 (l2. 3) , 6. - O nosiocu naziva ulice postoji još druga brojna d om aća litera-

tura, popisana u mojoj Bibliografiji ,štampanih radova o Sarajevu do k r aja 1954. godtne (Sarajevo 1964), ukupno jOš 25 članaka (vidi indeks sub v.Irbi).

MISKA JOVANOVICA Ulica II nowJem ,d ijelu g rada, ona Jijevqj strarni Miljacke. Razvijena u luku (u lmtiv!itnama) od Ljubljanske do 'I\rravniOke.

17

257

je nastala poc.~om dvadesetog v6jekJa. Pred prvi svj etsk·) rat ·činila je jedinstvo s današnjom Ulicom !'vana Gorana Kovačića (vJ:di Itamo) ti za jedno s njom nosila me Ljubinjsku po mjestu Ljubil1lju II HercegOV'.ini. ·P,red popis s'banovm:štva 1931. godine ovaj !krak dotadašnje Ljubinjske postao jesamostaJna ·u lica pod današnjim iiimenom. Naziv je tada dat u spomen na Miška (Mi hajla) JovamovJ:ća, .lrojJ je bio jedan od .pomagača samjevskog atentata ,1914. ,g odine. Posjednik ti ugledan građanin Tuzle. Bio predsjednik S:rpskog sa1oola, član Srpske crkvene .opštrlne u Tuzli, ·zart:im član Eparhlđskog sarv.jeta i člalI1 Narodnog odbora. Na dan a tentata imao 36 godina. Osuđen na smrt i obješen u zatvoru 's arajevskog suda 3. febI1uara 1915. zajedno sa Dan'ilo.m I1iĆ€ttlt i Veljkom Cu'brilovićem. Za vrijeme okupaoi.je 1941-1945. ulica se zvala po Puvtu Radenoviću, čuvenom dootojanstv.en!ik!u kl'lalja Stjepana Tw:tka '( ubij en 1415). Staro :i!me Miška Jovanovića W1aCeno je hrw p oslije oslobođenja, uprav,o 20. 8IVgusta 1945. odlukom Gl"adsJrog narodnog odbora, po .iroj·oj su uspostavljena imena .ulica u 'g radu prema stanju rprnje okrupacij e.
L IT .: Kaznena stvar protiv Gavrila Principa i drugih zbog
zločina

Saobraćadnica

vele·

izdaje. Optužnica. Prilog k ,..Sarajevskom listu... br. 245 (Sarajevo, 1914). V. BogtćeVić. Sarajevski atentat, stenogram glavne rasprave, Sarajevo 1954, na više mjesta (v. indeks imena). - M . Miško Jovanović, Slovenski ju g, Sarajevo, 1/ 1918, br. 10 (24. 12). - Ostala literatura u djelu Nikole Đ. Trišića, Sarajevski atentat u svjetlu bibliografskih podataka, Sarajevo, 1964 (v. indeks).

MJEDENICA
Ulica :na 1idevoj stronli Miljac.l{e, lU starom dijelu ,grada. P.omnje od Dobrovoljačke i v.odi :na jugozapad do Rionirske i Tame Masani;ka.

Saobra6aj'Ilica se razvtila I ao sokak još u <pliVOj ,pOlOV,Llli 16. v.ijeka k II MahaU Nedžara hadži- Ibrahima., Il'azvijenoj 'oko istoimene džamije, !roja se li danas nalazi u toj !U.l!.ici, -a -koja je naSItJala ~!Oš 1515. godrl:ne ili i nešto ,p rije toga weJnena. tme ulice je iSla;venskog ponijekJla. Spominje se II poznatim tia:VIOrima. 'j:oš u 18. vi'j eku ,'jJ, prema rome, ,ne može })iti ,tačna !pretpostavka da se 'Ovdje r,a di '0 :nazi-Viu k()ji je rn.a.stao po prezimenu neke porodice kJoj a je ltu mogla doseliti ! z eme G oce ,~gdje iana Medenica) ,p red ok!ui paoiju 1878. godd!ne, kaklo j e .to ll11:iSlli.o K. Manc:Lić. U izvoru d.z 1874-5. tim imenom se rove i stara Nedžar hadži-1br ahimova mahala. :Oa 'vrijeme ok.upacije 1941-1945. ulica je .nosila ime Hamd.ije Kreševljakovića, !istaknU!tog sa,vremenog histloniča;ra, ®oji je rtada :živio i radi:o "ll sv:ojoj 1kiuĆi u toj uliict. Poslije oslobođenja v.rraceno je staro lime ulli'lc:i, ,a imenom Hamdije K'l'eševljakovi'ća prozvala se k1a:srujc je'dna saobraćaj nica u nE'kadašnjem naselju Svrakino Seto (danas Naselje ,..Pavle Goranin...).
258

MLA DĐNA

STOJANOVICA

Ulica II s redišnjem dijelu grada, iza Velikog parka. Počinje od Ulice kralja Tomis1arva pa vodi II pravcu istoka do Džidžikovca, ne.p osredno ispred: zgiI".ade Doma Narodne m ilicije. Kao stambena jedlin!i.ca u1ica se nazvila pooljje okupacije 1873. Tada 1e dolJila s ta'tus ulli:ce i pnvo ime Kapetanovića, [1iaStalo pnije 1893. To ime .hiJ.'O je 'u ilt'POtreb.i sve do os lobođenja. Curvalo je spomen na poznatog javnog ti: lk,u1tur.nog .r.adnika Mehmed-bega Kapetanovića Ljub«šaka {Vitina kod Ljubu.škog, 1839 - Sarajevo, 1902), kojii je II Sarajevu ~ivio od 1876. i I io dva p u ta sarajevski 'gradonačelnik, prvi !PUlt II lt urh s~om periodu , a drugi put od 1894. do 1899. Ostao ·poznat d kao sakuplja č i!la:rodnog : laga, koje je obja'V'.OO II dvJje "Zasebne iknj! ge, II b i čemu mu je inicijator 'b io Vuk Vll'čevic s irojim se d ružio II ;p.rednkupaciono doba II 'I1reblnju, dok je truno ,bOO Jnudik (sreski načelnik). Današnje ime ruLica .nosi od 8. }uua 1948. II spomen na legendarnog heroja N OR-a d ra Mladena Stojanovića, ~edrlatn·o.g ljeka.Ta u Prijed:oru, gdje je fi, rođen 1896. godine. Digao de narod na usbanak na Kozari i steka'O ,velilke lZal:;l uge išio ~e iC'OZa.Ila lposllala jedno od g1a.v mh žat:rMta usbalnka. UbHi s u ,ga četrui.ci a.pr1ila 1942. tzrurdbljena d teško ranjena II JoŠavci. II cenlJralnoj Bosni. 2i'Vi i danas u legendi i sjećan1u naroda ikao poseban he.mj među svim ikJra1ti..škfum, inJače b rojn:ian herojima, i o stao ono 'š to je 1iIk legendarnog Save KlQVačevtiča u 'l1aTodu Her cegovme ii Orne GQre. U jednoj od. više pjesama i() !l1:jemu narod ga je 'Ovako 'Ovj'ekov,ječio :
Ide Mladen, 'VodI partizane, Razvio ih na 'sve četiT' strane, H et10jska se banba Ta.zigra la, KoQ"Zam se slavom ovjenčala.
LIT.: E. Mu labdić, Mehmed -beg Kapetanović - Ljubušak, Skolski vjesnik, Sarajevo, god. 1902, 593-599. - V ~adimiT Corović, Mehmed-beg K apetanović, Sarajevo, 1911. Zbornik narodnih heroja, 743. - M. D izdaf', Narodne pjesme iz borbe i izgradnje, Sarajevo 195t, 39. i 44. - M. Sotf'a, Naši
heroji, 9,

MLINI
Ulica u Ist rurom ~jel u ,g rada, II područ;ju K!ova:ča. PočIDje od Sandžačke pa vodi na sjever do Sabwii!ne. Saobra6a~nioa iSe rn-zv,ija j'oš u 16, v!ij eku «mo sokak lU tamošnjoj Mahali Keb -kebir, ikoj a je .u narodu pom'arta pod imenom Miščina mahala, a koja \Se također ~a!Zvila još u 16. vil eku. j Trosa te !Ulice nastala je .na prelomu 15. 1. 16. 'vJjeka. Tih godj,na je bOsalJlSki sandfu.k Skender-paša proveo preko Vrartmilka li !Upr3'V{) liIn:ijOm oQve ulice jedan rukavac Mošćanlice sa svrhom da se Vrratn!ik, kloH -je bio bez v:ode, i ostali ni2V1Odn1i diJa grada sna:bdije vodam, a i
17'

259

da ta ista voda pogoni v.odenice, koje su, tak.oder, lbile potrebne gradu. Re1atli:Wlo najveći !broD tih voderri: a lili lffilIinova hiJo je upravo na trasi c ove ulice, jer se tu zhog dobrog n agiba pogonska snaga vode najbolje mogla iiskorišbavati. I , eho, ; .o rtim m1:in:ovtima, :kojri su ,tu bili 'Sve do p iza oUvođenj·a Mošćanice u tllWežu vodovoda, 1890. godine, prozvala se još II turskom periodu u lica koj u obradujem imenom Mlini. U austrougarskom ,periodIu .pisala se ova ulica najprije Mlinska, a poslij e u današn jem oblik-u.
LIT.: H.
banistički

Kreševtjaković, Mošćanica

u starom Sarajevu, Sarajevo -

ur-

problemi, 1- 1958, 45- 51.

MOCILA Saobra6a1 jnica na N:išanu, iza Rošinta mjeg·a. Odv:aja se od početka , ionice ulice d puta Jarčed.oli ~ vodi, II pravcu .sjeveroistoka ®a pruzi San"ajevo - Višegrad.
'TI'O i roje rulJi'e a II .pra'Vom srnJislu , nego pješačk'a stlatza, seoski put, koj'i vodi do male <Ill8.Soob:ime Močil.ašto se ,n alazi wad <tunela p-rruge.

I s3.Obraćajnica i to analo naselje raz:\/'lili su se ,t u ~oš u au:strougars'kom periodu zahvalj ujući reIatirvno \pov,ol jnom terenu za postojanje malih seoskih ekonomija. Naseobina je ušla ,u sastav grada 1955. godIjJte, pa je lt.aj{lO d sama saobraćaj nica, koja se !prozvala imenom naseobine, d obila status gradske ullirce. Ime je, Jnače, s.tMti tc:qxmim onog k.raja.

MORAVSKA Ulica u 'Predjelu Vraca. :Aoči n~ e od gornje dionice Zagrebačke, upraJVo nasuprot ulaza lU HUISinsku, v.odi na desnu st:r3JJlu u brdo, pr.ibližno 'll ipM'VCU zapada gdje Se povezuje sa OZTenskom ulicom.
.Ulica je kM pu.t il kao stambena jedinica II tpO{]punosh .n astala u godinama pOSlije ,oslobođenja, odnosno neposredIna pred d'Ot>.iv.;unje današnjeg imena.

Status ulice saobraćaj nica je dobila 7. oktobra 1960. kao dionica novoform.irane Ozrenske ulice. lzd\llojena je II zasebnu sa®r3'6ajmcll pod današnj im imenom po rijeci MOravi u Srbiji n-egdje !pOslije 7. oktobra, a .prije j,una 1964.
USPUit <llaJX)minjem da se od 1931. pa sve do i!Za 1947. limenom MOIla:VS~ QWa1a zaw,šna dionica današnje 19manske uI!ice u Novom Sara1'8VU, dok joj gla·v nina mj e ipOTllŠena lizga-adnj: m .~oLosijeka za robni o magacin ,i ,tržnicu na veliko lUZ normalnu prugu Samac - Sarajevo.
2<0

MOSTARSKA U1Ji;ca II .predjelu Go1iice. Razvijena između Tepebašine ~ Krajiške. Današnja saobraćaj'l1lica se a;aavIlla kao I okalk sredokra6a jlClŠ II s tursko-m periodu II Mahali Dajanli hadž.i -Lbrah ima iz 16. vijeka, II nar.odu zvan<lj Gorica. StaJtus oulice li današnje time po glavnom gtt'oou Hercegov:irne saobraćaj<nica je ddl:lila u navije vri'j eme, v)eroviatno za 'Vrijeme okupaCi!je. Dotada je J ila 'll 'Sastavu Tepebašine ulice. b

MOSCANICA ULica ,l l !istočnom, perifennom dijelu @rOOa . Roči:nje na Darivu. pa vodi d'UŽ !korita Mošć3il1ice i Iputem serpentirna izw)di na Ulicu Vasin han, ondje gdje pOMje Ulica. Baruthana. Ova 'ULica nastaJa je li ,otv,orena kao 1kolSk!i drum 1884. gooine, kad Je otVlOrena dionica druma SaJrajevQ - Romanija do Da:rive, na koju se pnlkJj.učuje. Status ulice dobila de 8. juna 1948, k ad se !počela naselja,vati izgradnJom individualnih stambenih zgrada II .području ,do Vasina hana. Tom prilikom .sadbr,aćalj.nica je po prvi put dob'ila na.'Ziv pod Idama.šnjlm imenom iPC :rječici MQŠćanici duž looje ivoeLi.

MOŠE PIJADE Ulica u današnjem Koševu. P,oč.lnje od vrha Utioe kralja 'I\om,islava i vodi ,p rema ·sjeveru : ored !bolni"ce, đedne i druge, do Ulice Vuka p
Karradfu<Ća.

je urređena na 1lI'!asi .starog·a puta 1892. godliJne II povodu izgradn.je tamošnje bolnice. Usk<oro iza toga, ikad su ,tu nUde prve zgrade, sa'obmćajnica je dabila ime Bolnička, koje se ooržaIo sve do određivanja današnjeg n8JZiva. Z8Jvršna dionica staroga puta, m eđ u ­ tim, bila je samostalna saobraćajnica pod imenom Solak, I~ako su se zvaLa d v.a lkirakia puteva 'll rbome kroju, od ikojih j'e jedaJl1 ii.spred kapije današnje bolnice V'odio prečcem do na Višnjik. Tek za vrijeme stare J'ugoslwvije, a posLije 1931, 'll sastav ,Bolntićke ušao je ii. Solak. Današnje !ime dato je 1957. u spomen na '1!ada premlirn.rulog istaknutog ~eVlOlucil()Il8ll"a i narodnog heroja Mošu Pijadu (Beograd, 1890 P.ar iz, 1957). PrO !Struci akoo.emski slikar, inače predratni trevolucionar koji je utirao pUlt idejama KPJ i zbog rtoga mnogo ,g odina robovao po tamn:i:cama. Za čit:aw.o va-ijeme rata bio je 'Član VrhoVinlQg 6taba li radlib na ,organ irllovanju pozadine (sbvaranje Illarddnlih odbora). Ak!ti:vno uče­ stV'ova,o i u stvatran ju AVNOJ-B: i od 1943. hto pot predsjednik toga 1li261

SWbr.aćajnJica

jela. Poslije tOSlo'bodenja o.bavl'j ao l1'azne ViiBoke ·poliJti&:e duž,noot1, a zavr~io život 'kao ·predsjedruik Savezne narodne skupštine. LIT.: Zbornik narodnih heroja, 621.

MOSE PIJADE UUca lU VIOgošći. Biviša tPaljev,ska, koja se ltako zvala po brdu Paljevu ona Vr'omeđi .dana:šnj!Th opština Vogošća, Ilijaš ii. Novo Savajevo, prema kojoj saobraćajnica i vodi. Kao seoski put saobr:aćajnica je ,d osta stara. Počel a se tizgrađivati postije oslo bođenja, upr.avo pli;je <ivade90etak godina kao moderno naselje u J;oš;a.nrioi za !l'adnike pr€ld.uileOa ..Tibo«. Današnji nazi.v dat de ulici 1950. ,g,odine. O nosiOcu naziva ulice vidi prethodni članak.

MRAKUSA
UliJca lU 11 užnom pod ručju starog grada. Počinje od Ulice S:oukbW}<lir neposredno;) iznad željezniL'lčke pruge, v:odi najpr1ije na istok pa zatim 'zao;)klre6e n a jug li. li~ kao puteljak 'li Ulicu CiciJn han. SaJObraćajm:ca k!oo I put ipootoj ala još u 1ursloom peni.odu. Počela se izgrođirvat.i Ik ao. stambena jedlin.ica tek liza prvog svjetSkog ~ata. Najpdj e j e hila rnknna (dionica iSbOčniog pravca), a posLije je dobila izlaz prema Oi:cinu hanu li. status ulice. Naziv je nastao po starom imenu predjela kroz i oji ;yodi. Kao k Wme ulice iOzvaničeno je prvi put .pri ~u sta.n:oVil1ištva 1921, samo u illešto dnu:ga<'llljem IQhl.iku: Na Mrakuši. U talkvom !Obliku maziN sc upot r ebl jav:ao sve ,do iza oslobo đenja, a tada je prer astao u danaiŠnjd, jednosta:vnij,r oblik.

MRAVOVAC
Ulica na V:ratn:ilro, Il'azv.i.jena izmeđ u ulica Bijela česma i Jajačka, u Pl' ,liVCU !približ.no 'Zapad~tok. Ulica se lI'azvila Sigurn'o j«>š II 16. vijeku kw ook,ailc koja je .išao granicom mahala Irplidži,k Sinana i Divan-<kJ8tiba hadži-Hajda.ra (narodna li mena Si!rokac i Bijela džami.1a), OOoje su nastale II 16. vijeku. Današnji .na.z.iN ulii:ee, koji se na !kućnim tablama krrivo Ibhlježi II lObliku Mraovac, il'elativno ·je jakI() star, · astalo po nekome članu stare n sa.rajevske musl!iimanske porodice Mrav, k<oja 1e u toj .ulli'ci imala porodičnu kiuou, a i.n ače i danas živi u Sarajevu, samo rna drugome mjestu. Pred 'olwrpaciju 1878. jeda-n Mrav d1'Žao je 1baJk.'alniicu illa V'l1atm1ik-mejda'n u, i sigurno je bi,o ii2 te uLice. 262

U popisu stan ovništva Sall"8jeVla 1868. o:vu ulicu <Sretam.o <pod imenom Mravovac, kako je jedtino i prawlno, a ikasn!i.1e, JU aus.trougarsk()m periodu u raznim dokumentima bilježi se .pod imenima Mruhovac, pa lčaik ti. Krukovac, a lU najnovije w,iUeme, kako je .navedeno, li. Mraovac, ali su ti 's vi oblici obične naOCa.rade koje !'treba dsprav.irti. Ime je već opostaJo toponli:m onQga kIraja.

MUDZELlTI Ulica lU sta.roj čaršij i, r azvijena zapadnom stranom dvorišta Gazi Husl'ev...Jbeg;ove Idžam.ije od .sarača na sjeveru do K undUi1'džJ!lu.ka na jugu. 110 je bila jedna od ibl'.()jlnih 'čarš1j:a lU gradu, a lU sklopu stal~e satrodevske čaršije kao cjeline. KaJO .ulica postojala .je već 1530, kad je građena Gazi Husrev.. Jbegovadiamija, na čijem je dvorli:šbu Jizg:rađena tada jedna kapija, I baš li2 te ,ulice. KasniU e su rtu .otVIOrili .dueane knji· govesci lili, kuo se "ZOvu arapskim (i tu:cskilln) imenom, mudže~iti (mudželli.d) ti ubrzo f<n'mira1i u toj ulici .(llL taViU čaršij'U knjigJovezačke struke. Već u 18. vij ekru taj zanat ,je ovdje toliko nar astao, da II ovoj današnjoj ulici nije više bilo prostora za nove dućane, pa se taj zanat onda proširr'oo i u 1ednu susjednu uličicu, iJ tako se razvi 'j oš jedna čarši'ja ;iste struke, d:ana3nji Mali mudželiti (vidli tamo) . Na1stariji poznati rWag ov:ome zanatu ,u Sar3ljeVlu po:t:ječe iz 1557. ,Pooljednjli! mudže1it ~ te čaršije Sulejman Haroa zatv.arib je tu 'SVIOj d ućan kr-aj em prošloga Vlijek·a, i tak.o se tu ugasila zanatska djelatnost k'o ja de imala više umijeće i cvala tu pretlro 300 godina . Eto, po tim mudžeLLhlma ulica je dobila današnje .ime, koje nosi već preko 400 godillna. U t urskom periodu ulik a se .zvala Mudžetiti, od 1878. do 1885. piSala se MuđeHti, 1885 . .opet Mudželiti, a ·od 1898 . .pa sve do iza oslobođenja !ZViala se Veliki mudželiti. U perioou od 1885. 'oo 1895. -ll ovu ulicu bila je uključena i Ulica MaLi mudžeHti.

MUDŽELITI MALI

Ulica II sklopu čarr.šide, ra'ZVlijena između ulica Mudželiti. Ula istoku te Gazi, Husrev-begove na Z8Ipadu. Ulica se r azvila najkasnije u .prVloj polovini 18. v ije'k:a kao knjigovez ačka, m udželitska čar.š1ja te prostorni i .sadr žajni n astavak nekadašnjih Velikih rnruđže1ita, 'a današnje lU}ji:ce MudžeI5ltil ('VidW tamo). Ime ulice 'llastalo je !PO isroj osnovi, po kojoj i ime ulice Mudželiti. Ulrl.ca Mali mudželilti kao da!l18Šnja cjelilna n'ije starija ad 1697. godine, jer de dotada na tome !prostoru bio Ajas· pašin hamam, nastao 1477, a propao 1697. Ulica MaLi m ud-želiti potpunI() je stradMa II velilkom .požaru onog dijela I rada 8. avgusta 1879. n sljedećih godina tipične st8l!'e iknjJgoveg
263

u toj ulici zamijenile su one današnje .zgvade I ez :imalo b veze sa I r8Jjem .u ilwjem se Il1.alaze. k GodiJne 1885- 1895. uLica j e billa uklj učena u današllljou ulicu Mud'Žel'irtJi.

začke dućane

MUHAMEDA GANDURE UJica
među
-ll

sjevernom
Otlilića

rpodr.u:čju

s'!lanog -dijela ,g.:rada. Razvijena iz-

ulica Miloša

i Kulin a bana.

Saobr a6ajnica je nastala još u 16. "'.ideku Ikoo sokak u tamošnjoj Mula A:ralbi-at:ilk mahali, k-oja \Se lU n arodu ZVla1a ilorać1m imenom Ara· pova mahala. Uprarvo po limenu same mahale li ova sa:ohra6ajnica se zvala Arapov sokak pa A rapova ulica sve do davanja današnjeg imena. Ov;aj današnji lll8!Zirv dat je ulici 8. j wna 1948. godlline 'u .akviliru odluke Gradskog nar.oonog odbora, ikad ISU đ:oš 90 ulica d I rgova dobili t Dova imena. Ime čurv:a spomen na Muhameda Ganduru '(md. 1920. u S8Il'ajevru), .predJ:'atl1'og ·r.aciniJka i alkUvnog SaJradnika N OPoJa 1( čJ,lan KPJ od 1941), Ikojeg su ustaše otikrrti1e !k- o aktlliVil1Dg iiJ.egalnog l'3dniloo u a gra du d depol'ltli'rale u logoc II StJamu Grad'i:Sk.u, gdje je ii - bijen (objeu šen) prema jedn.om imolru 1942, a prema dnugom 1944. goclirne.

MUHAMEDA KADlCA Ulica u sjevernom području starog ddje1a grada. POCinje na m je. stu gdje se sastaje lPirin brijeg sa Miloša Obilića ulioom i vodi na sjever do današnje Frontovske u1tice. Saobraćajnlica ide lU red ,onih (l1ajsta rijih u gradu !PO tome što je to bila ipninx>dna izvodnica ,u .oko1ilnu išto za nju znamo jakro dug(l. RazWla se već I ao ,naseljena jedinica još početkom 16. vijeka >ll tamošk njoj Firuz- begovoj mahali, 1 100ja je nastala !iZmeđu - 506. i 1512. gadi:ne. 1 Bosanski sandžak Firuz..,beg je u toj mahali sag.radio medresu, koj a. je bUa či,>ta.v;a i iradila do OIDClg velik-og požana 1697. godine, pa se up ravo po ,boj Iffiedu:'esi, <ll narodu prozvala ~ tamošnja mahaLa imenom M edrese, koje je ostalo sve do .danas poznato ,klao rla;zllv za cio !Onaj 'kvad . To narodno rime mahale iistodobno se prenijelo li na glarvnu saobeaća.jnicu u tOj mahali, a Ito j e ulita koju pl1omar\:ll'am, Ipa se tako ta u]i:ca zvala s nekim varijacijama s·ve do 1931. Od .1878. !U1i:ca ISe zove imenom Medresa, od 1885. Sedreni k -med· resa (dato pobLiže topografsko obilježje ra-dii !l'a!Zl!iJk.av.anja .od sličnog imena dnu:ge U!lice lU gradu - Bis tr.ik-medtresa), lOd 1895. Medrese na Sedreniku, 1910. samo Medrese ti od 1921. .opet Medrese na Sedreniku. Uvođenje 'll Illaziv ulice i dimena Sedrenik Ikao !pObLiže oznake došlo je odatle šro je tta ulica rtl bO doba obuhvatala ne samo današnju trasu , nego i d ionicu jug-sjever rdanašnje Frontavske 'Ulice, koja doista izvodi na sam Sedrenik.
264

Od 1931. ova ulica, zajedn'o sa <prood'\lŽenjem do Sedrenika nosi ime Muhamed- efendije Kadića, zaslužnog historičara <(Sarajevo, 1885 1931), po struci 'Sudskog činovutika. koji :j e <:fUJ svoj vijek posveUi'O bilje 4 ženju iZVlOl'1log arhi!vsloog mat erijala li drugih doklumenata -koji se odnose na historiju Bosne i Sarajeva sve do 1928. godine. Re-zultat toga rada je IlljegOlVa Krnonika 'll 28 debelih njegovom ru:k>om pi,lsanih svezaka. Napisao je i nekoliko zasebnih. manj ih rradQva, Ikoj~ su i objavljeni. Za 'Vrijeme okupacije 1941-1945. ime Muha.med.-eCendilje Kad!ića n osila je Ulica 6. novembra, gdje je Kadić žiNio, 'čl uLica kQju prom.atramo zvala Se stalim !imenom Medrese. Poslii~e tOSlobođenja waren je sta li, nešto skvaćeni naz:iN wce u obliku Muhameda Kadića, ali s ~ ednom velikom d:zm~enom: ~raik prema Sedreniku rurklju'čen je u F'ron'bov.sku w.i'Cu. K!ra;k prema Sedreniklu (lOd lpočetka Mihrhllooe) topog.rafskii. ,n!i,keiko ne spadia u cjelinu Fl1onbo\"Ske ulice. Neovlisno od !boga današnjim :i p r ij&ŠnljtiJm imen'om ove 'ULice potpuno se fuzg ub.ilo st1arn, vrijedan toponim Medrese, loojl 'se danas upotlr€lbljaJva :kao lime ćitava kraja b8.iŠ po tome starom imenu ulice.
LIT.: Edhem Mulabdić, Muhamed el. K adić, Pravda, kale ndar JMO za god. 1020, Sarajevo, 51-56. - H. Kre§evljalwvić, Merhum Muhamed Enveri· e! Kadić, Novi behar , IV/ 1930-31 , br. 21, 307-309. Isti, Dva Bošnjaka povjesničara, Narodna starina, Zagreb, knj . X!/ 1931, 273-277. Franz Babinger, FUnf bosnisch·osmanische Geschichtschreiber, GZM, XLIIo/ 1930, sv. II, 169. A. Be;ne, Medrese, Oslobođenje, XXII/1966, b r. 6420 (l8. 4), 6.

MUHAMEDA MEHMEDBAS rCA

Ulica na Ilidži, 'll kr:aju p01matom pod na:zi VlOill Stara Ilidža . Ro('. mJe Qd Ulike Sarajevskia cesta li vodi lU pra:vcu sjevera do sllanične ~g.ra-de bivše željezničke pruge, a zatim za'V!ija ulijevo d 'vodi u pravcu sjeverozapada, gdrje se Z3rva-šava u 1Ile'i!zgm.đenom terenu. Saoocaćajnioa 'je nastala u aus.brougal'.'ikom periodu, u p11av:o 1892. god-.ittle, katO p rila:uni put Željezničkoj 'stJanicl Ilid.ža, Gooj a je te dste godine i QWorena. Kr;ak od ·stan i čne I g.rade p r ema zapadu nastao je z p liije :petnaest ,g odina tkao saobraćajrti:ca ikoja 'Povezuje niz stambenih višeka;tn:it::a i dnugih ! v:ogradtnjJ. no Status u<li-ce saobraćajlnlica j e d obiJa 20. decembra 1960, k a d ~ sve danaAnje ,ulice I a mdž~. Tada joj je dato i današnje dime u spomen na n Mu hameda Mehmedbašića, aktivnog člana Mlade Bosne d jednog .od. glavnih sSlUčesn ik a (aten'ta·tora) u poznatom sar ajevsk-om atentatu 1914. godine, Jro}i. Ije mi.rrioišao hapšenje li su đenje 'bijegom 'u arnu GoPU. illo zanatom stolar, roden u S'boou 1886, a umro 1943. na Ilidži, gdje je proveo posljednje godine života ;klao podVlOrnik tamošnje Poljoprmecione škole.
LIT.: V . Bo"ićević, Sarajevski atentat, stenogram glavne rasprave, Sarajevo, 1954, na više mjesta (v. indeks imena). - Daljnja literatura u djelu Sarajevski atentat u svjetlu bibliografskih podataka od Nikole Đ. TriA/ca, Sarajevo, 1964. (v. indeks).

2.5

MUHAMEDA REPOVCA

Ulica II sjevernom Ipodručju staI10g dijela gn-ada. Po6inje od Pj.Dina brijega :i. vodi na:jprije ti p:mvcu sjevera pa onda prema ~stoku do Ulice Muhameda Kadića. Ova se utica >l'3Wv.hla Jas 'u turskom pertiodu kao sokak II sastavu Hubjar-agine mahale, koja se .u narodu zvala imenom Medrese, II stvari, to je Firusbegova mahala, a Hubjaraginim imenom prozvala Se posli:je 1557, kad je tu ONaj !POdigao svoj u džamiju ,(upra-vo mesdžid) . Od turskog perioda pa 'Sve ,do da,v anja današnjeg imena ova se ulica zvala Karića sokak, odnOOl1lO Kanića ulica, po nekome članu stare salrajevske muslimanske parod!itce Karića UZ 'te ul!i.'ce. Jedno v,rijeme u1ti:oa se bilježila .p od. limenom Karvića utica, aH je to .pogrešno.
Da.našnji naciv rtl·lice dat je 8. juna 1948. godine po limenu PIWrOborca Muham eda Repovca (.POđ . 1922. 'll Ostoo>šcu Jrod K onjica); pred rartni:i. mdntk :Đabr.ike ćilima II Saralj8vu li ,član SKOJ-a, zbog čega je kao napr edan Dmladinac vtiše !puta zatv,a ran .prine 1941. Već prvih d ana ustanka uključilo se II paJrlti'Z1anske jedrl.rruice na 'Romarriji, gdje je malo pos1ij e teš100 Il"a:n'jen pa tijegalno prebačen ikJuOl, lU Samjev(),na lij ečenje. U decembru tiste, 1941. otkriven - i uhapšen, posllije čega mu !Se g.ubi je ~ag. 'Ilo su podac~ lro~i 5U {) njem·u dati na samoj sjedniQi Gradske skupštiine. Prema drugim podaaima, ikoje je da;o ,nešto ka,s nije otac I'Smet RepoVa<:, Muhamed Repovac :je iliro lU sa'S1lavu Crepoijskog odreda, ·a .otkmirven je ti uhapšen taano na Novu godinu 1942. (L januara) te iz Sa.r.ajeva odveden 25. januarru. iste god:ime 'u Jasenovac, gdje je i nestao.
IZVORI: Biografska grada o prvoborcima NOR-a Sarajeva.

MUJ EZINOVA Mala .ulica na Hridu, razv.ijena iSerine.
Sa:ob;raćaj.dioa

između

Timur han.ove tiz:nad pruge

nastala .najprije kao put prečac, a poslije ·k!ao sokak u tursko <loba u .dkviru M a haLe Sagr hadži AH, ikQja je u narodu bila poznata pod limenom Hrid. Sve do :iza okupacLje 1878. ulica je brla sastavni ,dio današnje Se.ril11e ulice. Godine 1900. izdvojena je II 's amostalnu ulicu .pod d.menom Mujezinovića sokak. U stvari, to de stari, na:z'Iodni namov te saobraća'jni:ce, :lrojii je bi'O i OQstao .poznat lU lO'bLi!ku Mujezinov sokak. Taj stari .naziv vraćen je ,u]ici 1921. i ostao je do dan!as bez izmjene.
Ime ulioa nosi, bez sumnje, !PO nekoQm poznatom mujezinu tamošnje mahaiske džamije. U boj ulici bila je kuća siromašne .porodice Cuvida, a II toj porodici odrasla je i ugasiJa se čuvena pjesniklinja na .nar-odnu Umihana Cuvida (prva polovina 19 st.) .
266

MUJKANOVrCA UJii:ca z·a:pađno od 8'istrika. R azvti.jena između Tarzi-bašine ,i Mumino'Vića Vehida ulice preko lJ)opr e6nog ktt'aka Balibegovice. Scrobraćajnica se razvila si:gunlO 1'Oš 1.1 16. lVIijeku kao sokak koji je tpovezivao Terzi ..bašinu mahal u ci. Bali.begov.u iz 16. vli:jeka. Današnje ime u1li.ca noSi lOd druge polQvine prošloga v;i.jeka. Najprije se zvala Mujkanovića sokak, a .od. 1878. Mujkanovića Salih -age utica. Od .1910. do danas opet mosi lk.ra.ćiJ n a;.zi;v Mujkanovića. N:osilJac :na;zL'Va Salih-aga Mujk alliOvić je stanovnik ,te lUlice, a živio je 1.1 doba bosanskog ve:zliroa '.Dopa! Osman-paše '(1861-1869), pa se 'Po njemu J p!1ozvaJa 'U1i:ca 1.1 to 'vrijeme, 'k ad su ~ drugim sarajevskim sokadi!ma davana ..službena Limena !PO uglednim liil:nostrima ~ lU1ice, česbo i mahalskrim muhtarima, što je ibio, .pretposta:vljam, i sam SaUh-a.ga
Mujkanović.

MUSLUK-CESMA

Ulica rna Vmini!ku, razvijena
v ičke

II

kratkom potezu :izmedu M-a!je-

ti A vde Hodžića ulice u po:avou jugWWka. Sa:dbraćajnlca s.e r:S$vila I oš u 16. 'vtiIjeku ·~ao sokak u 'O'kvdiI'U j M ahale Hav adže-zade hadži Mustafa, koja se II !prošlom vijekru narodnim imenom zvala Hadži- MustaJin džemat (zapis !i.!z 1874-5. godine),

a < !<:Joja se već bila fo.nrnirrala 1587, kad je tu Itaj ha:dili Mus tafa osn:ovao svoju džamij-u kao centrur te mahaJ.e. Ulica sc zove po li!menu jedne česme u tome sOkaku. Ime označava poseba:n tip česme ikojti je ~terističan .po tome što tu voda nije istjecala iz cijevi izravno na ulicu, n ego je _ ajprije u tjecala u n korita.šce u unutrašnjosti !kamene m ase česme kao IC1bjekta pa ·tek onda na drugoj strani toga ·loorri.ta istjecala na lulu. To koritašce imalo je zad aću da zadrži zemlju ti. mul'j Iiz cijeVii., da tako Mod'll u neku ruku prepere, 'Opere (odatle na2li!v muslu.k = prepirali!šte), 'Pa je to bila, ustvari, taložnica . TaklV1fu česama I ilo je još .na nekoliko m jesta u b starom SaTajevu, a ova 'na V.rutnilk-u dala je, eto-, ti ime u Lici u ,lMjoj se nalazi. N;azj,v se do danas n ije I bi-tno .mlijenjao. Samo lU peri-odima 1878-1885. ti 1895-1910. glasto je 'll .kraćem 'Obliku Mustuk.
LIT.: H.
Kf'eše v ~jakQvić,

Vodovodi, 24, 86-87.

MUSTAF AGINA U1ica u južnom područj u sta:rog dijela grada. p.očinje 'Od Terzi...bašine 'l wd samog .nadv,ožcnjaka .do ULice Brdo džamija, obuhvatajući i poseban kmk .prema sjeverdiis'boku ~oj i izvod1 do početne dionti.ce Ulice Brdo džamija.
261

Saobro.ćajrni ca

se r azvti.la u turnkom pel"iodu kao sokak u Mahali

Kadi Hasan-efendije, paznatoj u narodu . pod imenom Brdo džamija. " Današnji naziv ulice u !Upotrebi .j e, kioliko se sigurno zna, od 1878. godine, ali je posve sigurmo da potječe Iiz tW"Skog perioda. Nosi-

lac toga naziva ·potpuno mi je nepoznat. Jedno vrijeme u austrougarskom :i. starojugoslovens:kom peribdu ulica se zvala jednostav.nijim oblikom MtLStafina.

MUSTAFE BEHMENA Ulica u područj u VlI'artniJka. Razvijena od m-aja Mehimed-agine ulri.ce do Ulice A lekse Salnfli!6a . Saobra6ajnica je :nastJa.1a sigurno još ill 16. 'VJOeku ka'O sokak koji je prola:2fu:l I roz d vi je ma hale: Kadi A hm ed- efendijinu ili (nall"Odno ime) k Poci topovima Ina jugu te Ka sap-zade hadži-I brahimovu ili Carinu mahalu na sjeveru. Na dužini ove ulice pnllobitno s u bile dvij e samostalne uLice: krak od Mehmed-agine do Ulice ispod or-ah a .:/lvao se najrpnilje Melina čoše (u a ustrougarsk;im popisima Case Mešina), zatim Abazovo ćoše, a dionica od Ulice ispod oraha do SantiĆ€ve ipr~je IPl'V.og svjetskog <rata zvala se B eča r eva pa je posli.je 1918. ušla u sastaJv Ulice A bazovo čoše. Takvo je stanje ostalo do od:ređilvanja današnjeg !imena. Današnje ime utvrdeno je 8. luna 1948. galine. Naziv čuva spomen <Ila sarajevskog pI'Voborca MtLSta/u Behmena, ·predratnog naprednog radn:ika mehani~a iluJji je Tođen [ll Stocu 1919. God. 1941. stupiQ 'll sastav Romanijslwg odreda. Poginuo 1942. n a FIDuškoj gori kao boz-ac Fruškogorsloog odreda. Ime uliice lima lIleposrednu uzročnu vezu, jer je Mustafa Behmen odrastao II toj ulici.
IZVORI : Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

MUSTA FE DOVAD2IJE
Ulica n a Vl1atni1ku. P:oči!n;je ,od mjesta I dje se sasta jiu ulice DJzg darov.a i Stroši ći pa vodi n a istok d o Vratnik-mejdana.

se razvila ka:o sokak j·oš u turslrom peniodu, xelatiWlO dosta rano, na ·području dvije mahale : početna dioni ca II Mahali Sejh-MtLSlihudina (džamija u v,rhu P loče), a najveći dio I rase u Mahali t Topal hadži Ejnehan (Lubina džamija), obje nastale doo u 16. vijeku. Današnji na7li.v dat je ulici 8. juna 1948 . .godine II znak pijeteta prema istaklllutom pI"VQbarcu NOR-a, legendarnom !partizanskom kurirJ. oi narodnom h eroju MtLStafi D ovadžiji, '100]1 je stanov.a-o baš u tome kmju , [Ila Vratniku. Rođen 'je 1921. 'tl Sarajevu, a jpOginuo na dužuoot:i kllrira -ma ja 1942 . II zasjedi čet:ruka !idući iz Srednjeg u Sar3ljevo. Bio
268

Saobraćaj·mca

je s1:lrahoVti.to mučen, .a kad mje htio ništa odati, umoren je svirepom smrću nabij en živ na kolac. U turskom v.remenu i u prva dva decenija austrougarskog okupadanog : eniPda ulica se 'm rala imenom Vratnik -sokak. Gooine 1900. p prozvala ISe t ovim imenom Bajr am-agina i nosila 'bo ime sve dlO davan nja današnjeg imena oVlOj ulici. Taj BClijram-<aga idenitličan je iSa Bajramom Bu.janovićem, sinom Muhame<iov.im, ikojeg sretamo II Popisu stanov;ništva Saa'Clijeva 1867-68. IS kućom upravo Ill. rtome sokaku i kao trgovca roden'Og još 1809-10. godine. dž.l.je,
nički

LIT.: Zbornik narodnih heroja, 164. - A. Bejtic, Ulica Mustafe DovaOslobođenje, XXU/ 1966, br. 6355 (14. 2), 6. - R(ajko) G(HgoTevic) , Vratheroji, Oslobođenje, XIV j 1956, br. 3072 (27. 7) , 2- 3.

MUSTAFE GOLUBICA
Ulica II središnjem dijeLu grada iznad Velikog parl1ka. Razvijena o.d IPočetne di<m.'ice iUlirce kralja Tomti'slava do Mejtaša i do završnIice ULice Stalke Skenderove. Do d.3Jvanja današnjeg naai"V\a .po četna dionli.ca bila je sastavni dio Ulice Džid.ailloovca. Inače, ruLica Ikao saobraća'jmica postoJala j.oš ou tursk()1ll peruodu li. pOČinjala je ikaio ,p rodužetak današnje Ub!ce Mladena Stojanovi'ća. Otada pa sve do 1900. zvala se dmen.om Cekrekčinica (po dlffienu ,g roblja ~spod ,t e ulice - .vtiKii Veliki park) . Od 1900. godine pa sve do kraj\a ,auS1mouga'nske upra-ve m:mla j'e time Kučerina. '!'ako ISe zvala po dugogodišnjem cirv;il]mom adJ.artusu Zema'ljske vlade baTOnu Hugi Kučeri, ikoji je bio 'Ila tom položaju i uopće u Sara jeVlU od 1886. do 1904. P,ostoj'ala je 'i ·uzvoOrra veza za takIaIv na21iv ulice: ona da'na:šnj-a zgr.ada alpske axhiJtek<ture na gornjem u glu Džidži.kovca i SkerNćeve ulice bila je Kuče:r!in a vila. Godine 1919 (10. januara) u lica je dobila ll1!Ov:o ime Trumbićeva po dIlU Amt~ Trumb'iću (.sp1iit, 1864 - Zagreb, 1938), poHtičaIl1u li držaNniku, tadašnjem !l'llijnistru ,vanjskih poslova !prve vlade KiraljeVti.ne SHS. T.o staro ime za'I'Trijenjen:o je d 'anašnjiilm 8. juna 1948 . .g.odinc. Naziv ČUV1a spomen lIla !nacionalnog i političloog Il'adnika, revoluoionara i čl;ana KPJ ~od. 1922) Mustafu Golubića ,(roden lU Stocu 1891), koj,i j e cio život proveo II politicTh.Qj bol1bi, itl .zatvorima, 1.1 izg.nansliVu, u pripremama atentata, na solunskQm frontu .i u solunskom prQcesu, trPio :i. iSam pokušaje atentata agenata regenta Aleksam:ka Karađorđevića. i, f1ade6i 'u Klommte.rnti, l>orIavio u Il'a;~ zemljama, ,od Fr.ancu's ke do Kti.ne . .Rat je dočekao u Beogradu. Tu su ga N.ijemci 'uhapsiU 6. jn.ma 1941. i -strijelljali .nelwliko dana poslije napada na Sovjetski Savez, upravo 27. 'j ula te gQdtine. Spomen Illa Mustafu Golubića čUlVa i Beogrnd, u kojem se talroder Illalazi jedna u1i'ca IUjegiOVa imena. LIT.; Borivoje Neškovic, Mustafa Golubić, Znamenja Tevolucije, 38. Danilo Radojevic, Beograd i njegove ulice, Beograd, 1966, 11 6.
269

MUSTAJ-PASDN MEJDAN

Pohuotvo.rena ulica u starom dijelu Ig.I1ada. 'P,očinje oo. kraJa Koči­ ćeve ulice i Sehenije ćupr,ije Ipa vodiiJ 'u pravou .sOever.o1stokra. do mjesta gdje poćinju lUlice Nadml:inl:i. ,i Berrlbaša. Sve do početkagr:adnje današnje zgrade Narodne bibl!i.owke
1892. I odi ne II sastarv ove sacbraćaDnice wa.zi~ je i g ·kraJjnjli iklrak današnje K!očh6eve uliice, od Sama!I'džija. Oba taklraka 6i.nili su š.iJrok prostor, od. lrojeg je l:1.iJO prootl'an naročito IOnaj na mjestu
(biv:še
VtiJjeĆlllice)

današnje !Zgrade Narodne bibLioteke. Up:r:avo po bome širokom prostoru, koji se .tursloom riječju .označa.y·ao mejdan, šoo .znači otvoren saobraeajni ! prostor, Wg, i .nastalo je lIla.ziv te ipIlv,obi:bne i ove današnje saobl"aćajnice pod menom Mustaj· pašin mejdan. Mustaj-P8.Ša, za !kJojeg ISe veže taj mejda!l1, je ,poznarta hisborijska l!ićnost Musta.re....,p.aša Ba:bić, klrupni sarađevski feudalac, kojeg je Omer..,paša Latas 1850. 'plx>g;nao 'll Enusu. gdje je li' UITllI'O 1\.1 aprilu 1853. Neposredna uzročna veza ranijeg i današnjeg naziva trga, oonosno 'ulice leži u mome, što je Mustaj-paša Babić stanovao II svom konaku, onoj današnjoj zgradi vaijedne bosanske arhitekture istočno oo. N.arodne bihJjpteke, koj,u je ll1aslrlijedilo od -punca, uglednog sarajevskog kadije HomaJl1iije. lzg~adnj<lm zgrade Vijećnice 1892- 1896. dotadašnji Mustaj-pamn mejdan mi~ etnrjia oblilk, te zapadna dioni'c a postaje samostalna ulica pod imenom Musba:j-pašina ulica, a ona !iStočna, Ikoj-a je istovjetna sa današnjom mcom looju proma·tramo, zadržala je staro ame Mu.staj-pašin mejdan {jj 1110si 'g a do danas r ez izmjene. b
LIT.: H.
KTeševljaković,

Vodovodi, 128 (biogr. podaci o

Babiću).

MUZAFERA SADOVIĆA

Ulica lU 'Sljevennom podr:f1učju start10g dijela g.rada. To je slijepa saobraćaj:nli.ca , ,č]k!ma, koja se l dvaja od današn'j e ULice RemziJje Omao novića (stara ulica Sagrdžije) na i stočnu stranu, neposredno iznad džamij e na UJ.omjenici. SaobraĆ3jnica je nasta.la dosta .rano, vjerovatmo još u 16. rv.ijek'U u okviru tamošnje Sagrakći hadži-Mahmudove mahale, zvan~ Ulomjenica, koja je :Ilormir ana nešto prije 1528. godine. Potkraj tUlOSk!Og peti.o da saobraćajnica se prozvala M ehmeda Co' mare čikma, ipa lisbclimenam tmgovcu i članu staresM'ajevske poroeLice Comara koj'a je II tlOj ulici i u samim Sag.rrlžijama imala .kuće . U planu grada iz 1882. ulica je 'Obilježena zaniml jivim imenom Carina, ,~oje se, međutim, ,nije održal'O d ugo poslije toga. Od 1900. pa do da.vanja današnjeg nazi'V'a LUlica je nosila koraće ime IPa 'i stoj osnovii. Comarina čikma. Darn·ašnje lime zamiljenilo je {)n.o stam 8. juna 1948, a čuva spomen na predra:tm:og rnapreooog &tudenta i čl ana KPJ 0:1. 1941. MuzaferG (Velije) Sadovića, ikoji je stupio u NOR u sastavu Kalin ovičkog odreda
270

jlNluara 1942. Poginuo je 29. -aplihla 1942. u selu Jelkovac kod Varaždina. Posmrtni ostaci sah:ranjedi su 1948. u pal'ti2anskom groblju u Varaždinu .

NADLIPE

Ulica Ipod Trebevićem, iznad Ulice Lipe (VtiIdi tamo). Nastavl ja se na ULicu 1.Jipe i 'Vodi lU j užnom pravcu uzbrdo prema ITlĐsivu T,l.'cbe vi ća. Trna ti. Ikr:aik: prema 'z apadu 'lroji se povezuje sa Uli.cbm Brajlocl'Vlac. K ao put IUJti:ca je starij eg datuma, a Jcoo !izgrađena, rije'bko n.aseljena saobraćajn ica potječe iz lllovU!jeg v.remena . !Dobi la je status zasebne ulice pod današnjim nazivom pred popis stanovrništva 192 1. Do nedavJlo ulica je ll1'OS1tla ~me I znad tipa. Te liste godi.n·e jedan .k.rak O'Ve 'ulice postao je samostalna ulica i 'ddi:)iQ dme Kupreška, !PO mjestu K'upresu II za:padnoj Bosnl, a li je p red idući !popis stanov:ni.§tva 1931. opet 'Vraćeno prijašIl'je stanje. O etimologij i naziva ulice vidi članak o miai Li:pe.

NADMLINI

t.ruca u starom dijelu grada, nadomak Benbbaše. Počinje na sastavku 'Ulica Mustaj -pa.šin mejdan i Bentbaša i vodi II pravcu sjevera pored. -džam!iđe Kučuk-kiatli.ba PreIOO m ice Hali1bašića do Ulice Jekovac. Sa:obr8ĆajnLoa -Se ll'82iv,ua Il'ano LU turskom peniod.u kao sok ak II Mahalii. Kučuk ..katiba, čiji centar bila ona današnja džamija II sredini te ulice ; mahala nastala nešto 'prije 1528. ,godine, 'il u narodu I ila b poznata pod imenom Nadmlini, ka'ko ·s e danas zove ova uHea, glavna saobraćajnica 'll tboj mahali. DanašnH ll1'a'Zi.v ulica nosi Već 'blizu 500 godina _ o Gazi Isa-bcgop v~ m mtinima ona obali Miljacke, koji su ll1asba1ti: još 1462. godine, 'a .potPUlUO presta.li s M:d.om 1875, kad je jedna đ aka bujica Miljacke uruštlila branu If I enbOve tih m linova. b U turskom periodu ulica se zvala Nad m tinima (zapis iz 1874-5), a u austrougarskom ·p€l'l1iodu -ov:atko: 1878-1885. N i z mline, 1885-1895. Mlini, 1895-1910. opet Niz mtine, a od te posljednje godJine 'tl -današnjem obliku NadmHni.

ae

LIT.: A.

BcjUć,

Nadm1ini,

Oslobođenje,

XXIl/ 1966, br. 6393 (22. 3), 6.

NAHOREVSKA

m ica II sjeverozapadnom, pelifennom dijelu gt'8da. Počinje od Ulice Hasana Brkri.6a ond je gdje ova zaokreće prema Bolnici na Jezeru te vodi II pravcu sjevera do ~za J agomira. II kojem. je i glwvna saobra271

caJn1ca, obuhvatajući čak. i .kuće po okoLini i u bespuću, do ikojeg ekonomska dobra stiilžru jedino na rramenu iLi na rtO'Varnom ·~rlll . To je p.ut Ikoji ISpada II 'najstarije današnije saobraća:jnice . Sig.unno potječe još iz srednjeg Vlijema, a\ oo ne i o tprij e, ikao saobraćajnica kloja l je prirodnim .pra:vcem, dolinom Koševskog poboka povezivala k'ot1inu Miljacke sa I lližom olool!i!n;oon. Odavno vodi Iti pravcu seoskog rnaselj'a b Nahorevo, ikoj e također ima ll"eJ.atfuvruo 'VeJli;ku stanost ' ~spomi'nje se još 1455), pa se po njemu i zove. današnjeg imena dobila je status gradske ulice u prvih pet godina pos1iJje oslobođenja . .ZapravtO, to je 'ilID vang:r.ad.s:ki put, koji je ,ta:da uključen II dotada'š nju Nahorevsklu ullicu, '3 Ita Nahorevska ul!ica vod.ila je ,trasom današnj e U~ice H asana Br.kli.Ć8 {sa rpočetkom od današnje UUce Oiglame) li dobj.J.'a 3'tatus ,g radske ulice ipod imenom Na· horeva uHca tek 1931. godine. Bitna WJljena 'll 'b1'aSii. i dJm:enu stare NahlQrevske ulice nastala je 15. j una 1966. posebnom odlukom Gradskog vijeća :prema kojoj je o&novna, staro dionica Nahorevske ulice ušla II sasta,v no-ye Ulice Hasana B11klća (vtid!i tamo), a ova, završna d Đonka rplJstal a sada nova ulica pod istim imenom, ali sa početkom ;ispod Ptonlirske dobne.
Saobraćajnica

NALINA

UIrlica na Hni!du . Počinje od sučeljavanja ulica Iza HrJda ~ J ahorinske ·te 'v,odiJ u 'P!'a'Vcu dsjpk,a dIO na Nlilšan gdje se utap a ou Uhou Jarčedoli pl1imaju6i pri'j e tog, 's o1iJjeve strane trasu Ulice Hošin brijeg. a P ocetna dionica bila je d jelorni6no izgrađena još II 16. vijekru u okviru tamošnje Mahale Sagr hadži AH, II ill8lI10du p oznate pod imenom Hrid. Vj erovatno je loš tada postojala i preostala trasa, koja je, međutim , sve d o u novije vl'ijeme ostala n enasel jena. U tur03kom periodu ti sve do 1900, kad je postojala samo početna dionica, saobraćaj ,nica se zvala n ajpnilje imenom M ejdanuša (.po tamošnjem pr;o"Ši!renom pl1OSbol1u, s ~ Qj eg počinje, a !IDojl1 doista ima ka;rak<ter tl1ga - m ejdana), 'a II austmougaslrom peniodu Mejdanuša-Hrid (radj što jasnijeg Il"azliklovanja [ad MejdaJnuše na &rokači). :Navedene, 1900. godine to staro ii lirično :irme zamli!jenjeno je JloVi.rn lIlazilVom NaEn soka1c. Ime je dato po nekom nelX>znarom čl.anu '. stare muslimanske saraj'evske porodice Nalo, kona se, inače, sreta u SaEajev,u od druge pol<Nine 18. vijeka kao ,sitmi esnaf.gki s talež . Jedan član te porodice, Ahmed Nalo, zanatom terzij.a, !pred okupaciju 1878. 'Spominje se kao žrtva o bičajnih proPisa o gradnji k'Uće -prema imovi!nslmm stanju : napraMio kuću n a kat i zbog ,t oga ga je hadži Derviš H alačević ,>po'bk.oQvao« (istukao štapom po ta banima), jer talkv:a ,gn-adnj a, rpo onda:šnjlUn običajima, niij e biJa za ljude NaIm e imovine. od ika1ajla 'a ustJflougarske uprave d o danas n.a~1V glasi u današnj em oblilkiu Narina.
272

NA MEJDAN
Utica 'll širem pociručju Bistnika. Počinje od Terzi- bašine. vodi II pravou ~jeverozapada li izvQdi u šilrokli dio Ulice Derv:i.ša Numiea (stara
Sirokača).

Ulica <se r aevj}a raru> II turskom pe:rtJodu i li.ada je nosila ime Mejclanu§a'PO tome što je izvodila na Mejdan, kako se II narodu li. danas zove ona .p rošilrena dionica Ulice Derviša Num:ića ,šbo poč:nnjc upravo na 3aW'Šn!i.ci ulice k oju promatramo, a završava se vJoo1oo gore gdje počirnj.e Zelengarska i Ko:rnatin. Taj Mejdan koji rtl tUirskom znači 'ono, što II današnjoj urbanist:i:člroj terminologiji trg, I:li..o je oduvdjek mali J privredni centar tnli.lroorajoona II < ojem se :nalazi, pa je ,taj karakter k i do danas zadrž,ao, Za cijelo vrijeme austmougwrsk.og panioda u.l!iIoa se zvala Na mejdan sa isnim i rpra'Vli!lnim smils.ltom ikao liJ ime Mejdanuša . Od 1925. do danas ima pog.rešan 'oblik Na mejdanu, a na malim, kućnim tablama stoji čak i jlQš dr'lukč.ije, Nadmejdan, ri <oba t a limena, Ikakl se vid~ daj u saso vim dru1kčiji srr&a1o od oonoga prvog, oniginaInog.

NEDELJK A CABRINOVICA B rdoVli:t.a ulica u sUar.am dije1u grada, ubliziati: StaIre pnwos1avne crkve. Razvijena između 'llitove i Hrg:i.Će'Ve Wice. RarzVlila se r lao rzaseban sokak III tursloom peniodu lU sastavu četvrti k ' Gornja varo.š ili, ikako 'Se <ll)i'čnbn imenom ZNaLa, Varoš, !}roja je bila naselje Stlba. Do PNih godina stare Jugoslavij e hila je .to čilkma sa !ilskljući­ vom saobraćajnom onijentacijom !prema dana:šnj<lj Titovoj iUlici, .a ,tada je pl10sječena u gornjem drijelu i dobila ~a.van prolaz i -na Hrrg:i.tevu u1icu. od vremena 'JlIi1e okupacije 1878. urhlca ·se 2lV.aJa Kraljevića čikma po n~om ·č lanu srps.ke porodice KI1:aljevtća, kQja je tu ,jmala iku(-u. Kralj evići 'Su, inače, sf.lII'ajevska rIlrgovaJčikia pru'J'dica ,kloja je d~selila ovamo polovinom .p r ošlog vijeka d:z P opova polja u Hercegovini. od 'Vremena statre Jugosl-ruvlije ulica !noSi /ilm e Kraljevića ulica po onome poosjemu prema Hmgilćevoj ulici, čime je i c1obi1],a status ulice. Današnje ime ulica ~e ·dobila 1954. godine ('Uz 50-gooišnjli.cu satl"ajev~og atentata) po Nedeljku Cabrinoviću, jednom od šestorice atentator:a na IPridestolonasljedn;ika Ferdinanda 28. jWla 1914. Hlađen je u Sarajevu 1895. BudUĆi da je bio m alodoban, osuđen je ma 20 godina strogog zatv<lra. T amnovao je u Terezinštatu u Cehosl<lvačkoj, a tu j e i 'lUTl!l'O 1916. godine.
LIT.: V . Bogićević, Sarajevski atentat, stenogram glavne rasprave, Sarajevo. 1954. na vtše mjesta (v. indeks imena). - Ostala literatura navedena u djelu Sarajevski atentat u svjetlu bibliografskih podataka od Nikole Đ. TT i· §ića , Sarajevo, 1964 (v. indeks).

18

NEMANJINA

Ulica II sjevernom d ijelu guda. Počinje od Mejtaša p a vodi. II pravcu sjeverozapada do Ul[ce Moše Pijade. Ulica :kao saobraĆ3j nica, a 'Vjeoo"V'M:n.o li ikao stambena .je<tinli:ca je relativno vdQ stara . .postoja'l a je - oš lU 16. 'Viđ ekru [klao rok.aok. II tarmošj nj oj Mahali Kulin hadži Bali, k,oja je lU .narodu Ibi1a poznatija pod imenom Cekaluša (izvor iz 1874- 5 god), N a današnjoj 1lrasil ove saoOra6ajnice 'll tocskom ;periodu i kasnije, do 1885. bile su dvije samostalne ulice: Donj a i Gornja Cekaluša. Naveden'e, 1885. godine lO~e su ulli.ce spojene ·u 'jednu pod imenom Cekaluša, ikoje j e ootalo <ll u poilrehisve do 1919. godine. U narodu je, međutim, do danas ostalo lime Cek:al uša .kao tQpontm udnu BjelaV'a, upravo kra'j oko 't amošn je d21Bmij e. Cekalu.ša kao naziv i ulice i stare mahale nalazi se i II dva neobjavljena tursk<a. !izvo r a , jedan iz godine 1769, a drugi iz 1867- 68, II ortografslwm o bLiku ,.,.Cega1uša«, !iz čega se ,za!kJjučuje da je !prvobitn i izgov.or ,tako glasio. Po ov:ame .ffiQglo hi biti da je osnova t.oga imena ,.Cegale.., a 1;0 je priimenak I ·oji je nosio ,ve1iki vezir -tul'lSke ca:revfune k Rustem->pa.š:a, rosnjlvač Brusa Ibezistana 'ii mosta na Zel jeznici 'na lLidž.i (umro 1561), za koj eg njegQv savremenik i lični znanac mletački bai1() Naovagere \i:zv:ještava da 'je ll'IOdiom ..u!z jednog zaseol!Ja b lizu Saa-ajeva u Bosni..,. Moglo bi 'se reći da .ovim otkrivamo uliou, odnosno stapu mahalu Cekalušu 'ka() rodni kraj Rustem-paše, k-oja je zaista još tridesetih ,g oclina 16. vJ.jeka b ila selo pa mahala >bez džamij e pod imenom Bilave. Medutim, ltlajn O'vij'a tistraži:vanj·a, ,! roje je sa:op6ilo "Doma ROpo'Vlić na osnovu dubrovačkog arhiiVa, pdk.azuju da je 'Veliki vezi·r Rustem-paša bi'O brM hercegova·čJoog srundžakbega {l547-1 549) Sinan-:paše i. poznatog mostal'~og legatora Kruradjoz- bega, što nas 'Upućuje da ~e ·i Cegalc Ru.stem-.pa<Ša Ibio ·rodom otud , riz Herce~vine, a .ne ·s a ,podru čja Sarajeva. H. Sa'banov.i.ć na !OsnoVi Illa.jnovtj:ilh liizwn;a ·z na čak ti. rodno m jesto Rustempašc II Hercegovini: selo Potoci II Bijelom Polrj u kod MootJa.ra. G odin'e 1919. ulica je dobila da!našnje ime Nemanjina po :s.r})skom vladaru St efanu Nemrunji (vladao dD 1196), osnivaču srpske d mastije
Nemanjića.

,Za 'Vl1ij eme -okupacije 1941- 1945. ulJica je noSila 1me Mu.rat-paše H rvata, v eliloog vezira, ikoji je umno 1611. u devedesetoj godini , a biO, kak-o i samo ime kazuje, iz naših krajeva.
IZVORI i LIT.: H. Kre!evljako vić, Veliki vezir Rustempaša, Kalendar Nar odna uzdanica za godinu 1938. - T omo Popović, Spisak hercegovač kih namjesnika u XVI veku, Prilozi Orijentalnog indituta, XVI- XVII! 1966-67, 96.

-

H.

S'abanović,

Sarajevo II XVI vijeku, 33.

NEMANJINA CIKMA 110 je sliij~ ;odViQj a'k drz Nemanjine u]iice illa desnu stranu, u blizin:i tLzLaza Matije Gupca ulice sa suoprotne, južne strane.

274

je nasba-Ia .pred .p rvi svj etski Il'a.t d!zg.radnjom OIIlih danaŠIljih stambenih višekatnica, i tada joj je dato ime Cekaruša-čikma po :imeTlfU matične Oe'kalll!Še (d8inašnje Neman jii ne) uhl.ce. Godine 1919, 1k,a d je >Ina!tičnoj ul!icii! oooo novo rime N ema.njma , ulWnut j e zaseba.n , tatus ove 'Čikme, a kuće .su uključene u n umeraciiju s k uća osnoV!l1e, Nemanjiine <uJ!itce. TaJm je oo bilo sve d o iza oslobođenja, :uprarv;o do 1949 . .godine, a dada j e opet dart; zaseban staJtus rfJoj !Ulici pod
imenom Neman;ina (\ikma.

Saobraćajn:ica

NERETVANSKA Uliica u Nov:om Sarajevu, l'azvlijena ilZmedu ulica Blagoja P a.ro-

\'1Ma dl
i

M8il'IU'htćeve.

Sao.bnaćajnica nastala u prv:om decenij u dvadesetog vijeka, kad

ulica u tome l~ ajU . O dmah po d2gradnjli', a ;bo je bilo upravo 1905, pro2vana je Gotina po ponij.emčenom Cehu Johanu G oti (Gotta), koj~ je, naVioono, sagr adio {»'V1U !Zgradu u t -oj ulici Dko 1907. godine, a inače b io vl.asnik nek.alilko lokala te ;tmgovačklih a f\lgostiiteljsk ih Il'!adnji II gradu. Današnje ime zamijenilo je ono >atar-o t ek :poslije oolo bođenja, p rije 1960, a dato je po rijeci Neretvi koja je u stvaranju socijalističke Jugoslavij e ·ostala značajna IPO I bitk'a ma u '!ljenoj dolini i na obalama lI1a · žem d š irem 'P'.xkučjru Jablanice u tbOkIU 'četvrte neprij aiteljske ofanu zive februa.ra i marta 1943. Ostal'a je o'\.wena d ,p o ,prelazu jedinica naoodnooslobodi1ačke vojske preko ii:mproviziranog mosta kod Jabla nice, kad su pni:je toga po Ti:oovu naređenj u porušeni sva mosbovi !na Neretvi < u Ql10me kraju, !krako bi se neprijatelj obmanuo oo pmvcu daljeg k'retanja jedilnica NOV-e, što j e 'u potpunostii d 'Postig,rruto.
LIT.: A. Bejtić, Neretvanska ulica, Ostobođenje, XXIL/ 1966, br. 6409 (7. 4), 6. - Isti, Novo Sarajevo, Oslobođenje, XXII / 19B6, br. 6370 (1. 3), 6. Oko imena Hadži Lojine ulice. Akcija stanovnika Novog Sarajeva, Jugoslavenski list, Sara jevo, X III/1930, br. 272 (23. ll) , 5.

većina

NEVESINJ SKA
UHca u južnom .području grada. Počinje od mosta Vvbanje pa vodi u pralvcu juga, lpr10lazi ;ispod ž elj'ezničke .pruge SaJl1ajeV'O - Vtišegrad i lffOduž.s.va 7.apadno.m stIra11Drn Starog je VII:ejskog groblja oo Kaaindolske. Kao put ulica je dostastalI"'a, a :ka'() !naseljena s aCibraćađnica formi-rala se i samo djelomično uredila za vriđ eme stare Jugoslavije. Početn a dionica od Zagrebaćke kn-aj mosta Vrbanje ipa do za'dkIreta rprema i'Sboku prooječen a je i uređena .nešto .prije 1931. I odine. Dotada je bila samo g dionica zapad-istok kao sastavni dio Ulice Borak. Do 1931. godine bile
lB'

275

su svega ,čemi kuće ikoje su se vezale za iOVU ulicu, li to 'Sve četiri ~znad pruge. Status lUlice i današnje ime po g radu Neve.<ii:nju 'll H ercegovini saobrTaćajni oa je po .prrvti put dobila 1931. gorune. 'Dom pniJrilkloon 'll. tu novofmmiranu ulicu uk lj učen je i spomenuti ·krak Borak ulice.

NEVJESTINA

To je .poznata Nevjestina mahala lJ1a iS'OOOnoj peI1ii&iji grada u jako strmo m terenu iznad d esne o·b ale Miljacke. Počinje od U lice Milana !;a'rca (bivša Na ŽUJtu ,tabiju) ii. 'WXli 'll. .sjeveroisboČnom pravcu, grana se na v.iše odvojaka i izlazi Ina plato ispod Jajce..lkasarne i Bijele tabij e na tri m j esta, odnosno ,ulice: Bod bedemom, Itl Meh med-agmu (odv:oja;k Mehmed-agine prema jugu) i u Ulicu ispod ,grad-a. Vrletna i isključi,vo
pješačka saohraćaj,ni ca.

Ulica s IJlaseljem s8JI'ajevske sirotinje .nastala je !fN)slije okupacije 1878. Sta'l:us umce oi. današnj e ime doWa je 1910. ~d.ine. P raVIo lime ove ulice je Nevjest ina mahala, a bilo je poznato još prije 1878. , odine, tk'a d su 'Se .počel e tamo ~adli.ti prve 'kuće . Historijosko g objašnjenje toga · en:a mje poznato. Za vrij eme .stare J ugoslavije pa w Sve d o oslobođ enja u lica ISe 'POIUOVO zvala stamiim ;imenom NevjestJi.na
mahala.

NIKOLE KASnWVICA
sjevern:om području statrog d ijela ~.ada. Počinj e od Ulice VlJk,a Karadžića ti. v:od!i. na zapad do Drvarske. Ulica ISe razvila li turskom iPeriodu kao solmk u Donjoj Saračevoj mahaLi, koja je formirana još u pnv.oj p.oloviJn~ ,16. voi.jek a [ozgrad nj om džamije Sa!I"ača Isma:ila nešto !prnje 1515. -goou:ne ,u uglu između današn·j e Dw.arske i ulice k!oju promatram. Do 1900. godine rOVa ulJica fu'nii.la je jedinstv,osa ulicom lU P!lOdužetku prema zapadu, današnjom Ivana Cankara, i zvala se Dudarev sokak pa D udareva ulica po ,porodic] Dudar, ~oJa je lU tlOj Itllici rumala kuću . Te, 1900. godine 'll1ica sa dba ta d alna:šnj1a dijela do.bila je nO!Vo Une Tu.zlina. Godine 1910. n astala je iUova i'Zmjena: zapadna di'Onica nosi i dalje ime Tu.zlina, a is točna, t j . ulica ikoju promatram dobila je status saIIliO.")taJne .ulke ii sooo Ilme D udareva. Današnj,i n aci~, koji je 'z amijenio to stana ime, potječe iz 1931. godine. Nikola Kašiković, .po ilrojem ulica nosi \ime, bio je isbaJmuti. kulturni rodntik 'll Sarajev.u kmoz aio I8USWo.uga!11Sk!:i peI1lod (Sarajevo, 18511927). Zaslužan je za lIlacioonai.no bud-enje <pod austlrougarrnkim ,režimom. Bio .jedno v.ni..jeme Ull'ednik li vlasnik časopisa ...Bosarn:ska ~a.... Ima zna čaj ti. ikao saklupljač narodnih p jes'a ma, ikoje je l bjaMi.o - ,...Bosanslooj o u vili«, a poslije ij lU zasebnoj Ik!nj.iru.
Ulica.
li

276

Namv ulice ima uzročnu vezu po tome IŠto je Nikola Kaš1ković žiV,]o u toj ulici lU ,ku ći tila .gonnjem rugl'u te ulli:ce i Vuka Klaradžića, koja je oi danas tu, Qi.ta'\0'3.
LIT.: Nekrolozi i biografski podaci pod naslovom Nikom T . KašikovlC II ovim sarajevskim listovima: Bratstvo, III/ 1927, br. 6-7, 127; Pregl.ed, 1/ 1927, br. 21, 7; Gajret, god. 1927. br. ll, 172.

NIKOLE TESLE Ulica u srednjem ~učju g1rada. 'Počinje od početne dionice Ulice Vuka }(.aJradž.i;ća pa vod: najprije Illa zap.:'ld i cia.nad stepeništa lkla.o produžetak UliCe INje Gl'b i Ć8. zaJv.ija na sjever i lilzvodi lU ULicu Mehmed- paše SokoloVilća. Sa;obl~a6ajnlk: ... je u po tpunosti nasJtala u a UlSltrougaa-s\()om olwpamooom ,p enIodu, JU'Pr avo 1903. godine, koad je tu Jl'i1cla dail1ašnja Mandićeva i još jedna 'Vila iznad (Il je kao pvve gradnje i 7IDačajna arhitektonska 'OSLva!l-enjl8 oJ1lOg ~ doba. Od izg.radnje (upravo tOd ; odine 1904, ikad je saobra6ajnica dobila g status 'Ulice Ji ipI"VO ime) 'Pa sve do darvanja d<mašnjeg lfinena ulica se zvala Petra.kina. po uglednom ,građaninu Petru Petroviću, zvanom Pet· rakiji dLi PetTa('i;i, .k·oji je 'll Sarajev:o doselio poloW!nom ,prošlog vijeka iz K-orče u Albanij i (gdje je i rođen 1833) i sve do 6mrti uozim ao vidna učešca u 'POlirtičkom , p.ri'V.recinom i kulturnom žilvotu gralda. U doba prosijecanja ove u1i:ce bio je !J>Odnačelmk saratlevske opštiJne, ipa otud i uzročna 'Veza za .davanje <toga limena uld.ci. UIlIl'IO je u Sarajevu 25. 12. 1906. godtine. Današnlje .ime dato je 8. juna 1948. godine po '])Ozna'born .naučniku našeg po:rJjckJa Nikoli Tesli (1856- 1943), looji je uzdigao današnj,u svjetsku oi-vil1zaoiju nizom sVQjih obkrii.oo ,na pol}u tehn ički h znano.s1li.
L IT.: H.
Kre§evlj aković,

Sarajevo u doba austro-ugarske uprave, lOB (o

Petraki·efendiji) .

NIKOLICA CIKMA Druga saobrlaćaj nioa liljev-o, i dući uz Ulicu Novače, Q>znad Cekrekčine t1.žam ije. Razmla se u turskom pettiodu kao sllijepa ulica, čak sa !dva kraka, oba .popunjena sitnim stam.be1'1lim abj ekrtrlnna. D o 1885. nije bila samootaIna ulica, neg<! 'u sastavru KQvača, a tada je ,po p Ni PUt dobila stat-us samostalne sa.Qbraćaljru:ce pod današnjim imenom p o -nekom čl anu s.tanije sa.T'ajevske Sl'pSke rp()I'()(iiJce Niko· tića., ikoji se ()vdje pojavljuju '(barem po 'Prezimenu) još 1810, ·a k-oj.i su, inače,doiSel.i.hi ovamo iz visočk!og lllraja i stanovali u.prav:o 'u toj ulici.
271

Od 1895. pa sve .do irza 1918. ponovo je ova ulka bila uključena u Uli'CU Kovača . Niapom'injem .da se ova ulica II 1kat astaJl"Sk,OIn plan'U onog dijela grada Iiz vremena prije ipl'\I\Og svjetskog Il'aca (godina plana .nije naznat čena) < bilježri .pod limenom Tahčića uLica, kako se danas rove onaj pINi lijeva odvojatk iz Ulice Kovači, ko ji se lU tom istom !planu bilježi pod posebnim limenom Magaza ulica. Danas je nemoguće objasniti. kako je bo nastalo.

NOVA

Ulica uz lijev:u obalu Miljacke. -Razvijena od Ulice Miće Sokolovtića do Ulice I odtekija, Inapooma ikojoj izvodi II < otovo .pravom kutu. P g Ova uJioa je 'll. potpunosti. ·nastala i ik,a o trasa i kao naseobina II au.s:Uooug.arskam o!rupacionom pe:modu, uwavo 1899-1900. Fw1mi.rona je i odmah se nazvala današnjim imenom '(jer je i bila nova ulica) dz grad· njom prVlih i jedi:nih j avtrtilh kuća II gradu, nj:fh ,ukupno 'Sedam, k!()je SIU se redale od današnje Ulrlice Miće Sokolov.ića prema jugu IPod o;vim imenima, k.aja su I bila firme g<>sttonica, odnosno ja,v nih ik<uća: ..Pet mašina«, .. Zuta lampa«, ,.Crvena Jampa«, ,.,.'f,ri Il'uže ..., ,.,.Bij ela lampa«, ..Zelena lampa« i ".Plava lampa.... U vrhu bi.o je i ()Srni .objekat - .po1ici;js:!<,a ikaraula. Navedene kuće kao I bordelji r.adili su tu sve do 1923- 24, a tada su POtpWlO !Zatvorene, ·bar - <oj drugoj namj eni. Izuzetak ćine ratne u t godtine 1942-1945, kad su tu ponoVIO uspostavljeni bordelji u dvije kuće za ll1Jjemačkru 'Voj skru jedan za oLi:di:Pe, a drugi za vojnike.

NOVA CESTA Ulica-put što se od Ulice Sedren~k ·odvaja prema Pašinom brdu. SaabraćajniJca je Illastala u aust1I':ougars1oom perti!odu ·kao put do utvrđenja k oje je napravljeno u onome !kraju. Na čitavoj dužini, koja nij e malena, ima svega dvdje do tri lkruće, koje se na~aze čak dalje od puta. Status ulice i današnje ime saobraćajnica je dO'bila Odlukom GNO SaraJj6V'O 8. juna 1948. godine, lrojom prillikom su još 90 ulica u gradu dohile nova imena. U Statutu opštine Centar - Sarajev:o nema ove ulice, ali se navodi P ašino brdo, k,oje će u lOvom slučaju, vjerova<imo, biti identičn<l sa naseobinom okQ ovoga puta.
278

NOVA MAHALA

ULica II sjevernom !pOdručju starog dijela gra:da, Il"azv.i jena paralelno sa 'Pože!}ijinom ulioom iizmeđu Sumbul-tesme i Foj.nrlCke. Razvila se kao sokak II ok!vlitru bamošn:je MahaLe H adži Jahja, koja je 'u narodu
billa poznatija pod imenom Nova m ahala.

ULica je nastaJa II nepoznato 'v rijeme II turskom peDiod:u. Današnje ime nosU. (od SiVoga nastanka 'PO limenu mahale, II kojoj se nalazi . O prošlostli te mahale, a pogotovo kako je dobila nam Nova, ne moze se ništa pOlUZdano :rećil, 1e:r .o ,bOme nema pristupačnih W'ela. U n ekoLiko ispr a:va iz 1557. godine nav.adi se II Sararjevu Nova mahala, aH n:isam sigLur an da je to baš ova, I oju rpr.oma'tr wmo, ia:loo nema niJmkov:ih indik cija, da Jji' bila neka druga.

NOVO NASELJE ULica .na ILidži. Počinje ,o d Srurajevske ceste .na istočno j periferio~ naselja Ilidža ti 'Voda najpri~e 'll pralVv"U sjevera, a ,potom zavija pod prawm uglom na za:pad ci. vodi u z bivšu ,1:n'asu žel~€'!Ziničke pruge do ispred zg<I'ade bicv,še 2eljezničke stanitce, a tu potom zavija na sjever pa postide ponoVil1'o na zapad i vodi u pravcu dj eke 2eljeznice.

UNca kao pješačka saQbr.aća~n1ca JXlStojala je još za austTouga.rske okupaai.de kaQ put u željeznli.čkoj 'loolo.nijti. Jooja ISe počela razvijati II neposrednoj b li..zU1!i željezničke sta.nice odmah Iitza 1892, kad je puštena II saobraćaj .pruga Samjevo Kond1ic. Status ulice saQbraćajru.ca je dobila 20. decembra 1960, I ada <su na njeoom početku i krajnjem M aku k nikle 'Stambene novogrodnje, ia1d!i.vidualne i ko lekrtiirvne, II čemu leži i uzročna veza samoga na ~va.

NOVOSADSKA Ulica tl Kovačićima, razv.ij ena između Zagrebačke i Lenjinove u podiručju Gl"ba'Vice I. SaO:braćajnica je II !pOtpunosti nastala tJIiidesetrih godina ovoga \'ti.jeka isbowemeno sa susjednom, UžQ:&om ulicom iZgradnjom kolonije opštrlin.sklih jednoporodičrui.h !ku Ca, koje se .i danas tamo :nalaze. GodiJne 1931. u 'boj uliti b ile su samo dvije one današn je kouće na dva ugla !p:rama Zagrebačkoj ru1Ji1Qi. Već , 930. godine , ila je prosj ečena trasa te lUlice i 11.1 njoj [ZJgiI'a1 b đene prve kuće, pa je pred popis stanovništva idu('e, 1931. godine dobila status ulice i današn je ime Novosadska po gradu NOYlom Sadu.
279

NURIJE PQZDERCA

Ulica na ldjevoj stranli MJi.ljacke, II stalt'Om dijelu grada. Počinje od Obale Pariške komune II osi Zerajića mosta pa I vodi naj prije na jug, a potom .na istok Jzvode6i. II UlOOu. Stevana Sinđ elića . INa zaokretu ipl'ema :i;stoku prima i Jarak ~ UIke 6. novembI1a. Sa:obrat:a jnn.ca se .l"azvtila II prvam vjek!ovima tunske vladaV1ine II ovom mjestu ti SJigumno je jedna od IPnvih naseljenih saobraća~n ica, ulica II gradu. Upravo oko ,te uli:ce, zapravo n~ezim og 'klra:k!a s jever-jug formirala se iprva orijenta hna n aseob ina na podn'učju ,današnjeg Sarojeva koja se najplije zvala imenom H atibova mahala, a kasrri.je Džami -atik, H u ngar4ja, lli, našim imctll)m, Careva mahala, naZJV'ana tako po Carevoj džamiji, 'Onoj današnjOj, građenoj 1565. na mjesbu jedne star'.ije, nastale vj erovatno još 1457. godine. D ionica zapad-li.stok b i1a je sokak II Maha ti Hala ča hadži-Davuda, koja je također nastala II 16. v~jekuJ p rije 1554. godine. Ova saobra.cajnica f.onmirala se iz bri Iklraka, Ikoji 511 bil.1i S'8mOstalne !Ulke i dmaH .zasebna imena . P.rvJ krak II Ipravcu sjever- jug (od obale) bila je ulica, odnosno sokak Konak, nazvan iako po konaku, rezidenciljaJnoj zgr adi. basanskri:h v.a.lijoa, koja se li d anas rna,tami u boj ulici (zg.rada Sk.rupštilne SR B iH), a Ikojia j e roov.ršena krajem 1869. godine. Drugi GBlmostalni sok>ak I rla je r avna dionica zapad-listok, koja se razb vij a od zaiVršetka Ulice Konak pa do početk a današnje Ulice Colin POtok, a b ila je pozmata pod imenom P loča . TIreća uNca je preostali! dio današnje ulice što izv;odi na Ulicu Stevana 5inđelića; od davnina je taj sokiak bio po2ll1at ;pod imenom Murdarija, pa se nalazi. zabilježen i u ·Fopisu m ahala 1874-75. kao narodni naziv za čitaovu tamošnju Mahalu Halač hadži Davud. Ime je korumpirani oblik originalnog naziva M u hurdarija, za ikOji se ne IZna kad je nastao, ali je Wzvjesno samo 1.0 da je -dam po ll1ekome m uhurdaru - Č'Ulvaru !pečata na dvoru bosanskrl.h vezJka . Dolaskom austroug8Jt1S.ke okupacije, a možda n'e što i prJje toga, sta:nje se b.iJmo \izmijenilo : ime Kona!k u lrl.ca proteglo se li na Ploču, a posljednj i .krak lUlice (Murdar iija) !IlOsli n a2li:v Suhinagića ulica, ka:loo to vidimo na planu I rada iz 1882 . Godine 1910, .kad je n astala no va Sahig nagića ulica (vadli: Dlmitbrija Tucovića), nastala je izmjena : n aeiv Konak u~ice protegao se i na dotadašnju Sahin ag ića u1.icu. Današn ja ulica 1e 10. j anuara 1919. dobila novo Une Pašića po Sl1pskClm polMtičanu i drža'VIliku Niko1iJ Rašiću I{Zaječar, 1845 B eog,rad, 1926), koj i je bio v.oda Radikalne stranke i d ugogodišnji predsjednik Vlade u Krraljeviali Srbija i Kiral jevin:i SHS . Za vriJjeme okupacije 1941-1945. ulica je nosila !ime Vojvode Slavk a K,vatemiilk:a po istOimenom Pavehićevom d'Oglav:niku. U :prnrim daiIl!inna ~ mj esecima ilZa oslobođenja ruJ.ici je lhil(l vraćen o predratno ime (20. 8. 1945), a ;porom joj je 8. jun a 1948. dat današnji' na ziv. Nekadašnj i sokak Pl oča imaQ je izravan rprod užetak p rema zapadu na Biis1Jnitk . To j e .im-a'k, OOjoi i danas !pOStoji d rna Bistrlk izv:odi ispod palate ·nekadašnj e Tvornice ćilima . U iisto 'w i jeme, kad j e glar280

nina sokak'a Bloča ušla u sastav Konak ulice (poslije 1878), ovaj ik.rak je sowaka Ploča 'Postao I samostalna ulica i prozvao se imenom F ranje· vačka po Errunjevcima te IQbjektrnna fi institucijama ika<toličke onkve, kQje vode fran jevci, a koji se .nalaze UfPI'aVQ ti lIoj ullici: 2 upna CI'kva iz 1882, Franjevačkli samostan iz 1894, Bogoslovija iz 1909. 4 napokon, današnja Cnkva S v. Ante Padovanskog, sagrađena i dovršena 1913. na mjestu prv.obitne, župne. Godine 1931. o va saob racajnica ušLa je .u sastav PaM(-eve ulice i LaJro tizgul:)iJa samostalan status oj staro time. NUll'ija Pozderac, nosilac Inaziva ulice, bio j e predraImi krnjiški političar pa uvaženi bor ac NOR-a. Rođen u Cazinu 15. 1. 1892. Završio uči tel jsk u školu, ali Se bavoo 'brgovmom li poLitikom (bio narodni poslanik, potpredsjednik Narodne skupštine i sen ator). S tup1vši u r edove NOB-e iz'abran je za prvog potpredsjednika Hrvog zasjedanja AVNOJ-a u Bihaću 1942. U jeku pete of'anzive na S ut jesci r a nj en je l l. 6. 1943. i umro su1lri dan I a Dragoš Sedlu, pred .očima runa Seada, daJnas hi<ječ ­ n nika u Cazinu , ik-oji mi de i [pružio ()ve biografske podatJke.
LIT.: H. Kreševljakovic, Vodovodi, 60. - Isti, Saraji ili dvori bosanskih namjesnika, Na!e star i ne, III/1956, 21. - Fra lanacije Strukić, Gradnja fra· nj e vačk og samostuna i bogoslovnog sjemeništ a u Sarajevu, Glasnik jug. franjevaca, VII/ IS93, br. 8, 123-126. ~ I sti, Naše slavlje p ri svečanom blagoslovu novog našeg samostana u Sara jevu na 16. r ujna 1894, Glasnik ju.g. fra njevaca, VI Il/ IS94. br. 10, 155~164. ~ Devet godina djelovanja F ranjevačke bogoslovije u Sarajevu, Sarajevski list, XLI/ 19IS, br. 107 (18. 5), 1- 2, i Na.§a misao, XXXII / 19 IS, br. 5-8, 67-68. - Franjo M. Blaževic, Crkva Sv. Ante Padovanskog u Sarajevu, Sarajevo, 1917. - H amd.ija Omanović, Nurija Pozderac, Almanah - kalendar Musliman skog kulturnog dru§t va "P r eporod«, Sa· rajeva, 1946, 133-134.

NURJJE POZDERCA CIKMA Od'V,o jak od Ulice Nuri-je Pmd.erca prema jugu naspram Pivari. Početna 'dionica 'l'aozv,ua se još II ·turskom per1iodu u sastavu Mahale Hal ača hadži-Da,vuda, II narodu zvane Murdarija. Zaob ilazna, uprav o kružna petlja na završ.nici nastala je 1960- 1963 . izg·radnjom Qne današnje čet i r i dvokatlllice Z el j eznićkog transportnog Ipr ed u zeća II Sa r aJevu . ·Saobra6ajnica je iz.dvojena i'z m atične ulice II samoota lnu ulicu 1900, d tada joj ·j e dato Wme Budžak, koje je os,ta1o do ikre'j a austl10ugarske uprave, 'a Ikoje označava kut, kutak, upravo ono što kao termin znači. či kma . Za vrrijeme stare Jru.gosla:vij e , lica je nosila ime Pa šića budža k, u a od 1949. daJl1flŠnj e ime. O nosi.oci:ma tih naziva ,o ve ulice vidd člana:k o Ulici Nurije Pozderca. Izgradnjom povratne, zaobilazne saobraća1j:nice prestala je potr eba da se ova u lli.:ca smalttt'a čikm:om .

NUSRETA PAS ICA Ulica na V.ratni,k u . Počinje >od mice .ispod ·oraha d vodi u pravcu jtlglOistoka d o Ulice Mustafe Beh-mena.
281

je postojala !kao sokak dosta rano II turskom periodu, a razvila se kalO naseljena ,j edinica II Mahali Kadi Ahmed- efendije, koja se 'u nan~:1u 2lvala Pod topovima. Staro ime ove ulice, kOje je nastalo još u turskom periodu, a bilo neprekidno II upotrebi do iza drugog svjetskog rata, j este Mešino toše. Historijska etimologija imena mje se mogla utvlrdiilti. Nar.odna pak et:imologiđ·a, Ikoju sam čuo od i ednog starca tl onom tku-aju priLikom J pregleda umca i ispi'tivanja njihovih ·naziJva, kazuje oo se radi o nekom trumošnjem stanovn;i!k.u Meši, IOtSlObenjaku i ja.nginu, Ikoji je žiVijO na prelazu i'z tuJ".siwg u austrouga:rski peniod. Na ugl'll 'Ove ulice ti današnje Ulice titspod oP3.ha .z.a.driavao se lllaJr.Očito uveče i pravdo ša,l e s djevojkama, ilroje su izlazille na česmu Oura:k, na vodu , pa narod to mjestlo pt1ozvao Mdino ćoše, lroje se ri.me Ika's nije prenijelo i na čita'v sokak. T.radi:ciija lJliije neosnC1Vana. Analogilj.u rim:amo II na(j!novijem iimenu Slatko ćoše za raskrsnicu Gazi Husrev-begove i Vase Miskina ulice (3 sJ1alstiČ3t rne 'Ila 3 IU!gla), tlroje je ·ta!loođer n arod d ao. Današnje ime ulica nosi od 15. decembra 1959, kad su još 13 ulica dobile n;o:vo ime, a čuv,a -spomen na predlI"atnog :naprednog studenta Nusreta Pašića (rod. 1917. 'll Nevesinju), lrojri! je j.oš prije !rata posta{) član SKOJ-a i KPJ i zbog aktivnog rada još koo maturant zatvaran (u Sru:ajevu je od 1932). PQ izbitjanju rata još jače je r-azvio llegalnu OiI.'lct:iv.nost u gradu. K ad je :izvršena provala njegove grupe marta 1942, uhapšen je i interniran u JasenQvac, a tu je uskoro iza toga i li-kvidican.
IZVORI: Biografska
građa

Saohraćajni ca

o prvoborcima NOR- a grada Sarajeva.

NJEGOSEVA

Ulica u do Skw1ićeve . ovvga Vlijeka.

područj-u

Koševa . Razv.ijena od Ulice kralja l1om.islava Saobr.aćajnica Se ramtiJa li 1.zgradila ,u p nnom deceniju

U početk-u n:ij e im ala zasebno lime, nego se nazival a Koševo Vancaševa (vtdi Skerlićeva). Godine 1910. dobila je 'po prvi put zasebno ime Livanjska po gradu Livnu u zapadn oj Bosni,

Današnje ime zam'ijenilo j e ono starQ 10. januar a 1919. Dato u spomen :na .petra Petrovića Njegoša, poznatog Cl'iIlogOO"Sloog pjesrui.ka (Njegoš), vla.driOC'll ~v ladika Rade) o. v;ladara Ome Gore (Njeg,uši, 1813 Cetinje, 1851). Za Vil1iIjeme okupacije 1941-1945. ulica j e nosila naziv Mustaj-bega Ličk.og po iBto'irnenom. sandžak..:begu Bihaćkog sandžaka dz polOVli'!le 17. v.ijeka i junaku mus1imalnskih epSkih narodruih pjesama.
282

OBALA 27. JULI

u.l!ica duž lijeve obale Miljacke, u predjelu Novog i Starog H r-8.sna. HOĆi·nje od mosta II osi U lice 2ivka JošiJa pa vodi na zapad samom obalom rijeke sve do u naselje Ceng,ić-Vila II. Kao sa'o'bl'lacajl'l!ica ulica je postojala od d:arv:nina. Kao stambena jedinica počela ISe jače izgrađi'vaUi tek poslije O5:lobođenj a, ~ako ·d o da nas ta izgradnja nije dobila takav zamah, koji bi učinio ovu saobraćajnicu pravom gradskom 'I.lhi.oom. StaJtus stambene ulice i današnje ime saob.raćaj!lldca je dobila pr.i'je nekJObko godiiJna. Nazirv je Idat u spomen na 27. juli 1941. godilfle, k·ad je oslobođen Drvar lj, Oštrelj, čime je dat rugna·l za šh1i ustanak u Citavoj Bosa.nsk·oj !krajini i u Bosni uopće. Danas je to Dan n arodnog ustanka 'll Bosni' ci. H ercegovini.

OBALA OGNJENA PRICE

Ulica na Ilidži na lijev.oj obali Zeljeznice. Počinj e od 8rmirano-betonskog mosta IDa 2eljezruici, kojdm se Ilidža povezuje za Sara~evo, pa vodi uzvodno pored klorita 2eljeznice u luku do .zgr ade sadašnje Telefonske centrale, I dje se saobra6ajni.ca dalje Iprod'UŽava u pravcu g Hrasrui.ce pod imenom H ras n:iiČka cesta. Saobraćaj nica je stara :i. predstavlja d.oionicu staroga 'Puta .koji

je povezivao Hr.asnicu

~

11idžu .ga Sam1evom. U

počEStk'l.l.

ipOOljednjeg

decenija prošlog vijeka pl10širena j e ~ uređena 'Za n ormalan ·današnji kolsk-i saobraćaj. Status !Ulice !i današnje tiane sa!obraćajnica je dob.i!la, ~a'O li druge ulice na Ilidili, 20, decembra 1960. godine, Ognjen fuca, 'nosilac naziva Dve ulice, je po.2mabi publicista, ideolog ma.r:ksističke misli li revolucionar, Ikoj~ je cio sv:oj zreli vdjek posvetio Partilji, a zbog ,toga bio hapšen. Iosuđivan i tamnJiČ6n , Jedni) je 'vtijeme ! d io li u Sarajevu, gdje se spremao za ,poklretal'llje polulera' galnog časopisa za književna, kultUltrla i .polirbi:čka piJtanja. Rješenj em Ministarstva pr.osvjete 14. ma;ja 1928, otpušten je iz službe u sarajevskoj Dnugoj gimnaziji >.kao v.ođa ~ .najista:k,n,utiji komunisti čki r.adnik na poclručju grada Sarajeva«. K a<o komunistički ideolog uhapšen je u Zagrebu neposl'edno uoči \k·apitull8:aij e sUare J;ugoslavjje. Stnijeljan 'j e II zagreba'čkoj MakSimi.cr-s:koj šumi. 9. jula iste, 1941. godine. Narodni je heroj. Rođen je 1899. baš.na Ilidži, odakle i nepooredna veza imena ove ulice,
LI T . : Vidi: Ognjena Price.

OBALA PARISKE KOMUNE

Ulica uz lijevu obalu Miljacke, ['azvijena izmedu ćup r ija Ćumu­
rije i
Seher-ćehaj ine.

283

Nastala j e u -turskom peri'Odu i po svoj prilici starra I oliloo i k samo ornđentalno Saraiev.o. U turskom !periodu. I a n tome prostoru bile su d,vdje zasebne ulice, upravo čaa.1ši.1e . Gd Pl'mCipova do bhizu današnjeg 2eraj;ićeva mo.sta bila j e čarš.itja i ulica Tahmis, rta:lw naZNana po na.r.citv:u monopola za prženje kafe, lroje se .obavljalo u .roj čalr'š]ji do 1868. godine. V rprodll~etku saobraćajnice, od ZerajićeYa ·mosta dalje na istok sezala je Zildžijska čar­ šija - ulica u k<ojoj 'su se kovala .zvona <te praviH d pOp11arvljali kantaxi. God. 1896-97. izvršena je značajna .regulacija lijeve 'Obale Miljacki, baš n a dužini <ove ulice, od P rincipova mosta do Seher- ćehajine ćupri,je, ikojom je f<>rm.irama nova, današnja soobra6ajnica . Tada su zauvijek nestale J navedene dvije čal\Šije i Đumišića medresa zvana Drvenija, koja se nalazila II Zildž..iJ.uku. Rnni n()Vj lIla.zi.v o()ve ulice u dana.šnđoj dužini bio je Careva ulica, a sr eta se j'Oš 1882. u pvv:ome planu grada. Po četkom prvog svjetskog rata, uprarvo 4. rnovembra 1914. godine odlukom Gradskog zastupstva na posebnoj sjednici u povodu davanja naziv;a ulica ru.g.radu po :imenima F ranje Ferdirnanda, Caira Vlilj ema i dr. (vidli ulice MaJršala Tita ~ Mis Irlbilna!), i_'boj uliCi dato je noVo ime Sultana Mehmeda Rešad.a, tadašnjeg ·t1.U"'Sk!og cara .kojo. je II !prvom svjetskom ratu J bio u savezu s Austro-Ugarskom. Godine 1919. vraća se naziv Careva ulica, a god. 1925. taj naziv nešto je i.zmijenjen II oblik Careva obaLa. Negdje oko 1933. ulici je dato n oVk) ime Francuska obara u čast Francuske, !Imj a ISe bonHa rna stram.i &birje 'u pr:vDm svjetskom ITatu, a u povodu tadaŠl1lje prijarteljske posjete fu'alIlouskih raWka Jugos l avij~ i Sarajev,u. Za Virijeme okupacij e 1941-1945. ulica je nosila ime Reisa Cau. ševića, po hadži-Mehmedu Džemaludinu Cauševiću, 'reis..jul-rulemi, čija je pojava, rimaČ€,osotnto značajna za poosvjetTIli. .r azvoj Dosansk!o-hercego vačkih Muslimana, medu ostalim i po tome što je arapsko pismo prilagodio za sIipS'kohrvatski j ezik. i time uveo k,njigu u 'š ire, -dotada pril:ično zaostale mm;limanske sloj eve (Arapuš'a krod. .sos. K r upe, 1870 - Sarajevo, 1938). Posli~e oslobođenj a ulica je dobila današnje ime Obala Pariške komune 'll spomen na prvu dilktaturu proletarijata i iplWU radničku državu, komunu, llooja je oružjem uspostavljena u P;arizu 1871. i fra:j.ala 72 dana ,(18. 3 - 28. 5). L1T. : H .
KreševIjaković,

Sarajevo u doba austro-ugarske uprave, 31.

OBALA VOJVODE STEPE STElPANOVICA .!roja Ivodi desnom ,o balom Miljaoke lPOCinjućj od. K ošcvs~og potoka, a oza'vršav.a'jući se kod Narodne b'i blioteke i Seher- ćehaj iine ćuprije. Saobraćajnilca

Vilica Je II potpun:OSbi nastala 'kirajem proš1oga w jcka regulacijom desne obale Mi,ljacke. jer ·sve do tada nije biJlo mri.kakva !puta ovom

284

trasom. Radovi na prosijecanju otpočeli \su 1886, najprije ·na dionici od Masarikova d Q P.rilnclpova mosta, a bili su potpuno zaw'Šeni 1895. godine, kad je .tom LJnijom provedena j puštena u saobraća!j .pruga elektTitnog tramvaja. Krajnja, istočna I ionica, od Latinske ćupri je do Vijeć­ d nice, uređena -je 1896-97. Regulacijom UC-Lavo te poslednje dionice '(we danaŠl1!je duge .saobraĆ8jnice nestale su zauvijek dv.iJe stare i specifii:ne ča.ršiJJe , zapravo Joožarske tradhanice, tabhane; to su Gornji i Donji tabaru, knji su se a'azvijali od Vd:ječn:i.ce pa sve <ho Latinske ćuprije; itna.li su 'iaJravan pristup na lrorRo ri~eke, ,koja je l:Xila nužna u tehnološkom procesu štavi jenj a . Hrvi 'naoz.i'v lUlice ·bio je Apelov ke; po poglav a ru Zemaljske vlad e, genera lu i b allonu J ohanu Apelu, za čijeg je službovanja u Saraj evu (1882-1903) i otpočelo ·prosi·jecanje ove ulice. Godine 1919. ulica je ·dobila današnji na'Ziv u čast vojvode srpske ci. k asniije jugosla;venske v.ojske Stepe Stepanovića (K'umocWaž, kod BeogJ':ada, 1856 - eačak, 1929), ikoj i je k ao vojskov;ođa st~ao veli:ke zasluge za pobjede srpske vojske u !prv:om i drugom 'balka~om .ratu, a posebno u prVlOm svjetskom ra:tu, u koj em je lU ulozi rkomandanta sohmskog fronta d oveo do poraza b ugarske li a'USb1ougarske vojske. Za vrijeme ok upacije 1941-1945. ulica je nosila dIne Obala Adolia Hitlera.
L IT .: H.
Kre!evljaković,

Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, 31.

OGNJ ENA PRICE

srediišnjem 'di~ elu grada, u blizini h otela ...Evrope"", rru:vijena između Ulice JNA i Obale vojv.ode Stepe Stepan ovića . UHca je rnekada bila sastawri dila staTe Franačke mahale, k oja se 'Zvala ~ Latinlu.lc, pa je .kao tak!va 'nastala vrlo rano, još 1.1 16. vijeku.

Ulica

'u

Od kraja tw'Skog per.i.oda pa sve do !Ula oslobođen ja saobraća jni.ca se zval a De spićeva ulica, ])o nekome članu stare sar aj evske srpske porodice Despića, čija Se ku ća i d anas nalazi u 'toj ulici. Vjerovatno se radi. o hadži-Ma:ksi D€SJ,liću, zvanom Babi, ugledno j B6ruosti Sa rajeva iz tW'S~og ~ austrougarsk1 og pel1iiOda, kojfu je živ.iio ou porođd<':noj kU Ći u Itoj ulici i koji je, inače, QStavio iza s ebe dragocjene pisane i obj avljene MemoaI1e (Sarajevo, 1836- 1925).

O ll1QSi;ocu n 8JZiwa ulice 'Vidti: Ohala Ognjena ?rice.
LIT. : Stevo Dmit,.ović, Sta prič a Hadži Makso Despić-Babo?, Večemje novosti, Sarajevo, 11/ 1923, brojevi od 196 (4. Bl , do 306 (1 5. 12). - H. K,.e!ev L;aković. Sarajevo za vrijeme austro-ugarske u prave, l OB (o Hadži Mnksi Despiću). Hadži Makso Despić, Na,.od, V / 1925, br. 5 (18. 1), 2 (nekrolog). _ Zbornik narodnih heroja, 649. - Spomenica 75-godišnjice Prve gimnazije, Sarajevo 1955, 20. - Hronologija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 47, 40. I 53. - NUS1'et Seferović, Ognjen Prica, Znamenja revolud;e, 109-1 33. Du!an Nedeljkovic. Ognjen Prica, Glas SAN CCXXXlX, knj. a, Beograd 1960.

285

OHRlDSKA
PeI1iferma ulica ispod
Trebevtića,

ra!Zvidena · U

če1:furi

I raka između b

poolJednje dionice današnje HuSi!nske iznad Vtraca, koja j e, II stvari, novoprosječen'i d l'lum za Trebević, li. najvisoči~e dlibnice Th~bevičke ulice
na
!istočno j

&traniJ.

Sve do posljednjih godina :ifla oslobođenja s:aIOb raćajnica je bila sasta'vnio dJi.:o T.rebevićke ulice (vidi tamo) Ikao n jezin ooVQj'a k !na jugozapad pa se ii zvala tim imenom. Ie:uzetak je p:osljednd/i jugoistočnIl krak prema navrnn [putu za Trebev.i:ć, loojti je nastal() našro posliJje prosijecanja toga p uta.

Današnje ime u lica je dobila rješenjem Opštinskog vijeća N Oa Novo Saa-a jevo 7. !Oktobr a 1960. po gradu Ohridu na Ohr.idskom jezeru
II Ma:kerJcrnJiji. Iz {Joga 'istoga Tj€:'Šenja se vidli.' 1;0 da ISe pri.je toga tR saobratajnica mala limenom Danila Đokića čikma, što :maći da je ova uNca od IOSIQb od enija ttr:i .puta mijenjal a naziv.

OKRUGLA Ulica 'llvisokrom m ijelu Bistrika iznad željezničke 'Pruge, razvijena 'iizmeđu Ulice 6. novembra, Huremuše, Mahmutovca rl. BistnEk-brijega. 'DMsa umce sastavljena je od vU'še Ikr.a:kiova koji su razvedeni t.a:ko da zatvallaju nek,u vrrstu kruga. rnica se razv.i:la dosta rano 'll turskom peniodu u okvir u Mahale hadži-Sejdi iz 16. 'Vijeka, Ikoja je rtl narodu bila I oznrutija pod imenom P
Vl aška mahala.

DaJnaŠn.je w e ulica nosi. još od turrsk!og perioda, a nastalo je po topogrefslooj, .kružnoj , -odnosno ok.ruglastoj tk.arakteristici trase. Ime je nastalo, .drukako, lI1.aJjpniJje ru na.mdru, a posldJje je d -ozvaničen:o. Jedan krak ove u.}ice u I odinama 1900- 1902. bila je zasebna g ulica .pod imen'Om Okruglica.

OLGE IVKOVIC
(

UlJica L\l području Bjelava. Razvijena ad. Nemanjdlne do Romana Petrovića ulice, paralelno s Ulicom Bjelave. 'Ilo je stama Rešina ulica, .na2lvana iI:aloo još 'll turskom periodu po netrom nepozna tqm čl anu IStare sarajevI ske llTlusLimanske porodIice Rešo, koja j e limala kuću u rtoj rulici. Današnje lime dato je ulid poslije 1948. godine u spomen na naprednu predratnu .omla:dinku l u.čeruicu sedmog razreda gimna~ije iz 'te ulice Olgu Ivković ·(rnđena 1925. goldine u S8iIlaj ev,u), kJoj u su 'kao ak tivnog ilegalnog ·radnika u'Staše uhaopsil.ii. krarjem juna 1943, a potom deporti.raLi u logor u Staroj Gr-adišld, gdje je li dotučena tkrajem i'd-uce
286

1944. god1ne. Mjesni !komitet KPJ za Sarajev.o dao je .pnijedlog V<rhovnom štabu 23. maja 1944. za zamjen u II aktivista NOP-a iz Sarajeva Među predloženim b'ila je i Olga.
IZVORI : Blogra.f ska
građa

o prvoborci ma NOR-a grada Sarajeva. -

Hronologi.ja

radničkog

i NO pokreta u Sarajevu, 116.

OMLADINSKA Ulica u središnjem dijelu grada. Razvijena od Obale vojvode Stepe Stepanovića do Titove, između pala ta Izvr šnog vijeća i ZTF- a. Di'Onica od Ti tove d'O Mis Iirbine ·n astala je u devetom deceniju prošl'Oga Vlijeka iz~adnj'Om navedene dvije paJate. Preostala dionica d'O Obale nastala je neposredno pred .d rugi svjetski r at , a otvorena poslije oslobođenja. Sve do 1931. pl'Va dionica bila 'j e sastavni dio 'lll!ice, zapravo tI'ga Musala. Te godllin.e 'Ova ulica se, zajedne sa oloolnim prostorom, prozvala Banski trg. ·U ik.'Ojl je do godinu a, a tega u'kljUčena ..i današnja Ul\C3. z Sa:ve Kovačevića. Poslije 'Oslobođenja, upravo 6. aprila 1946. god ine prija-šnji Banski trg, u Jt-oji je bHa ~ljučena li eva ulica, ;prozvao se Trg Republike. Talwo je stanje 'Ostale ka"alJ}Qo W"~j eme, de 8. j una 1948, Ikad je nastalo rasfurmiranje ·trga: zapadna sao:bnaćajn!i:ca je postala Ulica Save Kovačevića, a eva, astočna, produžiUa se do na obalu , ttime postala IlOVa UlOOa i debila današnje ime Omladinska. Tako se ubica p.I'OWala po omladinskom domu (prija"Šnj i Sokolski dom, a današnji do m Društva za tjelesno vaspitanje ...PartiZan«) na !Uglu ove i Mis I rrJjj;ne ulice.

OMLADINSKI PUT UliIca u H vasnlici. Počfnje od Partilzansk e ulice ik,o o D ama »Farti2'Jan .. ~ rv:od i do Lasičke ceste prema naseljenom mjestu Lasica. Stambena ,ulica, mjestdmično dlOš Ineifzgl.1ađ en a. K aiO stambena jedi.n.ica počel a se DoJ.'m:~L-.ati nešto posl!ilj e 1950. Status ulice i ovo -današn.je ime ikao prvli. naziv saob r,aćajni ca je dobila 20. 'd ecembra 1960. Naziv ulice dat je u spomen na o mladinu J ugosla:Vlije, }roja je dala značajan doprinOS u NOR-u i, posebno, 'u .posljeratnoj izgradnji zemlje.

OMLADINSKIH RADNll-! BRIGADA

Ka-.lvudava u.l!ica zapadnom stranom Vojnog logora. R32vijena ad Ulice 'Vojvode Radomira Rutnika lp ored III logorske ikapl1e pa na sje287

vevoz3Lpad do Pofa~ićke li. Humske. Bosljecbija dionica prima sHjepi ,o dv,oja.k iz južnog pravca .

Ov:a saobraćaj nica ,kao put posuoji odav:no ka.o veza za Bofaliće. Dionica s južne li. sa zapadne s1lI'arrre logorske zg;rade ·počela se izgrađi­ vati poneŠlro .tek ua vI1ijeme stare Jrugosla.vilje, pa je 1931. dobila st~tu.s ulice i pIlV\O dJme Zeljeznička !PO Itome \ŠOO se .razvijala neposredno uz kolosijeke želje2lliti\člke usklOllra6ne pruge.
Zarvrršna dionica kao šivaka Isaobraćajni ca za Pofaliće lIlas.tala je izgradnjom Omladinske pruge Š8.mac-Sar3ljeV\O kio~a je ;p1LŠtena II S3l0bračaj 1947. godine. Današnje ime !potisnula je ov:aj staru na-tirv li o'buhvatil0 i ·novi krak, a dato je .negdje Pos}'llj'e 1955. godine u -spomen ,na rpoznate dobrov-oljne omladilnske ,radne bI1Lg.a:de n aše .z emlje, koje su iPDdnijele velik teret u izgradnj i zemlje ;poslije IOSlobođenja pa takio izgradile i p r ugu Samac--Sarajevo, I oja \se također prozvala sličnim ~menom. k

OMLADINSIW SETALISTE
de:m!U obalu M:iljacke, od Ulice J osipa Sigmunda do Ulice BramiJm:iJra Cosića li. V!l""lbanje mosta. Ulica ~e pllOsječena li uređena 'll a.usbrougarsk'o m peniodu. DovJ'šena i predata prometu II a;vogustu 1903, ti tada j'oj ~e daJto prvo ime Kalajeva promenada po BenjamjJnu Kralaju, ausotnougarskom -diplomati i polirt:ičanu, porijeklom Ma:džaru (1839-1903). Goddlne 1882. postao je au.stI1ougarski mJinlistar mansija, a u tome sVlojstv.u ti ,poglavar Bosne i HercegoVline, n'a kojem je položa1 ostalO sve do '.S.'ll1lI'tri, 'pa otud 'i uzju ročna 'Veza n aziva lOve ulice. Godine 1919 (10. jl8..nuara) sa:Obraćaj'njca je dobHa nOVii naziv Vilzonova promenada, u čast američk!og dr-1.a'vnika i 28. predsjednika
Saobraćajnica lUZ

USA Thomasa Wo odrowa Wilsona (1856-1924) ka'O zahvalnost za .njegov utjecaj na Kiongres oooj'i je i()bjallJi~o vat USA Njerruačk!aj 1917. i 1;ii.me pospješio pom.z Aru.stmo-Ugarske. Nj'e gova je Ibila i zrum.i5oo stvaranja svje,t ske orga:n:i21a-ci'je za čuvanje ·:m.1ira Liga naroda, Bio je d obitnik NobelO'Ve nagrade za mir. Za vtrijeme okupa-cij e 1941-1945. ulica je ,nosila naziv Musolinijevo šetalište. Pos1ide oslobođenja rn!ajprd.~e je uspost3Jv1jen stall.1i nai1v Vilzono.vo šetalište, a onda je 7. oktobra 1960. nastaO' 'Ovaj ,današnji po tome što je to zaista intimno .večernje še.talište omladine, čemu !pOgoduje aleja lisnatih stabala, ali i mrkla noć, jer je to jedina ulica II gradu (u srednjem dijeJu g.rada) ikoja, eto, nema uličnog osvjetljenja.
LIT.: H. KreševIjaković, Sarajevo za vrijeme austro~ugarske uprave, str. 31 (izgradnja ulice) . - Benjamin von Kallay de Nagy - KalJo, Bosnischer Bote pro 1904, Sarajevo, 35-36.

288

OPH OĐA

stvari ·O'hičan seoski 'Put koji vodi II .naselje što se nalazi :gore II snrani, II ug,l u Miljacke i ,potoka MoŠća.nice . Staza rpo ~ činje od sredti.šnje dli!onice Ulke Mošća:nti:ca, IŠto 'VIOdi uz listoiJmeni rpoto'k. Ova saobrać3ljnica d obila Ij e staitus uiliilce .prije desetak godina, kad je ovaj !kraj ušao lU .sast av opštrune Centa.r. Na'ziv predstavlj a ime same naseobine, nekada:.mjeg rlmanj.a sarajavslrog lllluselima Omer-ag e Fuztagića, Ilroji j e !tu ~ wnro od ' wge 17 83 . g.oo.ul"e, pa Fadilpašića, koji 1 su to imalnje 'fla:s~ijedilit žerridbeninn putem oo ,t oga 'isoog·a Omer- age. Upravo Ina to naselje ·odnosi ISe atara sar ajevska ,pjes- a, I~()ja počinje: m
Na
.Qphođi

SaobraćajUl.ica, lU

JXema BaJ.cijl9!ma,

Mobu žanje aga Hasan-aga, u toj IThohi stotinu moma1t:a, l soo momaka trista dj evojaka, li rpred nj ima Fata Farzla:g;ića ...

je, ~nače, naseobina č'ijli .početruk seže još u rprehhsboniJ sko doba. Ušla je .il II ,rrauku p o ,znača1nim os.tacima ilirske gra'd ine, koja je sittuirana u ktutu Miljaake d Mošćanice li 'koja je lU sv.oje "doba koo 8'kitivna iUitvaxla !!la veoma pogod an n ačin k»ntooliisala prilaze li prolaze d olin om 'te d.vije vode.
LIT.: Hamid Dizda1', *Mošćanice, vođo plemenita, usput ti je, selam ćeš mi dragom .. , J u.goslovenska pošta, X'/ 1938, br. 2717 (7. 5), 9. - A. Bejtić, Prilozi proučavanju naših narodnih pjesama, dio I, 387- 389, - v. Curč ić, Prehistorijske utvrde oko Sarajeva, GZM, XX/1909, 363. - A. Benac, Sarajevo kroz arheološke spomenike, II djel u ...Sarajevo od najstarijih vremena do danas«, napisali A. Benac i Ljubica Mlade novi ć. Sarajevo, 1954, 19.

Ophođa

ORASACKA
UlJica II Pof aJlićima . Druga desna slijepa sa.abr:a6ajnica IJooja se odva j a od H umske 'ULice u Ip r3!vc u sj eveI1Oilstoka. Saob ooĆ31jn'ica se počela f.oruruia"'ati za w ijeme stare J iUgosl avi.je. Sve do .oslobođenja b ile su t u samo dvi~e ~uće. U !posljeratnoj izgradnji !kuće su se lJ1amnožile, a ' saobraćajnica se time znaitif1lije produžila, pa je ltada ova sao: ra6ajnica i d.ob.i:la status b ulice. pllOZvavši. se Humska čikma II. DanalŠl1je rume dobila je 7. cOOtob ra 1960. godin e. !Naziv je dat, v,jer:avabl1l(\ po mjestu Orašac ~od Kulen-Vakufa, u zapadnoj Boon:i:.

QRLOVSKA
Ulica II Gornj im Rofalićima. Veže se neposredno na Humsku uoou sa njene zapadne sbrane iznad radll1ičke nastambe Stambene zadruge želj ezn'iča:a .
19
2B9

To j e stari varngn-.adski !pu t, II stvarJ nastavak rnek>adašnje ulke Kranjčevriceve rčjJkme , koja je dainas u sastaJv,u PoiialiĆlke u lice. Ročela 6e izgrađ1vab.i k ao strambena 'jerd.ini'Ca <tek poslije oslobođenja, pa ·je tada lir dobila stalJus wice i danaŠJllje ime, čiJi .mi. hisborijski. eti"1ilKm nije p::aznat, "Osim aJko Il1Iije ll1ast'alo po orlovima, što bi bilo zan'imlj1vo, a li i beznačajno.

OSJECKA U.lica u Novom Sawa'jevu. Razvi~ ena od uslootračne do normalne pruge (bez Ib:Laza na obje stIram.e) ,preloo ullica Blagoja P arovića, Podgorske i M atije Popare. Saob raćatj.rrica nastala pos!!ilje prvog svjetskog reta kao dli:o naselja ž eljezn ičara zadrugara k aje se pod limanom Dolac koloni ja počelo rizgrađ ivati 1929-1 930. god· ne i D o dav anj a današnjeg imena nosna je oZTlaklu Dol.ac kolonija VII. Današnji n:azU,v po 'gn-adu 03i.jeku u H rvatskoj "Uveden je 7. oktohra 1960.

8. MARTA Ulica !ll Hra:$nJi-ci. RazviJena i!ZlTIeđu U tice 29, novemb ra 'i. Uli"Ce Dušwna Dašića. Stambena u lica. U .pot punosti iUlMtala oko 1950. g.odine i poslije te godin e. Sta1us gradske saobraćajnice i '<l<maš.nj e ime dabila 20. decembra 1960. NaJ2I1v lulli:ci ·d M je u spomen na 8. mart, D an žena, m eđun M'odJn·i p..t""a21nik i dan SI01idamlOsti žena u bo.rb.io za ravnoprav nost. l1r1os1avu Dana žena 'k alO spom en na <bor bu ameri"čkJih žena ~a !rav.nopravnoot II dem.cm.stracijama 1909. ,predložila je na MeđU:I1arodnoj ,lronferencij i II Kopenhagenu 1910. Kl ara Cet1oin, ,t adašnji sekretar Medllll18.llXXinog žensloog socijal ističkog sek.retarijalta. Rni.~ed.log je Ip r.ihVl8.ćen, ah n:~j e 1 0010 odlučenJO koji je Ito datum L gdd iali. D 8'n 8. mart uveden je 1914. Na 8. U m aTta 191 4. ,odriana j'e :i Jprwl lPl'oslarva Dana žena lU Jugoslavjj.i., II Beogradu, lU Soeijalist ič.k!Om narodnom domu .na SlaviH, Ikad je predava.nje -držala Draga Stefanović.

OŠTRELJSKA Ulica U Hrasnu. R.wvijena od. ooiIJQformirane Ulice Manijana Bar,una (bivša Hercegovačka) na zapa:d do. HraS1l1i.čk e. U srednjoj dionici imala 'do. 1968. sHljePi od-vojak prema jugu, lkioji je ll1estao najnovijom izgradnjom stan1ben!ih Vlišekatmoa oo 'looj~h je dan as form!ilra1 Tl1g Pere n
Koso ri'Ća.

290

Istočna

po1ovrl.na saob raćaj nice nastala je ubrzo posli je 1918. k a o i

sastavni -dio Herceg,Qvačke ulice (koja je danas uk ljučena 'll Ulicu Mar ija.na Ea!rUl1a), I a se i zvala Hercegovačka či kma (status ulice i to p ime -dobUa je 1931). U peniodu stare Jugoslawje, pni.1e 1937, nastala je li za:vršna dionica današnje ulice 'u oJwiru IJl()vog naselja Novo H r asno. Središnja veza !i.mleđu te d v.ilj e ,k,rajnj e dionice uspostavljena je 1941, kad se o.tJ:>OCelo Itu graditi novrO ra dničko naselje ..Husejjn~g GTadoočevi ć .. (temelji položeni 24. 8. ]941). Status ulice s.'l.Oocaćajnica je dQbila ubrzo poslije oslobođenja, ·kad je dob!ila i naziv Ra d ničko nasel je VII, a potom samo Grbavica Il. Današnje Mne utVlrđeno de 7. ok<tobra 1960. Na.zirv je d<.lt po selu i planinskom !kraju OštreIju izm eđ u Drvara i Bos. I etrovca (na uskoP t račnoj pruzi Pc.jQedor Drvar), mjestu koje je 'Ostalo ovjekovječeno II hislIonirji NOR-a kao poprište velikog broja bor1bemh a kcij a.

OT.OKARA KERSOVANIJA
Ulica, II stvaI1i obala lijevom s1n"anom Miljacke, r 8iZvtijena ir2IDleđ u m().stova Skendenij e i ČObanije. Saobraćajnica tie nastala .nešto prije 1910, kad j e dobila i status ulice. Prvo dme ove saobraćaj nice -bilo je Filipovićeva obala, po bal'onu J osipu Fihpowću, generalu i kQmandantu austr~jsk!ih okupacronih trupa, kQje su za:po9jele BiH 1878. godine (181 9-1 889). Godine ] 919. saobraćajnica -se pflOZlvala nov;im .imenom Zvonimirova obala, po hrvatskom kralju Zvon:}miiru (vladao 1075-1089) , rk<Qjeg su uhiU rođeni' 'POdanici zbog rtoga što j e svoju polJLtillk.u 'v ezao za Rim. Dana:šrvje ime da-to je posli je oslobođenja, wprav.o 8. j.una 1948. u spomen na predratnog zag.rebačlrog .noVli:nara, matr1kSistu i Il"erolucionRI'nog l'.S:dndtka Otokara - Ciru Keršovanija (Th"St, 1902 - Zia.g!"eb, 9. 6. 1941), Ikoji je prije N.ta više puta hapšen i osuđiv an i, n·ajposlije, po.četkom okupacije predat ustašama te us~or·o ubijen među prvim :).rtvama nkupacionog ~·ežima.

OZRENSKA
UI.ica u području Vraca li Hrasno Br -da. Sa-ohl-'a6aj nica koja vodi sjever·nom kosom Va.'aca, Mlakvi, lWasno Brda i Mojmila . .pOČinj e kao produžetak D obojske i !Vodi na zapad sve do na HtraSfl() Brdo ; vodJ. i dalje Ikao put ·do na w1h Mojm.ila. Ova saobraćaj-nica r elatlivno Ivel1ilke dužine .kao Iput potječe IS st.amjib vremena. U doba share J ugosJavlid e .na čitaV\Oj ,toj duŽlini bilo je tltinaest r 8Štl'kanih objekata. Znatnije se lPočel.a izgrađivati tek iza oslobođenja , mada d o danas Ilije dobila <koarakJter formirrule stambene jedinice. Status ulice i današnje ime po -planini Ozrenu u Bosni .saobraćaj ru.ca je ,d()bi1a 7. o k·tob:r:a 1960.
lO'
291

PAJE whu Bistrtika, sa četiri klra,k'a, između ul!i.ca Mesuda Đemidžića li KJllrttina sokalka lIla oz;apadu te Mahmutovca na istoku, Sao!braćajnti.ca se Tazvila dos,ta rano u turskom ,periodu II sastavu Mahale H itr i Sul ejman, koja se lU narodu zvala li. ~menom Paje, '8 čiod je centar I i.la dž- mija H1trii Sulejman, gtr'a đena, !prema podacima Keb a ffi'UrI"e, godine 1578. Naziv rulri.ce je star :ko1liJoo li. sama saobraćajnica li sigurlliO datira još d.z predt:n.trnkog perma. Etimološkti. pi!'Cllffiatrano :predstaovlja žargonski obLik II \Starom sarajevslrom govoru od dmena Pul j e (,..Sujo se juja pa pao II Mijacklu i razbio 1rojeno«), a to j e a.rhaizam, pluralia t antum ženskQga roda II značenju mekinje. Taj naa:w prvobitno je nosila 6iitava maha1a (u lr ome značenju n aa:;iv ISe .odrlao do PQtk.raj iulrs1rog lpecioda zapis iz 1874-5), a mahala je to ime, ,b ez sumnje, prew:ela od limena sr edn j.ovjekovne ll1aseobime na tome istom mjestu, kakav je slučaj -bio još sa menom mah ala 2aiblj aik:, K,ama.tin, Bu;dakovići, Kroševa i ,dr. Naziv · e !llIi.de mijenjao. s Ulica
'l l

PAJE-MALTA I to je ulrica L lVirhu Bistni.k,a. Rredstavlja rprodužetak ulice Paje U (vti.di tamo) , ,vLd.i u listočnam !pravcu iznad Mahmurtovca pr ema rz;gradi i o stare graMe maitar.n1ice ik.oja se nalazi II g.omjoj dionici današnje mice Kamenice na komi od 724 metra. Ova saobraćaijn!i:ca Ikao staza ;postojala je ri. r anije, 'u turskom periodu', aLi đe dobila status ulice Lek II IllajnoVIij e wijeme, liza Qslobot đenja, kad se dzgradnja rindividualnih stambenih ikJući ca proši.r>ila i 11 tome pravcu. Saobraćajni.ca je doblhla današnje lime paralelno sa d.ob1vanjem statusa gu-adske ,ulice, a 'kao osnovti:ca za taj natZ.iv bilo je lime .ulice na koju se neposredno nastavlja te .objekat gradske m alte iz :početka ovoga vi.jeka prema 'k!ojQj neposredno vodi. O k orijenu imena Paje 'Vidi Ulica Pade.

PALMIRA 110LJATIJA Ulica lU naseljU Čengić-Vila II, razvijena između projektavanih transverzala br. IV d V. Sao:braćajnica je lU po.tpunosti nastala pnDje pet godina, ikad je na n jenoj t rasi niklQ i čitavQ stambeno naselje nazvan.o Čengič-Vil a II. Ulica je .oformljena i završena :krajem 1964, :kad je dobila i prvo time u današn jem .obl!i!ku ;posebn!im r ješenjem Skupštine o:pšbine Novo Sa.r3jeva, donesenim na .zasjedanju 11. novembra 1964. Ime je dato 'll spomen na talijanskog pollitičawa rl. ifevrOluoIonara ma:vksis:tilčke orijentacije Palmii.ra Tol'ja1ii.ja ('DogUatti), 'k.oji je od 1927.
292

pa sve do smrti bio generalni sekretar KP Ita:1ilje te odigrao značajnu ulogu u okupLjanju demokratskih snaga za borbu protiv fašizma. Zivio 1893-1964. Naziv ulice dat de upraVtO u povodu rnjegove smrti.

PANJINA KULA Uldca 'u \Sjevernom !perifernom p odručj u g.rada. Počinje od samog sastavka ulica Hadži-Loje, Kaukć:ije ~bd·ulah-efendii.je li. Sedrenika le vodi u p:vavcu zapada IPri čemu Se ispod odvojka za Seiz;m.o!ošku stanicu .račva u dva I rak.a, od ikoj ih lijeva svod.i 'tl Breku, a <lesni ispod k Grdonj a izvooi daleko i:livan ,g rada. Ulica kao peruer.na lokalna a8obrać3rJIllica-put dosta je stara, a počela se rnase1javatri tl početnoj dionici. iza prVlog svj etsktog I a-ta. Status r ulice dobila je 1931. Na ulku iz tadašnjeg doba danas su se .nadoveza-Ic Vl1l0 duge dvije dionice, k-oje, zaprav.o, li. nema'}u nikakve 'Veze sa 'Pra\'im imenom ulice. Saobraćajrui.ca se .prozvala lXl imenu šireg lokaliteta odakJe počinje, :a taj lo:kal!itet oda'V'JlO nosi ime rpo ItzV. Pan;inoj kuli, ishodnoj stambenoj zgvadina dva tkata .izwnrle sarajevske opo:rodJ.ce Panja, čija je matlična .kuća blla na Bjelarvama (!iznad džarn1i1e), a koja je, inače, bila 'u gradu popuJama pa taloo d. u narodnoj pjesmi opjevana. Ku ća­ -k!ula je ograđena lPrije 200 godina, '3 i danas se ,tamo na!aai. Objekat je davno otišao iz ruku P anja (prešao je nasljednim putem u posjed Kumašina pa je ·poznat i .kao Kumašinova kula), a danas jc II prilično teškom konstJ"U:k>tiovnom stanju.
LIT.: A. Be;tić, Prilozi proučavanju naših narodnih pjesama, dio I, 400. IsH, Panjina kula, Oslobođenje, XXIIJ 1966, br. 6437 (7.5), 6.

PAPU ČINA

mica tl sjevernom područj u starog dlijela ,g rada. Ra'ZVlijen a izmedu Ašiko"lca ~ Behwr ulice. Saobraćaj nica je nastala dosta rano lU t ursloom lperioodu kao sokak II UslNdari Ahmed-čelebinoj mahali, ikoja se u narodu zvala Pasja mahala (čuje se ta1 nazi,v i danas), a Jooja se nazvila do kraja 16. v..ijekoa. Do 1900. godine tOva 'Ulica ;il današnja Ulica Behar (u produžetku prema !istoku) <linild \su jednu lSaobraća!jnicu pod :imenom Ispod džamije, a rtada je nastaLo razdvajanje 'll dvije samostalne mice, ·od k-ojih je ova, koju promatram, tada dobila današnje .ime. N3.2liv ·ulice nastao je, kako se vid.i, po nekom zanatliji, papudžiji, ali njegov lidenUtet, 'Pa Illi samo Mčno !ime !Ilije poznato. Biće ·da se ovdj e radi o imenu sokaka, ,koje je od ranije tu postojalo oi 'koje je tada samo
czvani.čeno.

293

PARTIZANSKA Ulioa II naselj u Pavla Goranina ~bi'vše Švr al1d no Selo). Saobraćaj:nica podno Mojmi1a, paralelno sa 'dionicom PiI"VOmajske koj a kao gla'vrla ulJica vodi. .kiroz nasoohlnu. POOinje od pr,vog luka Ulice Hamd!iJje KrrešeVIlj,akQvića pa ,u luku IPrela2li u zapadni pravac, tamo IOpet zarvija II luku p r ema spomenurtJoj g l aVlI1;()j 'Uhlai Ipa ponovo zaokreće na .istok i vodil u 'Suprotnom, isbo6nom p ravcu . otovo do na početno mjesto. Ima g d dosta -dug ilcr'ak pm rzapadnoj dionioi. oprema jugu, Ilooji obuhvata skupin u !kuća pavli:sooko uhrdu. Uliica 'O;buh.vata IJ1liIz stambenih jednoporocličnih jedinica lU sastaV'll .radndčkog naselja koje se tu počelo tizgrađi:vat1 1948, 'a čije su .pwe zgrade useljene 13. septembra iste, 1948. Rrem-a tome, i <l.anašnja Partizall1Ska ulica nastala je II !potPunosti u ·t o doba. Do davanja današnjeg !imena uLita 'j-e !imala naziv Naselje Pavla Goranina IV, 'a damašnje ime -<i31to joj je 7. oktobra 1960. Naz~v je dat II s;pomen na paTtizane kao borce miobodilačkih odr eda Jugoslavije; naziv usvojen 103 s jednici lP.oJ.itbil'oa OK SKJ 4. jula 1941.

PARTIZANSKA Ultica u Rrasnioi. Počinje od T.ra;vničke ·u1ice kao južn.i odvojalt i poslij e blagog zaok.reta vodi približno II pra'vcu isWka do II naseljeno mjesto Lasica. Stambena n..tlico. Nastala posLije 1950. Status clice i današnje Une s3IOJ:.n.aćajnica ~e dobima 20. decembra 1960. o značenju narzi'Va 'Vidi prethodni članak.

PARTIZANSKE STAZE Ulica u podnuČj.ll pnilJično j ako izgrađenog naselj.a BoUakov porok, neposredno ri:znad pruge SarajeviO-S'a;Jl1'ac, .sjevenno lOd lpostrojenja želje--.mičke stanice Ali-pnšin Most. Vodi od gJ'lobJja II Bolja'kovu ,potoku (vidi tamo) :prema brdu. Strura :seoska staza, pIli1ično .izgrađena irncLivli.dualni!m jednoporodienim zgcradarma ' (čijli su VI:hasnici đosebHi ovamo dlZ Hercegovtitt1e li istočne Bosne) .u ipOSl1ednjih deset godima . St3ltus gradske uLice sruobracajnica je dobila .12. 12. 1968. Tada je ta sao:br.aćajnrca i ,d obila po !prvi 'Put lime II da'l1ašnjem obllrku. Naz.iv nije sadržajno vezan za saobrać:ajrtiou, nego je iZl3bran li dat kao opće­ nita uspomena Ina NOR i njenu ·gl3lVinu snagu - 1P8Illtiza'l1e. Vidi, prethodni članak .
294

PARTIZANSKI PUT

Naseljeni IPut, utica na ILidŽii. Odvojak od Alej e P r ve proleterske blUgade II zapadnom pravcu !prema naseljenom mjestu Bare do kojeg ti vodi, alJi se ime odnosi samo !Ila dionicu Illa ~ani:oi naseljenog mjesta lIidže. To je, II stvari, d anašnji put I100j i spaja s mdžom naselja na padinama Igmana. Odavno je ,to mala aleja ike9teJlOV1!h stabala. Današnje lime li status .ulice saobraćaj.nJica je dohila 20. decembra 1960, a naziv jc dat II spomen rna parti'Zane iz NOR-a kao nosioce NOB-e i oslobodenja zemlje. U~a veza ovog na7liJva i puta j e, vJerov-a.t:no, lU ,bome 'š ilo je to bi<o jedan od ,pr avaca ,koj,jm ISU se ilegalci prebaoi-vali na oslobađem rter itanij, V.idi člems'k: Bartliz,anSka.

PARAĆ IN S K A

Bistniku. Raz;vijen<l :iz;među Ulice Bi.sbrik-<ižamije, gd je i pOOi.nje, li poprečnog Ilor3.ka ULice Bistmitk-medr esa. Pravac trase sjever-jug. Ulica se .razwla II rturskom periodu ,kao sokak ·u Mehmed-begovoj mahali, koja se u naaoou 'ZVala Bistrik, a koja Be 'POČela io.rnnirati Pl'vtih godina 16. vijeka oko Gazi Meh med~begove džamije 'iz 1520.

U~ica 'll

godine.
U tw-skom permu i sve do 1885. saobraća'inica se .zvala Mali sokak. od 1885. do 1895. nosila je ime Sokačić, a od te ,poshjednje godine pa sve do davan.>a današn jeg imena zvala se Puhal ovića ulica, po lIl.ekome ,članu muslrima<nske istoilmene porodice, 100ja 'je ži'vj el a (do medavno) 'U onome Maju d imala klUću flI toj IU.lli.Oi. Današnje dme p o .g,r adu Para6irnu 'u Srbijli ulica nosi od 1931. i, izuzimajući ratni period, nije ga do da;nas mi1enjala.

PASTRMA Ulica u Bistriku. Počinje u Ulici 6. novembra neposredno iznad željezničkog mosta i vodi na zapad završav ajući II vid u č!kroe. UMca 'Se razvoja II turnkom per'iOOu kao SOikak u Sej h Bagdadijilnoj mahald, I oja 1e .nastala, po tradiici ja, ijoš lU 16. -vijelw, Q k koja se II samoone na:rodu zvala is1Jim imenom Ikao li današnja ulian koju pro-

""'tram.
Sve do potkraj 1irustrougClirske uprave ova 'Ulica ·bila je
Toka ulice.
lU

sast,mru

St3!tus zasebne ·uLice i dan ašnje lime doMia je IPO PfVIi !put najrani je 1915, a na}vjer oVlatJJije nešto posli je 1918. Uči.tavom au.stoougar~lrom rpeniodu ,posboja la je :ulica Pastrma. ,ali je ,bo bila današn'ja Izn
29.

koja se ,ta'loo mala do 1915. Stoga će lb'i1rl. <da se lime p.a:strma prenijelo na današnju ulicu u ·periodu stare Jugosla!Vlije, a priDe 1931. godine, I ad je nalazimo registriranu na ovom današnjem mjestu. k

bašča,

PAVLA GORANINA Ulica II središnjem dijelu g r ada. Počinje od centralnog dijela Ulica maršala Tita i vodi na sjever db Ulice Mustafe Golubića. Ulica Se .razvila ou turskom periodu naj veći m dijelom u sastavu Hadži-Ioosove mahaae, koja se II narodu zvala ZabLjak, a 'kQja je ;nastala pride 1557. godine. Do sada je ova ulica, tkol.Jiklo se 'z na, imala ova limena: Hadiagma, Kadračri.ć, KOIl'O.5čeva te Stadlerov:a. Hadžaginom se ~vala od 'turSkog vremena Ido 1885. ,po nekome H adža~i, kojd je tu, ,navodno, u predakupaaiono vtI1ijeme illTla'o kuću i
dućančić.

se zvala 1885-1 919. 'Po .nek'ome Hasoou Kadračlću, kaji je lU :ZalW'Šnoj djonici ove uhi:ce imao ponochl6nu kuću, a inače bio poreskU. 'Slwbenik ,u .tumsko vrijeme ~ u 1P1'V,j.m :god:1nama austrougarskog okrupao.ionog perioda. Koroščevim !imenom uNca se zvala 1919 -1 941. ipO sl ovenačkom poUtičaru i državniku dru An tonu Korošcu ($entjur kraj Celja, 1872 Beograd, 1940), koj] je u t;1anima k.ad se njegoVliim 'i menom nazvala Ita ulica bio ,predsjednilk Nanodnog vijeća SHS. Stadterovim ;imenom ulica se z:v;ala za. ViI1ijeme 'Okupaaij e 19411945. po 'Prvom rv.rhbosanskorn nadbis,klupu dru. Josipu Stadteru, kojQ je na taj položaj došao godine 1881. i ostao do smrti, 1918. Današnji naziv dat je ulici 6. aprila 1946. II ,znak I ijeteta prema p predratnom saa'3jevskom !I'evo1uclonamu, <član u K!PJ, dwnalml NOR-a i narodnom heroju Pavlu Goraninu. ·Roden II Voruraždinu 1915. P.redMtmi pra'V!lJik. p.ogi.noo od llepri1; :te1jsk:e a'Vlionske bombe 22. 1. 1944. ou a novima kod Kaljine 'kao ikomesar Dvadesetsedme divizije.
LIT.: M. Sotra, Naši heroji, 139. - Zbornik narodnih heroja, 234. Spomenica 75-godišnjice Prve gimnazije, Sarajevo, 1955, 28. - R. Duoonj~ć, Pet decenija SKOJ-a, Oslobođenje, XXVI / 1969, broj od 6. oktobra, 5

Kadračićem

.zu-

PECINA
juŽinom, per1ifernam područj.u ~ada. Počinje oo Soukbunara londje gdje Se završava Urj an--ded:itna 'Pa vodi u jugozapadnom prffilCU li «zvodi - Kasindolsku. u UNca je stanji ,put, poznat pod menom Pećina. Nastao poslJije 1878. Prije desetak godina prosječena je današnja zavr.ŠIla dionica, i tako je ova saobraćajnica po 'pI'vi put -dobila izravnu vezu sa Kasindols}c,Qm. Ulica
·U

296

Ime ulIka !!le nosi, po prezimenu Pećo, ooako 5e u ,prM. mah čini, nego po pećini, 'š pil j1i koja se i !nalam neposredno iznad te WicE'". Ispod same z·aVl'Šne dionice, lU ruglu sa Kasindolsloo:m, nalazi Se čuveno Urjan-dedino 'bulibe (vic1i Urjan-dediina u1ica). Saobraćaj nica je dobila \Status 'UlJice i današnje lime po prvi ,put p091ije oslQbođenja , ikad Se počela li drzgrađWaH kao naseljena jedinica.

PERE DOKICA

Ulica u Starom H ra snu, za padno 'od željezničkog mosta !ha Miljacki. Razvijena izme đu ,ulica. Obala 27. juJdI i P almlira To lja1lija. Saobraćaj:nica je ,nastala za wi(j eme stare J ugoslavije, a jače je izg.rađen a u poslje-dnj':ih deset god!i.na . Sve rđo da'Va.nja d.anašnjeg limena soobraćajni'ca nIje imala zasebnog mena, nego j e n osHa oznaku Hrusna XII. Današnje time dato j e .ulioJ: ak.tQ 1960. godine po imenu Petra Đokića, predratnog studenta ag~onomije, pa 'PrY.dOOrea i, ,napokon, rna.rodnog h €ll1oj.a NOR-a, I koji ~ e Il'ođen ·u Velj:oj Me đi ikad Tlrebinja 1917, a poginuo 1942. kod Turij e u okolini Tuzle. Imenom Pere Đokića ,p rozvala se sLužbeno još 8. juna 1948. tamošnja i dotadašn~ a Svrakina. ulica, I oja je sezala sve eLa južnog kraja ulice k koju obrađujem . Oko 1960. godine 'Od tadašnje UhilCe iPere Đokića (stara Svrakdna) postale su dvije lUove, Hamdij e Kreševljakovića i Prijedorska, a ime Pere DoJcića prenijelo se na u Ucu Ikoja je ovdje obrađena. LIT. : Zbornik narodnih heroja, 163. gimnazije, Sar ajevo, 1955, 27.

Spomenica 75-godišnjice Prve

PETRA MECA VE Ulri.ca u No.vom Saraj evu, d esno od pl1uge Sarajevo-S amac. Ra:zvJjena 'll usponu 1. II ajeveroistočnom pra'v cu praveći lImi k.raju veliki zaokret nadesno i prema jugu. Nastala je u 'periodu ri2lmedu dV'8 r ata kao prod'užetak ondašnj e I1idžanske ulice ko ja vodi od juga prema sjeveru. Br.v;o.J.jitna jedinstvena nildžans'ka rulrica Iprek'inU.ta je 1947. 'i zgradnjom pruge Samac-Sarajevo, a lli 's u i <laije oba ta, o tada rpo~puno sa'obraćajno ooViojena drij ela, nooili listo lime, n ajprije Ilidžanska, a od 7. 10. 1960. Branke Blažek (vidi !'bama). lioj saobraćajnOj laruamaliji učtilnjen je .kiraj odl'\,l!koom SO Novo Sarajevo 12. 12. 1968, kad je !&rak na sjelV81"'lloj stJrarni pruge a,z dvojen u samostalnu 'Ulicu oj <boj u lici dabo dana'š nje ime P ebra Mećave. NOSIHac na2iva ulLee Petar Mefuv:a je IPllVobor ac d narodni heroj , St'lbin, prec\u181tni podoficirr, ,roden 1913. u Sla'biinji kod Dubice. KraQ bor ac, za:hlm v.odnik, komandOO: čete, komandan t odr eda, bataljona i,
297

napokon, brigade učestvovao i istakao se u br:ojn~m ,akci jama NOR~a, posebno illa području K rajine. P.og:i.nuo ill tenku, ou napadu na T.ravn.ik, k raj em oktobra 1944. Rroglašen za narodnog heu.'Oja 27. 7. 1945. N1egov ra.tnicki l!ik nal10d je ovjekQvječio i "ll jednoj zasebnoj pjesmi o pogliiJlij i četim h&oja, 'k,oja ovai o počiinje: k
U 'I1ravniku, "Usred lj uta boja,

P adoše nam

četimi

heroja:

D.rrugli pade !potpUJk'DVinri.k Peno, Arotttkolac pogodi mu tijelo, Što 'je slaNU Bounja panio, S a borcima Kra jl~nom. p!.1OO1'io, Sa borcima svud ,s e !probiljao, F,ašistićk,u gamad r8i2ibijoo, Petalr :iune, Meć ava se zvao, On Švabama ,mJira ohje dao. H:l1a:blli. Petre, Kozara te~iče : N€ika ti je i \Slava i hvala, Jer za narod pala ti je glava .
LIT. : M . Sotra, Naši heroji, 127. - Zbornik narodnih heroja, 484. M. Dizdar, Narodne p jesme iz borbe i izgradnje, Sarajevo, 1951, 53. -

PETRA PRERADOVICA

sredt.ištu grada. Ra(Zvi'jena i21medu ulica JNA J Vase Mis'kina, izgrađena samo .na 'Z8ipadnoj strani. Saobraćaj-nica Ipotj eče tiz t uI\sk, g V1rElIl1ena . U čitavom austrougaro skom peri(xlu bila je poz;nata pod imen om Sljivina ulica, po nekom članu sa:rajav·ske 'Porodiice Sljl~vo . Godi1ne 1919. ulica je dobila dana;šnje i me ,po li staknutom hf1vatskom pjesnItku Pebru pJ'eradovtću (18I8-1872). NaZliv se nije do damas mijenjao.
Ulika
II

PETROVACKA ULica u j,)Odmčju VlVaca. Ra'z vijena od Zag.rebačke na dstok kao či.k.ma neposredno izn·ad pnuge · SarajeVlO-Vdšeglra-d. S aobDaćaj:nica se razV'.ila posbije 1945. klao nov.a stambena jed"imica koj.u ::iC još uvijek ilzglwduje. U '2odti.nama lPosl-i.je oslobod enja, .kad se f.ormiLrala kao kakv.a -taJkva saobraćajnica, dobila je ponov.o ime Vraca po imen u ,predjela u k ojem se nalazi. Današnje :Lme tclJica je dobila po gradiću Petrovcu u Bosanskoj kr-a'jini 7. oktobI'ia 1960.
298

PINJE BAJRAKT ARA

Ulica na Bjela vama. Bočinj e od Ulice Lajooa K ošuta te v:odi u 'Pravcu sjeverozapada i izvodi u sabirnu Uliou Bjelave. Saobraćajrri c.a ~ e mzvila, vjenovatno, još u , 6. vijeku lU sastavu 1 AlrmagMldži S:iJnanove mahale, U na.vodu poznate 'Pod k raćim limenom Armaganu ša, koja se počela fOl1lTllbI1a tli 'Prije 1557. godiJne. Od t urskog p€lrioda p a sve do 1931. ,ulica se zvala Pinjin sokak p a Pinj i na u lica, a 'otada do danas illosi n\(lZtv Pi nje bajraktara. Ovo posljednje, p uni je ime lčuva uspomenu na hlsoo!1ijsku Učnost Ibrahimbajmktara Pinju, s Lna Mehmedova, čuvenog otlpOmika ,s ultanovl:m reformama u 'P1 W,oj polovtinU. p.nošloga v:~j eka , du gogodilŠnj eg zakupnika hana Kolob are ,u salrajevskioj <Čaršij..i li junarka većeg !broj a narodnih pjesama iz 5a.najeva. U p021nalbOm otporu sarra jeV'skih jaruiča.r a 1826- 27. go(hne, 'll I~ ojem je došlo do pogibije nekliba M ustafe Nurodin-efendiJje Serifij e (6. jranu ara 182 7) l b r ahim- b3!jrraktar Pinjo okiri..vljen je k ao jedan od začetnri.k'3 te bune pa ,je sa desetaJk ISvoj~h rpo~i;tičklih suboraca prevarom odveden u Zv,ornik, gdje se 6asovito 'nalazi'o bosanski vezir Abdwrahiim..,paša, i tamo p ogublj en 9. mama iste ,godine. Ne m ože se određ eno reći Ida prvi, -odnosno starijoi oblik imena ove u hice pod nazU,vom Pinjina takoOđe čuva uspomenu n a isto lice. Istina, ova ulica j e mjesto gdje je zais,ta bila porodičn a ikuća Pinja, ali sam Ibrahim-,ba jlr.a:ktaT P ill1jo ball'Bm zadnje gooione 'ŽillVIOIta n ije iprovocHo tu, nego u Ferha<liJi mahali, gdje su mu os,talli ;i p otom<ii, ka'k,o se ,to vidi iz njegove ostavinske isprave od. 6. lJTlaj a 1828. gocililne. Iz !te dspra.ve usput navodim i oonfiml jiw podatak da je "Pin~1() baOl1a'kitar I()sta'Vio upravo og.nom an limetaik, aLi ~ silnE' dugove.
IZVORI I LIT. : Sidžili br. 54, 152 i br. 67, 157. - Muhamed H adžijahit, I brahim bajraktar Pinjo, Novi behar, VI!1932-33, br. 23, 320-322. - H. Kre !evljaković, Početak ukidanj a janičara u Bosni, Kalendar Pravda za god. 1925, Sarajevo, 49-58. - A. Bejtić, Prilozi prou ča vanju naših narodnih pjesama, dio II, 114.

PIONIRSKA Ulica na lijevo j s"br"anu Miljaoke, iznad S kenderije. PoČlialje od zav,ršetka Ulice Mjedenice i To me Masari<ka pa vodi ispod pr ....,ge u jugozapadnom 'pl'laJVcu do m'ke SoJ1k,burnar. Zapadna dionica OVe umce I])Ostoj arla je O'd.alv:no ka:o slijepi o d VrOjak !iz Snu;klbunaJll8, a istočna d ionica, !kmak do potakla Iprosj ečen je i nešoo urede.. 'l 1931. POO3ijecamjem :toga istoc'1log d ijela ,ob je dionice spo" jile su 'Se u 'jednu .saobraćalj;ni cu . Današnje i me ulioj dwoo je n egdj e poslije .oslob od-enja JU 's pomen pionirima, prupadni"Cima masovne , dob luvoljaćke dječije orga:ruizacij e, koja je nastala n ajprij e l i SSSR- u g<>dli<ne 1922, a 'koja je 'u Jugosla'V.itj i popr'.JmiJ.a prve or:gan1zacione forme već 1941. oi ,uskono liza toga, u decembru 1942, prerasla II Savez pionira Jugoslavije'.
299

PIONIRSKA
Ulica II Hrrasn!ioi . Ramri.jena od Ulice Igma.nskog par.t:izanskog bata lj'Ona 'do Ulice Dušana Daši'ća. Stambena lulica 'sa n ovog:radn jama. Nastala II potpunosti 'Posl~j e 1950. Status ~mdske !Ulice i prv:o d.rne, 10\"0 'u današnjem obliku saobraćajnica <dobila 20. decembra 1960. O e1ri.monu imena vfudi pre-thodni ,članak,

P IRIN BRIJEG
Ulica II sjevernom području starog di~ela .grada. Razvijena i zme đu Ul ice Hemzi je Omanovića (ispod H adži-Sinanove tekije) i Miloša Obili ća ulice . SaobraćajJl ica ~ e Irela'bivno stara, nastala sigurno najkasnije početkQm 17. vujeka. To zaključu jem II prvom ;redu po Itome što je 'o na samo dU'O jedne veI.ike saobraćaj nice ~oja teče od današnj e KuHna bana ulice pa sve do na zapadnu stranu Uli"ce K auk.č~je Albdulah-efend~je) a pot om , II drugom r edu, 'š to ije samo lično dme Pirija, po kojem je nastao .naziv ulice, relati!Vino starrro, kar.aJkrter:istllčuo Zla Illaše krajeve samo za 16. i [počeLak 17. vtij eka. Inače, 'identitet 1ičnoom, po I ojoj se "Ulica k prozvala, :do :danas je ne:pozmut, ~all1imljl~vQ je da se 'u gra:du :po listom imenu (ali ne i [x> istoj ličnost i) prozva la j današnja Ulica Piruša . NaziJv uLice je pl~obirtm i na~i'V onoga krmjla, što ,s e .sa.rno po sebi razumije !iz same l~onstI1Ukcije imena. Kad je !pOtisnuto ,ja; ru:pobrebe i .sjećanja ,Hčno lime Piri'j a, narodna i, II 'ljiti, nalivna etimollOgi~a k 'aJzuje da je ime ,nastalo po tome što tuda piri vjetar s Romanije.
LIT. : A . (22. 4), 9.
Bejtić,

Mahala Kadinuša,

Oslobođenje,

XXII/1966, hr. 6424

PIRUSA
Ulica u području dan30šnje MHošs. Ohi.lri.ća ulice. Razv;ijena od početka Ko nstantina J e~t:ića 'i Z'ije Dizd aJreVlica ulice 'll PHlJVCU sjever a do KO ZlaTačke. S aobraćaj l1!i.ca je ;postojaila još ,ll turskl{)m p erJJodu. Damašnje ·ime ulica lIlepr ekidno nQGj od ,turskog ,pemooa, a nas.tala je .po ličnom limenu Pirija. Budući da de "bo ime swo ~ da je davoo nestalo (vidi Pinn brijeg), či ni se sasvim vjerovatnim da naziv ulice, pa ta"k>o -i sama t a u:w.ca, potj eču iz krnja 16. lili početk,a 17. vti.j eka.

PLTTVICKA U]ica u pr edjelu lLrasna. Fočinje od Oštreljske i v:ooi ,na jug II pl'av cu željezničke pruge S ara jev:o- Vdšegrad.
300

se počela izgrađivati 1941. u oklviru tamošnjeg novog Il'adničkog na!:elja >+H usejn-:beg GradaAčević.., kojem je ·kamen temeljac IJXl'Stavljen 24. av,g usta navedene godine. Ota'da pa sve eki .nedavno nosila je naziv: Radničko naselje V I . Današnji naziv potisnuo je onaj stari 7. 10. 1960, a dat je .po imenu poznaUih jezera Plitvice ili Plitvička jezera u Hrvatskoj. U1i.ca nije Ilila prohodna prema jugu. Danas, marta 1970, lp05boji još ..samo !isbočni red st.wlh jedno-porodičnih kućica. Dr.ugo je sve zamijenila savremena đ.zgradnj.a stambenih Vlišeka.tnica, pri čemu jednom dironicom upravIO ovuda Vodi l1Dvof,OrllIllIira:na Ulica braće R!ibara.

Saobra6a~nica

PLOCA
Ulica II starom dljel'll Ig;rada, iznad Kovača. Počinje ·od Ulice K!ova.ći 'pa vodi na sjever lijevam stranom starog , robI-ja, mimoilazi g također lijevom stranom staru okapi....lkulu ti. izvodli. u Hadžijamakovi ća ulicu. SSJdbraćajnica je sigUrl1ll0 starij.a od turske vlasti 'u g r adu. U turskiom periodu povezivala je teritoI1ij dvije .mahale, K eb~.loobirovu ili MišČ'inu n.a jugu i Sej h Muslihudinov.u ili Ploču na zavr~noj dionici, a listodobno ,b ila li. saobraća,jn ica sabirnog 2ll'lačaja za &ta'Vo vratničko
područje.

Etimon imena ulice .nije potrebno objašnđavati. Naglašavam uvje Ifenje da se ovdje ndi o starom .toponimu ii, da se prvobitno odnosio na kraj oko 'ka]li-kule, gdje je ci. centar mahale koja se u narodu zvala istrl.m imenom Ploča (zapis !iz 1874-75). Uočlj ivo je da je stariji, a prema tome i or iginalndji oblik imena bio u jednini, nasuprot današnjem pluralnom obliku, ikoji je, prema ,tome, .pog:rešan. Ovaj .drugi oblik uveden je II službenu upotrebu poslije ()Slobodenja, a stan ·oblik čuj e se joA li danas među staOOSjedi1ačkJim stanov.nilštv.om. Za!l1irmljivo je .napomenuti i činjenicu da se istim imenom (ploča) nekada zvala ~i d ionica današnje Ulice NUl1i'je !Pozderea, d~o dspred zgrade PJ.vM'e.

POD BEDEMOM
Soobratajnica. ispod JajCC....lkasarne. Počinje ispad 2ute tnbije na Jeloovcu i voda Ifla istok .p ored samoga bedema do rpočetka Mehmed- a~e, odnosno do zavrinke Tabijske ulice. To je davnašnji prečac riz ik:totliJne ·g r ada i čaonSi1e u stambeno naselje u udoUn.i d.zmedu J ajce-ka.sarne i Bijele rtabije. Status ·u1ice d ime Pod bedemom saobr.aćađnica je dob ila u pI"Viim godinama staTe J ugosla.....ije. Bedem, po Jc.ojem je ulica odobiI.a ime, jeste sastavni. dio J ajce-kasarne. Zajedno 5a kasarnom, koja je u početku bila sasvim druga zgredn, počeo se graditi 1886. Današnja zgrada nastala je 1913. i 1914.
301

Kasarna se prozvala tim imenom 19]5. po gredu J ajcu, iz kojeg se te godUne preselila o vamo jedna v.ojna bolnica .
LIT.: A .
Bej t ić,

Jajce kasarna,

Oslo bođen.je,

XXIII1 966, br. 6344 (3.2) a.

POTCARINA Ultica "ispod aHfakovaćlwg .gIroblja, odnosno neposredno :itzood .hljeve obale Miljacke ·u istoćnom podTlučju 'Starog dijela grada. Danas 'Počinje u lost Kosovske od Ulice V}adicruilra G aćinov.ica rte lV<>di na j pnije u pravcu sjevera do na lokalitet Babi ća bašču, a "\JU za"V1i'ja 'Prema istoku i !izlazi na m jes to ,g dje se sastaj u ulice: 'k,ra j V'l adti.mi:r"'a GaćinoVliča, .kirak Spire Kneževića i početak Ulice Kozja ćuprtija. Saobraćaj-n.i ca se ra2lVitla li. ika<) trasa 'i Ikao ulica , igurno još u s 16. 'w jeku, k.a da de t u :već post-oja la Mufitri-Sulejmanova mahala ok,o istoimene džamije, koj e ,dema:; više nema. Ta .mahala prozvala se II fl.3iI1odu najranij e od kiraj a ,18. v,lj eka i imenom Babića baUa .(vidi tamo) . Nazi", ulrice P otcat'ma sve do nedavno 'g la.sw de Pod Carinom, a nastao je po Carini, Ikako se 'l)valo mjesto pni samom .im-aju "Ove ulice (,gd je je danas stalia maltOO"1n!ica) po tome ..što se ih! uzimala carina na rO.b u koj a se sa istočne strane .u nosila u gro.d.. To ti e poznata Alifakova:čka oa.ni!na, stara s igllirno preko 300 godlina. Ulica Potcarina razVIijena je .neposredno 'ispod te stare ANfakovačk e oall""ine, pa otud i o blJik j mena Potcarina. 'TIrasa ulice I od današnjim i1menom ni je bila oduvijek 'o na danap šnja. Potcar:ina mije ·imala 'POčetak u I()si Kosovske, mim j e 'taj krak uopće spadao u sastav 'Ove ulice, nego je ulica poči njala nešto niže i .obuhvatala današn}i gcrrnj.i. poprečni k!nak TiOplik ulice !ispod kuće porodice Ili ća, ikoja 1e logličan i saaar aćaj no sast avtni dio u.llice Podcarma. Ta neprirodna izm1ena napNlvIjena je g.odine 1931. Time je pr vo bi·tna početna dri.oni'c a P otcarine ušla 'u sastav 'I\opJik .uLice, a lPXQClužeta:k. ondašnje Ulice Mali Aliiakov.ac (prirodan -produžetak, ustvari, K osovske ulice) U Š310 je II sastav Potcau:rine i postao ;početak te ulice.
L IT.: V .
u Saraje\'u).
Skarić.

Iz turskih tevtera i pisama, 32 (o lokalitetima Carina

POD DZEBHANA
UIdea -na listočnoj ope.rifo)!".iJj:i VrMn.iJk,a. Počinje od Ulice Alekse Scrntića li.spod same Vli.šegradske kapi je i vodi u južnom p ravcu do u laza ma teren basti·ona Bijela ta bija. J·oŠ u 16. vijeku , a vjeoov:a nno i pr.i1 e, bio je to samo prilazni put na Jokaciju današnje Bijele tabije (vidi Is pod grada), a posiLje se r azvila i kao stambena jedi nica.
302

Naz;iv I.e ,ta!k'o đer rela,tilVono -dosta star, 'a Ibio je najpIiije toponlm j lokaliteta ,p a tek onda postao nazi", ,sOkaka, oonosno u1ice. Im e je nastalo po džebhani, zgradi skladišta 'vojnog materijala, k oja je baja Ql sastav'U ikomplelQ;a tw:đav e na p latou damtšnje Bi1ele ,ta.bij e. I te džebhana, :kao i sam nazj;v kraj a , odnosno uli-ce, vj enovatno su staruM od početka :zidanja vr~tničkih b edema li tahi. a 1729- 1739. godine. U zad j nja dva decenija nUllJske u rpraJVe pa do 1895. ulI~oa se Z'V,ala najprije Pod džebhanom gornj i sokak pa Gornji sokak pod džebhanom, a otada do danas jedno v.rijeme Pod džebhanom pa Poddžebhana.

PODGAJ
C:ikma u .sastaV!u Skenderi~e ul&ce, u n jenoj ·dioni'Ci između mosta Skenderije i Ulice Souklbunar. Ročinje u samoj Ulici Skenderija a vod i u pravcu 1.uga. SOObra6a jnica se I azvil'8 sigurno još u turskom periodu kao čtk­ r rna sohaJk !l1.a gr-anid !izmeđ u Aibdul-Ha:lriIm-ag.1ne m ahale, u 'n8!r1odu zvane Mutni potok, čija je d žarnli'jl8 bih II oštrom ugru što ga 'z8Ibvara Skenderija sa U l!ioom Souklbuna:r, i S'kender..,pašime mahale, zv.ane Skender ija, koja .se pooteza.ta -dalje na zapad . VjeroVlatno je da je ta čikma imala i ime, ali 'je stalt us za:sebne ulice i s];užbeno ime Pod Gajem dobila tek 191 5. godine. D<Jjna'š nii I)bliilk imena u upotrebi je od 'Oslobođenja 1945.
Samo 'je IPO sebi l'a'Zumljt1vQ da je ulicadobHa dme ipa nekome gaju koji de bio itznad te u}iice, što zna6i .na ju~nome pr:ostOTlU ,prema

t Ulticl Souk;b unaiI", Budući da se ovd je r adi () I ipi6nom narodnom toponim1.u, la d,a niko lVi,še ne <patmJti kada ~e h iJo gaj u tome užem kraj'U, s treba zaklJuči1li da je to ime lo'k1Čl1~teta .relativno sta:oo, u sva'k ome - lučaju staorij e lOd -austrougarske okrupacije HiH 1878 .

I ODGORSKA R
Ulim u Novom Sarajevu. Ra,zvijena paralelno sa Ulicom Bl agoj,~ Parovića, JlJa 'Sjevern.oj str ani. Vodi ·od Ulice Brankoa Mil;u.t illl'oVlića preko Osječke lU :prav- u upada, .gdje se završava loao slJijepa 'UNca. c

je nastala u doba staa:e J!UgoslaVli'j e ,\roo stam-bena jedinica Tad.ničkog nasel ja (lmionije) želje2lnitatra lladrugaaa Ik,oje se poce10 razVli1ati U 'onome k iraju 1929-1930. godine . Do dalva nj a današnjeg j men a ulica se nija VIII. Današnje !ime dato je ,u:Li.ci 7. mjestu Podgori u sredn j oj Dalmaciji.
označavala

Sa.obraćajnica

.k;a.o Dolac kolopo

okttlobra

1960.

primorsk-om

303

PODGRMECKA
ULica II starom dijelu grada, II podntčju između H ajdu!k-Veljkove i RemZlije OmanoOvića ulice. Počinje od Ulice Ibraće Eskenazi (bivša Cuč­ kov-a) rl. vodi na 'is.tok preko Ulice Ka-ukčije Abdu1ah-efendije sve do UlJice Rem",ije Omanovića . Sa!ohraća'jni'Oa se razvila f aTIO II t.urskom peni.odu, i to zapadna dionica II okviru DaViud -čel ebijine mahale, lroja se ,počel'a formiTati 'll
PlWOj ipolOVlin:i 16. 'V'lj eka (pvi je 1528), a ikoja je II nrurodu I iJa poznatija b pod imenom Nateguša, alistočna dii:onica II sastavu Mima!l"-S1nanove mahale, .koja je nastala II isto ,vrijeme, a II lJ1arodu bila poznata pod

imenom Golobree (G olo broce) i, kasnij e, Golobrdica. Od turrskog pedoda ipa SVe do 1900. god ine n a dužini ()Ve današnje ulice bile su d vije samosbalne saobr a6a1nice: 'od Golobrdice na zapad bila je tzv. Zild.iina ulica, a :prema istoku razvijala se d r uga, koja je nosila naziv Sunulah-efendije po uglednom sarajevskom građaninu p r ošloga vijeka Sunulah-efen:dijJ Sokolovi ću ,(181 5-1888), Ikoji je im ao porodianu kuću II toj ulici (odatle i nazi'v), a čiji izravni .potomci i danas žive u SaNljevu. Godine 1900. obje te ulice sjp.dinile su se tt je<lnu pod tim dnugim imenom, i tak;v:o je stanj e ostalo bez izmjene sve do odlfeđi­ vanja današnjeg 'll8zi'va. Današnj e rime 'U1ri.ca nosi od 8. j una 1948. u. spomen na Podgrmeč kao usbanički kra~ :i va:mo pa.nt:i:zansloo 'U'pori"Šte ii:spod pla:nii.ne Grmeča
II K rnjinli.

LIT.: H.
(o S.

Kr eševljaković,

Sarajevo u doba austro-ugarske uprave, 107

Sokoloviću).

PODTEKIJA
ULica na 1ijev<>j streni Milj acke između mostova Skendel'.ije i Vlfbanje, postavljena .o komito na l\Jor& Miljacke. P,očinje 'od Ulrice Miće Sokolovića , vooi prib1ižno u prarvcu I ugoistoka i utapa se u U licu Tej kija. Ulica se .razvila rano Itl rtmrsk.om peni.o.du ikao li >1'll.aItična Ulica TekIi'j a u S8staN,u Peh Livan-Hasanove mahale, (koja j e nastala 10š u prvoj polovini 16. 'Vijeka, .a ikoja se II narodu .zvala istim d.menom 'k ao li d a našnja 'Ulica, iz <čega izv:la:6irno zaključak da j e :današn'di naziv 'uLice nastao !PO Inamod.nom ~menu 9ta.Te tamošnje mahale. I mahala i ulica dobile su lime po tekiji, nekoj \I1I"sti deIWiškog k luba i samostana, koju je sagradio Skender-p a!a. na I prel oonu 15. .J. 16. vij eka, a koja se nalazila II susjednoj Ulici Tekij a, pl'ozvanoj tako t akođer po :istoj telti1ti. Ro:bliže .Q rbome vidi. Ubica Tekija.. N82iv 'Ulice star je koliko i sama saobraćajndca i s€'.le unazad sigumno 'u 16. vtijek.. Sve -do 1931 . u ovu uliau b.hla je U!kl~učen a a današnj a ULica Tekrl.da, li .oba ,k!na;ka nosila -su na-ziv Pod tek-ijom. Godine 1931. promijenilo Se !Samo lime za ,ta dva Ik>raka, koje otada glasi Tekija. Uoči iti početkom rata 1941. nastal<> je razdvajanje te d;vtije s aobr.acajni'CE',
304

te je jednoj ostalo dlOtadalŠl1j e \ime 'l'e!lciJj:a, a -druga, -ova koju promatram, prozv,ala se starim d nešto modifioilramm limenom Pod tekija. Takvo stanje ostato je do danas.
LIT.: Vidi Te kija..

BOGL EmNE

mioa-put u j užnom, !perifernom I hLje1u grada, neposredno ispod c TrebevjJča. iRočilnje lkiao prođu:žetak lULice Parje Mlal,ta iIl.a samom drvenom mootu. jpre.ko k<mi.t a Collina po1x:&a li. v.oai lU vidu oonpen11i<na !ispod br-da Mala kapa rprodužujlući se dalje u rprcwou juga izmedu Male kape i Co1Jine kape li Dolove. Sa sjeveroistočne strane 'u ov.u ulicu ulijeva se s aobraćarjnica Iza gaja iŠbO !Vodi sa NIi.š:ana.

rtamošnje nijetiko nase11e sa desetak 1wća, počelo se izgradi,vati II austrougarskom p eriodu. Naseobina je ušla u sastav - radskog oogandzma i sama soobvaćajnica dabiJa status g ulice 1955.
Nariv rullice Illastao je po imenu !kraja ;k>roz 'Iroj

Ova

saobra:ćajnica, ~ao iii SamQ

v.odi.

POFALIĆKA

Ulica u don1em dijelu Pofa1iiĆa. rRoč:i!nje đlspreci ulaza u krug Gradske mljekarre i .vod[ li pravcu zapada prelazeći ULiou < oonlad.inSkiih -radnih IbrJ'g ada <te iza zg,rade Fabri'ke d uhana 'zavdlja udesno i ubrdo J tu l2Ja:vršava kao ibezoizla;zn:a lulli'ca. :Krak ·od Gradske mljekarre do Ulice o.mJ.adilnskdh ,radnih brlga.da u potp1mosti je nastao ipOSLi1e os lobođenja kao pristupni'ca Grac1skloj mljek- m. Dionica j e iposrtoda1 a d. IPri~e .pod imenom ~ klao sastavni dio a duge Krranjčevićeve lUlice, koja -se pr.otezala do ovamo sve L današnje od "li'Uce Đure ĐakoV1ića .
Stam Krranjčev.iteva uli'Oa (Vlidi -tamo) prekrinuta je :i skraćena 1947. lizgradnj: m pruge Saanac-Samajevo i ne9bo !kasnije fUsk<otračne o stanice !ll I lizini normalne Jrol osječne st8iIldce SaxajevL Novo. I taOO se b o dta.našnlj i .naziv uveo 2la preosbaJlu i posljednju dionicu OVe - lice. u

Na.ziiv ,ulice nastao je <nepoznate godfue posUje 1947. lPO još 5rOOnjovjek-ovnom naziv.u < onoga kraja (god. 1557. navDdi se pod imenom ..PoJhvalići,,), ik()ji s e do danas održao. iPtri tome treba ~ti, ·da se imenom Fofahći jcQŠ početkom oViOga v.ije!ka zvao ti. r lraj II samoj .ravnici k koj i j e prema gradu ti :istoku omeđav.ao ,potok S:uši.ca.
I ZVORI i LIT.: Sidžil iz 1554- 1557. god, 356. i 373. Sarajevska okolina, 94- 98. i dr. 20

S. i M.

Trijković,

305

PORCINA
Ulica .na Vratniku, rIla <sjevennoj p a-dimi. Počinje na lS&mom Vratnik....mejdanu i 'Vodi II 'Pravcu sjevera do Ulice Jusufa Đonlića. Saobmćajnica je nastala kao sokak sigUl'no još II 16. vJ; eku II j MahaU Sinan-vojvoda-hatuni (,ll nanod'\.l 2lvana Mati džemat, !prema poda.tku tiz godine 1874-75), čiji je centar b~la I()na dana'~nja džamija šbn se nalazi !ll dnu te ulice. Ta Sinan....,vojVIQd!a-h8lturn!i. jeste žena Sinan-vojvode looj,i je poginuo II HawaJtslwj ,kod grada Vel'i!ke. Bil a je Iprvobitno r obinja Gazi Husrev ~begove sestre, ta .džamiju i sv.o j ,vakuf .osnovala je prije 1552. godine. Današnje ime uLi.ce dosta 'je St3iOO, a ·na9ta; o j e opo tamošnjoj .sta} roj muslimamskoj porodici Porča. Nekohlko ,članova te kuće u;pnavo iz

ove ulice hili su II prošlome vijeku glasovite sa.zlije i interpretatori nar.odnJih 'Pjesama i sevdalinlci. Posljednji takav sazli'j a i rln:terpretaltor 'bio je Avdija Parča , ina'če ; amatom ka-zoandži'ja, koj.i je i sarrn ušao u z nanodnu l ilrsku ipjesm'U, ,a uroDO 1877. godline. Nije li Itaj Avdija Porča 1 li n Dsilac nazi.va ove ulice? Im e se do danas nije m ijenj:alo.
LIT.: A.
Bejtić,

Prilozi

proučavanju

naših narodnih pjesama, dio l , 392.

PORODICE FOHT

Ulica

II

&jevemom

lpodručj:u

starog 'Cldjela g.rada. Pocrnje kao na-

stavak trase Hajduk-Vel1 jkove uLice i vodi. najprije .u prar eu sjevera, a v potom zavti.j a na i9tok 6. ~Vt<}di u Uliou Kra'Ulkčije A.bdulah-efend!ije. Saobraćajnica se 'DazvU1a u IttN'Skom P€ll~u. Sve do !pm'lih I odina g 20. 'Vijeka Ipočetna dionica u:sponskog smjera !bila je ,gotovo oročan put i nije !ima:la današn ji lpočetak l i Hajdruk-Veljkovoj, nego nešto zapadnije, u da.n.ašnjoj Kriste Boteva. Druga ,dti.onica smjera zapa'd -i~;'llok mnogo je starija ii brla je da'VIlO formtilrana klao sokak u 'okv.wu SM"ač Ali}ine mahale, 'ZVane Vrbanjuša, koja je .nastala još u !prvoj IJlOl'Ovini 16. vijeka (prije 1528). Imena ,o ve ulice mogu se .pra:tIi1li od lZa:dinjih decenj·ja .turske uprave. Bile su .oo ovtLje zasebne soohraća'jnice, odnosno mice. Hrvi, uspon-ski ikJr~k zvao se Arnautovića, a drugir, ["arvrrlli, Hadžina ulica, pr:i čemu Se u ovu -d.nugu ubrajal,.:;.. i današnja Harim- hodžina. Ta dva pr:v.a nazi'Va sretaju .se od 1878. naovamo, metli su riz maroda 1 .sigurno 's u .priH'čno staJ'\l. God~ne 1907. nasta:la je mtna izmj ena : Anna.utovića li Hadžilna u1ioa s}Xtjene su lU jednu ulicu IPOd .novim 1'men.om Cadordžina, a čikuna iz Hadž,ine uHce 'POstala de te i1i sljedećegodrlne sa.mostaJ na saobrać ajnilc a pod današn}irm imenom HaUm- hodžina. Ulica je ~taj novti 'na.zi'V dohil,a po uglednoj muslimans'koj porodici Cadordžija, Ikoja je upravo II toj ulici (u biJvšoj H adžinoj ) imala kuću, ži.vjella tu najma'nje od druge poloViille 18. vij'eka i d a la Sa.roajevu nek.oli-ko znamenitih ličnosti. Moguće je da se ime ulice odnosi upravo na čuvenog berber, , 'l'anara, narodnog hil'!urga i t.rid esetogociišnjeg ćehaj u a berberskog esnafa Mujagu Cadordžiju, 1 (1799/80 - 1880), kako to navodi
306

H.

Kreševlja'kov;ić. Biće,

međutim, članu

džina u.tica dao !PO nek·ome

vjenxnnatoo da se li. lI"anijli naziv Halie iste IlJ!04)Od.:ice, lO 'č~j em !identitetu

nama podatak<a. Današnjli naziv ulice z·ami.jemo je staDO ime rposebnom o dluJoom Grad-skJog narodnog odbora 29. septemb:ra 1952. Ime 1e d a'oo II spomen na jevrejsku pocod!i.ou FiOht, 7Jnačajne alkt:ilvtiSte NOP"a: Josipa (ro đen 1897. uZ'agrebu), njegovu ženu Sartotu. - Saru (rođ. 1902 . lU porodici Ozmo u Olo-vu) i silIla Vlatka ~rođ. 1931. <ll Sar ajevu). Sban ovaliJ su II jednoj, danas rposebno oZalat:-eruoj Ikući 'llrpI1a'V>o u toj ulici' li. :u stanu II .relativno dugom peI1ioou, od manta 1943. do janU8.iM 1945. držaLi tehniku Mdesl1iog ikomit eta oKP li ~ njoj ratd.ih umnoža,vaju-ći j legabti mater ij al, II prvom redu dn8V1l1e I id,t ene o .wtuacij.li. II ,zemlji i II svijetu, b hv.altaj;ući ,prti tome lI"'adio ,vJjestli u istoj km.'li. U Jtom. radu 18: !tivno je k u čestv:ova.o li drugJ, stari-ji sin Ivan (J.1ođen 1927. u Saraj evu) . BCIDQdiloa je naJ,><)kon otkruvena :i uh apšena 17. jlanulM"a 1945. Id!Ućeg -dana, 18. januara Ivan je uspio SPasiti se , 1cokmn sa drugog sprata s II tzv. Z'U'pskom rred.a!I'stV'u u današnjoj Uh ol Boriše !Wv ačevli<:a . Rooit eIj e, J osipa j Šarlo.tu, p ni"jeki .ratni sud Ustašk.og stcY.lcr a Maksa Luburića u Sar,ajevu osudilo 'je 12. marta 1945. na 1SlTWt, pa su loboje k.ojd dan iza toga i strijel jani. Mladi sin Vlallko, budući da je ,bio malo doban, izveden pred sud, alU je upućen u Jasenovac, gdje je i nestao. Katk-o .se vd"di, dam.a:šnjd naw ilna neposrednu uznočn u vezu s ul.ti:oom na I oju se odn-osi. Uspomenu na Vlartka fuhta Ikao rnekadašnjeg k naprednog dalka gi:m.nazi.jalca ČUv;a jedna jav.na dj ečja bi.bldl()tekia u Sarajevu ikoja n osil uprav() n jegoV() ime.
I ZVORI i L IT.: H . KTeSevljako vić, Merhum Hadži hafiz Mustafa -efendija Cadordžija, Novi behar, VII/ 1933-34 , 5-6. - Isti, Avdaga Cadordži ja, Kalendar Nar odna uzdanica :.::a god. 1938, 148. - A. Be j tić , Vrbanjuša, Oslobođenje, XXlI /1 966, br. 6431 (29. 4.) , 9. Izvorni biografski materijal o porodici Foht II vitrinama Muzeja Jevreja BiH. - Hronologija rad ničkog i NO pokreta, 108. i 126.

P OZEGINA
Ulica u stanam dijelu I mda I a tdesrroj strani. Miljacke. PoČliJnj e g n od Ulice Kulina bana, u njenoj srednjoj dionici, pa vodi !ll ,pravcu sj eveva do Ki-seljačke ~ Fojn.i'čke. SOO'bra6ajnica se T<8zvila sigurno 10š u 16. Vi.jelou u sasta'VU M ula Arap-Altik mahale, koja se II narodu zvala MaZa A rapova mahala (južn i dio ul1ce) te M ahale H adži-Jahja, u narodu poznate pod imenom Nova mahala (zapis iz godine 1874-75). Danra.šnje ,)me potječe iz -turskog !perma i ·nastalo je po porodi ci. Požegija, koja je tu d:mall a por.odi!čnu kuću ~ ,}jjla ugledna u onome k.raju. Ime je moglo nastM'i '!"Iaj.ranije ·k rajem 17. vli jeka, jer su PCY .legije, kak-o nam 'k azuje i samo .prezime, doseljenici !iz Slavonske Božege, ,lroju su !Jlatpustili QSlobod enjem bOga .mjesta !ispod rtunSke 'Vlastu 1687. godin~. U Saraj evu se sreta .ta por.OOica već .pr.vJh ogod.ina ;idućeg, 18. v,ijek-a, ka.k.o se vidi iz jednog ·saMremenog popisa samjevsk4h meklteba kojO. su
20'

stradali 'u 'Velikom PoŽa:ru grada 1697, a za čij e se ručiteltie od Porte: tu se poimenice navodi i Mustafa Požegavi ikao palog mekteb(l) DUol1adž.ik mahale. NaZliv ru1ice se nje do danas mijenjao.
1697.
II

t:ra~

.p omoc

učitelj

pro-

IZVORI i LIT.: Arhivski dokumenat o spaljenim džamijama u Sarajevu GH biblioteci. - H . Kreše vIja ković, Iz nekadašnjeg Požeškog sandžaka. Sitni prilozi povijesti Požege u 16. stol jeću, Hrvatski list, Osijek, br. 357 (7055) od 25. 12. 1940.

PRENJSKA

Ulica II predjelu Novog Hrasna. 'p,oćinje od Ulice brače V u!koVlić9 i vodi iUa jug do pod . Jrasu pruge SaJrajevo-Vi.šeg.rad, gdje zaokreće na t istok i liiZ.V'IOClir ou Ulicu Vladimira Narz:ora. Saohraćajni'ca f je nastala poshđe 1918, ooad se ,počelQ ti2g.rađ:i.vati ono čitavo tamošnje na's elje ·p oznato .pod imenom Novo Hrusno. Do davanja 'd anašnjeg limena ulica je imala oznaku H rasno III. Dam'alŠnje !ime saob raćaj.n[ca je dobila 7. okmobra 1960. lime je dabo po p lanini P.renju ti:zna:d Konjica u Hercegovini.

PRIJEDORSKA

Ulica lli području dznad naselja ...Pavle Go~amn.. i Hrasno Brdo. Počinje .od P.mromajske i ,\':000 na istdk kosom 'Sve <lo !pred novo stambeno naselje zadrn.lgcma, gdj e se I rasa d.alje nastavlja iznad same žet ljezndčke ,p.r.u:ge pod limenom Sremska. Saobraća1n'ica ka{) PUlt dosta j e stara. Pocetna 'dbonica, IPri P.:rvomajskoQj, llIPr avo oV'.ih godii!na, ujesen 1966. zadobH:a je sasvim ·drugi oblti!k 'll .v.i:du serpentina i zavoja kojii. vodi 'kiroz noViO stamberw I aselje n na platou što se upra'VlO zav:ršSJva (oktobar 1966). Do 8. juna 1948. ova uli:oa je <bila poznata {pad limenom Svrakina po naselju »$v~ak:i!l1o Selo« n a zapadnoj &trani, prema 'k ojem oi vodi. N atVe:denog ,datuma ulica j e dobila novo ime Pere Đokića. Rješenjem o.pštUnsloog vijeća NOO Novo Sar.arjevo 7. oktobr~ 1960. nastaLa je nova izmjena: ime Pere Dok ića prenijelo se 100. dotadašrJju UlIicu Hrasno XII, 18 dotadašnj"a ULica ,Pere DQkiĆ3 dobHa je istom prIi1.i.kom d8[lašnje 'i me l)lO .g,rodu Prijedoru u Bos. ;krajlini.

PRIJEK A CESMA

Ulica u tp redjelu V1l"aJt.mka, II njegov.om sjevernom ·području. Poči nje od Ulice S brošići i vodi fti I ravcu jugoistdk·a popr ečnim sm1eI1om p (po izohli.psi) do _ lik e Ćebedži1e donje. u
308

se ,r azvila još u turskQIn periodu kao sokak koji Je pct:vez1vao d.vi1e mahale: Kerdeni hadži Husejn .rli Strošići, rna zapadu, i Mokro-zađe hadži Silnan lili Cebedžije, na istoku. Ulica se još od turskog vremena zove Prijeka česma !PO česmi istoga :imena koja se li. danas na:lazi 'll Strošićima ul uglu ove 'Ulice i ulice Majevolčke, a koja je tako lime u narodu dobila !PO tome što je građena, odnosno postavljena u poprečnom poloŽra~u u odnosu 'Ila os ulice. Pred česmom je od davnina drveno koni.to. Sačl.IVaba se tradicija da je ta česma zadužbina 100 Gazi Husrev...rbega, ali se tto nije moglo do kumenta.mo potvrdim. Današnj e ime ozv.a.ničeno je tek 1900 . .godiine. Do tog vrremena saobraćajntca je I ila u sastawtU ulJi:ce Ikoja· je obuhvatala li ovu iil Strob šite, a službeno se zvala Bajrića ulica. po nekome licu dh porodici lba.kvoga pre2limena, ČiljU mi lidentitet m j e poz.nat. LIT.: H .
Kre!evljakovtć,

Sa.obra'Ćajn.i:ca

Vodovodi, B9.

PRIJEDOWCE VA

ULica II !području salbimice Mtlooa Obilića .ulice. Razv,ijena između u.hica K-onstantina Jef'bi:ća ti! Koz aračke. Saobraćajnica je nastala dosta rano u turskom peniodu kao sokak u Mahali Tabak-a Hadži -Sulejmana, Ikoja je u prošlom vijeku bila u narodu poznata 'pod imenom Gurdina mahata. U drugoj poJovil'li ,prošloga ,vi:jeka, uprav.o 1867-68. godine, ulica se zvala Bakal-bahn sokak, vjerovatno po ba'kal.inu Mehmedaliljd, sinu Ibrahimaginu, rođ enom 1844, koji je s'ba!nOVoo u !boj dstoj ulici, a u vrijeme Poopisa stanovništva grada 1867-68. bio doista bakatbaša - cehmajstor ,ba:ka1sloog esnafa u gmd·u. Dana.§nje dme u lica nosi iz godina posliije 1867- 68 . .po neKome članu porodice Prijepoljac ikioj,a 'je u to doba iima:la kuću u 'bome sokaku. Ovdj e se, gotovo je Sigurno, radi o Prijepoljeu. Surejmanu, rođ enom 1838, ili o n jegovom bra tu Mustaf;i, rođ. 1848. godine (sinovi Prijepoljca hadži-Osmana). ko je u Popisu stanovništva 1867-68. sretamo kao tr,g ovce s kurom u tom isrom sokaku. Kratloo v.nijeme 1963. gocLim.e Illa®.v 1e bio nešto dzmi'jenjen i glasio je Prijepoljska. kao da je nastruo od limena mjesta Prijepol je, što je ,b ilo pogremo.
LIT.: A .
(23. 3) , 6.
Bejtlć,

Gurdina mahala,

O slobođenje,

XXlI / 1966, br.

639-1

PRNJAVORSKA

ulica u naselju ..,pavle Goranm«. Odvaja se od početka Ulice Hamdije K!rešev l jakovića i vodi najprije na !istok , a potom zav.ija na jug ti \izvodi krao nenasel1en put II Ozrensku.

,oo

SaobrlarĆaj nica ika,() IlIaseljena jedinica Ifazv,1la se 1948. god~ne 1 slijedećih u sastav u nOVioizgrađenog današnjeg naselja in dividualnih
kućioa ra dnika rudarnikoa, .od kojlih su ,prve dovl1šene j useljene 13. sep-

t embra 1948. Do davanj,a dalITašnjeg limena ulica 1e lhl1a poznata pod imenom Naselje Pav la Goranina ll. DanaŠllje ime po mj estancu P.rnjavoru 'll sjeverozapadnoj Bosni u.lIi'ca je đo:biJla 7. okItobra 1960 .

P RO LETERSKA Ulica bata ljona do
ill

H msl1lici. Razw.jena od Ulice Igmam.skog partizanskog Ul~ce Dušana Da:šića .

Stambena !Ulica, i.armirana poslije 1950. Status u1ite i rđanašnjli l!1aziv IklaO PliViO ime saobmća~.nica j e dobila 20. d ecembra 1960 . Nazirv ulice dat j e II spomen na proletere ,kao pripadnike klase proletari'ja:ta, pod čim ..se 'u !konkretnom slučaju li:mad u J:az.wn ijevati proleteri - borci u NOR-u 1941-1945. g.odill1e.

PROTE B AKOVIĆA
Ulica u sastavu
,ča 11šije . Počinje

od 'Di:oove b"aj hotela .. Sta:ri

gr-ad« d ,vođi! na j;!,lg do

SRlrača.

Razvila se u otursk'om periodu , ali se tada zav;IiŠavala kao č.ikma po prilici na dovu.je trećine današnje dužine sa pris;tupom jiZ današn~e Ti-tove ulice odnool1() Q!I'ld·ašnje Cemaluše,čiji j e bila sasta'Vni dio. Prosječena je prema Saračima 1913. Izdvojena je iz matiČIne ulice i dobila startus samostalme uJiice .1900. pod prvim imenom Protina. Tako je to trajalo svega , vije godi·ne, do 1901, a tada I e ulica ponovo uk ljučena u Ce-malušu. d j U prvim godknam a iza 1918 . ponovo je postala samostalna ulica i vraćeno joj \Staro ime. Godine '1931. Illaziv je !promijenjen u p uniji .oblik Prote Bakovića , k·ojJ je ostao do danas bez izmjene. Nasilac n aZDVla lU~ice ljeste pr edakupacioni SaTaJjevsk.i !p3['l()h i proto Stevan Baković I(Ožegovci 'kod Bijeloga Polj a u Samlžailru, 1-797 - Sa.rajeV'o, 1893), kiOji: je u toj rulici sta.nOWiJO, 13 u SaJra1evu službovao j-oš od 1817. pa sve do same smnbi i za to Virfijeme ,postao :i ibiD jedna cd n ajuglednijih 1ičmostll u čitarvu gradu .
LIT.: V.
Skarić,

podaci

- A. /1966, br. 6362 (21. 2), 6.

oBakoviću).

Sarajevo od najstarijih vremena, 247-249 (biografski Bejtić, Ulica Prote Bakovića, Os l obođ e nje, XXII!

310

PRVOMAJSKA
Glavna ultica k roz naselje "'PaJvle GOI1anilIl« (h1vše Sv.rakino Selo). Počinje od mosta na Miljacki na Cengić-Vili i vodi II pr.weu jugozapada,

prolazi kroz spomenuto naselje li izvodi 'na ipeniJ'erij.u na Z81Pad pa dalje se razviJa prema sjeveoru do Javo r Ske, 'preko koje ima izlaz na Butmirsku cestu. Saobraćaj-nica je ikao put staro. Nj ena danaAnda !pOčetlna dionica je kao tresa rpPiliiČno i'2lmJijenjena nešto IPOsllije 1948. n'di omogućavanja s~wremen:og kolslwg sa:obmćaja . U < vrijeme .}{a:d se dao današnji na2li.'V sao braćajni ce 'prvobitna početna dionica 'ove ulice razvijala Se Dd Ilidžanske ceste i II oSi današnje Uldce DalUilia Đ.ok!ića, a1i 1e !kasnije <ta di'Oniica potpuno 2a.trt.a lno"Vlim zgnadam a. Ta početna d ionica prilje davanja :damašn'jeg imena ulici brla je II saSItavu UlliiCe Danila Đokića, koja se kao ta'lWa p rozvala 8. Ij una 1948. godine (dotad ašnja C en gi ć -Vila l). Dan- šnji ;na:ruv dat je 7. O:kitorrna 1960. ,godine u spomen na 1. a maj, medunam (xin1 ,p raznik rada Ikao dan sohldarnostd pnoletarij'ata i radnih ljudi rutaJva svijeta , uveden na P.rw.om kong.resu Druge intm-nacionalne 1889. kao sjećanje na weliki ,š trajk u Cikla:gu 1. maja 1886, II kojem je učes t vovalo 40.000 r ad nika.

PRVOMAJSKA Ulica
II

H ra9Itici. Rarlv.ijena IQd Pantlizanske um'c e do Omladdnskog

puta.
Stambena ulica . Nastala posliIje 1950. Statu:; ulice i ,današnji 'naziv Ikao !pr-VD ime do bila 20. decembra 1960.

PUBE NOVACICA Ulica II NoV'om Sarr-ajeVill. RaiJvijena .neposredno iz;nad trase normalne J!)ruge od sjeverne dI)of1iic~ B.fu..6anske lU pravcu zapada gdje be iza k r aka Branka Mi'lutU;nowća uhce za;vll"ŠaIVa ika() čikma . Saobraćajnica 'kao 'Stambena jedlinica počel a 'se formir,artll izmedu dva rata kao nastavaik Jwlonije žel~eznićara .zadI7uga ro klOja se u onome kJraju počela 1I".a,zvij ati 1929-1930. pod. limenom D olac kolonija. Status u~ice lSao braCajni!ca je d obila u godii..nama poslije oslobođen}a, a tada joj je 'Prvi put dato ii ime Dolac kolonija X I . Dana.šnje ime 'Ulica je dai::xila 7. oktobra 1960. Nosilac naziva je ma'šinskd. linže n~ er Leopold (zvani Puba) Novačić, malo [pOzna'ti aktivista NOP-a. Roden 1913. u Celeb±ćiu lwd Floče, gdje mu de IOtac J 'Wliaj slu2J:iD ikao žandarm.enij~i maredniik. Otac mu je Ličanin, a ,majka Cehin ja. Od 1918. m'Vio IS lfQCliteljitm:a u SaIrajeVfU, '11a Docu, gdj e .se n alazi i ulica njegova limena. Diplorrllnao lJ1a Vioolooj tehni:čkoj šlroli u Pl'ag,u 1941. i 'otJpočeo r a d II Tvionn[ici vagona 'u Shw. Bl'ddU. J oš na studijama
311

pni'padao naprednoj omladini. U S l8IV. Brodu I io uključen u NOP, za b kloji je dav.ao stručna uput&tva li. -maJtemjal za rušenje pruga okupatora. U velilooj IPI'OvaJ:i aktiiv.ista NOP-a febr.umu 1942. uhapšen i <X1veden u Jasenovac. 'Du je i ubijen iste, 1942. g()dine.
IZVORI: Biografski podaci od sestre Leopoldine (Bebe), udate za Jovana
Kovačevića

u Sarajevu,

Zagrebačka

ulica.

RACKOGA
Ulica u podlJ:uoju MaJVi:nd\llOll:a. Ra,zvi'jena od ULice v;ojwode Putnrka i stočnom 5tranam Zema1jskog m u zeja 'd o Ulice Omladinsko šetalište.

se lI'azvdla rneposredno :p1100 prvi svjetski rat, kad Su tamo nikLi. paviljons.l{j ,p ostavJ'jern 'Qbjekbi Zemal jskog muzeja na zapa'Cinoj strani, .a 'll isto W1ijeme ti. četil'.i stamben e oftlcirske 'ZgTade .na istočnoj strani, ilroje ipred.sta<vljaju prvi primjer ,pavi1jOllskog načina Ifj ešavanja stambene .arhitekture u lQVom g:-a:du u austIDoug8ESk'o m periodu. SaobraćajIllioa ~e ddbHa status uhice tek 10. 1. 1919, a ,tada je i oob:ila đaarašnje litme 'll spomen .na Franju Račkoga, čuvenog hrvatskog hisbordča:rn li (pOhtrl.č8!1"a (F'užiine, 1828 Zragreb, 1894), !kroji je d\lladeset godina \IiI\šio dužnoot predsjed.Jti!ka AMdemije li. tP!1i wme dosl'jed.no ostvariv:ao 5VOj 'Pl'ogr:am 'o IilZgr:adnji ikul.tUiI1l1og :i rnarnodnog jedinstva svih južn,oslavenski,h namoda.

SC\!I,braćaj :nri.ca

Narzi.'v uLice se nije mijenj'a'O.

RADICEVA Ul!ica .u 's redišnjem dlijelu g.rada. Poc'i1nje rna Obali vojvode Stepe Stepanovića p a 'Vodi ru ,pravcu sjevera fi .:i!ZYodi II UMcu JNA, , dje se g za'vTŠava Mis Lrbina. Ulica je .prosj ečena za vr,i~eme stare J.ugoslavli.ae, IlIiPravo 'Ok·o 1935. Do ["ata bile su tu samo dVlije ~.a:de, j edna na obali, a druga II JN."'. (Kolo 's rpskih SE'5t ama), a rposlJi1e ()sobodenđa nrlkle su sve IQStale 'Više.katnice. mici je da.rto ime oomah po -izgradnj i odnosno iprosijecanju II spomen Illa Stjepana Radića, hrvatskog polli:m'Čara i I pisoa (Trebarjevo, 1871 - Zagr-eb, 1928), kojli je S bmtom Antun'Om 'Osnovao Hrv:atsku selj ačku swamk·u, ·banio se dra smr:t<i za njezin ip:nogTam li, najposlije, pao kao žrtva 'Starojugoslovans'ke vladine Rađika1ne 'Stra.rrl::e ,od lI"ĐVlO lversk.og metka 'll lboogrn.dskoj SkJupštini 20. juna 1928. {podlegao ranama 8. avgusta iste godine).
312

RADNICKA Ulica ou POdlluČjU GrbaVlice. Počinje od Zagrebačke lPl"i samom sasta'Vu sa završnicom Lenjlinove i vodi 'Vijugavim pravcem II \Smjeru jugoistoka, prolazi ispod željezničkog mosta i zavr..šava se prilično visoko iz,nad pruge, .i!znad Debelog brda il Iblizu novoga 'Puta za Tirebevjć. Saobraćaj nica je nastala kasno 'll an.L5tIrouga'l'sloom' Iper.iodU ikao put, odnosno ulica. Status .ulice i današnje lime dobila je 1915. Dioru'Ca II drugoj ,polovini današnje .s3-obvaćajriice I (dio 'iznad pruge) postojala je j.oš .od !prije I :a.o soobraćajruca i zvala se menmn Prstenak.. od 1915. k do 1920. triLa ~e II sastavu Had.n1:čke, a od Ite druge godine ponovo izdv:ojena 'll samostalnu ulicu pod st.ari'm limenom Prstenak (u Pop1su iz 1920. ,godd:ne lbilje2J. se i()vaJQo: Prstenjak), U p.!'VIim godinama poslije oslobođ enja 1945. Prstenak je, bez .pose;bnog rješenjta, ponoViO U:kl'j učen ou m rasu R adni:čke 'ulice, i ta:k!o se izgubilo ·tlo osta. ~o ti lijepo narodno đ;me tamošnjeg kraj'a.

RADN ICKO NASELJE I S tambena jedillti:ca u !OO vopOO.ignu.t.om naselju ,...s!obod,a n Princip Seljo.. (Orbavica II). U stva:ni, to je p od.užna (zapadna) polov.ina 'p1've (početne) dionice Ulice -M3["ijana Baruna, do Ulice Ravijojle-Rave Janković : obuhv-ata :nek:oHi<tJ indiVidualnih stambenih zgrada oradničk-og naselja, Ikrojem su teme ljU: ud8'I'eni 24. avgusta 1941 . godine. Sta.Ib. naziv saobraćajnice, na I oj u se 'Vežu te kuće jest Radničko naselje l, ,pa se k to ime ·i zadržalo za oidentif4.k>adjru tih 'kruća, dok s u lfloVlOSa~ađe:ne viošek8ltnice d obile ozna'k u Ulice Mamijan.a B aJrUil1a, iako se, 'u stvani , vadi o jednoj 't e a.stoj saobraćaj:n.'i.'ci. Navedene koućice 'Su od.br:ojanog vijeka. P.rosto:r .na tkome se nalaze planiran je za 1m-upnu izgradnju, a dok se rte :nove zgna'de ne podignu, ,ostale su i one ,s tare jednQ'POI'Odri.ČIle kuće li stani ,nazdv ulice.
selje ... Husein-beg Gradaščević"" II K ovačićima (Sa slikama). SaTajevski novi li8t, 1/ 1941 , br. 91 (26. B), 1-2. - Uporedi i članak sa urbanističkim parcijalnim planom u istome li stu, isto godište, br. 76 (B. 8), 5.

LIT.: (O): Položen je temeljni kamen

radničkih

obiteljskih

kuća .

Na-

RADNICKO NASELJE II Stambena jedinica i saobraiia:jnica 'u novqpodignutom n.aselj u ...sloOOtdan Princip Seljo«. Ra!Z1Vij ena u pmvcu sjever - jug u središn jem dijelru i s obje strame Ulice Ravi,jojle-Ra'Ve Janković, p aralelno sa saobf!aćajnioom, 0dn09r1O stambenom jedi.nioom Radničk·o naselje I, samo ·nešto zapadnije. Dionica južno oo Ulice Ravij.ojle-Rave Janković fClrl'n!irana je li Ikao modema pnHartma stambena saobrnooajmca, dok ona druga, "Sporedna d!ionica , nema kaorakter formirane saobllaćajnice.
313

Ulica, odnosno stambena jedinica današn jeg imena obuhvata indirvli:dualne stambene zgrade I1adnJilčkog naselja UZ ratnog lPeniooa (čc­ tiri 'na južnoj li. 6 rna 's jevernoj strani), Čl.iJj li je ·t€lfen namijenjen za Ik!rUpnu stambenu !izgradnju . Uiprav:o zbog roga do danas nije mijenjan s,t ari naziv ove IStambene jedJimce, koj'a j e d o .ilZa oslQbođenja !bila i kompletna saQbraćaj nica., što je ti opravdano, jer nema log-ilke UV<lditi naziv koji će trajati .sam:o neloolilro godina .

RAD NICKO NASELJE III stambena j adiI1lioa od 'l1ekollik'O lindi,v~dualn i b zgrada radničkog .naselja d,z ratnih godtilna .usred današnjeg n ovo.podignubog naselja -Slobodan Princi'p Selio"" (Grbavica ll). Nala,zi <se južne od Ulice Ravij.ojle-Rarve Jank.ović, a zap adno ,od sao braćaj nice i stam bene jedinice ThadmCk:o naselje II. Današn ji I na2Ji;v je lim e lSaobl'aćajrllice Uz ,wemena : ostanka 'nasep lja, llooje dana s v iše i n ema, j er su je ispresijeoale nove wšekatnd.ce. Opnwdano je .§to se na:aiJv ,ove stam:bene .j ecLinice ne .mijenja i,z ~i1ih razlQga ik.>oj:i. su .naveden.i j za Uli'c u Ra'dnd'člw naselje II.
T,o j e,
'll

stV:ami,

RADNICKO NASELJE IV
Stambena jedinica, skupina jednQporxxl.ičnih kućica radruičkog naselj a iz ·raotmih godina usred modernog sta mbenog naselja .. Slobodan PrJncip Selj.a«. Locirana južno od glavnog k r aka Ulice Ra·vljo.j le_Rave J ankovJć, a zapadno li neposredno uz Ra<IDičk:o naselje III. 'Ilo su ostaQi -starre stronbene jedinice i ulice pod tistim ;imenom, koj u su ispreslijecale ,i um'š1lile novog.radnj e modernog naselj'a . Dok se i na tom pr.osboru ne u.zgl'ade vU.šekatnice, za:t€Ćene IPOl'od:ičn e ~grad e nOISe oznakou IstaQ'e 'U~ice, što je i opravdano logikom ,koja je .navedena kod stambenih jed inica II ti III dtSoog :imena ,

RADOJKE LAKIĆ

Unca II sredIšnjem dijelu 'g rada. Boči:nj e od Ul:ice maršala Ti't,a pa v·odi lU pvavcu sjevera, d!rllglirn di'j elom i usponskom trasom, do lJbi:ce Mehmed-paše Sokolovića. Ulica je stara t\.wSka 'S aobrtaćajnica , ik'o ja se s.ve do naših dana bilježila imen ilma Hutubegovica, Tur begovica i Tubegovica. Etimon n a21bva nej 3Sa'n.

P osUje ppv,og lo sllJbodenju, 10. 1. 1919. nastalo je dijeljenje ove ulice: r ruvna d ionica postala je samost alna ulica pod im enom Krekova, po slovena:čk,o m p olitičaru i publicisti dru Janezu K reku (1865- 1917),
3[,

kaji je ostao poznat kao pristaša :trijalizma II irJe'sa,van ju nacionalnog pitanj a u Inašoj zemLji. Preos.tal a dd.bnica !postala je il1iO\"a samostalna u lica pod staillim li menom Tu.begovica, kioje se zadržalo <sve do davanja d anašnjeg limena ulici. Z a v;rijeme okupacije 1941- 1945 . dotad ašnja Krekova ll10sila 1e ime Nadbisku.pa Ivana Šarića, po istoimen om nadbiskupu, ikoja je I rezidimo 'll palm u t oj istoj u )tiici. Dan·a 20. 8. 1945. godJine w:aćeno I e prediratno ime uLici. j Današnj e furne dato Je 'Ulici na S'veča!ltoj sjedrui.'c i Gradskog narodnog {)dbOJl'a 6. 'a prila 1946, a č uva sipOmen 'na stu dentiou i poznatog člana KPJ djevojkru Radojku Lakić (rođena 1917. II Ml'IklMji<ć Gradu) U godinama I P;red 'J'art hora . . .1i:la !i, lU SaJraj evru klao učenri.ca gimna2lije. P:I"Vlih dana olrupacije, a!pr1Ha 1941, ponO'vo došla u 5aro.jev,o i nastavli1a ,tu ,revolucionarni m d. Ustaše su je, napoikJoo, prepoznale li. uhvatile . Se nat Pokretnog prijekog Buda NDH 'll 5araj8Viu 29. 9. iste, 1941. osudio ju je na smrt ostni"jeljanjem. Stni:jelj'a'l1a < na V raaima za koji je d an, oktobra 1941. Brw .posl.Jij e oolobo đetn.ja, 8. juna 1945. daha joj je čast n aj višeg -ratnog odlikovanja stepen narodnog heroja J ugoslavije. Ulica 'Du:begoVlica k.asn!ije je ru'ključen a II Ulicu Ra:dojke Lakić.
nologlja
LIT. : M. Sotra, Naši heroji, 91. - Zbornik narodnih heroja, 403 . radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 9.

H ro-

RADOVANA SUĆURA Ulica II Vlogoš ći, lupraV'O 'U n aselj u JiO'Šanica . Razvoijena od tram.zitne sa:o"bra6ajrilice U hlce Ii'g ma'm~kog marša u p.ravcu 'SjeVetrOĐ.'stok.a d o Uhce Spasoja Blagovčaruina. Stambena u ~i'Ca . U !pOtpunosti nastala 1959. (tada je i'Zgl1".ađ ena i asfalNrana ,trasa) ikao nasb,1JVak izgradnje č.itavog modernog naselja u J.ošanici za potrebe radnik,a Rreduzeća ,.,.Thto« u Vogošći. m ica je oko 1961, dak le uskoro 'PO i!zgradnjd d Dormiranjru, dobila d<ma-Šnjli ll1a21iv (kao spomen na I !r.VIOborca Radovana SuĆUU'a iz same p V,ogošće ; predra t nU zemlrj,oradnik, rođ en 1906 . Bio je k'o mancii r CrnovllŠke čete pa I omandant Vi sočko-f-ojni&.og O:dreda. DQčeka:o je 0010k bodenje, 1946. !bio predsjedn.ilk tadašnjeg Sroo.a'lljskog sreza (sj edište bHo u SeroiZlOvcu), a na 'toj je dužnostir ~ste g;oru.!l).e li poginuo n esretnim i. ll1eObj<liŠnjenim ,slučajem u v:ozu, vnaćaj :u ći se az Srednjeg. ~ćuri su, i nače, 'Pozna.ta i .razg.rana!ta sJJpska ppllooica II onome !kvau u (u VIOgoš ći, II selu Osije'ku ti. lU Blag,o vcu), Ikoja j e dala d eset lPr:vobora(Ja NOR-a.
LIT.: S. J .
Jovanov ić, Vogošća,

50- 51.

RAGIBA L JUBUNCIĆA U Uca na Vratniku. R3IZvljena .u poooučj u i Bijel e i<1.bije. ,RočiJnje od Ul·ice V raJ'bnlik - mejd,an do Mehmed- agine.
immeđ u
,i

Jaj ce- k asarne vadi u pravDu juga

315

Osnovna dionica alVe ulice jest .ju žni .dio, a bo je stara ulica, zapravo čikma H endek, ilooja je imala !pnilla!z SaimO sa južne strane, iz Mehmed-agine ulice. Bio je to sokak lU Mahali Než-zađe hadži- Hasana, koja se lZNaha narodnim limenom Dol. Od turskog perioda pa sve do davanja 'd anašnjeg naziNa u lica se zvala Hendek. Osnova za to ime (koje Maći rov, '.§anac, ru,vala) rpostojti, der txasa V!Odi UiVaUom između dva IVojna objek!ta . Osilm toga , tom astom 'Uvalom još u austrougarskom perlodu rtekao je ži.v~ .potok imenom ' H endek, ipa je ~ po njemu ulJica mogla dobiti na.mv. Ova ulica u d anašnjem o bUku, .odnosno veličini nastala je prosHecanjem ,t rase .p rema sjevenu, do na Vratnik-mejdan, koje je :izvršeno 1947, a 'Il 'k oju je sv,rhu j oš ll. 10. 1946. donesena odluka d a se izvl1ši eksp.I'Qporijacija česti ca. Već OOiuće, 1948. goditne (8. ~Iuna) ta ulica dobila je i 'llovt.i, današnji naziv po imenu Ragiba Ljubunčića (rođ . 1921. u Sarajevu), predra tnog bra"Wllra '\.l 2elj~ničik.oj Tadliionici, gdje je prtl!j e 1941. uklj učen unaprednli. ipo'kr et ~ postao član SKOJ~. Aktivni i orga:n!izovani sara;dn ilk NOP-a od 'pt·v.ih d ana okupacije. K a d je pozv.a:n lU domobranstvo 1942, prebaciJo se za:j edno sa ses1IDam Rabijom i ocem, m.ahalskim imamom Allijom, na oslobođeni ter"jtorjlj n a Bwke, gdje se 'uključio u K onjd'Čki odred. Roginu'O Ije lU ipetoj nepniJjateljskoj o.fanzi!vti. n a Su'tjesci u prvoj polovci.ni juna 1943. na d~osti ,o mladinskog ruoovtOdiooa 'Drećeg bataljona L (Mostarrski h a.taljon) Desete hercegovačk e brig.ad.e. F ootoj:i neposredna, rll:MOĆIla veza na2liva 'o ve ulice po tome što se Ragrb lJjubunm'ć 'l'(.II(;:iio, .odnastao ti ži'Vlio 'll kući loraj džamije 'llprav.o II toj u IJ.i'ci. grafska grada o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.
IZVORI: Biografski podaci izvorn o od sestre i suborca Rabije. Bio-

RAMICA BANJA
PerUrferna lUlica u sjevernom p.odinučju starog diQela gooda, nepos.re dno :ispo:d Sedrenljjk.a. Polinje od GrlićiĆ3 ulice i vodi u praveu sjevera d o ULice I ed.ren.ilkPlli!ma:j'U6i pr1ije .toga jEtLan svoj .kirak iz S Fron tovske ulice. Ul-ica .se počela ,n aseljavati tek i2!ITIeđu dva posljednj a rata. Osnovna trasa lUlice, medutim, postoji ,od davnina kao put iz grada u ispasišta . :Kira'k sa zapadne str ane, iz ,d anašnje Fl1Onbovske ulice, prosječen je poslije oslobođenja, ali do danas lllije naseljen. Saobvatajnli:ca je dobila staotus ulike u lpmrim gOidmama lpoolrirje OSlobođenJa 1945, a tada 10j de dato i današnje liime koje !potječe od naziva 'M aja lU koj em se I ralazi. Tli m ds1rim d.rmen'Offi zove se potok k'oj i r teče lU kraju zapadno od lUlice i kojli nastaje od pobo'ka Sedrenik na sjevernoj strani. Lekisllčki smisaoo 'llazi'Va U!pućuje da je to dme nastalo od banje, kupatila nekog čl ana porodice Ramića. Međutim, ootaJje odo danas 'Otvoreno plotanje Iildentifikacij e te ibarrje, ·a prema 'bome i historijske eti:m:olo~je imena potoka i ulice, 1er '0 tome nema nik'ak-vti.h
316

poda.taka, tl;ak,o se sam potok pod t im imenom javl~a jIOŠ lU dro,goj polowni 18. vijeloo , kako nas o tome ob<roješlava Harndi'ja K~eševljaloo­ vit. LIT.: H . KreJevljaković. Banje u Bosni i Hercegovini, 86.

RANKA SIPKE

Ul:ica II području !Vrha Pofati'ća, U1PI1a'Vo na granici Pofa liča i Vele.š:i6a. Odv.saa Se d:z posljednje trećin e UJice Huđer a Boškovića i vodi u j ak!Lrn akuklama prema Irelej;u na H umu. Prvo bi tna stočna stare, kesnije sooski put, Ikoji se počeo izgrađ ivati II posljednjih d esetaik godina, ušao j e u sastruv g radske saobll3ćaj ­ ne mreže i dobio status !Ulice 12. 12. 1968. Ulici je tada ipCvi put dabO ime rtl dMla:šnjem oblJilku. Nazi·v čUVia gpomen na predratnog ; revolucLo: n ara, pr,v.oboroa [ 'n a:rodnog h eroja Han:ka Sip~. Rođen 1917. u Cvtijetniću !kod Drvara. - opu1ar.ni iborac i l100mandant Pete ~ozaa"Ske briP gade, o kojem i ,pjesme !pjevaju (,..K<lda Ranko komanduje Porom , četnici se ll3struju sa sv'jetom«) . PogilJ1uo 7. ll. 1944. u saQbvaćajnom udesu između Zenice o. 'Ilrav.Mka. Za naiOOdnog heroja proglašen je 26. 7. 1949.
L1T.: Zbornik n arodnih heroja. 774.

RAVIJOJLE-RAVE J ANKOVIC U hca 'll :novom naselju ...slobodan P.rinctp Selja.. (Gt1bavica II). Počinje gdje d Ulica Đw-e SalCilja, vodi najpruje -u fpra.vcu zapada pa zaokreće na sjever i i'llvOOi ponov.o u Ulicu Đure Salaja Ina njenoj dnugoj, završnoj stra.ni. buzima j u ći dionicu jug-sjever, oooj a Ije, lU stvari, s ta!'a Ulica Hercegovačka, nasta'la i n-:azV'11ena tokom 1921. godine, oije}a -ostala trasa nastala :je prije deset 81odina, .k.ada je I()tpoče l a tlu moderna stambena izgradn j a II nase11:u koje se označava limenom Ga1bav.ica TI. Ulica je dobila daonašnji na.ziv pdje četiri godine u spomen na narodn og heroj'a Ravijo jlu- Ravu JankOV ić, predm1lnu domaćicu (rod. 1919) !iz OSijeka 'k!rn.j S 3I!1a1jev.u, ilooja ~e sbUlPiila II !Ustanak već 1941. godine, r azvtila se II iborca-junaka, a poginula n ovembra 1944. na najvišem whu Romanije, !kod Crvenih stijena, Ik!ao sani.tetskri oporučn'ik NOV Jugoslavije. Za narodnog heroja proglašena 20. 12. 1951.
LIT. : Zbornik narodnih heroja, 281.

REFIKA SECIBOVICA
Ploča

Ulica cu 6jevermom ik!raju starog dijela grada. Počinje od Ulice i v.odi u p MVCU sjeverozapada, prela2Ji Ulicu Mline i u zavoju
317

nadesno izvodi lU Ulicu Alije AUj agića . S aobra-ć ajnica je nastala d osta rano 'll ·tlurrSkom !periodu k a:o sokak ru Mahali Keb - kebir, ru narodu zvanoj Miščina mahala, k oja se formirala z3ijedno sa tui. svoja sokaka još u 16. vije-iml. Pl1ij e 1878. gochne ,ulica -se zvala Sokak M u hamed-age DžinićCl, od ,g odine 1878. !po :i.9tom licu Džinić - agina, Dd 1885. Džinića age, 'Od 1895. D ži nić-agina, 'a od 1921. ipa sve do davanj a današn jeg imena D žinić- age. Nosilac svih Itih nazi.va je nalVeden i proo okupaci:oni sar ajevski ·posj ed!l1ik iz porodice Džina, čija por.odična iklu ća i danas .postoj.i na donjem zapadnom uglu ove ulice i Ullice Mlini, p.redsbaN1j'aj.ući W1i-j ednu IStaru arhiJtektul1u . I nače s1latra 't ,prvobitna .kuca Dži,na bila je ou Cemalru;ši, Illa mjestu gd je je d anašnja Gr.a:dska tržnica. D anašnje ime uHca de d obila 8. ,jll.ll1a 1948. po .prv.oborou NOR- a Refiku Sećiboviću (rođ. 1919. 'll Seon!ici, \lood Ostrošoa Illa Neretvi), ikoji je ž.i.V.l!D u Savajevu od 1930. godine, a 'Tleposroon"{) !pred I!'.at Dio student prava u Beog.ra<l:u ~ tu se Ulključio 'll napredni studentski rpokret. PoginUlo 28. a-pti:la 1944. b raneći pamtizansk:u bolniou od četnika u selu Grušča kod KIon j'ica kao na če1ni k ~ta:ba Konjičkog odreda .
IZVORI i LIT. : A. Beitić, Prilozi proučavanju naših narodnih pjesama, dio II , 11 6. Biografski podaci iZVorno od porodice, od brata Muhameda (Seće) . Biografska građa o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

REMZIJE OM ANOVICA Ulica u sjever:nom podmučju starog dj1jela @rada. RazV'.ijena od B aščanšije, odnosno od Ulice maršala Tita na sjever do džamije na Vrba:njuši, gdje se utapa tl Ulicu Abdulah-efendi1je !(,a ukCij e. Saobraćajn ica s tana, SigurnTliO pre<ist.a, l'ja ~ edan od srednjovjekovv mh ;puteva ~oj~ 'Su <iz okf() line vod!i.li na kintži'š te rpllJteva i trg.ovište na
području' današn~ e čalršije.

p.nva d iamca te ru1Lce, d o iiznad džami.'j e Du.r.adži!k. hadži-Ahmeda (u vl'h u Brušča;:ršije), j"oš ·u 16. ,vi\jeku \l""azvila ISe ikao 6aTšiia II ,kojoj s u radili sagrakčije, ili, 'n ašim izgovor.om rečcnQ, sagrdžije (zanatlije koj i su se bavHi <stIDugan jem kože !looju j e brebaIlo štJavri.obi), a upn::tv:o po tim zana.tli.j.arma i prozvala se 'nO}'Pti;j e rta .čaršija, a poslije i čilta\lla u lica a Sagrdžije. Dion!ica ur.mad ile čaršije zy.al·a se Bu dakovićki put tili, kra6im imenom, Budakovići, jer je p ut vodio u pravcu srednjovj ekov·nog sela l kasni-de Mahale Bud:a'loovići ikoja .se plasi;rala 0100 današnje Ul:ice K aukčij e Albdulah-efenwje.od zaVU1šn:i:ce U~i"Ce Remzije Omanov.ića na sj ever. To :ime drugom dijelu I e u1Lice uhildeženo je "tl Popisu stanovt ništva I rnda 1867-68. g.ud. Prema t om e otpada .sada Slvakl tr,a z1og !mlišw ljenj-a da su 'Se nekadašnje Sagrdžij e prozvale !po Sagr,aikči H adži-Mahmudu, klQji je lU lIoj dstoj IUlJici sagradio džarrilij:u ('onu ·današn ju) ipmije 1528. g6điJne. N a!Ziw č8lršije Sagnl...žli:je protegao s e na tu čitavu ulicu tek poslli.je 1878. godine i zadržao se s ve d o da,v anja današnjeg imena. Drumšnj i na.ziv uveden je 15. decembra 1959. 'll spomen Ina vrlo aktlivnog sarnjev'Slkog revolucionara Rem21tju Oman:ovića, rođenog u
318

Ca2lillJU 1920. godine. Rredra:bni đaJk sarajevske giJmna'tije, lli toku 194 L i 1942. nekoliko pUlta hapšen Ikao ilegalni .partijski ~adnik, izveden pred priljeki sud, tJra.rnspclt100Va'l1 lU logor tl Stanu Gradišku, vraćen u Sarrajevo .radi zamjene, do kO'j e n~j"e došlo, pa .opet ,natrag II logar, az 'kojeg je usp.iJo ~ pobjeći na osldbođeru teren. Izmučen rl. !Lznuren tUlU'O je 20. 2. 1944. !ll 'Par.tizanskoj bolnici u Poogrmeču u .seLu Kq.t.i!ne. Naeg.ov.a je sestlI'a čuvena rpalIlti.rzanlka prvdbOl1ac Razija Omanović, predratma matul'anhltiln}a .gimna.zi~e ,(nod. 1922. II Ca:mnu), Ilroj"a je pala 'll borbi lU ču­ venom desantu na Drvar 25. 5. 1944, la po kQjoj se njoj u .spo.men zove danas Osnovna 'š kola II Ulici Abdul-ah -ef. Kaukčije II Sarajevu.
IZVORI: Biografska
građa

o prvoborci ma NOR-a grada Sarajeva.

REMZIJE OMANOVIĆA CIKMA U1i"Ca vezana za UBou R8m.Zlije OmanovJ:ća . Odvaja se oo matične ulice neposredno od džamije :na Virbanjuš.i. (pri zaWiŠetku ulice) i V'Odi u pM-veu sjevero:istoka. Razvila se si:gu.rno dosta rano u ;turskom petni..odu tl sO-S!tavu M.9.hale Sava:ča AlOje, koj a se na-rodI1li.m .imenom ~vala Vr banjuša (ll1aStala u 16. vijekru.). d Do I a.vanja d am'ašnjeg .imena saobPaćajntca iSe zv;ala Sagrdžije čikma, 'a to lime iMstalo je nešto ipOsUje 1878. < odine, kati i time Sagrg džije za. -lIlmiČlnu saobraća'jtnicu. Da.našnj,i lUazilv dat je rulici u .i'.sto mjerne i po :istoj OS!T1ovi kao i nazilV Uli-ce Remzije Omanovića.

ROGLNA
P ani.:fema ul>i:ca II ·s jevemnom podt1učju starog dijela grada, a predjelu ispod Grliči:ća brda. Počinje dd Ulice VliniOgv~d kao nj eZ1Ln produžetak li vodi na sjever do GrHi(ijl6a ulice.

Ulica je Ikao put, ,vjerovatno, doota struro. . _ predstav-Ua -prirodnu jer jzlaznicu !iz gra"d.a na penifenL<ju. Na'2li!v mice je ta:lrođer starr, IS. :nastao ~e po imen u -osnirv8.Ča tamošnje d:žamilje '(ru Vinogra'du), kaji se u rdoklUITlentima [ bilježi k ao Rogo-zađe i po IkIojem ISe rta:ko li ta džamija rrove. Ta ista dža'mli.ja hilje::M se 1698. pod limenom Ostrogon, a ima :ilSprava gdje se rd~am ija bilje:m 'Pad. o badva 'imena Rogo-zađe Ostrogon. To pokalz uje ne samo starost naz»va, koj i proma'1iramo, nego i ;porije!ldo nosroca naziIV:a džami.je ti. ulice : grad Esztergon u sjevennoj Madžarskoj, ,k-oji su TurCi napll'3tili 1683. SVe do 1908. god!ine radio je ona VlraJtmiku, "tl zgradU (l18 ,ug1u današnjdh 'Uli~a Vll"atJni'k-mejd.an i Mustafe DovadŽli:je, jedan ll11ek.teb, krojli se u ·ct.o.kumentima navodi 'Peki jednakim ili sličnim p rezimenom kao šoo glasi 'i !Ime lulice: R ogan - zađe tilJ mekteb Rogić Veli-e fendije. Ako ta dva
319

nosioca tih rnazjiva (ulice i mekteba) nisu isbo lice, proizlazi barem to da je porooica toga prezimena ostavila sebi spomen i ovdje, na V:ratniku.
IZVORI i LIT.: Popis džamija iz 1697. II GH biblioteci za koje se traži poslije požara 1697. - Popis džamija u šeheru Sarajevu, Mekteb, salnama za muslimansku godinu 1326, uredio Mehmed Džemaluddin Caušević, godina II, Sarajevo, 138 (arabicom). - S. M. Traljić, Sarajevski grad Vratnik, 49. - M. Handžić, Dva popisa sarajevskih mekteba, EI-Hidaje, VI/1942-43 br. 5, 121. - Dr Hajrudin Curić, Skolske prilike muslimana u BiH 1800--1878, Beograd, 1965, 79.
pomoć

ROMANA PETROVICA
Ulica u području Bjelava, pot:'i!nje u daruj oj 'ruonici sabirne Ulice Bje1tave, ,"edi u .sjeverozapadnom pravcu i naVlI'Šav;a I Vifhu Ulice Avde na

Sumbu:I:a.

Ulica se ll"'az\Ilila prdll.ičruo davno II tursko doba :kalO sokak u Hadži-DžaienO'v.oj mahali, koja j-e nastala još u 16. vi:je\{'u, a koja se u narodu
zvala imenom Provare. Rrij'ašnje lime ove 'lI1i'ce lxi'10 1e Doklade. Et:imologL}a tboga .imena nije mi pom.8Ita. Možda je to sta'ri geografski naziv Sl1pslwhrvatskog poI1ijek:la u z,načenju do k1.ade, IS. možda 'je i !iskv:areni O'bLiJk imena Doglodi, koje je pozna'bo I aQ 'IlazbV j"ednoga sela 'll Salrajevskom 'P olju. k Bilo jedno, ili da1UgQ, a možda ti.. ·n ešto treće, ovdje \Se svakako (fa'dii. o toponimu, po svoj pl'.hlti.'Ol seru ,toga 1!mena k;dje su 'I1urct zatekl'i. Današnjli 1l"laZ1v umca nOSli od 15. februrura 1950. po ,saViremenom domaćem alkaderns:\{,()ffi slikaru Romanu Petroviću, 'kojli je od godine 1917. pa do srmtli. radilO u Sa:raje<V1U i I razVli{) .se 'll rpredanog 'll[ITIaetnika vellltiih kvaliiteta. Rođen je u Don1em Vakufu 1896, a UITl100 'll Saraljevu 1947. godine.
rov.ić

Na2iv ima 'lI0l'OČIl!U 'Vezu p o tome što de u Itoj ulici Roman Petjedino vrti~eme lli-Vio i radio.

ROMANIJSKA
UlJica lU središn'jem i lijeIu grada. RazVlide.:n.a u pravcu jug - sjever c ,između ulica MalI'šal a 'I'iita rl. Svetozrura Ma;rtkovri.ća,
još iiz 16. V'UjekJa, ud se raZlVila ika'<) sok·ak II Oru'č-.pehlivai11ovQj mahali, čija je džamJija bila u , amoj ovoj uoo, s na istočnom uglu ove i Ulice maršala Tita.
Saobraćajnli'ca 'po.tječe

Nekada

~'e

0\1;0 hila

čikma.

Ulici Svetozara
320

M8Il'kJov'i'ća

fu,ositjecan.je ii. uspoS'ba.v.a 1p1101aza prema Dewšeno je u a.ustmougarskom periodu.

bilo je Hadži-D urakova čikma pa Hadži-Durakova urica. Nemam nikakvih poda1laka o tome nosiocu naztva. Jedno vrijeme II ~ustrouga:rskotill peniociu, .od 1878. do 1885, 'Ova se saobraćaj nica i službeno zvala Mutevelina čikma (takvo cime nosila je i prije toga oijela mahala) po m uteve1i j ama - upravnicima Gazi Husrev-begova vakufa, čija je kuća bila 'upravo u toj ulioi. Da:našnje l me dato de 8. juna 1948. u sIXmletn na planilnu Romaniju, istoČl1iO rod SarOl.jeva, pod kojom se ovdje misli: šire podnučje, gdje se Il"asplamsao rtlstana,k 1941. godine. Rani1e nrne ove

saobraćajn~ce

ROMAN IJSKA Ulica na Ilidži. Odv,o jak od Ulice Nov.o 'nasel je, s jeverno od željeZničke stanlice. Vodi najprije u pravcu zapada, a .potom zavija u sjevevozapadnom smjeru i izvodi na Ulicu G liše Jankovića. Saobra6ajruica kao građevni blok :fonmirana je (poslije <oslobođenja. I danas se izgrađuje. Ime ulici QXl prvi put dato je 20. decembra 1960. 'u današn jem obliku.

RUDNICKA Ulica u naselju ,.,.Pavle Goranin« (btvše Sv.r-a!kdJno Selo). Razvijena pa;r;alelno sa H varskom ~ J.fw oo"skom, između Usloo6ke i kraka Prvomajske, što se zapadnom s.tranom n aselje spušta prema J avorskoj uLici. Uldca i kao saobraćajn:ica i kao museJ,jena j edinica nastala je u potpunosti poslije oslobođenja 'll 'Sastavu nov;og vadni:čloog n asel j'a ~{joje se počelo tamo ri:z~ađJiv:ati, a IČije su prve ku.će (stanovi Il"a!d.nika uda.rnika) dovtnšene 'i useljene 7. septembra 1948. g oc1i'ne. Današnje rime po planini Rudni ku u Sr"biji ulica je -dobila "[. oktobra 1960.

RUĐERA BOS KO V I ĆA

Ulica II području PofaliĆ8 i Huma. Počinje pri samom poče tk.u Humske odvaj aj'lloi se na desn u stranu uzbrdo, p!1avti. vehlki luk uli.'jevo i ponovno i:wodi u H umsku ulicu visoko II str ani. p.očetna dionica počela se .jz@I"ađivati pred prvi svjetski rM i ~zvodil a je do na Baka.rev:ac .pa je već tada dol:lila s tabus <ulice li proz21
.321

vala se menom Vrandučka Ip O mjestancu ~ staroj srednjovjekovnoj tv.rđa,vi VI'arndUlku kraj Zentice. Poslije oslobođenja izgradnja se nastavri.la i na preostaloj dionici, pa ~e ti ta dionica uklj učena lU ovu 'UlJicu. Današnje me za. čibvu saobr-aćajnicu, .koja je na~,većim <hjelom nova, n astala poslije oslobođenja (dako još !Uvijek u tehničkom ,p ogledu ima -karakter seoskog puta), dato je 7. oktobra 1960. po imenu ču venog domaćeg učenjaka (fizičara i astronoma) Ruđera Josipa Boškovića, koji je rođen u Dubrovniku 1711, a umro 1782. godine ·u Milanu.

SABURINA U1ica u sjevernom područjiu stallog dideta g.rada. rPočinje od Ulice Ploča tispod 's ta·re ikap:i-lru1e li vrOdi n ajpl"1je u pravcu sjeverozapada i iZViodi 11 Ulicu Alije A1rl:jagića. Ulica je nastala jOš u 16. 'Vijeku kao s.okak na g r anici M ahale Keb-kebir, u narodu ,p ozna'te pod imenom Mišćina mahala (vidi Ulica Aliije Ahljagi'ća), na Jugu, te Mahale Sej h Mus1ihudil'l.a, u narodu zvane Plo ča, na sjever u.
U tunsloo vnijeme, ,a i u ,a ustrougarskom periodu ,o va ee saobraćajruca zvala Burekov sokak, odnosno Burekova ulica, ,p'o nekQm B.ureku čiJi idenHtet ,n!isam mogao utv:rdđ.ti.

Današnje ime ullca nosi bez izmjene od g<Xline 1910. Nazirv je nastM po stamo.j sarajevslooj 1Irgov'ačk!oj ti esnafskoj p orodici SabuTa, koja je stanovala II toj ulici, a njeni čla.novi bili su ugledn[ II čitavu gradu kao kaza'lldžije i 1;rgovci kazandžijskom robom (potpuno su đwumrH II rnušlmj Jozi 1876-7, a II ženskoj 1905). Do danas se saču vala polovina (ženski odjel) n jihove s.tare porodične kuće fU toj u t i, ti predstavl ja po svom a.rhitekbonslrom obLikovanj u nij edak spomenik stare gradske stambene arhitekbulre. Ime lUlice ,Qzvaničeno je po bOme '.što je II samome nanxxlu bilo poznato d još :prLje toga uobičajen o .
LIT.: H. KreŠevZjaković, Kazandžijski obrt II Bosni i Hercegovini, GZM, Vl/ 1951, 20 1-204 (o Saburama). - M. Mujezinović, Groblja nad Kovačima u Sarajevu, Nate starine, IXj1964, 128 (natpiSi sa nišana umrlih Sabura).

SADIKA KADROS I ĆA Ulica ·na V.ratniku. Razvijena od Vratnik-mej dana na sjever do U1i<:e Jusufa Đ on1ića . Sa~braćaj'!1ica se r azvila u wrskom periodu, i to dosta ran o kao wkak u ·bamošnjoj mahali Ha'Vadže-zade haclli.-Mus-tafe, po:m.atoj II

322

narodu pod !imenom Hadži-Mustajin džemat, čija je džamli.ja (ona današnja uMajevičkoj uloici) nastala još 1587. godine. Od turskog rpooiada pa sve do d(,lNanja današnjeg imena ulica se zvala najprij e Mačkarev sokak, Ip a Mačkareva ulica, .po n€!k,om nepoznatom članu s tare \Sarajevske wlo ilmućne porodice Mačkar, čija se porodična Kuća do đa n as sačuvala u toj ulici (<11 početnoj dinn.i:ci) predstavljajući. naj'k8d"akteni:sbičniju i naj'wedndju historijsku ar h]tek1luru lU ovome kreju. Dan ašnji namv, uveden odlukom GNO 8. 'juna 1948, čuva spomen na prvoborca Sadika K adl1ošića, predratmlog lI'ad:ni.k,a v:Đder,a, nastanjenog u Sarajevu, a rođenog (ll P.ljevljtima 1922. U NOR srupID 1941. u sast a.v RiOmaniljs"lrog odreda, a pogi!nuo 'Oktobra 1944. na Stepan-polju iznad Foče k-ao komandall1.t lbataljona Sesnae-ste muslimanske br igade. Postojd uzročna veza -nazi,v a ove ulice IPO tome što se kuća Kiad.rošića, II Ikoj.oj je živio i Sadik, nalazi uprav.o u t oj ulici. U toj krući i danas fu'vd. Sadilrova rodbina.
IZVORI: Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva,

SAMOBORSKA

Umca u području Gl'1ba.iVice i Vraca. Raz vijena dzmeđu Zagrebačke i Durmitons:ke (biv,š ih Novosela). kao naseljena jedJirri:ca počela se !razvijati. za vrijeme statt""e J ugoslavrije, a sta!trus ulice dO. :::dla je tek pos1ije "Oslobođenja. 1 Tada joj je dato rl. današnje ime ipo gradiću Samoboru u Hr.vatskoj.
SaobI1aćajndca

SANDZACKA

Ulica iznad Kovača i čaršije. Bočinje od vrha Kovača, gdje poči­ nje i mica Ploča, p a vodi u sjeverozapadnom pravcu do mice K'1llin a bana. se ra!ZVlila najJkiasmje polovWn."Om 16. v;i,jeka kao sokak II tamošnjoj Mahali Peltek Husamudina ti.z tistoga v.remena, koja se u novij e v.rideme (zapis iz 1874-75) u n arodnI zvala imenom Džinin sokak.
Sao.braĆ3jnica

U turskom periodu 1'e nosNa nazi.~ Džinin sokak. Od 1878. do 1895. na7iv je glasio pod .potp"U.l"1ij:im :imenom Ulica D žine Hadži- Salihage (od 1885. samo Džine Salihage), 'čl te 'POSljednje godine ime se reducira lo na obhk D žinina ulica i kao t akNo ostalo lU upotrebi sve Ido dav<8Jl1a današnjeg imena. Tiim iilrnenlOrn ulica se .proma1a p o staraj musJJirnanskJoj sarajevskoj porodici Džina, mja 1e doselila ovdje, prem a parod,i:tnoj tradi'l'
323

ciji, povlačenj em Turaka iz Budima 1687. godine, a pobliže i me Džine hadži-Salihage ulica nastalo je po konkretnom hicu iz t e porodice. Današruje ime ulica je dobila 8. juna 1948. po Srundžaku, prostranoj oblasti dzmedu Otme Gor e i. Srbije, č1je je stanovništvo dalo veli:k udio u NOR~u.

SARAt !

u kompleksu ulica stare sarajevske ča~ije. RazVIijena od Gazi Husrev-begove na zapadu do mjesta gdje pOčinje današnja široka Ulica Baščarširja na istoku . Kao sa obraćajnica postoj ala je već 1462 . godine, što se vidi iz vakufname Gazi Isa-bega riz te godine, u 'loojoj .se navodi k ao put. Status čaršioe dao joj je, čini :se, Itek Ga:lli. Husrev-beg ,god<ine 1531. izgradnj om i zavještan~em 60 dućana jedan do dr ugoga upraVQ na toj trasi, o čemu nam :svjedoči tekst n'j egove zakladnice iz navedene godri.ne. U toj ulici, koja je od svoga zametka dobila status barem prometne sa"O braćajnice, <&ko .ne i čaršije, radili su, vjerovatno, oo. samoga početka sarači, zanatlij e kloj"i su -se baVlili ~".8dom <raznih 'potJrepština od kože, u prvome redu konjske opreme, a upravo po tim zanat1ijam a ulica je dobila ime. Za kratko vr.ijeme stare Jugoslav]j e ulica je bila izgubila sv:oj historijski n azi"y :i dob.iJ.a navrO ime PrijestoLonasljednika Petra, :pri čemu je bila uključena II današnju UlJicu Vase Miskina, k<oja se zvala istim imeno.m (Prijes tolonasljednika Petra).

Najk.mrakteristi čnija ulica-čarš.ija

SARAJEVSKA CESTA

Izvodna saobraćaj nica na Ilidži u pravcu Sarajeva i glavna saobra ćajn:ica k.oja ,povezuj e ova dva naselja. RazVri.1ena oo mosta na Željeznici u pr8Jvcu istoka ,d o krarja izgradenog naselja, gdje se produžuje kao stari put :i :na ulazu u Sa·rajeva utapa u IHdžansku cestu (vidi taJn·o). Ulica ikao saQbraćajruca j aku je stara. Postoj-ala .je još lU rimsko doba, a u srednjem v,iljeku i u tw'Skom periJodu bila gla,vna lk ontinentalna saobraćajnica kqja je !pOvezivala podruČje današnj eg Sar ajeva sa zapadjeV'.i.ma Balkana ~ morem. nim kr a1 Status uNce ii: današnje lime s3!obr aćaj nica je dobila poslije oslo.bođenj a , u prav-o 20. decembra 1960. Naziv je nastao. po tome što uhlca vodi u p r avcu Sarajeva, ana logno imenu drugog sara jevsk-og klraka te saobraćaj nice što dzvodi Iiz grada, 'll proveu Ilidže i stač€ se s tom -ulicom pod wenom nidžanska cesta.
32,

SAVE KOVACEVICA Ulica II srediSnjem dije.bu grada. RaZVlijena zapadnom stranom palate Izv.ršnog vijeCa od Ulice maršala Tita do Obale. To je stara. saobl'a6ajnica nastala prije više vtijekrova, ali se sve do pred prv.i. svjetski <rat protezala samo od Titove do Mis Irbine. Do 1931. godine zvala se Musala sokak. pa Musala trg po uređenom otvorenom prostoru za bogoslužje, zvanom musala, koja je bila ,o ndje gdje je danas patata Izvršnog vijeCa.
Godine 1931. ov a se ulica k ao sasta;vni d:i'O 'Onog trga prozvala Banski trg,pri čemu je pod taj naziv bila uklj učena i današnja Omladinska ulica od Titove do Mis Irhine.

Za vrijeme okupaciđe 1941-1945. bio je uspostavljen stari naziv o'lOj ulici Musala. Na svečanoj sjednioi Gradskog narodnog ,odbora 6. aprila 1946. godine staroj ugoslovensk.i B<mski 'trg, II koji je bila uključena i ova ulica, pl'Oglašen je novim 'i menom Trg Republike, Pl'.i. čemu se m islilo na
Rt:'pubUku Busnu i
Ht:U"t,:~ovli.nu.

Taj naziv 'Ostao je do 8. juna 1948. godine, a tada se trg rasformirao u dvije samostalne saobraćajnice: istočna je dQbila ime Omladinska, a zapadna se prozvala današnjUn imenom '\l spomen na legend3lroog junaka NOR-a i naoxxinog heroja Savu Kovačevića (rođen 1906. u selu Nudo u Gpahovu u Crnoj Gori), koji je pogi.nUQ 13. juna 1943. godine na Sutjesct u ,petoj nepr ijateljskoj ommIiiV'i, a o čijem su j unaštvu ispjevane J .n3irOdne pjesm e.
LIT.: H.
Kre!evljaković,

Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, 11 3.

bilj. 13 (o ustupanju dijela Musale za izgradn ju palate Zemaljske vlade 1880). - Zbornik narodnih heroja, 377. - V lado Segrt, Krv na kamenu, Sarajevo 1965, na više mjesta. - M. Dizdar, Narodne pjesme iz borbe i izgradn je, Sa-

rajevo 195 1, 57.

SAVE SK ARICA
Ulica na li'jevoj str ani Mi:l.jacke, .razvijena od Had.žiabdi:nice na jugu, !ispod 2agni.ca.
Dobrovoljačke

do

U1i'Ca kaQ s8iObracajnica vrlo je stara, datira sigwrno n ajkasnije iz 16. vijeka kao pnilazni put naseobini Zagrići, čije pooijeklo ide, b ez dvojbe, u predtu.rski period. Kao naseljena gradska jedinica, sokak, razvtiIa se 'u području stare Nedžar Had.ži-Ibrahim.ove mahale, u narodu

zvane Mjeđenica, čiji je centar bila 'Ona današnja džamija u Mjed.enici, nastala nešto pritie 1528. godine.
U turskom periodu li. j edno vrijeme pod austroug8!ISk'Om okupacijom na dužini današnje ulice bile su d vije samostalne saobm6aj nice: PekU§ina ulica, koja je obuhvatala d iQnicu od Dobrovoljačke do Mj ede325

nice, te Klanac, kOJi je obuhvatao preostalu dionicu, do Hadžiabdinice. Hisrorijska· elli.molog!ij a tih !imena Ine može se utvrditi. Sudeći po tome što su se .današnj i 2agr-.i.ći do 1878. zvali Derviš Alijin sokak, a poslij e 1878. Derviš-Alijina - Pekušina u.lica, dozvoljeno je samo predpostav1ti da ,se nepoznati ll1os1.lac imena PMušine 'Ulice zvao imenom Derviš Alija. Ime pak. Klan ac je, 'bez dvojbe, ~toponim koji vuče porijeklo još iz srednjeg vijaka, jer turski period ima 'Za taj pojam mnogo uobičajeniji izraz
derbent .

.Brv.o'bitne d'Vvje It1ice LSjedinile su se ti jednu pod :iJmen:om Peku.l šina, prema podacima Koste Mandi'ća, 1895. godine, >8 ,prema podacima katastarskog IPlana poslije 1901. godine.

Pred PQphs stanomštva 1921. ulici ,je d:a.to ime ZembHjeva, godiine 1931. ime ~e prošireno l i oblik Zembilja Skarića Save, za vrijeme posljednje okupacije vraćen je stari :naziv Pekušina, a poslije oslobođenja nalStalo je daina:šnje ime, -koje je, u stvami, ono iz 1921. i 1931. godine. .Nosilac naziva u lri.cc je samjevski književnik (feljtonista , satii ričar) atustroug.arsklog peni;oda Savo Skarić (1878 -1 909), kojU. ue {)Stao poznat:i:j i pod kinji:žeWlim limenom Zembilj, ik:8Jko se !Zvala njegova prva sat:imil6na r-epantaža, objavJjena 1906. godine, Qtoouda potječe i uzročna veza prv:og naziva ulice pod tirrnenom Zembiljeva ri.:Z 1921. LIT.: Ma1'ko rajevo, 1948.
Ma1'ković,

Savo

Skarić

-

Zembilj, njegov život i rad, Sa-

SEDRENIK Uliica..;cirum na !kr ajnjoj sjevernoj periferiji grada. Počinje od završni'Ce Hadži-Lojilnc ulice «mdje gdje ima početak i Ulica P8'l1jdna kula (u sUip.ro1lnom pravcu) i vodli 'll aswčnom ,prevcu sve do pred bedem stare wa1m!i.čke twđave, do mjesta gdje s druge strane jz,v:odi: Zmajevac i Ba'klije sokak. ti. gdje počinje Strel1a& ulica. Ka;o seos!kU .put postojala je j'Oš u tursk)om I eriJodu, IS 'll austrop ugaJmloom okru.pacion.om wemenu ·proširena je i uređena 'iz strateških po:1Jreba za 'odrvdjanje kolsklog saobraćaj:a. Današnjii nazD.v je ime staroga puta koji je vodio istom tra'Som, a ujedno i toponim čitavog o:n.ag kraja. U poznaatim mi izv;cm:ima naziv se sreta prwi put 1682. u obltilku Sedrnik. U I a:m'Ome InM1Od'l1 sve do .nedavno s čuo se i .oblilk Sedernik. Taj roponim nasta:o je po imenu tamošnjeg potoka Sedrenik Joo:ji se ulijeva u potok Ramića Ibanje ispod same ove ulice. doblila de status ,u lice i d8irlašnje ime 'kao službeni naziv tek iPTilikom popisa stanov.ništva 1921. ,g odine. Do danas se ime ntije roti.je:njalo.
326

ova

saobraća1nica

IZVORI : V. Skarić, Srpski pravoslavni narod 1 crkva, 136 crkvi iz 1682, prvi spomen Sedrenika).

151 (prilozi

SEDRENIK MALI Ulica 11 sjevernom području starog dijela g,rada, odvojak Ulice Sedrenika u pr.ruvcu sjeveroistoka od mjesta II blizini' kojeg sa južne strane na Sedrenik izlaze ulice Kriva iBrdoviba. Ulica je naseljena samo u !pOČetnom dijelu, gdje se nalazi i stara Panjiina kWa, a dalje nastavlja kao običan seoskU i n enaseljenoi. put u vangrad S'ko ,područje. To 1e stari put dz g,rada za MI1kovite i Crepoljsl«l. Naseljavanje '(izgradnja) njene pioOOtne dri.oIl!i:ce izvrršena je pri~e desetak godina iZgtradn'j om nekoliko indJi,v.i:dualn:ih stambenih objekata doseljenika irl isto6ne Bosne, I j e ,takio i ovaj put tEilt nedavno, prJje pet pa godina dpbio sta.1n.ts ulice. U ovoj uliQi postoje na k ućnim tr blama samo brojeVIi, -ah uldČIle a table nema, .kao ~to nema nd imena ullice Illa samim .kJućn:im brojmroa. Ime ulice utvrrdio sam na terenu među stanovn.icima, a nastalo je po imen u matićne Ulice Sedrenik, Illa koju se neposredno i veže.

SIME MILUTINOvrCA Ulica u srec:W:tu starog dijela grad a, razvijena li:zmeđu Obale vojvode Stepe StepanOV1iĆ8 :i JNA uLice. P.rarvac razvijanja jug - sjever. Ulica \Se 1I"8zvi1a u tU:[lSlwm periodu :tl sastavu Franačke mahale, koja je u naroou :POZ·n ata i pod imenom LatinIuk, a u kojoj su lU tursk'Om !periodu s1:a:novS!U (I18jprij fi d.ub I1ovački t r.govci rl. !katolici, a kasnije pretešno srpskopravoslav:ni. Do okupacije 1878. ova se ulica 'Zvala Hadži-Tr iJkoviča sokak po staroj sarajeVskoj SI1P'Skoj trgova~oj porodici Hacižitri:liloovića , ~oj i su u tdj ulici ima1ilikuću. Od 1878. do 1895. zvala se Trifkovića ulica (po isto~ osnow), a otada pa do 1919. nosila je ·nazi'V Koturova, .po Du ~anu Koturu, zemunskom tIrgOvcu, koji je za grad SmajevQ ipOsta(l 'Zas1užan ipO .rome .što je pl'lilik.om velikog rpo-".t.arra grada 1879. godine d ao velik pnilog gradu za postrada1e. GodIine 1919. ova utica dobila Ije dana.§nje ime u spomen na Simu Mitutinovića Sarajliju, !prvog ~a većih originalnih djela u novijoj srpsk oj književnosti (pjesnik, dramatičar, historičar i aklupljač narodn'i.h pjesama), koji se .rodio 1791. godine baš u Saa-ajevu j, koji je upravo ~bog 'boga i uveo svoje drugo :ime. Umro j e u Beogradu 1847. Za vrijeme Oikupacije 1941-45. ulica je noSila lime lvarnz Milićevića, kulturnog radnik·a sarajevskih Hrvata, koji je pisao pod Ik:njiževnim limenom I van Aziz (Mostar, 1868 - Sarajevo 1950). Ulici ie waćeno 'Staro, predratno i današnje dIne 20. 1ltvgusta 1945.
327

SINĐELIĆA CIKMA

Sao.brataJjrnka II jugđistočnom području stal'Og dijela glrada, slijepi odVDjak od mice Stevana Slnđehća prema jugoistdk:u, sa početkom ondje gdje matična ulica ,pravJ zaokret prema [stoku. Ulica čikma razvila se II tur skom periodu II 's astavu Jal'm h-pašine m ahale (formirane krajem 15. vijeka), zvane Maguda. Od godine 1878. ova -saobr aćaj nica zvala se najprij e Magudina čikma pa Maguda. čikma (po liroen'U m ahale), li taj d:rug1i n.a!ZliJv 'o stao j e II upotrebi sve doo 1931 , a tada je u l<ica dobila danaJŠnje ime. O Stevanu Si'nđeliću, po kojem saobra ćaJjnica nosi lime, vidi čla ­ nak o Ulici Stevana Sindelića . Današn·j i naziv datira od 1931. Z~ vniijeme okupaciJje 1941- 1945. ulica je nosila naziv Josipa Eugena Tomića čikma. O tome I!losiocu naziva ulice vlldi, takoder, isti
člana'k.

SINJSKA

Ulica južno od naselja ,..SJ,obodan Princip Selj,o« (Grbavica Il) . To je odvojak od Kupreške ulice (V1idi tamo) koji vodU lllajpnije pl'avcem zapada, potom zaiVi~ a .n a jug li d!zvodi neposredno pod prugu II vidu
či kme.

je nastala poslije .oslobođenja, 'kad je dobila i status ulice pod !imenom Radničko nasetje Novo I. Današnje dme po g r adu &inju u D alma ciji (Ulica je d obila 7. oktobra 1960. godine.

Sruobraćajnica

SKADARSKA
od glavne dionice Ulice Vele(neposredno ispod transformarorske stanice) i vodi u p r avcu sjevera mica u
području Velešića . Ročiinje

SICI

brda Huma. Ulica kao saobraćajnlca postoji rOdavna kao v.angr adski put u poLjoprivredna imanja. K ao stambena j edinica i ulica nastala je poslije oslobođenja, · pravo 1956 - 1966, Ikad j e tamo :izgrađen cio niz fundividuu alnih stambenih 1ednoporodičnih zgrada, .koje J formiraj u t u dedinicu. S t a'tus ulice i današntje ime rpo gradu Skadru na Bojani soo.braćajnica je dobila 7. 'o ktobra 1960.
područje

u

SKENDERIJA Ulica .na lijevoj s trani Miljacke, .u središnjem dijelu .wada. P OC1nJe od mosta Skenderij e pa vodi približno 'u pravcu istoka do
Dobrovoljačke .

Razvila ISe naj'kasnide lX>četkom 16. v~jeka, ako nide postojala kao polđsk'a saobra6ajni.ca i prli.~e Turaka, što je vrlo vjerovatno. Skenderija
328

današnje trase li 'imena je admJi.m.sbrativna tvorevina austr;oug-rurskog perioda. Ona originalna, prva Skenderija iz početka 16. vijeka bila je sasvim jedna druga s a'obraćaj<n ica, za .k-oj u se zaboravilIO da je 'rkada bila u sastaViu uLice Skender-ij e, a to je današnja mica Miće Sokolovića, barem do d a našnje Osnovne škole na zapadnoj strani, kojo.j se tek ka'sntije pridružila dionica, po 1pnilici, dc današnje J ablaruičke ulice i Soukbunara. Još 'll austIoougars.k.o doba, do 1905, Skendeni.jom se zvala samo di.o:n!i.ca današnje ,ulice od mosta Skender ije pa do J ablaručke. Ta S kenderij.a uNca razvila se 'tl okviru Skenderije mahale, pa je tako po njoj i '<lobila lime. NazioV oi ulice i mahale evo(Jira sjećanj e na nji h ova osnivača, bosanskog sandžaka Skender-pašu, Ikoj ~ je ·od 1477. do 1505. ·tri puta lI"eZ!Ldirao u Srurajevu . Centar 'n jegove mahale hila je tekija, gostinjac 'll današnjiOj ulici TektiJja . A da je upravo današnjU kraj oko ulice Tekije bio u području Skenderije mahale svjedoči nam i to što se u izv{)rima, čak: UZ 18. vijeka, na v.OOi da se Skender-paš.m most .na Miljacki nala.z.i. lU Skender -pa.§inoj mahali , jer se, 'i nače, zna da je taj most bio upravo ondj e gdje se na desnoj o bali Mtilj'ack.e nalazi spom en-'park iS bistom Vladinm-a Perića Valtera. Tek od 1904. Ul.lica Skenderija protegla se prema .illtoku u današnjoj dužini, 'pN čemu su u :njezin sastav ušle d Vti.je dotadašnje zasebne ulice: Mutni ']::oto k (Dd Soukbu~a do d anašnje Masariko·"e) i Zeleni mejdan (od Masarik,o ve pa do sastava sa DohrOlVolja6k:,om).

Današnji :naglasak lim ena ulice sa fUzlaznim a:kcent om na drugom slogu u veli su a ustrougarski doselj e.nici, <1 stran j e domaćem gOVOllU. Or'.i!2inalni izgovor ima uzlazni akcenaot:na trećem slogu, k ao i drugi turcizmi liste !konstIiuk.ci'je: beledija, ahmedija, mahmudija li dr.

SK ENDERIJA CIKMA

Slijepa uličica, orlv.o jak ,od. Ulice Skenderije koji vodi u pravcu jugozapada sa počet®om naspram z8"Vlršruce Mažuran i ćeve . Saobraćajnica se raZVIila ti :tursk'o m periodu, vjerovatno još rtl 16. vijek u, kao čikma-sokak u Mahali Iske.nder-ćehaje, ikoja se kasnije prozvala Abdul-halimagina, a narodno ime joj je sve do skoro ·bilo M u tni
potok.

G od. 1904. stara Ulica Skenderija, čija je trasa bila na zapadnoj stI-aIlli, protegla se i na trasu Mutnoga poroka, gdje poQinje ova čikm a, pa je tako i ova mala saobraća1nica dob:ila na'Ziv po novQj saobraćaj n ici Skenderiji. O limenu Skenđen1ja .vridi članak o Ulici Skenderija. Ci.kma do tada 'Il L rimala zasebnog naziva, nego je nosila ime po je matićnoj ulici d stanoj mahali M utni potok.

SKENDER-PASINA

Desni odvojak sredli.šnje dionice Utice Skender.ije sa početkom između u lica Mažur anićeve i Thme MasarikJa (koje su na hjev:oj sje329

vennoj strani). Vodi najpriđe .u ,pr-avou juga pa pravi zaokiret gotovo u pravome krutu prema :zapadu, gdje se \Sasbalje s Ulricom Adila Grebe. Saob.raćajnica je stara stambena jedinica II nekadašnjoj Pašajigitovo.j mahali. Nisam moga'O utvrdr1ti otk'a d uNca nosi .ovaj današnji naziv, ali sigurno potječe najmanje iz aus1mougarskog perioda. Samo je po sebi razumlj!tv:o da đe ime dato ;po bo:sanskl()m san:džakbegu Skentler-paši, kQj:i je na ovoj dužnosti bio 'll Sarajevu tl1i puta između god. 1477. i 1505. i kroz to .vriljeme ostavio br.c(jne zadužbine ou Sarajevu. Vidd -ulice Skenderija, Mlini.

SKERLICA
Ulica ·u podI1učju Koševa, neposredno iza Velikog parka, ·r azvijena izmedu ulioa Mustafe Golubića i Gupčeve, U turslrom periodu postojala je trasa do današnje Sutjeske ul.ice (nekadašnje Bok1ije) i zv:ala ISe Mala ulica. Počotkiom prvog svj etskog rl.llta trasa se .p rodužila do kra.j'8, a duž Čli.tave ulice ~gIladile se za ono wijeme moderme višekatniJce, - je rveć 1915. kao moderna i nova saopa braćajnica dobila i novo lime Vancaševa u lica po z;as1užnom I adašujem t sarajevsk.om a rhri.tektu Josipu Vancašu (1859 -1932), Ikoji je kao istaknuti projektant ~avnih -objekoata u Sa!!'ajevu proveo u ovome gradu 35 gocU'l1a, · uz to tJi-o jedno vrijeme opšmski zastupnlik lj, od 1913. UO 1915. a podnačelnik Sarat evske opštine. j Godine 1919. dotada'Šnja Vancašev:a !Umca dobila je današnje l me po Jovanu Skerliću, istaknutom srpskom književniku, historičaru i ,kritiČa1'U (1877 - 1914), koJi je tU deceniju prije prvog svdetskog <['ata bio, uz to, jedan od glavnih ideologa Jugoslovenske nacionalne rOmladilne i odluča-n pobarn!i.k dedinstva Srba i Hrvata i ·u državnopr av:n<om i u jezičnom pogledu. Za Vinijeme ak!u'Pao]je 1941-1945. ulica je nosila ime po Petru Svačiću, posljednjem hrvatskom lkIralj·u narodne kr vi ~vl'adao 1093 - 1097), koja je POg,inUCl lU ,borbi s Mađar,ima na plamini Gv.ozd, današnjoj Petrovoj G or i. Ulici je ,vraćeno današnje ime 20. aJvgusta 1945.
LIT.: Alfred Makanec, Josip pl. Vancaš Požeški, KatoHčki tjednik, Sara· VIIL/ IX 1932, br. 52 (25. 12.), 2- 4. - Ljetopis Jugoslavenske akademij e, Zagreb, sv. 2/1930, 80-81 (o Vancašu). - H. Kreševljaković, Sarajevo za vrijeme austro· ugarske uprave, 121, bilješka 157 (biografija i rad Vancaša).
jeM,

SKOJEVSKA
Nova s.aobra6aJn:ioa li ulica 'll području 'naselja ....Pavle Goranin«, illa njegoVIOj južnoj ·periCeri!jti. Ra-zvci.jena II ip.fa vcu sjever-'jug od sadašnje Pa~rtiza'l1S'ke ,prema /V·rhu MajIDila, uza stranu.
330

I O'va ulica na,zvila se lU I O'sljednj.ih desetak ,godina ikaO' naselj e P indlilvidua1nih stambenih .jednoporodičmih zgJrada, kioje se intenmvno gmde ,()S<)bito po ,perjferi'j i grada, kaka.v je d .ovaj I raj. k Sa:obraća'jnka, koTa jO'Š lIli izdaleka nide izgrađena, ni·bi. :Potpum.o formilrana kao uli'Ca Ijednog uredenog g;rada, dobila je .jz administratJivmh I1a'ZlO'ga status gradske Ililice. Naziv uhl.Qi dat.je ou spomen na Savez komunističke .omladine J ugO'slavije, IHJraĆ€ ,i. popularnije zvan SKOJ, koj i je OSll!Ov:an u Zagrebu 10. 9. 1919. U godinama prije 1941. SKOJ je ,bio ·avangal1da anti1a!istič­ kog Qm ladinskJog .prJk.reta. U toku NOR_a 'skoj evske OI1g.aJnJi,za'mj e 'll borbel1Iim pa'rtizan'sklim jedil1li1Cama d one 'u poZladini odigr.aJ.e su 2lna:čaj nu ulog·u lIla pubu borbe za slobodu. U NOR-u (1941- 1945) li!zginu:lo je više od 100.000 člaonova SKOJ-a, 'š to samO' .pO' sebi gO'vora. oo masovnosti O've organizacije i visini njenog učešća u borbi protiv neprijatelja, za novu Jugoslaviju.

SKOPLJANSKA

u Nov-om SarajeViu, UlPrava lU sremaj Dalac koloniji, sjevernO' od 1Jre:se normalne !pruge d pa.ralelno s njom. Počilnje na novom putu od Tvornice duhana prema Buča potoku (izgrađena diQnica samo do osi BiJrčanske ulice), p&lje se lU .blagom ugLu I prema :i8'padu, presijeca g'OVnji dio Ulice Branke Blažek i završa'va u vidu 6i:kme u 'o si za'Viršruce Birčan­ ske ubice. Uh'ea se počela ~zg.ra đivaoti !krajem '1lrečeg decenija 20. vl·j eka (jednoporodične kuće z<looug<llra željezniča ra). N.arjprije de imal a ·pr~vre­ mena dme Ulica B. DanašnD~ naztv na'Stao je 1931. godine ipa Skoplju (Skopje) , ,glavnom g.radu Makedonije. Ime 'S e do danas nije mijenljalo.
LIT. Vidi : Branke Blažek

U~ica

SLATINA
SaobI1aĆ8ijnica

ti!za Bolnice na Jezeru. Počimje od z,avr sntce uLice

Hasana Brkića ondje .gdje se na lijevu siranu odv.aja Ulica Bert:anija, a na desnu Kromoljski !pUlt, li. vodi 'll prav'0U sjeverozapada .u vangradslw
pochnučje.

Ime ovoga puta !potječe o d limena naseobine Slatina, prema kojoj i vodi, a kroja se nala:zj 'll pr:edjelu li!zmeđu Betanilje, Ear.i\ca i Kobilje Glave. Slatina tie još 'll predtursk.o doba bila selo i ikao italwa 'llbilje..žena godine 1455. kao timar Isa.-beg-ova hizmećara Husejna, s:im.a Ratlrova. Ova saobraćajnica dO'bila je status gl1ad.Ske ulice rtek pr1ije deseta~k gOOina, Ikad je ovaj kra~ ·u šao u sastav gradskog područja;' kad se u
331

njemu broju.

počele

izgrađi vati

indiv;ldualne stamb ene zgrade u znatnijem
Ishaković a , 65. -

Tri/ković,

IZVORI i L IT. : H. Sa banov ić, Krajište Isa-bega Sarajevska okolina, 244- 248.

S. i V.

SLAVISE VAJNERA CICE
Ulica u ma:rindvOTskom p redjelu ~ada . Bočinj e od Al banske oi. vo ii na zapad do Tršća n ske. Saob ra ćajnica se počela formirati izgradnj om palate M arij in·dvor a l8B7. godine, a proces rl.zg.radnje završio se t ek dzgradnjom .današnjeg tamošnj eg n ebodera kao ondašnje.g ŽeljeznicarS:kog zadružnog d om a , koji je otvoren l B. B. 1940. Davno prije svog punog formiran ja lUlica ! !bila u kljuoona u je susj ednu Ulicu M agribij u k ao njezin zaseban kra k i 'nosila njezino ime. Brzo lposltj e oslo bođen ja, 20. avgusta 1945 . godine waće n je stari. nelziv ov.oj ulici , a l.\.Skoro 'i.rza toga, 6, ap rila 1946. godine time je prom i'j enjeno u d anašnji naziv k oj,i. je d8.Jt u znak pijeteta p rem a prvoborcu, legenda1I'l1om roman.i:jskom junaku i n8frodnom her.oju Sla v iši Va jn eru, zvanom C i či ( rođ . 1903. ti Novom V~nodolu u Hrvatsk.oj), k oji je neposredno pred odlazak na Romani.ju službova o <kao 'inženjer i vr šio pripr eme za ustanak u Sarajevu. Ubio se 21. januara i d uće, 1942. godine u P.:enovcu, da n e bi živ pao n eprijatelju u r uke prilikom nenad anog napada nj em ačkih skijašlcih jedinica na zgradu II kojoj s e illo sklonio. Nj egovom lillku sačuvan je spomen i u n ekoLik o nal'Odnili pjesama iz NOB- e, od kojih jedna ovako počinj e: Romani jo, visok oga visa, Gdj e dru g Ciča vQjn'i.ke popisa, Sve j.unake m lade p8.'rtizane, Da svoj narod od fašista b rane. LIT.: M. Sotra, Naši herOji, 79. Zbornik narodnih heroja, 827. M.
Dizdar, Narodne pjesme iz borbe i izgrad nje, Sarajevo, 1951, 28.

SLAVKA R O DI ĆA
No va u lica u n aselju "Pavle Goranin« (biv še s,vrakli.no Selo) S itullirana u padlini Mo jmila . Vodi p aralelno s Pal'tizanskom ulicom, s njene j užne straJne. U -ill1.tenzivmoj izgradnja ~nd ivi"dualnih jednoporodičrui.h zgr ada po per:{e;rJa i či tava grada lU poslded.njih desetak godr:i.na nastala je i ova ulica, ko~a se još uV'.iJjek izgra đuje. Naseobina, odnosno saobraćaj n ica, dob ila je status ulice već pri sv ome formriranju odlukom S O Novo SaTajeva od 12. 12. 196B. godine, kada joj je i d a.to d anašnj e ime.
332

Naziv u lice čuva spomen na predratnog geome tra, zatim prv().. borca, ti&ta'knulog komandanta rurmije ii lJ1alrodnog heroja Slavka Rodića. Roden 11. 5. 1916. u GOl'njem Hlibniku kod Prijedora. Umro 24. 4. 1949. Jedan od organizatora i nooilaca krajiškog ustanka U Drvaru 1941. Zahvalju ju ći prirodnom d 8ll."u :i odanostli borbi za os lobođenje, prošao je sla.van p.ut (ld borca do slavljenog komandanta Petog udarnog korpusa. Zn ačajan mu je doprmos i u posljeratnoj obnov~, odno.s.no izgradnji ?ernIje. Kad je umro, imao je čin general-Iajtnanta JNA. Za narodnog heroja proglašen je ubrzo 'PosHje prerane sIn1'ti, 14. 12. 1949. Spomen komandantu i borcu Slavku Radiću čuva i čuven a Fabrika pisaćih strojeva u Bugojnu, izrasla II godinama poslije oslobođenja.
L IT .: Zbornil{ narodnih heroja, 689.

SLOBODANA PRINCIPA Ulica "ll sredi:šnjem dijelu grada. Razvijena 'iJzmedu Ulice maršala Tita i Obale vojvode Stepe izvodeći - ()balu Miljacke zapadnom str anom na
pULJI..U1išn e :tg,.raue.

Diondca od Ulti.ce maršala Tita do U1ri.(!e JNA postojala je još u turskom periodu, kad se zvala Sokak Sulejmana Rušdije Kulovića . od 1878. godine zove se Sulejman- efendije Kulovtća utica, a od 1885. pa sve ' do davanja današnjeg imena zvala se po istoj osnovici, samo kraćim ime~ nom, Ku.loviĆa ulica. K'Ulov.ići su stara sarajevska poroddoa. N~j je propadao i dugogodišnji nosilac naziva te ulice Sulejman Rušdi ef. Kulović, koji je bi() u 19. vijeku ugledan sarajevski kadija j, limao !kuću u pr avo u toj ulici. Poznat je li. .kao 'd obrQtvor (v:akil) opo jednoj lijeJlQi uličnoj česrrm koju je sag.radLo 1848. uz džamij u nepos.redno uz tu ulicu. Umro je 1863. Za vrijeme stare Jugoslavije, 1921. ili nešto pri~e toga, a svakako prije 1931. produžetak te saobraĆ8.jnice od Ulice JNA do Obale dobio je status za's ebne ulice Ipod "imenom p ozori§na po Narodnom pozaništu ~otvo­ reno 1921) , pro"ed kojeg :i vodi. Obje te uldce spojene -su u jednu pod današnjim ,i menom oolukom GcadS'kog narodnog odbora 6. aprila 1946. Ime je dato po Slobodanu Principu, zvanom Sclji (rođen 1914. u Ha dž1ćima kod Sar<'lljeva), predratnom studentu i članu KPJ, pTvoborcu i narodnom herOju, kQji je umro od tifusa 'u Sćepan-Polju marta 1942. godine. Za naI"odnog heroja Jug·oslavije proglašen još 6. 11. 1942.
LIT.: H. Krdevtjaković, Vodovodi, 98. -

M. Sotra, Naši heroji, 33. -

Zbornik narod nih heroja, 650.

SLOBODANA VUKOVICA Ulica u sjev-erozapadnom i perifernom podru čju grada iznad Buča potoka. Razvjjena od Trebinjske oi puta za Gradsko smetljište prema selu
2uč .

333

To je stari put koji je vezao n.avedeno selo sa gradom i Sarajevskim poljem pa se i zvao Starinski drum. U posljednjih desetak godina otpočela ije i ltu dzg.radnja indi..vl!dualnih jednoporodičnrih zgrada pa je tako taj .put -postao naseljena saob!raćrujlnica i dobio staJtus ulice. Put je pr oglašen ,u licom li. dobio današnje ime 12. decembra 1968. Slo_ crlan Vuk'ović, nosilac .naziva ulJice, !predratni de ilegalni b radn~k :i 'pr;vobooac NOR-a. R ođen u Duvnu 9. 3. 1922. God. 1932. nastanio s e s J'oditeljima u Saradev,u, u Hrrasnu. Student Sumarsk.Qg fakulteta II SarCl!jevu. Stupio u NOR ~vgUBta 1941. u Trebevićki bat8'ljon i bio poliVički !komesar Kasindol$ke čete . Poginuo 3. 8. 1943. na Metaljci kod
CaOll1li.ča.

Njegovo ime oo 1950. godine nosi Osnovna škola i\l Danila Đokića ullici u No.vom Sarr:ajevu. Do deset godina iza 't oga po nj emu ii II1j egovu bratu Osvebniku dato ime Braće Vukovića dotadašnj.oj Sišića ulici II Hrasnu.
IZVOR : Podaci o Slobodanu Vukoviću iz arhive Osnovne škole II ulici Danila Đokića, koja nosi njegovo ime.

SLOBODARSKA

UlIi.ca u podr,učjru danas rpr·ilično gusto dzgrađenog ;naselja oj·ndividualnih jed.nok'a.otnica Bol jakov JXrl:.ok u str.ani i u hlizini željez.ničke stanice Ali-pašin Most. Vodi ,pravo od groblja u Boljak-ov:u potoku prema pet'liferijk Trasa 'te uLice postOjala je od "da'vmna kao 'Seoski rput, staza. U godinama 1pOShije oslobođenja, kad se izg.r adio Boljakov !potok, lokalna naseobina doseljenika iz HercegoVIi.ne ii istočne Bosne počel a se šiviti i tim putem , Status ulice kao I radske stambene jedinice saobraćaj nica je g dobila 12. decembra 1968 . i toga datuma ,t oj novoj ulici. po prvi put dato je li me Slobodarska k ao simbol želje i borbe n aših naroda za slobodom, koja je j lizvojevmla u NOR~ .

SMEDEREVSKA
Uhlca u Hr,as.nu. Razvijena neposredno duž ·don je strane željezničke

pnuge

između

'ZRvlršnj,ca 'llli.Ca Vladimm-a Nazora

lj

Rren1ske.

T,o je prijašnj i put kojd. Ij e postao stambena jedinica 'izgr adnjom stambenih zgrada želj ezničke IStam:bene za'druge.
St8'tus ru.li'ce li. "današnje ime po h istord.jskom gradu Smederevu u Srhiji saobra6ajnica je dobila 7. oktobra 1960. i
334

SPASOJA BLAGOVCANINA
naseidu J ošanica. Razvijena od tranzitne saobraćajnice (Ulice igme.ns!rog marša) II !pravcu sjeveI"<)$to:ka i lJ. luku do sastava s Ulioom Radovana Sućur;a. Stambena :uLica. Nastala 1958. ·kao dio nase1ja lU Jošanici. Ova j današnđi naziw ulica O po prvu put dobi~ a ,okp 1961. Ime e čuva .spomen na p:rv;obOO'c a Spasoja Bragovčanina tiz sela Blagovca II QPštini Vogošća, po kojem i nosi pre2lime, a gdje je i rođen 1908. godine. Predratni poštanski službendk, stupio II NOB jula 1'941. II Crnovdki bataljon II odredu »ZvdJjezda..., a IP0g-inuo 20 . ll. 1943. II čilIliU kapetana i na -dužnosti zamjenika komandanta Visočko- fojničkog odreda II selu K'Orita, na ,planini Sćitu imati Fojnice. BosmP1:ni ostaci !preneseni su 1960. u zajedničku spomen-kostUJ1'l'lliou tl V:ogošći . B io je član KPJ
od 1941.
LIT.: S. J.
Jovanović, Vogošća,

Ulica

II Vogošći, upr8'VO II

46.

SPASOJA JOVANDlCA Ulica II stambenom nase11u J:ošanice u VogoŠći. Odvojak od Ulice Rli:dovana Su6ura prema livadama, gdje se i završava . Stambena ulica. Nastala je prije desetak godina, upr aovo 1961. Ime nosi od 16. 3. 1961. po Spasoju Jovandiću, predra:tn<>m zemlj()l1ad'lliliu i prvoborcu, rođenom 1921. II GOO1njoj JQšanici kod Viogošće. U NOR je stupio septembra 1941. II iS8.Stav Crnovrške čete . Kao borac Seste bosanske pr.oleterske iFigade utopio se .u ni:jeoi Bosni u Begovu H anu kod , Zepča 1942. !izvtfŠavajuC:i zadataL tprepldi ravanja rijeke, 'k()jeg se d obrok v volj no bio prlihvatio.
L IT.: Rješenje SO
Vogošća

od 16. 3. 1961. -

S. J.

Jo vanović, Vogošća,

48.

SPLITSKA
Ulioa u području Kovačića, iznad Gribav:ice I. Rarvij ena od Trnovske u <pravcu 'jugozapada do Radrui.~e ulice, blizu ikoje 's e pretvara u običan, neuređen !put. Saobraćaoni'ca je nastala II a"Ustrouga.rskom periodu, neposr edno pred prvi svjetski ,rat, ,kad su se tu i UOpće II Kovačićim a dbpočeI e grad~:ti činovničke k uće, "i r M samo na njenoJ isto čnoj dionici. Ta ista saobraćaj n ica dohl1a 'j e status zasebne 'ulice poslije završetka prvog svjetsk.og r ata, ili 1925, a u isto vrijeme do.bila de i današnje ime po našem prJm<:lirSkom gradu Splitu. Naziv se nije do danas mijenjao.
335

SPRECANSKA

Ulica u Novom Sarajevu. Razvijena kao s1i1epa lllmea od Ulice j
Blagoja n a sjever između ulica Osječke ii Goraždanske. Saob!l1aća.jnica je nastala II doba stare Jugos.lavl~je kao lIl8.3tavak
željezničara
Parovtića

tamošnje kolonije zadnugara

k'0ja se 1m

počela !izgrađivati

1929-1930. I odine. g ,Današnje ime ulica je dobila 7. oktobra 1960. po ·nijeci Spreči, desnoj priteci Bosne. Prije toga nosila je naziv Dolac kolonija VI.

SREBRENICKA
Ulica II sjevernom području stall'og dijela gra da. Poči nje od Ulice Požegin e i vodi pribli~no II pravcu i!Sfloka do ulice Nova mahala. mica je sigurno nastala još 'll 16. vijeku II okviru Mahale Arabi- Altik, II ·narodu zvane Arapova mahala. U turskom periodu ulica je nosila nazi'v Sokak Sarača Avđije, što

se vidi iz Popisa stanovništva Sarajeva 1867-8. U austrougarskom periodu zvala se !kraćim imenom Saračeva ulica, izuzimajući period od 1900 -19] O, :kad je bila uključena II susjednu ulicu. Pod tim drugim nazivom ·bila je .poznata sve do 1921. Navedeno ime nastalo je, vjelI"O~atno, od prezimena .porodice Sarač, o koj,aj, među.tim, ne znam ništa određenije, ·ali ni je isključeno da je II ·ovome nazivu riječ Sarač samo oznaka zanimanja. AIDo bi to bilo tačno, onda bi nosilac naziva te ulice bio identičan 's a saračem A vdijom, 's inom Ibrahimovim, ,rođen im 1828-29, koji se navodi sa 'kucam II toj ulici 'll spomenutom Popisu stanovništva. Taj sarač Avdija ima i 'Posebno prezime, 'koje, medutim, nisam mogao
pročHati.

Današnje ime ulica n 'osi bez izmjene od 1921. ipO gradiću Srebrenici II istočnoj Bosni, poznatom antiknom naselju, srednjovjekovnom rudniku srebra i da·našnjem lječilištu.

SREDNJA

-To je ulica na Vratniku, n a sjevernoj padini iznad Vratnik-mejda:na. R azvijena između u lica Donje ćebedžije i Porčine, a pocmje od mice Semsuddna K arkina i ~avr:šava se tU m ici Prijeka Česma. Ulica se r a-zvila 'll. graničnom IPodručju tamošnjih starih mahala Mcik!r:o-zade Sinana, u narodu zvane Cebeclžije (iz druge polovine 16. vijeka ili prwih decentja 17. vijeka) , te mahale Sinan-V1Ojv:oda ha1luni, II narodu zva:ne Mali džemat iz prve polovi-ne 16. vijeka (vidi Porčina). Današnje ime datira još iz turskog perioda, kad je imalo samo izmijenjen oblik Srednji soka7<;, ,a pod današnjim nazivom ulica je ubilježena i II katalStarskom lplanu onoga rpodnučja iz 1913. godine . Naziv potj eče od sm1ešt3Jja ulice u sredIni ulica Donje 6ebedžije i Porčine, na
336

jednoj, .te Semsudina Kal1kffia i Prijeke česme, ·na drugoj strani. I topografski promatrana, trasa te ulice je u sredini spleta više ulica. Na davanje takvog imena nije bila, vjerovatno, hez micaja i činjenica što se nalazila svojedobno i u sredini između .navedene <ivije stare tamošnje mahale. Naziv se nije do danas mij en~ao.

SREMSKA
predjelu HiraJSllO Bondo. Počinje ikao n a stavak Prijedanske od Kium :roovačke i KtumanovSke i v:ooi na istok iznad same -trase željezni čke 'pruge <io iza !početka Triglavske, gdje se završava u neizgr.ađenom brdovit'Om terenu. Saobn aćajnica kao ·nenaseljen put datiora još od prije prvog svjetskog rata. Jače se počela izgra đivati ·tek poslije oslobođenj·a . Prije davanja .današnjeg naziva ulica je iIlIOSila oznaok:u Hrasno XVI, ikoja je tak'ođer data rposlije 'Oslobođenja . Današnj e ime dato je ulici 7. ,oktobr.a 1960. po Sremu, pokrajini između donjeg toka Save i Duna'va. Ulica
II

STADION KOSEVO
Nije to ni stadion, a n iti II ipraJViOm smislu ulica, 'POgotovo ne prilazna saobraća:j nica za stadion, kak,o bi 's e ob ično mislilo. O vdje se ·radi samo 1 stazi što IPOvezUlje n iz >od pet radničkih nastambi Gra đevinskog 0 preduzeća »Centar«, koje s u locirane sjeverno od l avedenog Stadiona, a n kaje je naj prije tu izg.radilo Građeviln.skio preduzeće ,.,.Kabla.r.. iz Srbije za svoje r adnike na gradilištima 'll Sara.jevru. Nastamba j e lIlastala oko 1953. godine, .p a, :prema .tome, tada je nastalo ime tobožnjoj saobr:aćajnici, koja zapraV'() i lIle postoji, kao potreba za identifikaciju adresa radnika u >tim nastambama. Budući da su navedeni Qbjekti g,r.ađeni kao prilvremene zg-rade (iako su od masivnog ma'terijala), ,nema ju budućnosti , a, prema tome, ni samo ime nogostupne saobraćajnice k-oja ih danas povezuje. Sami Stadion Koševo , koji se na1a!Zi neposredno ipl"ed .početkom te -ulice, inače monumentalno !tehničko i arhitek:·tonsko - jelo za 40.000 d gledalaca, započeo se g raditi 1947, a počeo se koristiti prije dovršetka, 1948 . .godine. Projektant Anatol Kirjakov, dipl. ing. arh.
I ZVORI: Podaci o gradnji Stadiona Kirjakova.
lično

od projektanta a rh. Anatola

STANJeNI TRG
P-rostor :ispred ZeldeZiničke stanice Sa.rajevo Novo. Oi'vičen Brodskom lulicom, završnicom Bulevara Borisa Kidriča i saobraćaj nicom d-už sjevern e strane Vojnog logora.
22
337

Taj trag, ,o dnosno prostor nastao j e I ad i sama zgrada No ve željezk ničke stanice, ·lroja je otvorena 27. novembra 1953. godine. Naziv je nastao prilikom otvorenja !Stanice, i to, vjerovatno, spontano, jer ga nisam našao registrirana JU odlukama. Zeljez.n.ićka 's tanica Sarajevo Novo pobliže se odreduje uvijek sa adresom Stan i Ćtli trg, a pr va su'Sjedna zg.rada, Pošta Sar ajevo 2, iako se nalazi na potpuno isrom saobraćaljnom prostoru, nosi sasvim drugačiju, pogrešnu adresu (u telefonsko m imeni~u): Bulevar Bor isa Kidriča bb.
LIT.: Regulacija saobraćajnog čvora pred Novom željezničkom stanicom u Sarajevu, Os l obođenje, V/ 1947, br. 231 (22. 7) . 5. Nova stanična zgrada u Sarajevu, Oslobođenje, VI / 1948, br. 656 (29. ll), 8. - P r imjena armirano-betonskih ljuskastih konstrukcija na izgradnji hale Zeljeznlčke stanice u Sarajevu, Sarajevo. 1949. - Z. e, Sarajevo će dobiti najmodernij u željezn i čku stanicu na Balkanu, Oslo b ođenje, IX!1 952, br. 1799 (1. 8,), 5. Sutra se .otvara Nova žel jez nička stanica, 7 dana, 1/ 1953, br. 28 (26. 11), 7.

STARI DRUM Ulica u HrasnicL Ped tim nazivom saohraćajn ica · !počinje od Hrasničke ceste kao p rodužetak trase U lice Alekse Santi ća i vodi u pravcu zapada prema .naseljenom mjest u Kovači . ~ao seoski .pu t saobraćajnioa po- toji od starina. Kao stambena s jedinica stambene kolonije u H rasnici počela se izgrađivati i form ira.ti poslije 1950. godine. Status ulice i današnje ime kao -službeni 'naziv saobraćaj nica je dobila 20. decembra 1960. Naziv 1e dat 'u p r avo po -tome što se ovdje radi o starom zateče­ nom drumu prilikom izg.radnje modernog stambenog naselja u tom mjestu, koja je otpočela nešto prije 1950.

STARINE NOVAKA Ulica ,u Novom Sarajevu. Počinje od pr uge u 'osi Birčanske Ulice, koja se nalazi ispod !pruge, i vodi uzbr do u rpravcu ·s jevera. Kao trasa i stambena u lica počela se formirati između d.va rata, od 1929-30. n aovamo, a li ni dana s, zbog nepovolj.ne ik!onfiguracije terena, nije po tpun o
i zgra đ ena.

ulice, a ta da je odvojen a u samostaln i saobraćaj ni dio novoizgr ađenom trasom pruge Samac-Sarajevo. Tako I potpunO razdvojene dvije saobraćajni ce n osile su, međutim , naziv jedne lUlice, najprije Gračanska, a od 8. juna 1948. BiTčanska. Anomaliji je učinjen kraj 12. 12. 1968, Ikad je dio iznad pruge izdvojen iz matične, Birčanske ulice u samostalnu saobra ćaj nicu pod novim, današnjim nazivam. Ulica nosi n aziv po legendarn om hajduku i junaku srpskih nar odnih pjesama Starini Novaku, k-oji se II nekim od tih pjesama zeNe i Novak
338

Do 1947. godine bila u sastavu trase

Birčanske

Debeljak <te veže za planinu Romruniju kood Saraj eva. U J Hu te planine, b
odstr ane Rala i K!orana, ;poviše današnjeg planinarskog doma postoji prilično teško pris bupačn a pećina za koju legenda kazuje da j e u njoj živio Starina Novak: sa sinom Gl'llJj icom i pobratimom Radivojem, pa j e i danas po tome poznata IPod imenom No vakova pećina. Starina Novak n ij e decidirana identificiran kao historijska ličnost. Zanimljiva je da je ime Starine Novaka pl1Vobi'bno nosio i jedan trg I aš u NoV()m S&:atjevu na sučelj a'ViB.nju današnjih ulica Marulićeve i b Igm anske, k>ojeg je, međutim , nestalo zaj edno sa susjednim ulicama Savskom j Moravskom u prvim godinam a .p asUje oslobođen ja proširivanjem broja. kolosijeka za 'teretni saobraćaj normalne pruge. vak, Na1'od, I V / 1924, br. 22 (26. 3), 2.
LIT.: V(ladisla v)
S(kaTić),

Novakova

pećina

na Romaniji i Starina No-

STEVANA MOKRANJCA starog di jela 'g r adn, u predjelu Mejtaša i Nemanj ine 'Ulice. P.očinje na sastavku Mejtaša i Nema~jin e i v.odi približno u p ra'Vcu sjevera do poprečno post8Jvljene trase Ulice La!joša K'OŠUita. Ulica .se r azvila 1\..1 bursk'om periodu ,k ao soka'k u Mah ali Dudi-buta, čija je džamija I bila u .uglu Mejba:ša i današnje Ulice Milije Vujovića , a koja ;je u na1'lOlCiu poznat a kaa Mejta§. Od turskog doba do iza oslobođenja 'Ova ,s e ulica zvala l1aij.prije Hadži-O m erov sokak, a. - nd a H adži-Omerova u lica, po nelrome hadtio -OmeT'U, čiji '!'tam h isrt:orijski identitet .nij e poznait, ali j e određeno to, da se n jegoVlim imenom ova m ica zvala 10š 1867-68 . .godine. U Po pisu stanovniš!lVa Sa:ra.;eva iz ,te godine u roj istoj ulici i pod .tim naziv:om sreta se i porodica H adžiQm eoovića , bra ća A vdi!ja i Mustafu , obadva posjednici i sinovi Omerovi, od ikojih je prvj rođen još 1799-1800, a d rmgi 1809-10. Nij e li ot ac 'te dvojice H adžiomerov i Ć8, navedeni Omer, nosilac naziva ulice? Ako jeste, 'CI'llda je ime dosta s taro, a nastalo je najk asnije polovinom prašloga vijeka. Da:našnlj i I!laziv dat je ulici 8. juna 1948. ,p o imenu Stevana Stanojevića Mokranjca, velik.og sI1pSk.og kompozLtora i horov.o đe '(Negotin, 1856 Skopje, 1914), koji Ij e bio sljedbenik: naprednih, socijalističkih ideja Svetozapa Mamkovića , .a čije su ilrompozicije značajne !PO >tome što su zasnovane na narodnom melosu i što su utjecale na razvoj srpske muzike nacionalnog sm1era.
Ulica II sjeve:mom
lpodr.učj.u

STEVANA SlNĐEL ICA Ulica II sta r-om dij elu gra'da, tl širem području nE'lli:adašnj eg Alifalkovca. Poči.nj'e ikao nast avak pI1i!rodnog p!"a,vca današnje Ulice Alifako:vac i vodi poslije jakog zadkll'eta \Sve doO Ulice Vladimira Gaćinoviča ispod t UI"beta u v.rhu Alifakovca.
22' 339

Ulica se r a.zvila 'kao sokak 'll sba!voj Jakub-pašino j mahali, formiranoj .pot.kl'<tj 15. vijeka, a 'u narodu zvanoj Maguda, i sigurrn'o potječe iz toga v1ijeka. Upra,v o po imenu te mahale k r ak ove ulice od početka pa do zaokreta pred KosovSktom još od turskoga v.remena pa sve do 1931. zvao se Maguda sa izuzetkom 1878-1885, I ad je oblik imena glasio Magudina k u lica, što je bilo rpogreŠllo. Drugi krak 'ove drunaš~e ulice od Kosovske do ispod turbeta (između groblja) bio je sV<ljed obno zasebna ulica k<lja se zvala Ispod groblja, ,ka'ko je .to ubilježeno u ,katastarskom planu onoga područja. Obje te ulice spojene su u đednu saabraćaj nicu pod novim, današnjim imenom godine 1931. Današnje ime ulice dato je po junaku iz ,pr.vog snpskog usta.nka Stevanu Sindeliću, zvanom Resavcu, kQji je ostao poznat .po tome što se istaik'a'O II više borbi Iprotiv TU7'ialka u navedenom USlba·nk'U . Poginuo je na Cegr-u ~od Nliša 1809. Za v.rijeme okupacije 1941-45. !Ulica je ,nosila ime hrvatskog književnikJa Josipa Eugena Tomića (Požega, 1843 - Zagreb, 1906), koji je obrndiva'O ,teme ,poseb no iz bosanskog živo.ta, 'koa:d ISe bilo r azvilo živo zrunimanje za ·bosanske ,p riHke prije i ipOslilj e o kupacije 1878. godine.

STREWACKA Ulica izvodnica na sjevennoj periferiji grada. Počinje !kraj samog v.r~tničkog I edema ondje ,g.dje se završa, aj.u ulice Zmajevac s jedne i b v Sedrenik s druge strane, I ,vodi u pravcu sjevera do izvan gradskog pa naselja. U austro.ugaTSkom periodu u tome ikradu, .prema !kojem vodi ova saobraćaj!llica, uspostavljeno je strelište za , 'Je-1be vojnika artiljeraca iz V Kmsaune na Vratniku. To strelište lbilo je II upotrebi II istoj <namjeni i za vrijeme stare J ugoslavije, pa je upravo lUlica po .njemu i dobila ime. Status ulice i da'našnj e ime saobraćaj nica je dobila pred popis stanovništva 1931, kad su počele nicati prve k;uće na trasi dotadašnj eg puta.

STRMAC Ulica 'll sjevernom području star og dij el-a grada, .neposredno lis-pod Hidrometeorološkog zavoda. Riazvijena od Hadži-Lojine do Sejh-M ehmeđove.

se razvila siguTlllo <ll turskom periodu. Naziv ulice je 'Originalan, star 1ooliko i sama saobraćajnica, a dao ga je narod Ikao S>dkak ili put strmac IPO tome šito je, k,a :kose V'idi i po tJopog.rafiji, strm, s trmenit prema Mvršnici. Ime se do sada 'Ilije mi1enjalo. Imače ozvaničeno je kao službeni naziv ulice tek 1921. godine.
340

Saobraća:jnica

STRoSrCr

Ulica ·u S!j evel'Ilom, perifevnom ,podnučj u sbfwog dij ela .g,r,ada. PoetnJe od sastava ulica Mustafe Dovadž~j e. H adžijama:k<1Vićev e i Dizdareve pa vodi II pravcu sjevera sve dio >bedema star e waJtničke tv.rdave, kroz či~ ru se posebnu ik apij u veže sa Ulicom Bakije sokak. Rri samom početku ima jedan poseban odvojak prema istoku, 'l l kioji se ulijeva Ulica Vlasenička. Ulica se ra2vila II !Sastav.u stare Mahale Gerdeni hadži-Husejna, koja se, inače, u narodu ~v,ala imenom Strošiči (zapis iz ,g od . 1874-75), a koja je, prema najnovijim podacima (ilooje je iznio H. Sa'banović), nastala izmed.u 1562. i 1608, U austrougarskom periodu ova se ulica zva.la Baj rića i čin ila de jedj.nstV'O s današnjom U!lioom Prijeka česma (vidi tam o). Ime Strošići ka;o službeni naziv ove današnje ulice sreta se pr.vi !put 1900. godine. Držim da se ovdje radi samo o rv.raćan~u starog 1l1azi1 k'CIj i je bio iskljuva čen ok o .1878. Od 1902. do 1910. ime jc lPonov:o zamijenjeno -nazivom Bajrića, a od te po.s1jednje, 1910, panovo je u.vedeno i ost alo do d anas bez izmjene. Desni klra1 (odvojak) ove lUlice do iza oslobođenja bio je samok stalna lUlica pod imenom Heljevac. Vidi: Vlasendčka.

SUMBUL -CESMA

Ulica u sjevernom .području starog d ijela gracia. lPočinje ,oci Požegine ulice .pa v:odi prj.bližno u pravcu is.toka do Ulice Bakije sokak. Ulica se lr.a2:vila još u 16. vJjek:u !k'a o sokak u Bali-zade hadži-Mehmedovoj mahali (nastala prije 1556), koja se lU -narodu ik·asnije prozvala S-umb-ul mahala ili S-umbul-uša. Ulica nosi današnje ime još od ,tu,r.skog !perioda iS 'bOrn r azlikom što se ·prije u;potr ebljaV'8o .oblik Sumbul-česma. 'Do ime nastalo je 'po staroj kamenoj česmi istoga ·imena koja je d'O 1891 . bila -na .uglu H a:dži jamak·avi ćeve i ulice rk-otiu >obrađujem, a tatia je prenesena i uzid ana u zid dvorišta mahalske -džamije, <pri čem u je djelomično upotrijebljen materijal od druge stare -česme, što je ,bila u Halilbašićevoj ulici na donjem istočnom uglu na Nadmlirnima. Taj m aJli IQbjekaJt i rdam.as predstavlja vriljooan s.pomenik svoje v rste. I ime česme i n aziv m ahale, a 'Pr ema t ome posredno i nazw same ulice, nastali su po !prezimenu stare muslimanske ,porodice Sumbul, Ikloja je II toj mahali i stamova}a. P.r-vi poznati spomen Sumbul-mahale, a prema ltome i rparodice Sumhul 'pa:da II poče­ talk sedmog decenija 18. Vlijeka. Ta je !porodica potpuno izwnrla prije desetak godina, a .njoj ,je pripadao i 'nacilOl1alni radnik Avdo Su m bul, po kojem se odavno zove jedna druga u lica 'u ~.mdu (vidi ·tamo!). Današnj i maziN' 'lillice QZvani čen 'je tek 1900. godine. Dotada se uli-ca zva la najprije Sumbulov sokak (turski period) p a Sumbul u lica.
341

Narrodni nazivi i mahale i samog javnog 'o bjekta, .po .kojem n03i Ime uli~, sačuvali su se u jednoj staroj lirskoj naJrodnQj pjesmi, koju sam uspoo svojedobno IZabilježiti u samom Sarajevu. Pjesma se određe­ nije Veže upravo za 'tamošnju mahalu i za n avedenu česmu, pa j e evo 'll cij e1osti: ik'llIje đugumdžilja Mujo, đugum kuje, daleko se čuje, ba:krom ikuje, srnruom oblijeva, đugum leuje, đugumu gOVlOri: ..Moj đug ume, moj ob&eni sude, tebe .kujem devet godin' dana, niti imam fajde, :ni zijana. Moj đugume, moj ba!klreni sude, ko li će te na vodu n;osi ti, i sa vode kući odnositi, po mahali tobom j ordamHi? Had , ih mati i fajde ima1li, b ·pa 6u i ći hodži na zapise, ·neka gleda 'l l svome d .tabu, hoće l' đ ug um nositi H a1rija Sumbulušam do Sumbul-češama. Ako hodža ·vidi lU ć1ta'bu, da će đugum nosi ti H aj'ri1a, sjutra ću ij e zaprosit 'Od babe. Alk o hodža b ude razvidJio, da mi Ha:jra nije ;suđeni ca, satupaću srmali du~ma , što ga kovab devet godin' dana'"'.
LIT.: H. Kre!cv l jaković, Vodovodi, 89- 96. vanj u n aših nar odnih pjesama, dio I, 401--402.
A.
Bejt1ć,

Đugum

Prilozi

~rouča­

SUT JESK A

Ulica II podr,učju K'OŠeva, a počinje u Ulici ĐU!I"e Đakovića i izvodi u .gornju dion icu Džidžmovca pri Nemanjinoj ulici, rprelazeći prije toga ulice KralJja Tomislava i Skerlićevu . Prava c r azvijanja je istok sjeveroist-oik . K ao saobr<aćaj.n i ca postojala je još .prije okupacije 1878, a kao ulica počela se izgrađivati, odnosno naseljavati tek pred prvi svjetski ra t, j& 1901. .godine na čitav:u ,potezu te ulice-puta bila je }edna jedina zg.rada (v;Qjna pekara) na dionici do K'oševSk{)g ' potoka. To se vidi iz katastarSkog pl8ll1a iz te 'g.odine. ZaVlI'Šnli<:a .ove ulice do pri:je oslobođenja onije izlazila na Džidžik.ovae, nego je IPri samome vrhu .skret8!la 1U1Ljev{) i izv!odila izr.avno II Nemanjinu ·u licu ,preko prostora .gdje je iza oslobo đenja sagrađena ona današnja nov:og.rad.nj- ka(l <sinteza moderne i staTe bosanSke arhit ekture a (projekat arh. S'a ina).
342

Na duži1i ove saobraćajnice bile su pr~je dvije zasebne ulice: Hadži-Idrizova i Boklija. Hadži-Idrizovom ulicom zvala se dionica od potoka K oševa pa do današr(je Skerli ćeve ulice. To ime dabo je ulici 1910. ldentitet toga nosioca na-ziva ulice n isam mogao utvr:diti. Boklija j e bila g<XI'TLja dionica ove ulice, od Skerlićeve do !kr aja, kako je ubilježeno i u katastars100m planu ~:z 1901 , a prozvala se tako potkraj tW'Skog perioda po 'l1ekome Bokliji, dooel jenik'U iz Novopazrurskog sandžaka, koj i je Itu .najprije izgradio staju za I ron je i dvor ište za kola , l je r se bavio kiridži(j5kim poslom. Za Vlrijeme st are Jugoslavi'j e !izgubio se defin itivno naziv Boklija, i či1ava ulica dobila Je ime p.rwe dionice (H ad.ži-Idrizova) i ;nosila za sve sve do poslije rata. Dann.IDje ime o.ve lulice dato je 8. juna 1948. u spomen na Sutjesku, pritočicu Drine u m asivu Zelengore iznad Foče, koja j e ostala poznata i legenda!I"na Ikao ,teritorij na kojem su jedinice nar1Odnooslobodilačke vojske vodile ogorčene borbe $8. nepriljateljem u taktu pete neprijateljske ofanzive m aja i jun a 1943.

SUTORINSKA
starom d ijelu g r ada, rna lijevoj stl\ani Miljacke. Razvijena u području K!om art.ina, i-zmeđu Berkuše i Ulice Komatin . SaobraĆ8jnica se ra7NilasiguJN'l:o j'oš u turskom !periodu i vjerova'bno,je sve dro novijeg vrem ena bila u sastav!u narvedene I rve ili druge p ulice. P r vi 'put se sreta pod posefbnim imenom i kao sam ostalna ulica godine 1916. Tada joj je i .dato službeno ime Sutorina, koje je poslije 1918. prekrenuto u Sutorinska i k ao takv:o ostalo do danas bez izmjene. Naziv ulice Idat je po imenu udoline oko ist oimene rječice u Crnoj Gori kod Herceg Novog, koja je (tada bila u sastavu Hercegovine i 'Predsta vljala (pored Neuma) !drugi izlaz iz Hercegovine na more.
II

Ulica

SALOMA ALBAHARIJA
Ulica u sred.Išn}em "području grada. Razvijena izmedu ulica JNA i Titove pozadi zgrade nekadaW1je Zem aljSke banke. Saobraća.jl1lioa je nastala sigurno još u 16. 'Vijeku u ,okviru Mahale Havadže Kemaludina, u nar.odu poznate pod imenom Cemaluša čija je džamija (nastala prije 1515) bila ondje, gdje je danas neboder na početku Vase Miskina ulice. od turskog perioda ipB .sve dn 1931. ulica se zvala službeno Sulejmanova ulica po sarajevskom kad~jti iz te 'Ulice Sulejman-efendiji Musiru,
343

koji je umro 1740. i sahr anjen u d vo r ištu mahaIske džamije. ?rema tome, to im e ulice datira još iz 18. vijeka. U sam om .narodu, međ utim, saobraćajnica se zvala Hadžirustemagića sokak, a ·to je ime nastalo po sar ajevskom tIlguvau i dobrotvoru Mustafagi Hadžiru.stemagiću, k'O j!i je ostavio veIrku f u n dacij u za održ·a'V-3nje 14 česama i vodovode tU gradu. Neposredna uzročn a veza između tog-a naziva i same lUlice je 'll tome što je 9pom enuti Mustafaga imao porodičnu lk.u6u II samQj tlOj ulici. Poslije se preselio u Tereziju (današnju Dobrovoljačku) i tamo umro oko 1860. godine. Godine 1931. ulici je d a'to n ovo ime Cemalu.ša, po dotadašnjem imenu veJirloog dijela današnje U li ce maršala Tita, Ipa se tako zvala sve do nastanka današnjeg imena. Današnji -na,ziv dat je ulici 31. jula 1950, a čuva uspomenu na pređ­ ramo.g .prtva,t nog namještenik'a SaZoma A l baharija (IX>đen u 0110w 1914), kojli j e n iz gOOina rp:red ,mt proveo II Sa;ra!je'v,u. Istica'O se II i:doološkom obrazovanj.u l1'adnika, šbO m u je 'omogućilo da je ikao m lad. oovjek ,primljen za člana. KPJ . Ustaše su ga !poslije jedne provale uhapsile juIa 1941. Prijeki pdkretni sud II Sar a1e"V!U osudi-o .ga de 7. av;gusta 1941. na smr t strij eljanjem. Uspio ~·e !XJSlije i zricanja pre.'llude !pobjeći iz sudnice, .ali je nedaleko od .pravosudne palate uhvaćen i rp:>slij.e 's hiilj el'j an 'lla Vr acima.
LIT .: H . Kreše vljaković, Džami ja Hadži Kemaludina u Sarajevu, EI-Hid aje, 111/ 1940. br. 12, 149-152. - Isti., Vodovodi, 124 (o Hadži Rustamagiću) . - Milutin Đurašković-Đuraš, Salom Albahari, Spomenica Jevreja, 313-314. _ Hrono!ogija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 81.

SEHER-CEH AJINA CIKMA
Slijepa ulica na lijevoj o bali M iljacke u stanom dijelu gxada. P-očinje II osi mosta Seher- ćehajlna ćuprija, na sastavku ulica Obala P arii:ške !romune i Vladimira G aćiinovića .te V'Odi u j užnom :pravcu. Saobraćaj!l1 i ca se razvila ou tursk-orn .perio du. U tome vremenu d'Obila je i dan'a šnje ime. Od 1878. IPa do 1885. ?1vala se Seher ija čikma, a iza toga Šeher - čah čikma (katastarski 'p lan!) i, najposlije, današnjim imeno m Seher- ćehajina čikma . Brvi ·oblik imena apsolutno tie nastao !PO nrurodnom imenu Qbližnjega m osta, a drugi i treći obliik nastali -su po oznaci zanimanja nepo2lllatog osnivača mosta Seher ije, OOoji je bio šeher-ćehaja, gra-dsk i .prefekt. Neposredna \uz~na veza svih I ih naziva ulice je u t tome ,što s e sa-obraćadnica izraViJ1lo veže za samu Seher-ćehaji n u ćuprij u . Negdj-e ·O'ko 1925. \por ušena je desna sbrana ave ulice i n a tome mjestu u ređena ona d8'našnj-a bašča sa visoloom vegetacijom ispod koje je ptlošle, 1969. wpostavljena i 'Otvorena pijaca poljoprivrednih proizvOOa .

SEJH-MEHMEDOVA
Ulica 'li whu B jelav,a. RaZVi jena do Mandrme.
344

oo

Vlrha Hadži-BešN-eve na istok

s e razvila dosta r ano >ll tll~om I eriodu kao SQkak p II Mahali Uskrudari Ahmed-čel ebi je, Ikoja se II tnarodu zv:ala Pasja mahala, a nastala je u rprvoj rpolov:imi 16. vijeka. Današnje im e Slokaka, odnosno ulice dartirra oda'v:no, ,a ozvaničeno je II aUJStrougaJrskJom periodu, tek 1915, ikad se p isala Sehmehmedova. Nosilac namva nije mi poznat.

Saobraćajtn ica

SEKEROVA Ulica II 'g ornjlim Bjelavama, razvi jena između ZaI1:ikuše i Sejh-Mehmedov:e. Im a .dva k raka. Saoobrećajnica je 'kao ulica nastala u novije ,v.rijeme. U t ur skom periodu ,bile I U ,tu svega 1-2 Ikruće, pa nije imala ni imena . Tek 1900. g.odine S dobila je status ulice i prvo ime Sekerovac. Današnje ime ulica nosi bez izmjene lOd 1917. Nije sasvim jasno odakle 'ta;j ,naziv, a li je sigumo da se I ·adi u ličnom ili parodičnom imenu r Seker, koje je, t:ilioder, nejasno.

SEMSUDINA KARKrNA Ulioa na Vr.atn!ilku . Razvijena 'Od Ulice Sadioka Kadrošiča II 'pravcu jugoisoo'ka do Ulice A.le!kse Šantića. S aobra čajnica je sta.ra, nastala sigUJrno 10š 'l l ,1,6. vijeku kao \Sokak II Mahali Sina'n-v:-ojvooa hatuni, k,oja je >ll ~nanodu bila poznata pod imenom Mali dž emat. Od turskog wemena pa sve do.od:oo 1910. ·g odine ulica se zvala Mačkarev sokači ć (vidi Sadik, Kadr-ošića ulica), a negd!je oo te godine a bilježi ose ,p od iunenom Kakina uHea, kakI() ,se rbO vid i iz katastar skog plana oonogdijela ,g eada iz 1913. godine (na jednom dvugom list u kataa j starsk'og pl- rn:a ulica I e upisana pod imenom Kasina). Nosilac toga naziva ulice 'j e mogao biti neko;) iz wa:tmlilČke (porodice Kako, koj oj je pr ipadao (a možda tie Ito ista OSlOba) i l1Josilac jedne š alj i'Ve anegdote sa Vratnika ,.,.Hiti kao K ako po rakiju« : vra tničk i akšamlučari poslali ga po .rakiju čak <iDIje u čaršij u J pratili ga u mislima kak() ide i ikaJ{IQ se Vll'a ća i kad su ut'Wdili da bi Itrebalo da bude već u kući, K a'ko zaista otJvori sObna W'a ba, a oni će svi rtl .glas: ,.,.E, stigao s i !... A KaikJo će : ...Ma. ' obukao jednu kundur:u, a d l)uge ne vidim II mralou pa .otvorih wata da prisvijetlim.« Pred 'p opis sta,novnoištva 1921. ulica .je dobila n ovo ime Kulića Vratnik ~tak'O, da se razlilIDuje od ulice Kulića na Hridu, vidi tamo !), po porodici K uHaa iz t e u lice. Današnji nazi'v dat je ulici 8. juna 1948. u spomen -na borca Semsudina Karkina (sina Husej.nova), k ojli. ~e vođen u Sa:rajev;u 1921 ; prije rata bio trgov,aćk i pomoćn i k . Stup io u NOR 1941, 'a pogtnuo iduće, 1942, na Igmanu.
IZVORI: Biografska
građa

o prvohorcima NOR-a grada Sarajeva.
345

SENOINA

Ulica II središnjem dijelu grada. Razvijena izmedu Titove i Obale ....oj \."Od.e Stepe Stepanovića. Saob raća jnica je sigurno postojala ~oš II turskom periodu prolazc(i. kroz Ka lin hadži-Alijinu mahalu, zvanu Cajirdžik. Tadašnje ime ove ulice nisam mogao utvrditi. Za cijelo !Vrijeme austrougarskog perioda, od 1878. pa do klraja 1918. ulica Se zv.ala Kezmanova, navodno po austrougarskom žanda rmerijs ko m lajbnantu Dani K ecmanoviću, ikoji se u selio II tu ulicu il'ekvizicijom kuće 'Porodice Mlaća i I biD član !pl've komisije za rpopis ulica i zamjene naziva ulica i tlrgo:va, -što je i bio razlog za .davanje ta'kvog imena ulici, Talj .podatak saopštio je Kosta Mandić. Tačnost nisam rnogao provj eriti. Današnji naziv ulica nosi neprekidno od 10. januara 1919. godine, a dat je po prezimenu poznatog hrva tskog knjižeV'!lika Augusta S enoe (Z.agr eb, 1838 - 1881), 'č~j i s.u romani tako primljeni !kod či talaca , d a se 'S m atra potpuno istinitom tvrdnja da je Senoa ,hio taj koji je stvorio hrvatsku či talaćk·u !pUlbliku.

SERINA Ulica na Hridu . Razvijena o d Ulice Kačanik veliki do Ulice Kača ­ nik mali, prib1imo u pravcu 1ug-sjever. Ulica se Il'azvila u turskom .periodu u o kViiru Mahale .Sagr H adži-Ali, u narOOu zvane Hrid. Dana1Jnje ime potječe iz vremena prije okupacije grad a 1878. i nije se do danas mijenjalo, o sim što se u administraciji i spiskovima tu i tamo pogrešno ti a'Vljala :u oblik.u Sirina. Ime je dato po nekom predokupacionom članu sta:re i poznate p oroaice Sera, k>oj a je tlu imala porodičnu kuću. Naziv je naSMa, vjerovatno, po Edhem-agi Seti. kQji se navodi kao ugledan sarajevski tr:govac u drugoj polovini 19. vijeka sa ku ćom upra-vo u toj ulici. l{.ad se ·bude pisala historija planina.nstJVa i, 'POsebno, aLpinizma u Bosni i Her cegovini, onda bi u tu histarij,u morala ući i porodica SeN iz ove .ulice. Naime, j"Oš II drugoj polOvini 18. vijeka Sero Abdulah, sin H asanov, s a H rida, uspijevao .j e penjati \Se ... bez !ikakvih ljestava .. na vrh jedne stijene na Bentbaši, visoke Ikolik o minaret (stijen a Babin zub). Umro je 1786/87. Ljetopisac Bašeskija, reghsbrirajući datum njegove smvti, I matrao ·je potr ebnim da nam saopći i t aj zanimljiv s podabak. IZVORI : Ljetopis Bašeskije, 339. Sidiil br. 27, 02.

SESTE PROLETERSKE BRIGADE M'Oderna kolska saobraeajn.i.ca Ilidža- Sarajevo ,kao rasteretnica sadašnjeg puta li. ulice Ilidžanske ceste sa jednosmjennom v<Ymjom, samo
346

iz prarvca Ilidže. Odvaja se od sadašnjeg puta Ilidža-San-ajeva neposredno iza nasetjenog mjesta Ilidža, a rut wpa se ponovo u Ulicu Ilidžansku ispred podvožnjaka želje:rničke pruge SaIl'ajevo-Vri.šegrad. Ima dvije trake. SadbraćClljnica je dovršena i predata !Saobra ćaju 1967. godine. Te iste, 1967. godine (28. \Septembra) dio te saobraća:jnice, od Podvoon}a-ka do raskrŠĆa za Nedžalriće dobio je status ulice i po prvi put ime Ulica Seste !proleterske brigade. Ostatak saobraćajn i ce do kraja prema zaipadu, kojra prelazi i na Itev~torij lo pštine Ilidža, nije uključen ti ovaj naziv, jer, fakltično, nije još ni naseljen, pa nema ni atribu ta u lice . Sesta lPI'oleterska br1gada, u Ičiji spomen je I LMlO ime ovoj ulici, c jeste jedna oo proslavljenih tj edi.nica NOV Jugoslavije. Formirana je kao Sesta istočnobo.sanS:ka NOV !brigada !PO direktivi vS NOP I DV Jugoslavije 2. a·v,gus1Ja 1942. g.odi.ne ou Sek' ovićima Ikod Vlasenice od g;rupe udarmih istočnobosanskih bataljona (pwi !komandant Vojo Ljujić i PDVi komesar Cvijetin Mijatovi ć, živi). K asnijih mjeseci, meni ll1epoznartog datuma, a pnije 2. a'v:gusta 1944 . .godine, brigada je dobila i atribut »pr-olotorslw.... i oznuča:vala se kao Sestu proletO.I"sko. isto6nobosansko.. u sastavu 17. udaIlne divizije. LIT.: Abdulah Sarajlić, Stvaranja bh jedinica, 174. - Hronolol,!ija oslobodilačke borbe, 318. i 863.

6. APRILA Ulica u H rasni ci. Vodi sa istočne strane Društvenog doma ;u pravcu sjever-jlug, između ulica Ttvorničke i Alek:se Santića. Saobraćajnica se ,razvila i ka<> stambena jedinica, kompletirana poslije 1954. DobHa je ,status g.radske ulice i .po prvi r ut ime, ovo u p današnjem obliku, 20. decembra 1960. Naziv ulici dat je 'li spomen na 6 . .april 1945. kao dan oslobođen ja Sar'ajeva i H rasnice od oWpa.wra.

6. NOVEMBRA Ulica II Bisuruku. Počinje od ,obale Pari§ke !komune u I blizini ZeD'ajićeva mosta (CaTev·a ćuprija) i rvQdi pored T.r:ga 6. aprila · a jug, prowdi n ispod mosta željc2mičke 'PIlwge i izvodi <laleko ubn:io, gotovo Cilo v.rha Bistričkog 'potOk<a. Obuhvata i ikl'ak do 2eljezničke stanice Bisbrik koji je nastao 1905. godine. Saobraćajnica je star·a barem ,koliko i rarijenbalno SaJrajevo. II tUiI'sko doba imala je dvije dionice ~ drva ,raz!i'čita imena. Početna dionica doO lPOčetikadanašnje Ulice Dragice PI!awice imala je ime Sehove dugonje, l!eoje je ostalo ovjeloovječena jedino ,j:OŠ lU .jednoj doma60j staroj lil"skoj lJ.ljesmi S ova.kvim početkom;
347

Ko'no \Šeće niz Sehove dugOllde, Il' je Morić, il' Saburić Mujaga? Historijska etimologija I oga imena je značajm. U tome nazivu ulice t riječ »d.ugo n~e« je korumpirani stariji oblik riječi >><iuganje«, koja je talijanskog por~jekla i koja se i danas upotrebljava u primorskim krajevima u :"načenju ,.dućani ... , a i u samom Samajevu bila je u upotrebi još kraljem 17. Vijeka, što vidimo iz nekooliko dokumenata Sta,r e sr:pske crkve. Značaj !UJ pot.rebe tQga i2E'aza [ u Sarajevu, gdje je već oda.vno za.boravljen, izla·zi iz okvira ovoga roda, i 'Ovdje samo možemo utvrditi to da je ime Seh ove -dugonje kao na;ziv sadbraćaj:n i ce vrlo staro. Dionica te ulice da1je diO dcmašnjeg željez:nićloog mosta zvala se Bistrlk, a preostali dio iznad mosta nooi'O je ime Pastrma. Već potkraj 'tumk'0g perioda, !Čini se, napušteni su ti stari naz:i.vi i cijela ulica do ispod Ill1.OSta službem.o se Iprozvala imenom Bistrik. Taj dTugi naziv !bio de u upotrebi sve do 1931.godi;ne, a tada je zamijenjen dama,šnjim imenom 6. novembra. Nazirv čuva spomen na datum kada su 6. novembra 1918. gooine u grad rušle prve dedinice sl'pS'ke vojske koje su ose lU grad ~ustile I\.l.prav·o niz lONtU ulicu sa Željezničke stanice Bistrik, gdje su stigle V<YLOm iz pravca Višegra:da, Za vrijeme a!\,upacilje 1941-1945. ulica je nosila namv Mu.hamed-efendije Kadića, kako se danas zove jedna dr,uga uNca u gradu . (Vidi Ulica Muhameda Kadića). Dionica iznad mosta, prijašnja Pastrma, ,uređena je i uklJ učena u glavninu ulice poslije oslobođenja .
LIT.: V.
ševljaković,
đenje,

Skurić,

Srpski pravoslavni narod i crkva, 136. 156. -

H. K r€ -

Vodovodi, 49. - Dolazak prvih srpskih četa II Sarajevo, Narodno jedinstvo, 111/1920, br. 192 (19. 9.), 7. - A. Bejtić, Ulica 6. novembra, Oslobo-

XXIl/1966., br. 6425 (23. 4.), 6.

ŠlBENlCKA Ulica u ·mv.nom dijeLu g.rada, 'll blizini bivše želj ezničke stanice Sarajevo ruzama. Raz,vijena !između ulica Vojvode Radomi.ra Putnika i Omt.ad.inskog šetališta !pored S'Ilpsko-pra;voolav:ne artk.ve. Sao:br,aćajnica je izgrađena II austroU'garsk'o m periodu, ali sve do darvamja današnJeg imena lllije Lmala naziva, jer su joj kruće (ukupno dVlije) bile uključe ne u numer acirju spomenute dvije ulice. Današnji naziv po glra.du Šibenik'U lU Dalmacij i uveden je 7. cJc.tobra 1960.

ŠlPSKA Stambena sao:b-raćajnica, rpoJuseoski 'Put 'u sjeverozapa:dnom perifern om dijelu grada. Počinje kao odvojak od Ulice ĐUTe Đalkrovića nepo348

sredno ispred ulaza u NoVoo gr-oblje <Ila Barama pa vodi ucie!no uzbrd o i lponovno se sastaje sa nasta,vlrom saobraeaj.nice Ulice Đure Đakov ića na samome brdu, na rGobiljoj Glavi. Ovdje se Ifadi L !Starom I olsloom putu Sarajevo-VLogošća koji je O k od davnina rpostojao kao .kiridžijski rput, a za kalt-av-takav ilrolski saobraćaj uređen 1938. godine. Stambeni značaj saobraćaj nica je započela dobivati 1955, kad de lijevom stran om izgrađena i otv.orena moderna i široka saobraĆ8jni ca (nastavak Ulice Đure Đakovti.ća) za VogošOu i kad su se tu počele izgrađivati i redati individualne stambene !jednokatnice s 'Ok ućnicam a. Status gradske ulice i da našnje ime saobraćajnica jc dobila 15 j una 1966. Nazirv ulice nasooo je po lokalti.tetu Sip .k110Z koji vodi i 'koji se još 1904, kad su tu bile svega 4 ikuće, smatrao selom u m ahali Slatina. Pop Stjepo i Vladimir Trirfković, kQji su ·navedene godine opisali <doo naselja u 'oblasti S8!I'ajevSkog polj-a, 1 zabilježili su da se selo Sip prozvalo po šipovini , iloojom je rta mjesro nekada ,bilo obl1asLo.
LIT.: S. i V.
Tr i/ković .

Sarajevska okolina, 244-246.

SKAWIN SOKAK
saobraĆ8jnica na sjeveroistočnoj strani između Streljačke i seoske L5aobraćajnice Hladivode

Poluseoska

jena

grada. Ra2Viš1x> počinje iz

srednje dionice današnje Ulice BaI1Ulha-ne. Kao seoski 'Put saobl'aCajnica Ije stara. Sta tus Lradske 'Ulice dobila g je prije jpetmaestak godina. Tada 1Qj je i dato dana.3;-nje ime ,kao zvanični naziv. U stvari, naziv je preuzet s ,l ica mjesta, jer se tak!o neslužbeno zvao već osamdeset godina. Ime ev;ocira spomen na hadži NeziT- efendiju Skatju, sar8ljevskog g.r.a:donače1nika od 1899. do 1905, ,koji Ije uz taj sokak imao imanje, a kupio ga .potkraj pl1ošlog 'Vijeka ,od braće Kazaferovića, esnaflija, zajed:no sishodnom k.uoom, na čiJjim je I emeljima ona današnja t veHk'a ,ku ća Sk·aljića. Danas 'na tom imanju i u navedenoj k u ći živi Sejo, unuk: hadži Nezir-efendijin, ikoj i de i sam mnogo učinio za bu današnju ulicu: <renovir.ao 1e i rureddo veUk<u dionicu prema Streljačkoj za VTijeme stare Jugoslavije,
LIT.: Vidi: Ulica Zije
Dizdarevića.

područj a

~KOLSKA

Ulica u Hrasnici. !počinje od Ulice Hrasničk-a ·cesta, zapadno od Društvenog .doma, i 'vodi II 'Pravcu zapada razvijajući s e sa sjeverne strane zgrade Osnovne škole. U zaok;retu 'l1alijevo izlazi na Ulicu Stari drum.
349

Stambena ulica. Nastala IPOsl.d!je 1950. godine, ik·ad i zgrada OsnovnE šk>ole u toj ulici, -po ikojoj se sa:obraćaj-nica irnazvala . S'ba-tus ulice i današnje ime dobila ije 20. decembra 1960.

SPIRE KNEZEVICA
Ulica l i jugoistočnom području starog dijela g rada, i.znad groblja i tur:beta n·a Alifiaikovcu. Ima tri tk:ralka koji se <sastaju iznad džamije u nekadašnjim Celjug.ovićima: od zaW'šnice Stevana Sinđelića (neposredno' pored turbeta), zatim -od fVTela Magare na zapadu (od Ulice Behdžeta MUiteveliĆ3) i treći !krak, produženđe toga dugog klraka, v:odi u pravcu sjeveroistOka, dj elomično nizbrdioom ,do mjesta gdje se sas-taju ulice Rodcarina, Vladimira Gać~noviĆ3 i Kozja ruprija. Područje koje povezuj'll na'Veciena tri k<raka ove ulice bila je sta~a Hadži-Timurhanova mahala, 18. njezi'I1 centar je ona današnja džamija u ,toj ulici, nastala još 1566. godine. Ta mahala II narodu se zove Celjugovići, a to ime poslije je ,prešlo i na samu uliou (sva tri .kraka) i >održalo se 1 8ve do davanja današnjeg imena 'ovoj saob r aćajnici. Nwziv je ,jako .star. VjerO'Vatno je da se ovdje radi o selu istoga dmena iz srednjega vijeka, lk-oje se u tursko m periodu utopilo 'll novi, g:!1adski orga-nizam. Na to upućuje pos- ajanje i t kroja istoga imena istočno od grada, na p utu za Pale, predjel ispod ceste u r 1izini velike okuke ispod Buloga. b Današnji 'n aziv uveden ae 15. decembra 1959. po imenu Spire Kneževića, sina Jovanova (rođ. 1919. uPetrovićima k·od Nikšića), ra'dnrka-tQkara :u 2eljezničkoj radionici, gdje de i lUključen u napredni IpO'kret kojim j e ,tu r~ovodio Vaso Misl;:in Orm. Prredratni je -član KPJ. Već prvih m jeseci :okupacije, jula 1941. illSta:še su g·a otkrile i uhapsile, a 'Potom mu se sva~ki .trag zameo. -~ ~ '-~
IZVORI: Biografska
građa

o prvoborcima NOR-a IZrada Sarajeva.

STROSMAJEROVA
mica u središtu novog dijela grada, li blizini K atedrale. P;očinje od mice JNA i v:ođi na sjever do 'Dl1g·a fra Grg e MaJt,tića ispred Katedrale. mica de lU .pobpunosti pposječena i izgra đena 'p05lije 1878. kao modeuma ulica u novom ,dhjelu grada u kojem se počela :formillati a'rhitektur3 eVl'opskih pseudoklasicističk ih stilova. rPIWO ime ove ru1ti'ce bilo de Rudolfova, dato po austrijskom nadvoj 'X.'Idi i ·austr o:ugarskom prijestolonasl jedniku Francu Kar~u Josefu (1050-1009), ikoji je bio 1edinac cara Franje Josipa T, a završio tragično ubi,v-ši sv.oj u ljuhavnicu Mariju Vetser.u i sebe II lovačkom dvorcu
Mayerl!img.

.,

Današnje ime ulica '\'losi bez !promjene ,o d 10. ja.nuara 1919. opo biskupu Josipu Juraju Strosmajeru., izuzetnOj pojavi u jugoslavenskoj kultnui II drugoj 1J.X>1ovi.ni p rošloga vijeka (Os ijek, 1815 - Đak;ov:o, 1905): osnovao Jugoslavensku la kademiju :ma·nosti i umjetnosti i S veučilište u
350

Zagrebu, pomagao ,osniv,;:mje štampari'je u Ceti'llju, Maticu srpsk'u i Maticu slovensku i stekao uopće !Velike zasluge za unap ređenje znanosti, književnosti, umjetnosti i ;publicistike na čitavom slavenskom jugu .

SUMAR SKA
Ulica na južnoj .periferij i grada, neposredno na .padinama T,rebevića. R'a2iVij ena .od današnje Zelenga rs.ke lU smjeru j ugoistoka na prilično velikoj dužini. Obuhvata, u stvari, rbras.u sta· og kolskog druma za r Trebević, t zv. Osmice. Saobraćaj nica je izgrađena odmah p oslij e 1878. godine k ao kolski drum za Trebević. S tat us ulice i današnje ime saobracajnica je đobila pred po.pis stanoVlJ1ištva 1931. Naziv je !nastao fM) tome .što 1e sa:obraćaj:nica V'Odila II pravcu lugarske kuće.

TABACI
Ulica II s taroj sfilLa~evskoj ča ršiji. Počinje od Ha l ača pa vooi II istočnom pravcu paralelno sa Obalom voj-vode St~e Stepanovića do izlaza Bravadžiluka pred Vij ećnicom. Trasa 'Ulice ip.rekinut-a je stambenom više:kaJt'l1ioom vakufa J akub-,p8Še; pa su to danas, u stvaTi, dvije lJ lice, od k.oj ih svaka ima. poseban prilaz, Ulica Tabaci ~ e bila čarš ija gdje su u turskom periodu rađile radionice, tabhane, iUZ M!i.ljaoku, u koj im su kožari, ili, ka'ko su se zvali t urskim imenom, tabaci <štavili k,ožu . I, eto, !po tim trubacima nazvana je ova ulica DOŠ u 16. vijeku. Za s vo vrijeme lTada loožara 'ru blizini ulica je imal·a status čaršije. Tu i danas posto.ji zasebna, 'Ila'bačka džamfuja (u osi Ulice H a l ači) , u koj u su išli samo tabaci, looji zbog vonja po koži, 'll procesu štavIjenja, n isu imali pr isrup u druge džamije. Tabaci su rpotpuno prestali sa Il"a.dom u toj ulici i čaršiji uopće u sedmom deceniju pr,ošlog vijeka. Iz higijenskih iI'8.·z loga dislocirao ih 'je !bosanski valoija. Topal Osma n-paša (1861-69) na ondašnj e sl obodno podr učje n a ,obali Mil jacke, uz 'd anašnju Gundulićevu .ulicu, .im ja 's e .otada počela zvati Donji tabaci . U ,t urskom iperi'odu (druga polovina 18, vijeka) ova se 'Ulica zvala Caršija Gornj i tabaci, pri čemu je pridjev Gornji nosila. zato da se il's zlik uj e od saobraćaj nice i čaršije Donj ih t abaka , I oji su se u ono doba k nalazili izm eđu 'd-anašnjeg Zerajićeva i Principovog mosta, također na desnoj obali. .Prebacivanjem tabaka iz grad a rna ,ozn ačeno mjesto nesta je ,ovdje tabačke čaršije i ostaje samo ulica koj-u obr,a dujem !pod [l82li.rvom . Stari tabaci. od godine 1895. pa sve do 1931. ova se saobraćajnica rove imenom Gornji tabaci s takvom 'pobližom <lz:naOOam 'u svtrhu razlikovan ja od Donjih tabaka u ipod,ručju Gundulićeve fl1lice.
351

Kad 'je Ulica Donj i tabaci 1931. ,g(lidJine dobila nov:o ime Gundulićeva, :prestaJ.a je pota.'eba pobližeg označa;varnlja ulice tab alka .u čaršiji, pa se otada ova 'Ulica zove samo Tabaci, i to ime ostalo je dIO danas bez izmj ene.
LIT.: A.
Bejti ć,

Tabaci,

Oslobođenje,

X X I1/1966, br. 6350 (9. 2), e.

TABIJSK A
Ulica u podI'učju Vr.atnika. Ra!Zvijen a od J·ajačke ~kao .n jezin produižetak od Bijele džam ije) na jug do ,o ndje gdj e Se za vtl'šava Ulioa ispod bedema, a p.o<±nje Mehmed-agina. Saob raćajnica 1e, bez sumnje, nastala još u 16. vijeku, kad je i zgra đena BijeJ a džam ij a , od koje ova 'U lica neposredIl'O i 'Vodi. Do 1915. ·bio je to sastavni dio današnje Jajačke utice pod zajedn i čkim imenom Džanina ulica, a tada se ova dionica izdvojila iz Džanine pod novim, današnjim imenom. Naziv ulice nastao ,je po hasUonu ili tabiji, kakvih je bilo više II V r atni č..l{Qm gradu (2uta, Bijela, S'trošićka 'tabija liltd).

TAHCICA SOK AK Kra.tka i t ijesna rulica što pri samQm početku Miloša Obilića ulice vodi na istočnu st[lanu i izvodi na POČetak Ulice Kov:a:či. U lica je mas'ta1a rela~Lvno ,d osta J1aniQ u t urnl{JQm periodu kalO sast'a vni d io čaršij e . P.o tom današnjem obliku n aziv je nastao .p c nekom nep02)natom licu prezimen'a Tahčić, koje predstarvlj a 'n3Ltooni izgoVlor originalnog imena Taščić, formiranog od osnove Zanimanja ta§čija - klesar. P ostoji, naime, SlUmnja, d ·a Ji je <to ime zaista nasta,l'O od pr ezim ena navedenog oblilm, _jer Mandić navodi zanimljiv podatak <la se ta ulica u tursko doba, p a i ·dalje, 'do 1885, zvala Tašči · sokak, a ·to ;j e sasvim nešto drugo : ne 'prezime, nego sokak, II L-ajem su radile rtaščije, :klesari. Taj na.vod ima k sV'IOju podlogu II tome 'š to, ina:če, znam da su lU -starije Vlfijeme, II turskom .p eriodu, sarajevski ,klesati radili baš u ovom tpodručju, upra vo II današnjim Samardžijama. Jaku za.bunu II identičnosti ulice pod o vim nazi'vom predstavlja podatak iz katastaIl'Skog !plana Qnog -dijela grau.a iz 'Wemena nešto prije pr vog svjetskog rata : kao Tahčića sokak ozn ačena je današnja Nikolićeva ulica (prva sjeverno) , a daJnašnji Tahčića sokak bilježi Se pod imenom M agaza. Da nije navoda uvog posljednjeg imena, moglo bi se misli ti da se r adi o g,rešci. Pitanje .ostaje .otvoreno. Bez obzira k.oje je time pravo, ono je s igurno nađeno na terenu. Medutim , z·animlji!Vo ·je istaći ovd je to što te ulice nema ni ,pod koj im imenom ni 'll jednom popisu ulica od 1897. eto 1931. godine. A to ma č i da je sao'br,aćajn i ca postala samostalna ulica i dobila današn je služ-beno ime tek poslije 1931. godine.

352

TAKOVSKA
Ulica II sjevernom i raju starog dijela 'g.I'ada, izmeđ u Bjelav.a i k Višnjika. Razvijena je od Himz'arine na sjevelloistok do Ulice Vuka
Kar-adžića .

>

Saobra6ajnica

potječe

n ajk'a snije iz 17. 'J11j e!ka, a razvila se kao

sokak II tamOŠ11j"Oj Hadži-Džaferovoj mahali, =tl narodu zvan:oj Provarc, koja se formirala -već polovdnom 16. vijeka. Prije davanj a današnjeg imena eva se ulica za'Pra.'Vo sastojala iz dvije samostalne ulice i Ipod dva različirt;a imena: j ufuli, veti diiP, činio je jednu saobr aćajniou pod imenom Dere bent, a !kraći, završni zvao se
Mekteb.

Naziv Derebent, ~koj i se ponegdje pogrešno pisoo i izgovano II oblik.u DeTbent, Ikao riječ nije .od osnove derbent, !koj'a znači klanac (tamo takVIOg k>lanca i nema), mego je to rturrsk'a konstruikciJa deTe-bent l i doslovnom značenju potočni bent, patoČ7ta brana, ustava, I}ooja je tamo mogla postojati. Drugi naziv Mekteb vuče porijeklo, razumije se, po I ednQm mek j tebu, za koji inače znam Ida je lpostojao i 'l'adi{) još pred 1878. godinu pri vrhu ulice toga imena. Ta druga ulica pod. imen'Om Mekteb egzisHr<J.la je kao samostalna ulica za 'Čitavo wijeme fl!ustrougarske okupacije. Poslije 1918. mica. Derebent proš1rila se i 'ha trasu Mek.teb ulice. Današnje ime ulica 1e dobila 1931. po Takovu, mjestu u Sumadiji ~ Srbiji, gdje su Miloš Obrenović i 5 rp~-e voj-vode donijeli odluku o dizanj u drugog sr;ps.kog ustan1rn.. Za vrijeme o kupa cije 1941-1945. ulica .j e !nosila naziv Derventska, koji je samo zv:učno asocirao na naziv Derebent, ·a inaCe znači sasvim nešto <kugo.

TANDAREVA
sbatrog dijela grada , iznad željezničke pruge Saraijevo-Višegrađ. Počinje ,od Male Berkuše i vodi u sjeverozapadnom 'pravcu do U llice Galiba Feste sa izlazom i na micu K omatin. UUca u južnom
se razv.ua još II 16. vijeku kao sokak u okviru Mahale Havadže-Sinana Volodera, koja se II narodu zvala Goloderica. Današnji .n aziv lUlice je naroldno ime, nastalo u t\.llI"skom .periodu po nekome članu stare s3lraljevske muslimanske !pOrodice Tandar, koja je upravo u toj ulici dug·o vremena imala p<:modi č nu 1ruću. U drugoj po!Qvin i 18. vijeka !Odselio je odatle II Carevu mahalu tiedan član te porodice. berber hadži Osman, sin Omera Ta·nd ara. PlTed smr:t (1773) taj hadži Osman zavješta.o j e u sVoijoj rodnoj ulici gradevnu parcel u za kuću i pored nje bašču sa odredbom da s e lIla -toj parceli napravi kuća za imama tamošnje d žamije Havadže-Sinama, i da taj imam 'koristi i bašču. Također je za'V'ještao i 50 groša za ,održavanje ćeremliltnog pokroV1a na navedenoj džamiji. Vrlo je v:jerov:atm.o da je UlPravo taj T am.đar nosil ac
23
353
Saobraćajnica području

nar.odnog naziIVa ulice, k()ji je !pOslije i ozv.aničen. Građevna parcela za kuću koju je zavještao navedeni hadži Osman bila je v lasniš>tvo Jahja-pa-šina v·ak:ufa, kojem Se !pla6ala mukata jedna I para godišnde. Iz toga se vidi da je bosanski sandžak Jahja-paša lU tome kraju zavještao i zemljište za svoj u dž,amliju (drugu 'li ~ar3'je:vu) II Komatinu, k()~u je gradio prije zaV1I"Šetka 15. vijeka. (Vidi Ulica Komati,n). U aus1lrougarskom periodu ime Tandareva živjelo je samo medu tamošnjim stanovništvom. In ače, službeno ime ulice u tome vremenu bilo je Ciganska, po rome što su II njoj, zaista, i II to doba stanovali Cigani. Tako je ro r il() sve do 1915, a tada je v.raćen stari ·naziv Tandareva, ikoji b je osta() do danas bez izmjene, izuzimaj ući a ustrougarske popise, gaje se bilježi u iskrivljenom obliku Tandereva.
L IT. : A. Bejtie, Ciganska naselja (u Sarajevu), Oslobođenje, XXII/1966, br. 6382 (13. 3), 11.

TEKIJA
mica na lijev.oj strani Miljacke, između mostova Skenderije i Vlf'ban~e, razvijena između Ulice rvmće Sokolovića te Ulice Soukbunar, neposredno uz željezničku pru~u Sarajev<o-Višeg'rad. Ulica je .nastala na.jkasnije početkom 16. vijeka u okviru Skender-pašine mahale, k>oja se u narodu zvala kraćim imenmn Skenderija (na trećem slogu bio je 'Uzl.a21nia:kcenat) . Sve do 1931. iWasa ove ulice bila je sastavni dio <ondašnje Ulice pod teki jom pa se tako li zvala, a tada su obje ·te sao'l::ll!1aćajnice. 'opet kao jedna lUlica, dobile ime Tekija. Današnja saobraćaj nica postala je samostC!llna ulica pCid današnjim imen-am Tekija uoči ili početkom drugog svJetskog Il'ata. Takvo je stanje 'Ostalo do danas. Ime ulica nosi ipo tekiji, nekoj v.nsti kluba islamske mističke bratovštine (derviša) nakšibendijskog reda, 'koju je izgradio kao svojtu zadužbinu <bosanski sandžakbeg Skender-paša negdje između 1477. rl. 1505, a koja se sve do nedavno nalazila upI'avo u toj :ulici. Brvobitno nije to bil-a nikaJkva .tekija, 'nego gostinjac (»za'vije«) sa kuhinjom, skladištima namirnica i stajom za ,konje, u ok()jem su odsjedali putnici te besplatno dobivali hranu kako .ani, tako i službenici Skender-pašina vakufa i siroma!ini gradani. 'lio se 'ja sno vidi iz više izvora. Telk lkasl1lije su -ovaj gostinjac 'Pl"euzeli derviši i u njemu otvorili tekiju, .po kojoj su se, eto, .prozvale dvije Itlamošnje ulice, Tekija i Pod t ekija.
LIT.: A. Bejtić, Skenđer-pašina tekija / 1944, br. 2, 24-26.
II

Sarajevu, Novi behar, XVII

TEPEBAŠA
Ulica -li istočnom dijelu Gorice i Crnoga vrha. Ročinje od Kranjče ­ vićeve i v:odi približno u pra'Vou sj evera, a potom zook r eće na zapad i, osta.vljajući na sjevernoj strani ulaz u Ulicu Goricu, izvodi u K rajišku.
354

Ulica se razvila kao sokak II sastavu MahaZe DajanH hadži-Ibrahima, k{)ja se formirala u drugoj I o1mllini 16. vijeka, ,a koja je 'u narodu p poznata pod imenom Gorica. Današnji naziv ove ulice star je kao i sama saobraćajnica, samo nije -uvijek imao današntji oblik, a protezao se na današnj u dužinu. Sve do 1895. z3Jvršni kra·k ove saobraćaj nice što vodi 'u r ravcu isbok..zapad bio p je samostalina ulka pod imenom K ratka T epebaši, pobom Mala Tepeba.~i pa opet Kratka Tepebaši 'te Kratka put Tepebašine, a glavna dionica od Kranjčević"eve do ov.oga poprečnog .kraka zvala se Velika Tepeb aši. Navedene .god1ne 'Obje <ulice spoj ene su II 'j ednu pod današnjim imenom. Današnji <oblik imena Tepebašina uveden je poslije 19,18. po tome današn'jem i!zg.ovoru čini se da je naZEiv lUlice vlastito ime Tepebašu, a II stvari je ,t oponim istovjetne I onstnuk.cije kao i naziv dI"uge salrajevske k ulice Bendbaša. Kolikoo je naziv ikorumpioon, odnosno Ik riV() sh vaćen, il'llstriram primjerom da bi se po tOlme današnja ulica Ben'dbaŠ8 zvala Bendbašinu. Ime ul'i:ce je ItoponomastioČka turska ~onstlrukcija Tepebaša, sasta'vljena od dvtje k{)mponente : tepa zaFVr šetak i baš, baši, baša g lava , v.rh, na, Ipa sr-spsk.ohrva-tski oblik imena glasi{) bi Na tepi, isto onakm Ika:o što Bendbaša znači Na bentu. 1-z toga slijedi da se iamo~nji zaravanak, koji doista postoji Ina području ()'Ve ulice, p r vobitno zvao turskli.m imenom tepa, kao i ona Bendbaši bent, pa je tek onda nastao oblik T epebaša u značenj u Na tepi. (uporedi t()ponime u Mostaru: Velika i Mala <tepa).

=

=

LIT.: A.
(4. 3) , 9.

Bejtić.

Tepebašina ulica,

Ostobođenje,

XXII/1966, br. 6373

TERZI-BASINA Ulica u ·Juznom Ipodnučju starog dijel'a gnada. Razvijena 'Od Ba libegovi ce do Ulice Galiba Feste provooeći ispod nadvožnja'kJa željo pruge kraj ri.uonela. još j'Z 16. vijeka, kad se I azvila }(laiO glavni r sok·ak ill tarnnšnj'Oj mahalri, .koja se u n arodu zvala Tet'Zibaši.na mahala , a Čiji je centar bila 0013 da.našnja .tamošnja dfumUa, poznata pod imenom Mesdžid Terzi-baše hadži ~ Alije. Iz dI'<Ugih izvoro. znamo da je taj Terzibaša hadži Alija posba;o terzib aša (ćehaja terzijS:kog esnafa) posHje 1526. godine, a da je umro :nešto prije 1565. go<ii'lle. Prema tome, dzme đu te dvije godine nasta-la 1e i njegova džamija i ov,a ulica. Eto, ,po 'bome terzibaši 'kao ćehaji (cehmajstoru) terzijskog esnafa pI'Iozvala se najprije u samom narod·u tamošnja mahala, a paralelno s tim i ova g,Javna ulica u toj mahali. Ta'kvo stan'je, međutim, ,bilo je u upobrehi salJlj() II Il1arod.u. Sl užben'O 'Uze vši, -situacij.a je drugačija. D o 1900. godine, batrem u austrougarskom peri odu, s aobraćaj,nica se ZlOV-e Hodže Sinana, oo te, 1900, 'Pa do 1910. bila je uključena u susjednu, veću ulicu, a današnje ime uvedeno je tek te posljednje, 1910. gddine.
23'
355
Saobraćajnica potječe

TESANJSKA željeznilSke strunice SarajeVlo Novo. Počinje od Kranjčevićeve pa vodi do Bn>dske, prije ikoje se jedan ikra'k produžuje podno zaJpadne s.brane Ornoga ,v rha li vodi parale1no s B:rodsk·om sve do II ,neizgrađeno .područje II 'Pravcu Koševskog brda. StaJtus 'Ulice i današnje ime IX' .gradu Tešnju II Bosni ulica je dobila 1913. godine,!kad su II .nj.oj bile izgrađene 'Prve rkruće. Th ime .odnosilo se samo ina kra,1;iki !krak -do Brodske ulice. Onaj drugi k:rak što vođi paralelno sa Brodsk!om !pOdno bIrla nastao je II najnovije vrijeme, prije desetak gmina, i saS'Vlim je nepriroono pri!kljlliČen maloj, ali matičnoj saobra6ajnici ·toga imena. Ulica
II IXXi'ručj u

TICINA sjever.ruom pocll'učjru starog dijela grada. Ra'Zvijena između ulica K,a'1.Lkčije Abdulah-efendije i Mih<riv.oda. Saahraćajnica vodi kroz naselje Ik.aje se !počelo izgr.adivati tek početkom d vadesetog vU!jeka, pri čemu sama tIlasa pr.edstawlja znatno stauiji put. Do 1910. ,o va je ulica bHa zajedno sa današnj im MihTivodama jedna uJica, <koja se sLužbeno zvala Zildžića utica. Te, 1910. godine ulica je dobila ~ta.tus samostalne saobraćajnice. T·ada Joj je i dato današnje ime Ticina ,p o prezimenu Tica. To :prezime de lkarak1eristika star-og sarajev.sloog govara, u kojem se lako i2gov.a;r,a o dana:šnj i Iknjiževni oblik »ptica«. !,na'če, uži lm-aj, 'tl ikojem je centra1na saobraćajnica Ticina ulica, ,z vao se prije toga II narodu, zajedno s tom ulicom, imenom Kotar, koje mora I biti daka sta ro. U vezi s Itim itopcmimom spominje Se Nalo Ahmed, sin Mu1a-Omero v, ,kao terzija s Kotara, koji je učestvovao u borbi protiv okupacije Sa rajev.a, 1878. i pao baš !tu, u blizini svoje kuće, na sam dan zauzeća Sarajeva, 19. avgusta. Ulica
II

tao

LIT.: H.

KTeševljaković,

Sarajevo II doba okupaCije Bosne 1878, 119.

TIJESNA Ulica II sjeverno m ;području \St~og -dijel·a 'gl1ada, <razvijena i zmeđu DrvaJrSke i Vuka Karadžića ulike. Saobra6ajnica se razvila Ql turskom .periodu kao soka'k .u sastavu Mahale Sarroa:ča hadži-Hajdara, II narodu !poznate pod imenom GOTnja Saračeva mahala, koja je nastala j;oš II 16. vijaku. Današnji nazi'v ulice potječe, ,bez izmjene, još iz turskog perioda, kad se zvala Tijesni sokak. EtimolQgDja imena sama je po sebi trazumljiva, i nije je potrebno posebno objašnjavati.
356

TIMOCKA
Ulica na Ali-pašinom Mostu . Odvoja:k od I1idžanske ceste do Žestanice Ali-pašin Most. Saobraćajnica je nastala kao ,prilazni kolski tpUt 9tanici, illa kojoj se nalazio IL robni magazin za dopremu i otpremu robe. Nastala je nešto poslije 1882, .kad 1e puštena II saobraćaj !pruga Zenica- Sa:rajevo. Počela se naselj,owati tek II novije vrijeme. Status lulice i današnje ime po desnom pxiooku Dunava II iswČfioj Srbiji sanbraćajnica je dobila 7. oklto,b ra 1960.
ljezn ičke

TIMURHANOVA
Ulica u d:ugoislJočnom starom wjelu ,g mda, ispod Hrida. Počinje II Ulici Spire Kne-Levića, 'll onom poprečnom pravcu, i \VIOdi II prawcu j uga,
prelazi ni- ou <prugu Sarajevo-Vi šegrad i izvodi II J ahorinsku ·ll bliv zini završnice Ulice iza Hrida i početka Ulice NaIine. Ova s'30bl'a:6ajnica ,postojal a je još II tursirom periodu, kad se razII

vila kao p ut za Hrid 'll dvi1e mahale: <lionica' ispod 'pl1uge l i Mahali hadži-Timurhanovoj, <koja je u nalIodu poznata pod imenom Cel jugovići, a dionica iznad ,pruge II Mahali Sagr had'Žl:i! Alije, zvanoj Hrid. Obje te m ahale formirane su do !kraja 16. vijeka. Staro ime ave ulice je Hrid. Tako se ulica 2lVala i u a ustrougarskom periodru., pa je to ime ubilježeno u ,katasbarsk.om !pla nu onog područj e g r ada god. 1902, ali se ()dnosilo samo na početni krak od Celjugavića pa do iznad pruge. O porstaMu 'bQpOnrima Hrid, . oji označava širu k gradsku četvrt, vidi članak o UUci iza Hrida. Ova ulica se ,t.ak'O ;prozvala po Ij;ome šbo vodi II .naselje Hrid, .koje počinje odmah iznad pruge. Da.našnjim imenom Timurhanova IProzvala se i postJa:la samootaIna ulica najprije d iOI1li(!a imad .pruge. Bilo je Ito god. 1915. Poslije 1918, a prije 1931. 'na'zi'v TimtLThanova proširiQ se i na dotadašnju Ulicu Hrid ispod pruge, i ,tak,:VlO je stanje oSMl0 'oo ,d:anas ,b ez izmjene. Nosilac naziva je ličnost !kuja pripada r elatirv:no dalekoj historiji, a to j e hadii. Timurhan, sin Alijin, osnivač obližnje džamLje II Celjugovićima, koji je živio polovinom 16. Ivijeka oj stanovao :na Ooobaniji, a tu džamiju sagorad1o, vjerovatno, ,g od. 1566. iz velikog imetka što ga đe naslijediQ od sina Memišaha, koji je godinu dama prije umro u Džidi na ,povratku sa
hodoč.;;ća.

TODORA SVRAKICA
T() de ulica.<iIlcrna u središnjem ,podiI'učju starog dijela grada, odvojak iz Titove ulice !prema s jeveru, a ,od KaUlkčijine ulice prema istoku druga saQbraćajn ic a . Ulica je u potpunosti stambena. Razvila se r ano u turskom periodu II olwlru sr pSke stambene četv:rti Gornja varoš.
357

bo 1931. :ulica se zvala imenom Petrovića, a te godine, p rilik()m pt"lomjene iIlaziva dotadašnje Hadži..petrovićeve (dUlIlašnje Hadžidarnj·anovićeve), n aziv Hadžipet[lovićeva prenesen ·je ,na ovu ulicu. I prvo i drugo ime 'Sjeća na .staru S!l1Jsku sarajevs.kIU ,por-odicu toga prezimena, koja je doneda.vno imala porodičnu 'kuću u toj ulici, a, Unače, Sarajevu r davala trgovce i, što je rnaroč1to značajno, tnarodne graditelje, dundere, Današnji naziv dat de ulici 8. juna 1946, a čuva uspomenu na akademskog slikara Todora Svrakića (Pri1ed'Or, 1882 - Sarajevo, 1931), koji je radio akvarele i ulja sa motivima s.rednjovjekovnih spomenika, starih mostova, stare stambene arhitektwre i sl. P()stoj i uzročna veza naziva ·W iee: Todor SVlra:kić je II toj ruliei imao vlastitu klUĆU i II n joj atelje, u kojem je napravio velike radove, a tu je i umro.
LIT.: S.: Todor Svrakić 1882-1931, Na.rodno jedinstvo, almanah kalendar za 1932, Sarajevo, 211-213.

TOKA lj.uŽJlI()m. brdovitom Ipodručju starog dijela g.rada . Razvijena izme đu 'Ulica Pastnne i Džeke. Ulica je .razvijena još II tU'J"!Sloom ,peniodu k,8.'o sokalk 'll Sejh-Bagdadinoj mahali, lU narodu xv'a noj Pastrma, i to na jkasnije u 18. vnjem. Današnje ime ulica I osi I cz izmjene Još iz tul'~og perioda . U n b jednom popisu sarr-ajevskih m ekteba iz ip!OČe1Jka 18. vijeka navodi se m ualim (učitelj) u Balibegovoj ~tamošnjoj) mahali AUja Toki, koji, bez sum nje, ima prezime ,po ovoj ulici, jer znači Točanin, ČX)Vjek iz Toke, a uprawo odatle i izvla-čimo zaključak D starosti imena ulice i same te 5aobraćajnice. In ače, etimologija imena nije <azjašnjena. Uza sve OO ime ima, r kako se vidi, ,relativno veliku starost, a i ebnolo.škru vrijednost.
li

Ulica

LIT .: M. -43, 120.

Handžić,

Dva popisa sarajevskih mekteba,

El~Ridaje,

VI !1 942-

TOME MASARIKA
Ulica na rrijevoj strani Miljacke, raozvijena od mosta ikod Narodnog ' pozorišta da Mjedenice i Pionirske na jugu. Sa-obraćaljnica Ije nastala kao sOkak još lU 16. vijeku II Mahali

Co ban Hasan-'VlOjvode, koja se ll1aoodnim ~menom zvala Cobanija, a čiji je centar bila ona da:našnja džamija .na uglu lOve ulice i Ulice Skender-ije. Uprav.o po navedenom imenu tamošnje mahale pr;ozvala se Coba· nijom li. ulica koju obrađujem kao glavna saobnaćajnica u toj mahali i nosila je.to ime sve do iza prvog svjets~og lJ"a.ta. DM'Muje im e 'ulica je dobHa 1921. iU spomen na čuvenng češkog filozofa, sociologa i državnika T omaša Masarika (1850 - 1937), !roj i je ti. za naše nacionalno oslobodenje zasluŽIfm 'PO tome što je demasku--ao
358

podlosti austrijske i mađarske !politike prema Slavenima tl Austriji i Srbiji p.rilikom procesa proti'V H. Friedjunga u Beču decembra 1909, a neposrodno prije toga i kritikovao zagrebački veleizdajnički 'Proces, vođen I\J martu i aprilu iste, 1909, 'o čemu je napisao i posebnu brošuru ...Takozvani veleizdajnički proces tL Zagrebu .... Za vNjeme okupacije 1941 -1945. ulica se zvala starim imenom
Cobanija.

TOME MENDESA Ulica u J-oŠ8nici, :u Vogošći . Odvojak od tranzitne Ulice igmanskog maJ'Š8 iznad hQtela Biolrovo, vodi II p1avcu sjeveroisboka, gdje se nastavlja kao seoski put. Stambena ulica. Počel a se izgrađ i vati li izgradila se tl posljednjih desetaok: godina, kad je i dobila današnji naziv. Nosilac naziva ove ulice Tomo Mendeš je istrumu.ti borac NOR-a koji je roden 1020. lU ok.olini Prozora, a kojeg ~ !prevom svojataju Vogošćani, jer de baš ovdje živio li radio uoči orata 1941 , a odatle otišao i II borbu. 2ivio de najprije u Hotonju kod. VogOŠće i radio kao seoski nadničar. Neposredno pred okupaciju bio smogao nešto sredstcwa pa kupio komadić zemlje na početkJu današnje ulice njegova imena i sabrao nešbo materijala da gradi >kuću (otud i neposredna !UZročna veza naziva ulice), ali je (fat !plan omeo. Bio je među pIlvim ustanicima, stupivši u sastav Crnovrške čete. Poslije je bio i komandi.r čete. Istaknuti borac i starješina, više puta Ije }X)hvaljiy;an. Poslije iprebrodene ! pete ()fanzive postao je zamjenik .kom8'ndanta Ramskog odreda. Na toj dužnosti je i pao 'u jesen 1944. u borbi <sa Nijemcima, 'Vjerov.a.'hlo lU Osbrošou kod Konjica.
LIT.: S. J.
Jovanović, Vogošća,

40.

TOPLIK Uli ca u istočnom ipodvučju stamg dijela grada, nepos:redno ispod Alifa:kovca, na lijevoj obali Mi'ljacke. Sastoji se od pet krakova. Ulica se razvila I ajkasnije lU rturskom periodu u okviru Mahale n Veki1 -ha.rč, ikoja je formirana u 16. vijeku, a 'u narodu bila poznata pod imenom Hadtijska džamija. Naziv ulice star je koliko i sama saobraćajniea, a potječe od. istoimenog kraja u kojem se nalazi. U turskom periodu svi .krakovi te ulice zvali su se Toplik sokaci, jer su i činili više sokaka, a 'o d 1878. ulica se zove samo Top tik, osim kraka duž obale ( oji se zvao T oplik VekU-harč, k po džamiji Vekil-harč ispod. 'koje neposredno i vodi. Već 1916. godine svi ovi sokaci (krakovi) činili su jedinstvenu ulicu pod današnjim imenom.

Ovdje se, bez !Sumnje, r,a di o toponimu k!ciji je stariji od turske vlasti u Sa'1'arjeV'U,a nastruo je po imenu v.rela Toplik, <!la samoj obali Miljacke, ispod ·onoga krak.a duž Miljacke. Vrelo je ti danas aktivJlo. Nije provjereno da li je temperatura veća .od uobi čaj ene, 'š to bi dalo osn ovu za ime i ,vvel.a i !kraja i same današnje ·ulice, i da li II ,toj vodi ima ljekovitih supstanci, 'a li .se zna ,to ,da je na Itome voTelu negdje krajem 18. vijeka zadsta. rpostojala jedna banja u koju je svijet ·dolazit() da traži lijeka. U .sastavru Toplika ,sve do wemena stare J ugoslavije 'l11je bila ona današnja poprečna i zavr·š na dionica te ulice od Ulice Vladimira Gaći­ novim do Potcanime, nego je oo I Ua početna dionica Ulice P.otcarina, što b se Jasno vidi iz starih kataSotarskih planova. Godine 1931. ta di-onica Potcarine izd'V'Ojena je iz matične ulice i ušla u sastalv Ulice Toplik, pa je takvo stanje osta-lo do danas.
LIT.: H.
Kf'e~evrjak.ović,

Toplik,

Oslobođenje,

Banje u Bosni i Hercegovini, B6. XXII/1966, br. 6372 (3. 3), 5.

A.

Bejtić,

T.QROMANOVA

Ulica 'u sjeveIlIlom području starog d1jela ,g rada. Raa:vijena -između ulica Kawkčije Aibd.ul'ah-efendije i Remziije Omanovića. Ulica se r 8!Z'Vila dosta rano II Itul'Skom periodu d ijelom u Mahali Jahja..;pa;šinoj, u narodu zvanoj Curčiča maha[a, fomniranoj još krajem 15. vJjeka, a d i jelom l i Sagr o'kči hadži-Mahmuoovoj mahali, koju je narod zvao svojim ,i menom Ulomjenica, a koja je nastala prije 1528. godine. U drugoj !polovini prošloga vijeka činil a je jecHinstvo s današnjom ulicom dra J.oValna Kršića i 'Zvala ,se Kasića sokak, klako se to jasno vidi iz PQPiosa starnovništva grada 1867- 68. godine, ,po nek!om nepoznatom članu por:odice K asića, Ilooja 'Već 'll to doba .nije stanovala lU toj kući , a koja, i,ooče, i danas 'žrvi II S8Ta;jevu. Možda i prije 1878, ali sigurno te ,g odine ,ova se ulica i2XI.vojila u zasebnu 8aobraćajnticu pod današnjim imenom, samo s tom 'razlikom što je u početlou (do 1885) oblik naziva glasio Tu.romanova . Tako se, bez sumnje, .u lica pI1ozva1a po sarajevskom ,posjedniku Tovomanu ili Turomanu Ib:nahim-agi, sinu hadži-Mehmedovu, :r:od. 1828-29, o 'k ojem su se sačuva li p odaci 'll navedenom popisu .stanov.ni.šbv.a. a I 'Oj i je, .prema tim , k istim ,podacima, imao tada sin,ove Mehmeda, A'Vdiju i Ahmeda (najstarijem sm·u ,tada bilo !pet godi.na).

TRAMPINA

Ulica u sr edišnjem, ravnom di'j elu gl'8da. U s1Jvar i čikma, kakva je oduvlijek ·bila, a ,r azvijena od Tioove ulice ist.očnom granicom Velikog p arka l i pravcu sjevera.
360

Stara saobraćalj nic a, nastala još II ·s tarij e w.rijeme tur skog perioda u sasbavu Hadži-Idrizove mah ale, koja se I\.l n arod.u zvala 2abl ja k, a koja je nastala 'Prije 1557. godine. Tako se 'Ulica zove još od. prošlog vijeka po Trampama, s taroj sarajevskoj .porodici, Jooja se spominj e u Itom soka1ru jo.š ,poče tk om 19. vijeka. Clanovi 'te p.orodice biH su dugogo(ii'šnj i imami i ha tibi Cekrekči­ j ine džamij e n a B aAčao:šiji, a jedan od. nj ih, imenom hadži hafiz Abdulati! (rođen 1839) ·bio je učesn ik otpor a protiv okupacij e gr a-da 1878 . .pa je bi() i II sužan1stvu u 01-omucu . Trampe su opjevane i II d.o maćoj , lokalnoj narodnoj pjesmi. Njihova kuća, poslj edn)i stari o bjeka t u :toj ulici srušena. je 1964. prilik,om izgradnje današnjeg stambenog nebodera u pozadini 11vornice čarapa »Klj,uč... U 'tursko doba saobraćaj nica se 'Zvala Trampin sokak, oo 1878. do 1885 . T 1"am pina ćikma, a lod te cir1Uge ,godine pa 'Sve do danas, začudo, Trampina ulica, iako ,je .to tipična čikma.
LIT.: H.
K1"e§ evlj a ković,

GLasnik [ VZ, VI/1938,

Džamija ivakufnama Muslihudina Cakrekčij e, br. l , 37. - A. Bejtić, Prilozi proučavan ju naših narod-

nih pjesama, dio l , 402.

TRAVNICKA

Ulica na li jevoj strani Milj acke, na paoinama Trebevi ća. Počinje od Ljubljanske i vod.i lU .pravcu j uga, .prelazi željo ~U Sacrajevo-Višegrad u nivou ~ vodi II pra-vcu juga do TrebevPćke ulice zavTŠarvaj ući se ondje gdj e Trebev i ćka prelazi 'll pra'Vac posHj e jotkog poluk.ružnog zav.oj a uz Kasindoisku. Ulica ima dva s lij~a odv.ojka !prem a istoku , u sm1eru Nevesinjske što voo.i zapadnom s tranom Star,og jevrejskog 'gIlobljra. Saob r,aćajnica je fo rmirana kao ulica između dva r a ta, a po prvi put dobila je naziv ipod imenom TTav nička 1941. .gochne po Travniku, poznatom grad skom .naselju Illa Lašvi u Bosni. I me nije do 'Clanas m ijenjano. Dva s lijepa k raka. ove ulice prema isto~u do iza oslobo đenja imali su status posebnih saobraćaj n ica pod nazivom Travni čka či kma I i Travnička čikma II, a !tada su rte ulice ukinute ka.o samostalne saobraćajnice i prip.ojene ,matič noJ, Travničkoj ulici.

11I\CIVODE

UNca na l j.jevoj s tr<lni Miljacke, ti istočnom , p erife-Mom pod ručj u starog d ijela grada. To je od vojak od Ulice Hošin brijeg, vodi u istoč­ nom .praNcu, ispod samog p latoa Hošin brijeg i izV'Od i na početni dio Ulice J Mčedoli. SaobraĆ8jnica kao nenaseljeni put s-tarijeg je vremena i s h1žila je k.ao staza za izgon stoke ou šumu . Počel a se izgrađivati ·tek izmedu d va rata.
361

Status ·s amosta·l ne ·ulice i današnje ime dobila je 1955. godine. Ime je dato po starom nazi'Vu čitava onog malog kraja, koji zapravo glasi Trčivoda, a koji je sli čne konstrukcije, zanimljivQ je, kao još tri t oponima u gradu: Mihrivode i Hladivode u sjevernom i Piščivode u južnom (Soukbunax) predjelu grada .

TREBEVICKA
Ulica u južnom i brdovitom području grada illa padinama TrebevIca. Počinje od Ljubljanske iznad prela'z a prek·o željo pruge Sarajevo ~ Višegt1'ad pa vodi u !istočnom pravcu sve do ZelengorSke (st8Jra Ulica Hambina carina). Na početnoj dionici ima lo dvojak prema j1UgU, čiji se izlaz opet veže za matičn u ulicu rna daljnjoj di'onici. Sve do 1931. bio je Ito ().bičan .put s rv.rlo rijetkom !izgradnjom, a tada je ta s3iObraćajnica ušla u sastav gradskQg područja, dobila status ulice i današnje ime po TiTebeviću, planini iznad Sar ajeva, po tome što je tada bila jedina ,kJolska saobraćajni.oa koja je iz·vodila iz gr:ada u masiv Trebe~Ića. Naziv se nije do danas miJjenjao .

TREBINJSKA
Ulica u pcKl ručju BuOa potakao Ročinje od Ulice Adema Buća i vodi - prwvcu gradske deponije smetljišta. u Ulica kao trasa u vidu običnog seoskog puta postoji od dav;nina. Stat us 'Ulice ikao gradske sao:bra6ajnice !dobila je odlukom 12. decembra 1968. godine, kad joj je po P1W~ put 'dato ime Trebinjska, po gradu 'I'lrebinju u Hercegovini, i.po inerciji karakteristične tradicije gr ađana Novog Sarajeva, koji su mnogim ISV,( ijim ulicama dali imena po jugoslavenskim geografskim naZlirvima (~adovi i rijeke). Nekadašnji seosk i p u t :danas ,j e već prilično izgrađen (individualne jednoporodične zg.ra:de), što je i dalo osnova da baJj put dobije status gradske ulice.

TRG BRATSTVA I J EDINSTVA
Trg u Hr·asnici ispred DJ.1u·štJvenog doma. Form:iiran 1954. .godine, kaGi je izgrađen , dovr:šen i otw:.ren sam Društveni ·dom, značajnije ostvarrenje moderne poslijeratne arhitekture u Hrasnici (otvorenje bilo 23. 10. 1954). II to vrijeme i ,oko ,toga v:remena počele se tu izgrađivati i stambene zgrade, koje 'S u .ušle u sasta'v trga ~ao dedinice naselja. Ovaj trg d6bio je IPD prvi put Inaziv, i to 'onaj u današnjem obliku 20. decembra 1960, kad li sve ostale saobra6ajnice .u HrasnicL
362

Naziv počiva na osnovnim načelima a'ev-olucije i NOB-e, datim d jelomićno u zak \j učcima o savjetovanj u predstavnika štabova i komandanata NO i partizanskih odreda Jugoslavije u Stolicama kod Krupnja 26, septembr a 1941. godine,

TRG FRA GRGE MARTICA dijelu .grada, 'Obuhvata prostor ok-o lTimo- ka toličke crkve (Katedrale), izmedu 'Ulica TLtove i Vase Miskina, U adminis trativ<J1IOm smisl u obuhvata samu Katedralu -te isbočni i zapadni bl,ok vi.šesprat;nica, pa ,po ,tome i nije II pravom ,smislu t rg, ,nego sklop od dvije ulice lp ored Katedr ale, oo .kojih je jedna na zapadnoj, a druga na istočnoj strani. Na prosboru koji danas zauzima t aj wg zajedno sa Katedr alom bila je u 18. i 19. vijel\!u prostr·ana zgrada Hpa .}~ara'Va n-saraja - odžak (štab) sar8!jevskih ja·ničara. K ao janičarski odžak zgrada je s lužila do ukinuća ja.n ičarskog freda 1826, odnosno, prakitično (u Bosni), do 1832, a poslije je pl'etvorena u han i 'ti skladište vojne opreme. Porušena je pri~e ok.upacije, jer je nema označen e <ll jednom .planu toga dijela · rada g iz novembra 1879, godine, Na raščišćenom prostoru nekadašnjeg janičarskog odžaka najpruje je trebalo graditi trlrucu, ali se ,odhIka promijenila, i godine 1884. započel a se zidati današnja K atedrala (dov.ršena 1887) prema pr.ojektu tadašnjeg aktiW10g sarajevskog 8lI'hitek.ta Josipa Vanca.ša, Trg je lprije imao ove lIlazive: Ka.pija pa Crlweni tr.g, Kapija je bio naziv samo za južni dio prostora, onaj gdje se danas sučeljavaju Strosmaje!.''()va i Vase Miskina, a vu{-e porijeklo od kapije ja-ničarskog odžaka koja se na.lazila baš na toj strani. Naziv se ,rijetJoo čuo još do !pred drugi svjetski lI".at, a poslije je potpuno zaboravljen i napušten. Crkveni trg je naziv koji je nastao po spomenutoj mjesnoj crkvi - katedrali, a uveden je II uipotrebu 188 7, godine. Ime se održalo kroz do austrougarski period. Današn ji naziv dat je za vrijeme star e Jugoslavije, uprav.o 10. januara 19 19, I\l slaNU tira Grge Martića (RIa.stovača .kraj Posušja, 1822 _ Korešev.o, 1905), b osanskog fran jevca, Ikoji je ostao zapažen II kulturnoj hisoorijd Bosne kao pobornilk ilirs~og !pOkreta ·te po svom eposu ...Osvetnici... i po djelu ... Zap amćenja"" Naziv se nije do danas .mijenjao,
(25. 2) , 9. _
_

TIrg u središnjem

LIT.: A. Be;tić, Trg fra Grge Martića, Oslobođenje , XXII/ l966, br, 6366 A. Be;tić, Katedrala, Oslobođenje, XXII/ 1966, bl'. 6379 (l O, 3), 5.
Martiću,

Fra Augustin CUlt, Monografija o fra Grgi

Zagreb, 1930,

TRG OKTOBRA Trg II središtu ,g r ada, oizmeđu Titove i J NA ulice, naprema Velikom parku . FL()runirao se djelomično 1965, kad je tu d.zgrođena i otvo363

rena moderna poslovna palata od 'ulice do ulice, djelo arhitekta Milivoja Peterči6a, kroje treba da ·predstavlja i , !rasi front velikQg trga. Po urbak nistićk.orn planu trg .treba da se proš:irri !prema is-toku sve do !pOčetne di onice Ulice JNA. Akcije III tome smislu upravo sU 'u otoku. Naziv avoga trga, I oji evocira spomen na okrtobarsku revoLuciju II k RUSiji 1917. godine, Inije 'Uopće ozvan ičen, isto onako ikoo ni druga dionica Ulice dra Stjepana Tomića. Ime je, međutim, uveo sami život, pa se tako sreta i u telefonskom imeniku za 1967 . • godinu kao adresa nekoliko ;preduzeća k()ja .su poče l a !pOslovati u na,vedenoj .palati.

1!RG

OSLOBOĐENJA

Thg II s redištu grada, razvijen izm eđu Doma J NA i Vase Miskina ulice .te Nove pravoslavne crkve i Preradi(-eve ulice. U procesu formilra:nja današnljeg ,trga 'Il3Jjprije je u ređ en prostor ispred današnjeg Doma J NA. Nasta'O je izgradn~om Oficirskog kasina (današnja zgrada Doma JNA) .1880. gooine !pa se .odmah i prozvao njemačkim imenom Ojizierkasino-Platz, a u domaćoj upotrebi Oficirski trg iH T r g pred Oficirskim dom.om. Godine 1919. Itaj mali tr.g dobio je novo ime K ~em ansovljev trg, 'U spomen na francuskog državnika i političara, inače po struci ljekara, Ktemanso Zorža Benjamina {1841-1929), koji je poslije 1918. IlTInogo radi'O na organizovanj'U i učvršćenju mura u svijetu. T.rg pod tim imenom zadržao se ka,o sam ostalna cjelina sve do 1945. Glavnina !prostora današnjeg Itrga d:zmeđu Ulice JNA i Vase Miskina raščišćena je i djelomično uređena Itek < pred drugi svjetski rat, i taoda je taj ,p rostor dobio ime Trg kmlja Petra 1 oslobodioca, po kralju Petru I iz dinasti je K a rađorđevića (1844-1921), kojem je tu, uoči samog rata, podignut spomenik (djelo zagrebačkog varjara Frana Kr šini ća,
uJ1l~teno

1941).

Za vrijeme okupacije 1941-45. prvi, ona.j mali trg n.osio je ime Trg hercega Stjepana, po S~jepanu Vuk:čiću Kosači, v elikom vojvodi srednjovjekovne bosanske države, koji se godine 1448. J rogla'Si.o hercegom sv. p Save, a dl1ugi, veći iWg zvao 5e, po posljednjem b05a'IlskQffi kralju
(1461 - 1463), Trg Stjepana
Tomaševića.

Današnji naziv da't 1e 8. duna 1948. u &pomen oslobođenj a zemlje od ok.upatora, koje iSe .računa sa 15. majem 1945, danom kapitulacije posJjecLnj1ih njemačkih jedinica ill Jugosla'Viji, iak)o je još 9. maja u Reimsu potpisana !bezuvjetna pred- ja svih ,njemačkih 'o:ružanih snaga. Pod a ovim Il!8!Zivom ne može se podra7iumijevati oslobođenJje Sarajeva (6. aprila 1945), jer uspomenu na taj datum ,čuva ime Trg 6. aprila. Do 8. juna 1948. avaj Itrg imao je zvanično ime Trg slobode, koje je bilo -uspostavljeno 6. ·a prila 1946.
LIT. : Novi trg u Sarajevu, Narod, IV,f1924, br. 26 (9. 4), 3. - Novi trg u Sarajevu za spomenik kral ju Petru, Narod, V /1925, br. 860 (19. 7) , 2. I ng. Marce l Martinis, O budućem trgu i spomeniku kralja Petra L oslobojioca, Jugoslavens ki list, XVII/1934, br. 11 (14. ll), 10. - Arh. D. GrabTijan, Oko regulacije trga kralja Petra, Jugoslavenski list, XVIII/ 1935, br. 89 (14. 4), 6. - A. Bejtić, Trg oslobođenja, Oslobođenje, XXII /1 966, br. 6470 (9. 6), 6.

364

TRG PERE KOSORICA
Novofonnirani trg
II

ra:vnom rujelu Hrasna, na p rostoru izgrannje

novih stambenih objekata koji pr edstavlj aju nastavak izgradnje Grbavice II prema zapa:du. Zauzima velik prosOOr rpočinjući od nove transverzale 'll osi ZiVlka J ošija lUlice (1ooja je dobila isto ime) prema zapadu, do blizu H rasničk.og mosta. ReprezentabiVll'li wg o iv ičen je buketom od pet 20-erospratnih nebodera, od !koj ih su dva do v,ršena i usel jena 1969. godine, a tri n ešto poslije. Ime .trgu d a:bo j e 13. febr:uara 1970. II spomen na PelrU Kosorića, predratnog naprednog studen ta prava, prvohorea, pnoslavl jenog koma ndanta, narodnog heroja i ista'kinutog rukQvo<iioca II poslijeratnOj izgradnji J NA. Roden .u zeml jo r adničkoj porodici II Sokocu 5. 2. 19] 8, umro II Beogradu 7. 7. 1969, kad je imao čin generalpuk.oWl'i'ka JNA i bio na d užnosti pomoćn ik a drža vnog sekretara za narodnu odbr anu.
LIT.: Zbornik narodnih heroja, 366.

TRG RIMSKIH BANJA P ro.šireni i as!altirani dio puta II vJd u malog, neizg rađenog i neoblikovanog trga s južne strane arheoloških ostatakra naseobine iz dob a R imljana na Ilidži. Put, na ·ko jem je formiran Itaij trg, poznat j e od stanina, a njegovo proširenje u 'lleku wstu malog 1IDga nastalo je II godinama poslije oslobođenja, kad je tu bila formirana au tobusna <terminusna stanica, , oja je k tu i ostala sve do o tvaranja tramvaj ske .pruge Sarajevo-Ilidža 1960. godine. 'Drg je dobio današnj i . aziv 20 . .decembra 1960, a ime ima I\lZI'OČnU n vezu utoliko, ~to se ,tr.g nalazi, Jmko je navedeno, neposredn'o kraj ostataka rimskog naselja, za I o,je se I k pretpostavlja da 1e imal<l d svoje banje.
LIT.: Esad Pa§ali ć, Rimsko naselje na Ilidži kod Sarajeva, Glasnik Zem. muzeja, XIV/ I OS9, arheologija, 113-136.

TRG 6. APRILA Trg lU starom đ Ljelu grada, rna li jevoj .obali Miljacke, podno Bistrika, gdje se staču sa(lI.braćajnice jz pet različitih !pravaca. Trg je formiran godine 1899-1900. izgr adnjom vojnih objekata na zapadnoj i istočnoj strani, ko ji su dovrneni 1902. godine. Upra~o po takvom sadržaj u pr vih novih objekata okolo trg je dobio nacz:iv Vojni t rg. Godine 1900. uključen j e u susjedni Filipovićev trg, .koji se od 1910. zvao Trg Franje Josipa. l (v. P ark cara Dušana). Poslije ujedinj enja, upravo 10. januara 1919. 1Irg na Bi6tr~u dobio je noW nazi'v Rankovićev trg, !PO komandantu XIV pješadijskog zbora ,
365

potpukovniku (!kasnijem generalu) Živanu Rankovi6u, koji .je, došavši sa trupama vozom iz Višegl"ada, ušao II Sarajevo 6. novembra 1918. preko stanice Bistri- i upr:avo prekI() ov,oga ,trga . k Današnje ime !Uvedeno je još 6. '<!lPrila 1946. kao uspomena na ulazak oslobodilačkih snaga u g r ad 6. aprila 1945. Jružni dio ov.og današnjeg tI1ga (produžena dioni:ca Dobr.ov-oljačke) od. početka 'OVog vijek.a bio je izg.rađen s obje stra:ne i nosio je ime Mutevelića ulica.
LIT.: Dolazak prvih srpski h br. 192 (19. 9), 7.
četa

II Sarajevo, Narodno jedinstvo, IlI/1920,

TRIFKA

ĐOKICA

Ulica II Vl()go šći, uprft'v:o lU naselju Jošanice. Krajnja ulica na sjeveroistoku naselja, U I oje se p r ilazi Ulioom Spasoja Blagovčanina lj k Radovana iSućura, a koja nema pvodužetk.a ni !prema jednoj strani. Stambena sa:obraći:ijnica. Nastala oko 1961. kao d io stambenog naselj a II Jošanici za !potrebe radnika Preduzeća »Ttto+< 'u Vogošći. Tada je i dobila ime po Trifku Đokiću, prvooorcu, inače predratnom zemljoradniku iz same Vogošće, rođenom 1904. u VogoŠći. Jedan je od organizatora ustanka u ov.ome k,r aju. Poslij e pete ofanzive .kao borac iSeste istočnabosans.k.e brigade rupućen 'je u Vogošću na terenski rrad (organizova:nje p rebacivanja h oraca iz Saraje:va ,u Visočko-fojničk i odred). Na tQj dužnosti 'Otkrili su ga četnici i ,teško ranili, pa je tim ranama i podlegao 28. marta 1944. II Blagovcu kod Vogošće. Bio je član KlPJ od 1941.
LIT.: S. J .
Jo vanović, Vogošća,

47.

TRIFKA GRABEZA Ulica u sjevernom !kraju čaršije. Razvijena od Miloša Obilića ulice do platoa Kovača. Saobraćaj nica kao ulica formirala se u austrougarskom periodu . Na samom početku ulice bilo je korito Mošća-nice, kaje se !baš tu proširivalo i bilo ,odllično mjesto za život pat ki. A upravo po tome, i po I atkama p koje su se tu u vodi !praćakale, t aj uži kraj je dosta rano dobio ime Pat ke. Ulica 's e tu form irala li. dobila ime Patke 1900. godine. Današnj i naziv nastao je pred popis stanovništva 1931. godine, a čuva spomen na revolucionarnog r adnika iz vremena Mlade Bosne Trifka Grabeža, jednog od aten"ba!tora 28. juna 1914. godine, koj i je zbog toga iduće, 1915, osuđen na 20 godina teške tamnice. Rođen j e n a Palama k r aj Sarajeva 1895, umro 1916. u ta'mnici u Terezinštatu u Cešlwj. Postoji neposredna UiZroČl1a veza za Ida'v,a nje d anašn jeg naziva ulici . Gimnazijski đak. i revolucioner TriCko Grabež imao je 'u toj ulici rođaka Gavru Ornogmčevića i 'll njegov-oj je iklući neposredno poslije atentata sakrio bombu
366

i lI'evolver, a potom se zaputio rooIl!Oj

k ući

na P ale, gdje je k.asnije

uhapšen. Za vrijeme okupacije 1941 -1 945. ulica je nosila stari naziv Pat k e. Današnje ime vraćeno je rulici zaključkom Gradskog narodnog odbora 20. avgusta 1945. o uspostavljanju predratnih naziva ulica u gradu.
LIT.: K aznena stvar protiv Gavrila PrinCipa I drugova zbog zločina veleizdaje. Optužnica. Prilog k ".Sarajevskom listu .. br. 245 (Sarajevo, 1914). - V. BOQ~ćević , Sarajevski atentat, stenogram sa glavne rasprave, Sarajevo, 1954, na više m jesta (v. indeks imena ). - Druga literatura u djelu Nikole Đ. TTUića, Sarajevski atentat u svjetlu bjbliografskih podataka, Sarajevo, 1964 (v. indeks).

TRIGLAVSKA predjelu Hrasno~B rdo. Počinje od Sremske, 'Od same želj ezničke p~uge, k ao nastavak Uli ce Vladimir.a Nazora ispod pruge i vođ i 'u pravcu j uga do VaTaždinske. S aobraćaj nica je postoj ala ijoš prije drugog svjetskog 'fata, k ad se poče l a i izgrađivati. Status ulice dobila je poslije oslobođenja s oznakom Ulica
II

HTasno XV.

Današnje ime uvedeno je 7. o k tobra 1960. po poznatoj planini u Sloveniji.

T RNOVSKA Ulica II Kovačićima . Počinje od Zagrebačke -na mje6tu gd je na suprotnoj , .sjevernoj strani počinje i Lenjinova opa yodi u pra'vou jugoistoka do LjUbljanske. Saobraćajnica kao naseljena ulica počela se form ir ati pr ed p r vi s vjetski rat, a ,poslije Tata, vjerovatno 1921, d obila je status gradske u lice i današnje ime po mjest ancu Trnovu na p utu Sa r ajeV()-K alinovik. Zaniml jiva je konstatacija, koj u iznosi Kosta Man d ić, vj erovatno po sjećanju, da je jedna delegacija građ a na <onoga kraja II navedeno v·rij eme molila Gradsko p-oglav.arstlvo da se toj ulici dad.e ime Saraj evska. Molbi, medutim , nije .u doyoljen.o st oga što se sm at ralo da je ta ulica pr emalena i suviše periferna pa da zhog toga ne postoji osnova da se prozove p o gradu Sarajevu. I tako je potom došlo do dan ašn jeg .n azi·va. Ime se n ije do danas m ijenjalo.

TRšCANSKA Ulica u području Marind'K)ra. Počinje od Ulice 'Vojvode Put nika i vodi u pravcu sjever a zapadn om s tra nom Rim'Oka toličke crkve te se završava u K ranjčevićevoj.
367

Osim crkve, koja i ne pripada ovoj u lici, i Još jednog objekta, sva ostala izgradnja u ,toj ulici nastala je pI'lih godina poslije oslobođenja (stambene višespratnice). Inače, saobraćajnica je dobila status ulice početkom oku pacije 1941-1945, i bada se:po prvi put pnozvala imenom Zvizdića, po bosanskom franjevcu fra Andetu Zv ijezdoviĆlL ~Zvizdovi6u) , koji je, opo izvorima rimo.katohčke crkve, isposlovao slobodu bosanskih katolika dobivanjem ču vene ahdname sultana Mehmeda Fatiha na polju Miloda.'a:bu kod Foj'nice 1463. godine. Današnje ime Tršćanska zamijenilo je ono prijašnje 8. juna 1948, a uvedeno je ,po .gradu i luci Trnu, II ikojem je d io stanovniš!Na slavenski. TQ je bilo u vrijeme kad je Trst sa :bližom ekolinom imao s tatus Slobodne teri,klrije Trsta (STT - sve do godine 1954). Danas ne postoje razlozi koji s u doveli do davanja takrVIDg ;j:mena u lici.

TUFE SARACEVJCA Ulica u Bistrilw. R azvijena od završne dionice Ulice Bistrik • • m edresa, najprije u pravcu juga, a potom u pravou zapada do Ulice 6, novembra. Saob r aća!jnica se razvila lU ·t wrskom periodu kiao sokak u Gazi Mehmed-begovoj mahali, u Jlarodu zv.anoj Bistrik, koja datira iz drugog decenija 16. vijeka. Bila je tl sastavu Ulice Bistrik-medresa sve do davan ja ,današnjeg naziva. Današnje ime uvedeno je 8. juna 1948. godine, kad je izvršena brojčano krupna izmjena naziva ulica <ll gradu, a čuva spomen na sarajevskog pnv.aborca, predratnog naprednog omladinca Tufu Saračevića (Taj ibov.a), () ikojem im amo malo podataka: rođen je u Sarajevu ] 923, stupio u redove NOV· e n ovembra 194], a umro septembra 1943. II Usti· kolini od posljedica rana tl borbi kao 'Partijski a-ukovodilac bataljona. Tu je i sahranjen.
IZVORI : Biografska
građa

o prvoborcima NOR·a grada Sarajeva,

TURBE Ulica lU juiJnom ipOcLnučju starog dijela I ra da, u bliz~ni R rida. Poči­ g nje od Ulice Behdieta Muteve1ića, ispod same džamije pod žičar:om , (džamija Pod takišom), pa vodi u j ugozapadnom pravcu do na željezničku .pr.ugu Sarajev:o--Vi šegrad (pl<lloo željezničke stanice Bistrik), ,prelazi je u nivou i izvodi u m icu iza Hrida. Proi samom ,početku ima i jedan slijepi krak Iroji vodi u jugoistočnom pravcu >ve do pr uge. s Ulica De nastala u rtwrs100m periodu, naj prije tkao p ut-kratica za Hrid, a onda je u tom istom periodu .otpočela izgradnj a , .koja se kasni je zbog terenskih uslova malo povećala . Poočem a dionica, koja je i naj nase-

3"

ljenija, bila je u svoje doba u sastav.u Mahale H a'dže-zade hadži-Ahmeda, kdja se u na rodu zvala H arvatin, a čij a se džamija nalazi u blizini, tačno ispod trase trebev ićke žičare. Sve -do vremena stare Jugoslavije, dok nije uveden naziv Behdžeta MU'teveliča (vidi tamo), početak Ulice Turbe nije bio na označenom mjestu, (flego nešto niže, na samom vrelu Megare, a ,to ue os i w h današnje Ulice Oolin potok. Isto tako, u sastavu ondašnje ulice pod imenom Turbe bila 'je do 1900. r av:na '<iionka današnje Ul'k e Behd.žeta MuteveIića (ispod džamije) i današnja Garaptina ulica, izuzim a j u ći .krak p r ema zapadu, :kojeg II to doba ni je ni bilo. Ime ulice po tječe iz turskog perioda i nije se do danas mijenjalo, a nastalo je po tome §to ova s aobr.a ćajnica vooi u prarvcu jednoga turbeta drvene konstruk cije, I oje se nalazilo na kraju ove ulice, upravo na k uglu H urem u§e i Kamenice, a koj e je nestalo uoči drugog svjetsk'og rata. Po tome turbe1lu okolni ldkalitet i danas se zove Na tUTbetu, pa je tako po istome motivu nastao i naziv ruolicc. Ne zna se otkad datira lo turbe, samo lJ18!Tod zna da je u njemu počiv ao neki Husejn-efendija K oštTO . Porodica !{oštra, in ače, zHrlsta se sreta u Sarajevu, a polovinom prošlog vijeka tu je žtvio i Salih-aga K oš1loo, k-oji je bio učesnik u buni pr.otiv bosanskog vezira 1848. i kao takav prognčl4l sa sa učesnicim a na Kre1lu, a ku ća 'mu je bila 'll današnjoj ulici Alije H odžića (stara Kečina ). U vezi s 1rasom i naztv:om ove ulice vrijedno je zabil ježiti i sl jedeća dva značajna podatka: vrh ove ulice, koji obuhvata nešto p rošireni kraj iznad pruge, imao je zasebno narodno ime Sofica. Upravo stoga la kratka dionica bila je 1900. i 1901. izdvojena II samostalnu ulicu i .nosila to ime s obrazIo-lenjem u određ enom dotadašnjem popisu, da se ta ulica razvija od Ulice Turbe do Dudine ulice. Naziv je nastao, svakako, po nekoj sofi (hladnjak), koja je zaboravljena. a koja je tamo bila na brijegu, gdje joj je doista i bilo povoljno m jesto. I drugo oba'Vještenje: sam naziv ove ulice po turbetu bio je povod jednoj velikoj gtreški lU od ređivanju :naziva upica u austrougarskom periodu. Naime, sadašnja .ravna dionica Ulice Behdžeta Mutevelića (ispod džamije P od takiJom), za k'o ju se neposredno danas veže početak Turbe uli ce, dobiJa je 1900. godine naziv Dža:no-zade turbe ulica. Taj -naziv nema nikakve veze os ,tim L.re:jem. Sve do tada taloo se zvala Idana.šnja Ulica k Mandžina Gomja na BjeJarvama po nekome turbetu i tamo.šnjoj džamiji Džano.Jzade, ikoja ,po imenu nije nip-ošto idenJtična 'ovoj uz T'rul1be ulicu odnosno Pod takišom. Takva je zbr:ka 'ostala sve do 1931 , 'kad se saobratajnica pI10zvala im enom Behdžeta Mu teveliĆ8. U isto vrijeme (1 900) i drugi.k.rak dotadašnje Ulice Turbe izdvojen je 'u samostalnu uliou IXKl novim imenom Garaplina (vidi tamo).

TURHANTJA Ulica u području Marindvora, razvijena između ulica Brankove i MacŠ31a Ti ta. S8dbra6ajnica je postojala 'u turskom periodu i tada je obuhvatala i današnju Maglajsku uHou kao logičan iprOdužetak, a razvila se u okviru
24

369

Mahale Tavil hadži Mustafe, k()ja je nastala još u 16. vij e1tiu, a II narodu se zvala imenom Donja Hiseta. Današnje ime ulica bez promjene nosi još od turskog perioda. To je prezime stare sarajevske musliman ske porodice, od koje je jedna grana imala kuću u toj ulici. Stadja IkuĆ3 te porodice bila je na Cobaniji, a porušena je u pl'O'šlom ratu. S ,p orodicom H rasnica 'I1urh anije čine dvije gra'ne izravnih potomaka srednjovdekovne k!ršćanske .porodice OstOjića, iz sela Ostoj i ća Jood Sarajeva. Nedavno su potpuno izumrli. Naziv tilice vjeI"lovatno je alastao u pl"'ošlom vijeku, po nekome članu porod ice Tur hanija, pa je prvobitno glasio Turhan ijin sokak pa Turhanijina ulica, š!() je poslije preokrenuto lU .jednosta'vniji, ali i neobičniji današnj i oblik. Ovo je jedini vrijedan naziv ulica II ,o nome kraju koji podsjeća na nekad ra:?Vijeni dio grada u ovome području pod imenom Donja
hiseta.

LIT.: Abdusdam Hrasnica: Ostojić - Turhanija Hrasn k a, Novi behar, IV/1930-31. 257. - A. Bejtić, Prilozi proučavanju nGših narodnih pjesama, dio II, 111-112.

ULOMJENICA
Ulica II novom naselju u Buča- potoku. Razvijena od srednje di-onice glavne mice Adema Buća prema zapadu, sa vezom 'u pravcu juga na Ulicu 21. maja. Iz Ulice Adema Buća ima dva prilaza. Saobraćajnica je postojala .kao put jm 'll ,a ustrouga rskom periodu. U doba staxe Jug.osla'vije bile su.na tom !putu (do 1937) svega četiri kuće. Znatnije se .počela izgrađivati i naseljavati iza oslobođenja, prije desetak godina. Status ulice i današnje ime po grad u T,uzli u Bosni dobila je negdje poslije 1960. Te g,ociine, !rješenjem NOO Novo Sarajevo od 7. oktobra, bto se prozvao nastavak Ličke rolice u H rasnu prema zapadu, a li taj krak nije nikada -otv:oren, a, prema tome, ni označen, 'Pa se to ime nepoznatog cLa.tuma prenijelo na ulicu 'll Buča rpotoku.

TVORNICKA Ulica II H.rasnici. P:očinje u blizini Društvenog doma, upr avo od HI1 asn i čke ceste i vodi -ll .pravcu F abrike motora. Kao saobraćajnica ulica se formirala oko 1950. godine. Status u lice i današnje ime saobraćajnica je dobila 20. decembra 1960. Naziv je uveden po mjesnoj tvornici motora, poznatoj pod skraće­ nim imeno.m »Famos« (Fabrika motora Sarajevo), k.oja je osnovana 25. maja 1950, a otpoče l a s proizvodnj om 6. aprila 1953. Naziv ima uzročnu vezu po tome što se saobraćajnica pruža upravo pored te Fabrike.

370

ULOMJENICA

Uhca II području Miloša Obilića ulice. Razvije na od mice Miloš< ' Obilića do Remzij e Om anovića ulice. Saobl1 aćajnica postoji od ranijeg vtremena lU turskom .periodu, kad se razvila kao sokak 11 Mahali Sagr ački hadži-Mahmuda, formLranoj prije 1528. godine. D a na~nj im imenom ulice zvala se II naroou i sama m ahala, kako to \/'idimo n ajprije iz jednog akta j oš od 25. 7. 1773. o sporu gIl'.ađana Mahale Ulomjenice zbog uzimanja vode iz IJ1jihova vodovoda, a zatim i iz popisa mahala 1874-75. godine. Po tome " nije jasno šta je ovdje starije: naziv sokaka ili same mahale, iak.o se čini da je 'tačno to drugo . SaobraĆ3jnica je dobila status zasebne ulice pod približno današnjim imenom 1900. godin e. Ondašn}i i u opće stari oblik naziva ove ulice, I oji se i danas čuje među Saraj li jama, jeste U l omjenica, '~arak t e­ k ristika staJl'og sarrajevskog žargona. Današnji, ~njiž evmi .oblik imena Ulom Zjenica nastao je na uličnim i kućni m ,tablama .poslije 1918. nasilno.
IZVORI: Sidžil br. 15, 12.

URJAN-DED!NA

Ulica u jugozapad nom dijelu grada. Počinje od Nevesinjske, neposredno iznad željezničke !pruge, a ispod Jewejskog groblja op8 vodi u kn vinama do na Ulicu Soukbunar . U početnoj d ionici za ovu ulicu se 'Veže pješačka staza isoočnom stranom J ev.rejskog groblja. mica im a dvije čikme, koje su rukl jučene u ovu saobraćaj nicu , bez zasebnog imena. Kako se vidi iz prvog plana grada, još godine 1882. posoojao je samo klrak istdk-zapad te ulice sa pril8.2lOm jedino ~z Soukbunar ulice. Prema tome, prva i početna dionica i polo vin a ulice, koja vodi od pruge, nastala je k asntje. Bilo je to poslije os l obođenja, upr avo .prije petnaestak godina . Sa.obraćaljnica je po 'Prvi .put dobila status ulice u austrougarskom periodu, prije 1901 , a tom prilikom dato joj i današnje ime, I ako se to k vidi iz .katasta.rsk.og plana onog dijela grada iz te godine. Neposredna uzroĆf1a veza davanja toga imena bila je u bome što ta saobraćajni ca, razvij ajući se prema jugoistok,u, zapravo vodi u pravcu !itarog i d obro poznatog tru.rbeta ~u današnjoj Pe ćin i ulici) legendarnog šej ha Urjan-dedeta (ovdje, pa i u n8.'Zi·vu ulice dede je perzijska ritječ), za kojeg tradicija kazuje da je ovam o došao zajedno sa sultanom F'atihom kao ratnik (gazija) u petnaestom vijeku i da je ipao <upravo u o nome kraju. Turbe je do danas saču van o, građeno od jednostavnog materijala i ne baA taloo davno (obnovljeno), a u samoj unutraAnjosti iznad kubure nalazi se kameni nišan iz rnovijeg vremena, rupravo iz godine 1813, kako sam 1:0 utvrdio na licu mjesta prilik-om 'Obilaska Pećina ulice.
LIT.: A. Bejtić, Soukbunar, Oslobođenje , XXII/ 1966, br. 6351 (10. 2), 8.

'"

37l

USKOCK A Ulica 'll naselju »Pa;yle Gor anin« (bi'Vše S,vrakino Selo). Razvij ena paralelno sa Bosanskom, izmeđ u Jav;orske i Hvar.ske, !pr avcem sjever-j, g. u

U lica je i ikao saobraćajnica i kao stambena jedinica 'll potpunosti nastala II prvim godinama poslije oslobođenja II sastavu novog radnič­ kog naselja čije su p1'Ve kuće dovršene i useljene 7. septembra 1948. Toga vremena soob raćajnioa je dobila i status ulice pod oznakom Naselje
Pavla G oranina I X .

Današnije ime dato je 7. 'o ktobra 1960. po uskocima, sla'Venskim stanovnicima zapadne Bosne, lm'ji su II 16. i 17. vijeku bježali ll1a teri·t oriju A'ustrije i Mletačke Republike, nastarvij ajući 'Otud da se bore .protiv Turaka, II stvari protLv dom aćih Muslimana, looj i ~ U bili nosioci turske vlasti II tim krajevima.

USORSKA U lica ou sjevernom Jm.aju starog dijela gra:da. R azvijena izmedu ulica K artal i B udakovići. Sa'()braćaj nica je nastala negdje 'UOČi. d r ugog svjetskog rata, a status ulice je dobila tek posliije oslobodenjia. Tada joj j e dato i današnje ime po m jestu Usori na rijeci Bosni, koj.e je bilo u s r ednjem vijeku središte istoimene prostrane ;o:blasti.

U21CKA U lica ·U Kovačićim a, rra:zvij ena izmeđ u Z agreba čke i Len jinove, II područj u Grbaivke l . Ulica je lU potpunosti prosj €Čena i formirana u pE!Il'lodu star e Jugoola'Vide, :nešto pr ij e 1931, izgradnjom individualnih či novničkih kuća (kolonija opštinskih kuća ) na istočnoj strani ulice, .&oje su se do danas održale. Pred popis stanovništva 193 1. ulica De dobila status gradske nasel jen e saobraćaj nice i današnje ime Užička, po m j estu Užicu, današnjem Titovu Užicu u S!'Ibij i. Za 'Virijem e ·okupacij e 1941-1945. ulica Se zvala Jajačka, po poznatom m jestru Jajcu II Bosni.

VALTERA P ERICA Ulica 'll m arindv:orskom predjelu gr-ada, lI'azvijena paralelno sa Brankovom od MalfindvrOra .do Ulice Maksima Gorkog.

Ulica je sta:ra, postojala je rano još <ll turskom 'periodu i tad a se zvala, zajecim(l sa današnjim ulicama Brankov_ om i Maksima Gorkog,
Donja Hiseta.

Taj stari ll1aziv bio je u upotrebi sve do 1895. godine, a tana je ovoj ulici darto nov,o ime Mustaj- begova, po Must aj-begu Fadilpa.šiću (1830- 1892), prvom sar ajevskom gradonačelniku u austrougarslrom periodu , koji je - tom e položaju IP1'Oveo neprekidno 14 godina (1 878-1 892), na Godilne 1925. lUlica je diJbila ime Kraljice Marije, žene !kr alja Aleksandra I Koarađorđevića . Za vrijeme okiupacije 1941- 1945. ulica de nosila ime Hakije
Hadžića .

Današnje ime ulica je diObila odmah poslije oslobođenja II SIXlmen na istaknutog revolucionara, borca i ilegalnog .partijskog r adnik·a u SaJrajevu V ladimi r a Perića Valtera (Prijepolje, 1919 - Sarajevo, 1945), koji je od ljeta 1943. razvio velik, dak i plodonosan ilegalni il"ad u Sarajevu Ik ao sElkretar Mjesnog Jwmiteta KPJ, gdje je i .poginJuo u noći lizmeđu 5. i 6. april·a 1945. prilikom rorhi za oslobođenje grada i čuvajući EI\3kltričnu centralu, k<oju je neprijatelj namjeravao u ništiti. Proglašen j e
za na.ll()dn.og henoja 1949. godine.

....Valter... je ik<mspira tivni na'dim a1 k se čini iz nazirva ulice.

Perićev,

a <ne

rođeno

ime, kako

LIT.: Zbornik narodnih herOja, 609. - Hronologija radničkog i NO pokreta u Sarajevu, 78, 110, 111, 118, 129. - D žavid Husić, Grad oslobođen, ali je Valter poginuo, Oslobođenje, XVI/ 1959, b r. 3989 (5. 4), 9.

VAWEVSKA
Ulica 'u sjevernom području St,aDog dijela grada. Razvijena izmedu ulica Muhameda Gand\.1I"e i Požegijine. Sao:brać3Jj nica je .nastala dosta rano .ll ,turskiom I periodu i sve do davanja današnj eg imena bila j e uklj učena u današnj u lUlicu Sumbul- česma ~vidi tamo) . Današnje ime uvedeno je pred popis stanovnUtva 1931. po gr adu Valjevu u Srbij i, ;pri :čemu je taj dio stare ulice Sum b ul- česm a dobilO statJus zasebne S3JOIbraćajnice. Za vrijeme okupacije 1941-1945. culioa je imala ime Banj a lučka, po našem gradu Bam.joj Luci.

VARAZDINS KA
UN'Ca u .predj elu Hra'Sno ~Bndo. P;očinje od Ttrigl avske kao njezin pI10dužetak 'll drugom , istočnom I av ou, i završava se Ikao slijepa ulica pr u neizg,radenom terenu. Saobraćaj'llica kalO pult !postojala de još prij e drugog svj etskog r aia. Počela se jače izgrađivati i · aselj.alvati tek :poslije · oslQbođenja. n
373

Status zasebne ulice i današnje ~me po gradu Varaždinu slooj sa'Obra6ajnica je dobila prije nekoliko godina.

'u

Hrva-t-

VARESKA
Ulica <u sjevernom pod.ru;čju starog dijela .g.rada, razvijena od MihrivOOa u pravcu .s jeverozapada do Ulice K aukčije Abdulah-efondije. '.Do Ue, zapravo, stari put, staza, kojom su se nekada izgoni1e k.rav~ na ispašu II okolinu grada iz podruoja naseljenog starog Hadži-Fejzagina sokaka, !kasnij'i h Mihrivoda. Put se počeo naseljavati .tek pred prvi svjetski rat na početnoj dionici, od Mihrivoda, a 'u 'boit!u rata, 'Upr avo 191 7. godine, .put je dobio status ulice, .koja se tada i prozvala VareAkom, po indus1lrijskom m jestu Varešu ou Bosni. Naziv se n ije do ,danas mij enjao.

VASE MISKINA CRNOG
Ulica .u centru grada, u starom dijelu naselja. Počin je u Titovoj ulici kod .zgrade banke i vakufskog neboder a te vodi na istok do Ulice Sara či, koja od Gazi Husrev-begove ulice čini nastavak urase te ulice. Saobraćajnica se razvila još u 16. vijeku kaQ ulica, 'i to istočni, kratki dio u Gazi Husrev-begovoj mahali, focmiranoj već 1531. godine, a zapadni, duži dio, u Mahali Ferhadiji, koja je nastala nešto kasnije, 0100 1562. g.odine. U lica se od davnina zvala 'imenom Fe rhadija, po nazivu mah ale u ·kojoj je bila glavna saobr.aćajnica, a i jedno i drugo ime nastalo je po imenu bosansloog sandžakbega Ferhat- bega iz l10da domaće hrišćanske porodice V!ukovića-DesisaliĆ8, koji je sagr adio tamoSnju džamiju godine 1561/ 62. Taj n aziv ulica je nosila u rtursk!om i u ,a ustrougarskom -periodu. U tom drugom periodu ona čikm a na lijevoj strani (prema sjeveru) pri zaw,šetk>u ulice bila je jedno v.rij eme ul!ica i zvala se Atijnševa čikma, što se vidi po .bil ješkama ou gruntovnim kn jigama. F\rwih ,g odina stare Jugoslavije ulica još nosi stari naziv F erhadija, a god ine 1928. dobiva :novo ime Prijestolonasljednika Petra, ipa Petru II KwrađorđeviC:'U (tl'!Qđen II Beogradu 1923), tadašnjem prijestolonasljedniku Kl'aljevine Jugoslavije. pod .tim istim imenom ulica se ,tada .protegla i na trasu dann§njih S arl'l.Čll. Za > rijeme okupacije 1941-45. culica je mosila stari na2Jiv Ferhadija, v a Sa.rači su opet postali samostalna ulica. Današnji n aziv dat je ulici poslije osl obođenja, još godine 1945, u znak pijeteta prema predratnom revolucionaru, borcu i narodnom heroju V asi Miskinu Crnom (Or ašje, kod. Ttrebinja, 1918 Sarajevo, 1945), koji je ;prije Ifadio .kao .boovar u Zeljezničkoj r adionici u Sara37,

jev.u (Radionica nosi danas njegovo ime), a za cij elo vil"ijeme ['ata bio je jedan od naljistaknutijih aMi!Vnih boraca l političkih radnika . LIT. : H. Sabanović, Bosanski namjesnik Ferhat-beg Vuković -Desisalić, Zbornik Filozofskog fakulteta II Beogradu., knj. IV-l/1957, 114-126. - V. Skarić, Sarajevska mahala Ferhadija 1850- 1855, Bosanska vila, XXVIII/1913, br. 22, 315~316; br. 23, 331-332; br. 24, 344-345. - Dane albina, Sjećanje na Vasu Miskina Crnog, Znamenja revolucije, 221-230. - M. Sotra, Naši heroji, 167, - Zbor nik narodnih heroja, 524.

VASE PELAGICA
središtu starog dijela grada. Počinje u Ulici JNA sa zapadne strane hotela »Evl1opa« i vodi na sjever do Ulice Vase Miskina. Saobraćajnica se ["Qzvila 'll tursko doba, i w još ru 16. vijeku, dijelom II MahaH Latinluk, a dijelom u Mahali Ferhadij i, formiranoj oko današruje džamije istog imen a iz godine 1561 / 62. U turskom periodu ulica se zvala Mala Ferhadija po tome što je bila u mahali Ferhadij i i s-astavni dio 'veće lUlice istoga imena (današnja Vase Miskina Crnog) . Godilne 1882. podigoo 'je u toj fU.l.ici današnji hotel ,.Evropu« o svom ltrošku Sarajlilj-a Grigorije-G liša Jeftan'ović. Iste te godine, povodom otvorenja hotela, Gradsko zastupstV<l donijelo je odJuku kojom se Ulica mala Ferhadija prozv:ala imenom GUše Je ftanovića, u znak zahvalno3ti p rema .osni"Vaču p rvog modernog h otel a lU gradu . Gli~rij e J eftanović (Sarra jevo, 7. 2. 1840 15. 3. 1927) bio je, inače, veoma ugl edan gJ:ađanin Saraljev:a; ,od 1896. vođa -bosanskih Srba za vjerskoprosv.jetnu autonomiju, 1910. virUni tlflll1 Bosanskog sabora, za vrijeme rata os uđen i int erniran, a 1918. ,predsjednik Priv.remenog narodnog pred.9tavništva -ll B eogradu. Godine 1917, kad je Gliša Jeftanović b io II nemilosti, fl1lica se prozvala novim imenom Kevešova, p o nekom austr ougarskom građa ninu po imenu K8vess, čiji Jdent1t et illisam mogao utViJ1di:ti. Današnji naziv je dat poslije .oslobođenja u znak pijet eta p rema Vasi Pelagiću, uči'telju, rBvolucionaru i publicisti (Gornji Zabar, 1838 Pož·a.revac, 1899), koji se za turske uprave borio za navodna prava, a poslije 1878. II Srbij i zauzeo j e i istaknu to m jesto II razvitku socijalističkog pokr eta.

Ulica

U

LIT.: Nekrolozi pod naslovom Gligorije M. Jeftanović II sarajevskim listovima: Bratstvo, III/1927, br. 3, 56; Jevrejski život, IV/ 1927, br. 147, 3; NUrou"IIU žiuovsku 8vijest, IV (lX)/1927, b r. 153 (4 18) od 18. 3, str. 3. - Gligorije M. Jeft anović, prvak i vođa srpskog naroda, Bosanska vila, XIX/ 1904, br. l, 1-3. - Gligorije M. Jeftanović, Nar odno jedinstvo, zvani č ni almanah kalendar za 1931. godinu, Sarajevo, 230-232 (biografija). - H. Krde vljaković, Sarajevo za vrijeme austro-ugarske uprave, 126, bilješke 217 i 225 (o G. Jeftanoviću i Maloj Ferhadiji). SLavko Mićanović, Vaso Pelagić (1838-1899), uvod u djelo Vaso Pe/agić, Izabrani spisi, dio I, Sarajevo 1952, 7- 24. Risto Besarović, Vaso Pelagić, život i rad, Sarajevo, 1969 (najpotpunije d jelo o V. Pelagiću ). 375

VASIN HAN Izvodna saohraćaj n ica na isbočnoj ,periferiji grada. Počinje iznad spomenika Višegradske kapije, ondje gdje se završarva i Ulica Višegradska kapija, a počinje Zlmajevac, te vodi na istok do preko 'potoka Mošća­ nice, na putu za Hrešu. To je stara saobracajnica, potječe još iz srednjeg vijeka, a II turskom periodu slovila je kao carski put, koji je v.odio sve do Istanbula. Status ulice dobila je rtek poslije oslobođenja, kada je ()IVO područje uključeno II gradski teritorij. Ulica je dobila ime po nazivu naseobine kl10z koju vodi, a taj naziv 's tar 1e svega kojih sedamdesetak godina. Nastao je po hanu koji je otvoren dloo 1890. godine uza samo korito Mošćanice i po Vasi Duriću, koji je taj han utemeljio i držao ga, z3'j edno 's malom gostionicom, sve do iza prVQg svjetskpg r ata ('ll.llWO 1929. g.odine), Dok se to ime nije uvelo, uži kraj o ko Mošćanice zvao se Cuprijica, po malom mostu na Mošćan'ici, a središnji dio da.n3Šnjeg naselja bio je .p :nnat ipod imenQm Hanić (naiZiv se <čuje i d'anas), po jednom malom hanu na tome području koji je lI'adljo tamo do 1880 . .godine i čij i je korisnik bila muslimanska lX'rociica Brkić . LIT.: H.
H an,
KreševUakOViĆ,

Oslobođenje,

Hanovi i karavan-saraji, 102. XXII/ 1966, br. 6450, (20. 5), 9.

.

A.

Bejtić,

Vasin

VEHIDA

MUM!NOVI ĆA

Ulica ,u južnom ktra'j u starog dijela g.rada, iznad željezničke pruge. Razvijena između ulica Mala Berkuša i Galiba Feste. Saob.ra6ajnica potječe iz t urskog perioda. U rta vrijeme zvala se Harbin sokak, od 1878. Salih-age Harbe, od 1880. Harbina, od 1885. Qpet Harbin sokak, a od 1895. do uvođenja današnjeg imena ponovo Harbina. Svi t i nazrivi nastali s'u po spomenutom Salih-agi Harbi, predoku pacionom članu stare .sacr'a~:e:v.Slke porodice Harba, koja se naselila u taj k r aj, kako lkazuje .vradicija, kad su .tu bile !Svega 2-3 lkuće. Krak ove ulice 'll. smjeru istok-zapad bio je sve -do 1900. samostalna ulica koja se zvala Tuzlakova, a tada je uključena lU Harbinu ulicu. Današnji naziv dat je 15. decembra 1959. po imenu Vehida Muminovića (md. 1919. l i Gorai.du), rpredratnog studenta SumarnkJog f,a kulteta u Zagrebu i aktivnog saradnika NOP-a ('radio Ikao prefekt u internatu »Narodna uzdanica«) . OtJkJriven i uhapšen poče tklom 1942. godine u Sarajev,u, a poslije rtoga izgubio mu se 9Va:ki 'trag. IZVORI: Biografska grada o prvoborcima NOR-a grada Sarajeva.

VELES I ĆI

Ulica II 1l!Ovom naselju sjeveooistočno oo plartJoa željezničke stanice SarajeVlO Novo. Odvaja se od rpočetne ,d ionice Lovćenske i v()di u
376

prw-cu sjevera u sm jeru brda H um. Pri sam oj početnoj dionici im a odvOijMc prema zapadu, do iznad Ciglane, !kroj i se zav!'šava u sbrani. Glavna, odnosno matična dionica ove saohraćajnice što vodi u praveru Huma i prema strelištu je .stari Bakarevac, saobraćaj nica , roja je ! postojala lOd daWlina i povezirv:ala sa ,ga-adom tamošnj a imanja i manje naseobine. Upravo tim imenom i zvala se ta ulica sve " o davanja d današnjeg imena. Odrvoja:k prema LJapadu nasta() je 'll IIIovije wijeme. Ročoo ..se izgrađivati 1955. godine, kada su se II ovom predjelu počele graditi višestambene z~rade Narodnog odbora St·ari grad, pa se jednako 1zg;rađu j e i pl."Odužu:je sve do danas. Današnji rnaziv dat je ulici 8. juna 1948. ipo staIOOm imenu k raj a , u .kojem se ,ova ulica k ao izgrađena i nastanjena ·saobraćajnica fakti čno nalazi. Brvi ; oznati izv:ori, u kojima se nMl'ode Vel ešići , -da.tiraj u još iz p 1554-57. i 1682.
I ZVORI i LIT.: Sidžil iz 1554- 1557. str. 277. - V. Skarić, Srpski pravoslavni narod i crkva, 150. - S. i V. Tri/ković, Sarajevska okolin a, 248- 251.

VELIKA AVLIJ A
Ulka u I redištu grada, s
između

sjeverozapadnom dijelu .čal'šije. R azvijena ulica Vase MiskiJna i 'Pi:lJove, .isbočnom stranom Stalrog jevr ejskog
lU

hrama. Uskla ulica, '1..1 stvari prolaz, formiran tek iza 1879. godine n a prostoru ~ade i avlije (dvorišta) stare j evrejske rnastambe tzv. Sijavušpa§ine daire, :kJOja je nestala u požaru 1879 . .godine. Upravo otu d i naziv V:elika avlida. Status lulice 's tim >imenom kao zvaničnim nazivom saobraćajnica je ·dobila tek 1900. @Qd.ine. Iz dokumentacije se saznaje da je u ·to doba (i !kasnije) saohmĆ8 j nica Ibi-la čilkma sa prilaozom iz ondašnje Cemaluše, a današnje Titove ulice. T.akav s"batus u H:ca je, međutim, imala tek dvije godine, jer je već 1902. IponOVO ukljUJČena 'U numeraciju lmlća Cemaluše. God. 1910. ponovo je postala zasebna saobraĆ8j nica, 'a li još < v ij ek Čik m a, u i sad sa skiraćerlim imenom Avlija. Godine 1931. saobl'aćajnica je dobila izla-z i na južnu stranu, a tada joj je d8lto i staro ime Velika avlija, koje je 'Osta lo do danas.
LIT.: A . Bejtić, Sl javuš-pašina daira, Prilozi za proučavanje istorije Sarajeva, god. 11/1966, 61-102. - Isti, Jevrejske n astambe u Sarajevu, Spomenica jevre ja, 23- 32.

VELJKA CUBRILOVI